Skanda Purana · Verses 3.3-3

// ṛṣaya ūcuḥ // //
caturviṃśatitīrthāni yānyuktāni tvayā mune //
teṣāṃ pradhānatīrthānāṃ setau pāpavināśane

ādimasya tu tīrthasya cakratīrthamiti prathā //
kathaṃ samāgatā sūta vadāsmākaṃ hi pṛcchatām

// śrīsūta uvāca // //
caturviṃśatitīrthānāṃ pradhānānāṃ dvijottamāḥ //
yaduktamādimaṃ tīrthaṃ sarvalokeṣu viśrutam //

smaraṇāttasya tīrthasya garbhavāso na vidyate //
vilayaṃ yāṃti pāpāni lakṣajanmakṛtānyapi

tasmiṃstīrthe sakṛtsnānā tsmaraṇātkīrtanādapi //
loke tatodhikaṃ tīrthaṃ tattulyaṃ vā dvijottamāḥ

na vidyate muniśreṣṭhāḥ satyamuktamidaṃ mayā //
gaṃgā sarasvatī revā paṃpā godāvarī nadī

kāliṃdī caiva kāverī narmadā maṇikarṇikā //
anyāni yāni tīrthāni nadyaḥ puṇyā mahītale //

asya tīrthasya vipreṃdrāḥ koṭyaṃśenāpi no samāḥ //
dharmatīrthamiti prāhustattīrthaṃ hi purāvidaḥ

yathā samāgatā tasya cakratīrthamiti prathā //
tadidānīṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ

setumūlaṃ hi tatproktaṃ taddarbhaśayanaṃ matam //
tatraiva cakratīrthaṃ tu mahāpātakamarddanam //

/
purā hi gālavonāma munirviṣṇuparāyaṇaḥ //
dakṣiṇāṃbhonidhestīre hālāsyādavidūrataḥ

phullagrāmasamīpe ca tathā kṣīrasaroṃtike //
dharma puṣkariṇītīre so'tapyata mahattapaḥ

yugānāmayutaṃ brahma gṛṇanviprāḥ sanātanam//
dayāyukto nirāhāraḥ satyavānvijiteṃdriyaḥ

ātmavatsarvabhūtāni paśyanviṣayaniḥspṛhaḥ //
sarvabhūtahito dāṃtaḥ sarvadvaṃdvavivarjitaḥ

varṣāṇi katicitso'yaṃ jīrṇaparṇāśano'bhavata //
kiṃcitkālaṃ jalāhāro vāyubhakṣaḥ kiyatsamāḥ

evaṃ paṃcasahasrāṇi varṣāṇi sa mahāmuniḥ //
atapyata tapo ghoraṃ devairapi suduṣkaram

/
tataḥ paṃcasahasrāṇi varṣāṇi munipuṃgavaḥ //
nirāhāro nirāloko nirucchvāso nirāspadaḥ

varṣāsvāsārasahanaṃ hemaṃteṣu jaleśayaḥ//
grīṣme paṃcāgnimadhyastho viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ

japannaṣṭākṣaraṃ maṃtraṃ dhyāyanhṛdi janārdanam//
tatāpa sumahātejā gālavo munipuṃgavaḥ

evaṃ tvayutava varṣāṇi sa samatītāni vai muneḥ//
atha tattapasā tuṣṭo bhagavānkamalāpatiḥ

/
pratyakṣatāmagāttasya śaṃkhacakragadādharaḥ//
vikacāṃbujapatrākṣaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ

vinatānaṃdanārūḍhaśchatracāmaraśobhitaḥ//
hārakeyūramukuṭakaṭakādivibhūṣitaḥ

viṣvaksenasunaṃdādikiṃkaraiḥ parivāritaḥ //
vīṇāveṇumṛdaṃgādivādakairnāradādibhiḥ

upagīyamānavijayaḥ pītāṃbaravirājitaḥ //
lakṣmīvirājitorasko nīlameghasamacchaviḥ//

dhunānaḥ padmamekena pāṇinā madhusūdanaḥ //
sanakādimahāyogisevitaḥ pārśvayordvayoḥ

maṃdasmitena sakalaṃ mohayanbhuvanatrayam //
svabhāsā bhāsayansarvāndiśo daśa ca bhūsurāḥ

kaṃṭhalagrena maṇinā kaustubhena ca śobhitaḥ //
suvarṇavetrahastaiśca sauvidallairanekaśaḥ //

ananyadurlabhāciṃtyagīyamānanijādbhutaḥ //
subhaktasulabho devo lakṣmīkāṃto hariḥ svayam

sannyadhatta purastasya gālavasya mahāmuneḥ //
āvirbhūtaṃ tadā dṛṣṭvā śrīvatsāṃkitavakṣasam

pītāṃbaradharaṃ devaṃ tuṣṭiṃ prāpa mahāmuniḥ //
bhaktyā paramayā yuktastuṣṭāva jagadīśvaram// //3.1.3.३०/
// gālava uvāca //
namo devādidevāya śaṃkhacakragadābhṛte //
namo nityāya śuddhāya saccidānaṃdarūpiṇe

namo bhaktārti haṃtre te havyakavyasvarūpiṇe//
namastrimūrtaye tubhyaṃ sṛṣṭisthityaṃtakāriṇe

namaḥ pareśāya namo vibhūmne namostu lakṣmīpataye vidhātre//
namostu sūryeṃduvilocanāya namo viriṃcyādyabhivaṃditāya

yo nāmajātyādivikalpahīnaḥ samastadoṣairapi varjito yaḥ //
sramastasaṃsārabhayāpahāriṇe tasmai namo daityavināśanāya

vedāṃtavedyāya rameśvarāya vaikuṇṭhavāsāya vidhātṛpitre //
namonamaḥ satyajanārtihāriṇe nārāyaṇāyāmitavikramāya

namastubhyaṃ bhaga vate vāsudevāya śārṅgiṇe //
bhūyobhūyo namastubhyaṃ śeṣaparyaṃkaśāyine

iti stutvā hariṃ viprāstūṣṇīmāste sa gālavaḥ //
śrutvā stutiṃ śruti sukhāṃ haristasyamahātmanaḥ

avāpa paramaṃ toṣaṃ śaṃkhacakragadādharaḥ //
athāliṃgya muniṃ śauriścaturbhirbāhubhistadā

babhāṣe prītisaṃ yukto varo vai vriyatāmiti //
tuṣṭo'smi tapasā te'dya stotreṇāpi ca gālava

namaskāreṇa ca prīto varado'haṃ tavāgataḥ //
// gālava uvāca // //
nārāyaṇa ramānātha pītāṃbara jaganmaya

janārdana jagaddhāmangoviṃda narakāṃtaka //
tvaddarśanātkṛtārtho'smi sarvasmādadhikastathā

tvāṃ na paśyaṃtyadharmiṣṭhā yatastvaṃ dharmapālakaḥ //
yanna vetti bhavo brahmā yanna vetti trayī tathā

taṃ vedmi paramātmānaṃ kimasmā dadhikaṃ varam//
yogino yaṃ na paśyanti yaṃ na paśyaṃti karmaṭhāḥ

taṃ paśyāmi parātmānaṃ kimasmādadhikaṃ varam //
etena ca kṛtārtho'smi janārdana jagatpate

yannāmasmṛtimātreṇa mahāpātakino'pica//
muktiṃ prayāṃti munayastaṃ paśyāmi janārdanam

tvatpādapadmayugale niścalā bhaktirastume //
// hariruvāca // //
mayi bhaktirdṛḍhā te'stu niṣkāmā gālavādhunā

śṛṇu cāpyaparaṃ vākyamucyamānaṃ mayā mune //
madarthaṃ karma kurvāṇo maddhyāno matparāyaṇaḥ

etatprārabdhadehāṃte matsvarūpamavāpsyasi //
asminnevāśrame vāsaṃ kuruṣva munipuṃgava

dharmapuṣkariṇī ceyaṃ puṇyā pāpavināśinī //
asyāstīre tapaḥ kurvaṃstapaḥsiddhimavāpnuyāt

dharmaḥ purā samāgatya dakṣiṇasyodadhestaṭe //
tapastepe mahādevaṃ ciṃtayanmanasā tadā

snānārthamekaṃ tīrthaṃ ca cakre dharmo mahāmune //
dharmapuṣkariṇī tena prasiddhā tatkṛtā yataḥ

tvayā yathā tapastaptamidānīṃ munisattama //
tathā taptaṃ tapastena dharmeṇa harasevinā

tapasā tasya tuṣṭaḥ sañchūlapāṇirmaheśvaraḥ //
prādurāsīstvayā dīptyā diśodaśavibhāsayan

athāśramamanuprāptaṃ mahādevaṃ kṛpānidhim //
dharmaḥ paramasantuṣṭastuṣṭāva parameśvaram

// dharma uvāca // //
praṇamāmi jagannāthamīśānaṃ praṇavātmakam //
samastadevatārūpamādimadhyāṃtavarjitam

ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpaṃ namāmya ham //
samastajagadādhāramanantamajamavyayam

yamāmananti yogīndrāstaṃ vande puṣṭivardhanam //
namo lokādhināthāya vaṃcate parivaṃcate

namo'stu nīlakaṇṭhāya paśūnāṃ pataye namaḥ //
namaḥ kalmaṣanāśāya namo mīḍhuṣṭamāya ca

namo rudrāya devāya kadrudrāya pracetase //
namaḥ pinākahastāya śūlahastāya te namaḥ

namaścaitanyarūpāya puṣṭīnāṃ pataye namaḥ //
namaḥ paṃcāsyadevāya kṣetrāṇāṃ pataye namaḥ

iti stuto mahādevaḥ śaṃkarolokaśaṃkaraḥ //
dharmasya paramāṃ tuṣṭimāpannastamuvāca vai

// maheśvara uvāca // //
prītosmyanena stotreṇa tava dharma mahāmate //
varaṃ matto vṛṇīṣva tvaṃ mā vilaṃbaṃ kuruṣva vai

īśvareṇaivamuktastu dharmo devamathābravīt //
vāhanaṃ te bhaviṣyāmi sadāhaṃ pārvatīpate ///

ayameva varo mahyaṃ dātavyastripurāṃtaka //
tavodvahanamātreṇa kṛtārtho'haṃ bhavāmi bhoḥ

itthaṃ dharmeṇa kathito devo dharmamathābravīt //
// īśvara uvāca // //
vāhanaṃ bhava me dharma sarvadā lokapūjitaḥ

mama codvahane śaktiramoghā te bhaviṣyati //
tvatsevināṃ sadā bhaktirmayi syānnātra saṃśayaḥ

ityukte śaṃkareṇātha dharmopi vṛṣarūpadhṛk //
uvāha parameśānaṃ tadāprabhṛti gālava

mahādevastamāruhya dharmaṃ vai vṛṣarūpiṇam //
śobhamāno bhṛśaṃ dharmamuvāca paramāmṛtam

// īśvara uvāca //
tvayā kṛtaṃ hi yattīrthaṃ dakṣiṇasyodadhestaṭe //
dharmapuṣkariṇītyeṣā loke khyātā bhaviṣyati

asyāstīre japohomo dānaṃ svādhyāya eva ca //
anye ca dharmanivahāḥ kriyamāṇā narairmudā

/
anaṃtaphaladā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā //
iti dattvā varaṃ tasmai dharmatīrthāya śaṃkaraḥ

āruhya vṛṣabhaṃ dharmaṃ kailāsaṃ parvataṃ yayau //
dharmapuṣkariṇītīre gālava tvamatodhunā

śarīrapātaparyaṃtaṃ tapaḥ kurvansamāhitaḥ //
vasa tvaṃ muni śārdūla paścānmāmāpsyase dhruvam

yadā te jāyate bhītistadā tāṃ nāśayāmyaham //
mamāyudhena cakreṇa preritena mayā kṣaṇāt

ityuktvā bhagavānviṣṇustatraivāṃtaradhīyata //
// śrīsūta uvāca // //
tasminnaṃtarhite viṣṇau gālavo munipuṃgavaḥ

dharmapuṣkariṇītīre viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ //
trikālamarcayanviṣṇuṃ śālagrāme vimuktide

uvāsa matimāndhīro virakto vijiteṃdriyaḥ //
kadācinmāghamāse tu śuklapakṣe harerdine

upoṣya jāgaraṃ kṛtvā rātrau viṣṇumapūjayat //
snātvā paredyurdvādaśyāṃ dharmapuṣkariṇījale

saṃdhyāvandanapūrvāṇi nityakarmāṇi cākarot ///
tataḥ pūjāṃ vidhātuṃ sa hareḥ samupacakrame

tulasyādīni puṣpāṇi samāhṛtya ca gālavaḥ //
vidhāya pūjāṃ kṛṣṇasya stotrametadudairayat

// gālava uvāca // //
sahasraśirasaṃ viṣṇuṃ matsyarūpadharaṃ harim //
namasyāmi hṛṣīkeśaṃ kūrmavārāharūpiṇam

nārasiṃhaṃ vāmanākhyaṃ jāma dagnyaṃ ca rāghavam //
balabhadraṃ ca kṛṣṇaṃ ca kalkiṃ viṣṇuṃ namāmyaham

vāsudevamanādhāraṃ praṇatārtivināśanam //
ādhāraṃ sarvabhūtānāṃ praṇamāmi janārdanam

sarvajñaṃ sarvakartāraṃ saccidānaṃdavigraham //
apratarkyamanirdeśyaṃ praṇato'smi janārdanam

evaṃ stuvanmahā yogī gālavo munipuṃgavaḥ //
dharmapuṣkariṇītīre tasthau dhyānaparāyaṇaḥ

etasminnaṃtare kaścidrākṣaso gālavaṃ munim //
āyayau bhakṣituṃ ghoraḥ kṣudhayā pīḍito bhṛśam

gālavaṃ tarasā so'yaṃ rākṣaso jagṛhe tadā //
gṛhītastarasā tena gālavo naiṛtena saḥ

pracukrośa dayāṃ bhodhimāpannānāṃ parāyaṇam //
nārāyaṇaṃ cakrapāṇiṃ rakṣarakṣeti vai muhuḥ

pareśa paramānaṃda śaraṇāgatapālaka //
trāhi māṃ karuṇāsiṃdho rakṣovaśe mupāgatam

lakṣmīkāṃta hare viṣṇo vaikuṃṭha garuḍadhvaja //
māṃ rakṣa rakṣasākrāṃtaṃ grāhākrāṃtaṃ gajaṃ yathā

dāmodara jagannātha hiraṇyāsura marddana //
prahrādamiva māṃ rakṣa rākṣasenātipīḍitam

ityevaṃ stuvatastasya gālavasya dvijottamāḥ //
svabhaktasya bhayaṃ jñātvā cakrapāṇivṛṣā kapiḥ

svacakraṃ preṣayāmāsa bhaktarakṣaṇakāraṇāt //
preritaṃ viṣṇucakraṃ tadviṣṇunā prabhaviṣṇunā

ājagāmātha vegena dharmapuṣkariṇī taṭam //
anaṃtādityasaṃkāśamanaṃtāgnisamaprabham

mahājvālaṃ mahānādaṃ mahāsuravimardanam //
dṛṣṭvā sudarśanaṃ viṣṇo rākṣaso'tha pradudruve //

dravamāṇasya tasyāśu rākṣasasya sudarśanam//
śiraścakarta sahasā jvālāmālādurāsadam

tatastu gālavo dṛṣṭvā rākṣasaṃ patitaṃ bhuvi //
mudā paramayā yuktastuṣṭāva ca sudarśanam

// gālava uvāca // //
viṣṇucakraṃ namastestu viśvarakṣaṇadīkṣita //
nārāyaṇakarāṃbhojabhūṣaṇāya namo'stu te

yuddheṣvasurasaṃhārakuśalāya mahārava //
sudarśana namastubhyaṃ bhaktānāmārtināśine

rakṣa māṃ bhayasaṃvignaṃ sarvasmādapi kalmaṣāt //
svāminsudarśana vibho dharmartīrthe sadā bhavān

saṃnidhehi hitāya tvaṃ jagato muktikāṃkṣiṇaḥ //
gālavenaivamuktaṃ tadviṣṇucakraṃ munīśvarāḥ //
taṃ prāha gālavamuniṃ prīṇayanniva sauhṛdāt

// sudarśana uvāca // //
gālavaitanmahāpuṇyaṃ dharmatorthamanuttamam

asminvasāmi satataṃ lokānāṃ hitakāmyayā//
tvatpīḍāṃ pariciṃtyāha rākṣasena durātmanā

prerito viṣṇunā vipra tvarayā samupāgataḥ//
tvatpīḍakotha nihato mayāyaṃ rākṣasādhamaḥ

mocitastvaṃ bhayādasmāttvaṃ hi bhakto hareḥ sadā //
puṣkariṇyāmahaṃ tvasyāṃ dharmasya munipuṃgava

satataṃ lokarakṣārthaṃ saṃnidhānaṃ karomi vai //
asyāṃ matsaṃnidhānātte tathānyeṣāmapi dvija

itaḥ paraṃ na pīḍā syādbhūtarākṣasasaṃbhavā //
dharmapuṣkariṇī hyeṣā sarvapāpavināśinī

devīpaṭṭaṇaparyaṃtā kṛtā dharmeṇa vai purā //
atra sarvatra vatsyāmi sarvadā munipuṃgava

asyā matsaṃnidhā nātsyāccakratīrthamiti prathā//
snānaṃ ye'tra prakurvaṃti cakratīrthe vimuktide // १०९. //
teṣāṃ putrāśca pautrāśca vaṃśajāḥ sarva eva hi //
vidhūtapāpā yāsyaṃti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

pitṝnuddiśya piṃḍānāṃ dātāro ye'tra gālava //
svargaṃ prayāṃti te sarve pitaraścāpi tarppitāḥ

ityuktvā viṣṇucakraṃ tadgālavasyāpi paśyataḥ//
anyeṣāmapi viprāṇāṃ paśyatāṃ sahasā dvijāḥ

dharmāpuṣkāriṇīṃ tāṃ tu prāviśatpāpanāśinīm //
śrīsūta uvāca//
dharmatīrthasya vipraṃdrāścakratīrthamiti prathā

prāptā yathā tatkathitaṃ yuṣmākaṃ hi mayā mudā//
cakratīrthasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

atra snātā narā viprā mokṣabhājo na saṃśayaḥ//
kīrtayedimamadhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ//
cakra tīrthābhiṣekasya prāpnoti phalamuttamam //
iha loke sukhaṃ prāpya paratrāpisukhaṃ labhet

yo dharmatīrthaṃ ca tathaiva gālavaṃ kurvāṇagatyugrasamādhiyo gam //
sudarśanaṃ rākṣasanāśanaṃ ca smaretsakṛdvā na sa pāpabhāgjanaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe. setumāhātmye gālavākhyāne dharmatīrthasya cakratīrthaprathāvarṇanaṃnāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ