Skanda Purana · Chapter 3.4

// vyāsa uvāca // //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharmarājasya ceṣṭitam //
yacchrutvā yamadūtānāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit

dharmarājena sā dṛṣṭā varddhanī ca varāpsarā //
mahatyaraṇye kā hyeṣā sundarāṃgyatisundarī

nirmānuṣavanaṃ cedaṃ siṃhavyāghrabhayānakam //
āścaryaṃ paramaṃ jñātvā dharmarājo'bravīdidam

// dharmarāja uvāca // //
kasmāttvaṃ mānini hyekā vane carasi nirjane //
kasmātsthānātsamāyātā kasya patnī suśobhane

sutā tvaṃ kasya vāmoru atirūpavatī śubhā //
mānuṣī vātha gaṃdharvī amarī vātha kiṃnarī

apsarā pakṣiṇī vātha athavā vanadevatā //
rākṣasī vā khecarī vā kasya bhāryā ca tadvada

satyaṃ ca vada me subhrūrityāhārkasutastadā //
kimicchasi tvayā bhadre kiṃ kāryaṃ vā vadātra vai

yadicchasi tvaṃ vāmoru dadāmi tava vāṃchitam

// varddhanyuvāca // //
dharme tiṣṭhati sarvaṃ vai sthāvaraṃ jaṃgamaṃ vibho //
sa dharmo duṣkaraṃ karma kasmāttvaṃ kuruṣe'nagha

// yama uvāca // //
īśānasya ca yadrūpaṃ draṣṭumicchāmi bhāmini //
tenāhaṃ tapasā yuktaḥ śivayā saha śaṃkaram

yaśaḥ prāpsye sukhaṃ prāpsye karomi ca suduṣkaram //
yugeyuge mama khyātirbhavediti matirmama

kalpe kalpe mahākalpe bhūyaḥ khyātirbhavediti //
etasmātkāraṇātsubhrūstapyate paramaṃ tapaḥ

kasmāttvamāgatā bhadre kathayasva yathātathā //
kiṃ kāryaṃ kasya hetuśca satyamākhyātumarhasi

// varddhanyuvāca // //
tapasaiva tvayā dharma bhayabhīto divaspatiḥ //
tenāhaṃ noditā cātra tapovi ghnasya kāṃkṣayā

indrāsanabhayādbhītā hariṇā harisannidhau //
preṣitāhaṃ mahābhāga satyaṃ hi pravadāmyaham

// sūta uvāca // //
satyavākyena ca tadā toṣito ravinaṃdanaḥ //
uvācaināṃ mahābhāgyo varadohaṃ prayaccha me

yamo'haṃ sarvabhūtānāṃ duṣṭānāṃ karmakāriṇām //
dharma rūpo hi sarveṣāṃ manujānāṃ jitātmanām

sa dharmo'haṃ varārohe dadāmi tava durlabham //
tatsarvaṃ prārthaya tvaṃ me śīghraṃ cāpsarasāṃ vare

//
// varddhanyuvāca // //
indrasthāne sadā ramye susthiratvaṃ prayaccha me //
svāmindharmabhṛtāṃ śreṣṭha lokānāṃ ca hitāya vai

// yama uvāca // //
evamastviti tāṃ prāha cānyaṃ varaya satvaram //
dadāmi varamutkṛṣṭaṃ gānena toṣitosmyaham

// varddhanyuvāca // //
asminsthāne mahākṣetre mama tīrthaṃ mahāmate //
bhūyācca sarvapāpaghnaṃ mannāmneti ca viśrutam

tatra dattaṃ hutaṃ taptaṃ paṭhitaṃ vā'kṣayaṃ bhavet //
pañcarātraṃ niṣeveta varddhamānaṃ sarovara m

pūrvajāstasya tuṣyeraṃstarpyamāṇā dinedine //
tathetyuktvā tu tāṃ dharmo maunamācaṣṭa saṃsthitaḥ//
triḥparikramya taṃ dharmaṃ namaskṛtya divaṃ yayau

// varddhanyuvāca // //
mā bhayaṃ kuru deveśa yamasyārkasutasya ca //
ayaṃ svārthaparo dharma yaśase ca samācaret

// vyāsa uvāca // //
varddhanī pūjitā tena śakreṇa ca śubhānanā //
sādhusādhu mahābhāge devakārya kṛtaṃ tvayā

nirbhayatvaṃ varāgehe sukhavāsaśca te sadā //
yaśaḥ saukhyaṃ śriyaṃ ramyāṃ prāpsyasi tvaṃ śubhānane

tatheti devāstāmūcurnirbhayānaṃdacetasā //
namaskṛtya ca śakraṃ sā gatā sthānaṃ svakaṃ śubham

// sūta uvāca // //
gatepsarasi rājendra dharmastasthau yathāvidhi //
tapastepe mahāghoraṃ viśvasyodvegadāyakam

paṃcāgnisā dhanaṃ śukre māsi sūryeṇa tāpite //
cakre suduḥsahaṃ rājandevairapi durāsadam

tato varṣaśate pūrṇe antako maunamāsthitaḥ//
kāṣṭhabhūta ibhavātasthau valmīkaśatasaṃvṛtaḥ

nānāpakṣigaṇaistatra kṛtanīḍaiḥ sa dharmarāṭ //
upaviṣṭe vrataṃ rājandṛśyate naiva kutracit

saṃsmaraṃto'tha deveśa mumāpatimaniṃditam //
tato devāḥ sagandharvā yakṣāścodvignamānasāḥ //
kailāsaśikharaṃ bhūya ājagmuḥ śivasannidhau

// devā ūcuḥ //
trāhitrāhi mahādeva śrīkaṇṭha jagataḥ pate //
trāhi no bhūtabhavyeśa trāhi no vṛṣabhadhvaja //
dayālustvaṃ kṛpānātha nirvighnaṃ kuru śaṃkara

// īśvara uvāca // //
kenāparādhitā devāḥ kena vā mānamardditāḥ //
martye svarge'thavā nāge śīghraṃ kathaya tāciram

anenaiva triśūlena khaṭvāṃgenāthavā punaḥ //
atha pāśupatenaiva nihaniṣyāmi taṃ raṇe //
śīghraṃ vai vadatāsmāka matrāgamanakāraṇam

// devā ūcuḥ // //
kṛpāsindho hi deveśa jagadānandakāraka //
na bhayaṃ mānuṣādadya na nā gāddevadānavāt

martyaloke mahādeva pretanātho mahākṛtiḥ //
ātmakāryaṃ mahāghoraṃ kleśayediti niścayaḥ

ugreṇa tapasā kṛtvā kliśyadātmānamātmanā //
tenātra vayamudvignā devāḥ sarve sadāśiva //
śaraṇaṃ tvāmanuprāptā yadicchasi kuruṣva tat

// sūta uvāca // //
devānāṃ vacanaṃ śrutvā vṛṣārūḍho vṛṣadhvajaḥ //
āyudhānparisaṃgṛhya kavacaṃ sumanoharam //
gatavānatha taṃ deśaṃ yatra dharmo vyavasthitaḥ //

// īśvara uvāca // //
anena tapasā dharma saṃtuṣṭaṃ mama mānasam //
varaṃ brūhi varaṃ brūhi varaṃ brūhītyuvāca ha

icchase tvaṃ yathā kāmā nyathā te manasi sthitān //
yaṃyaṃ prārthayase bhadra dadāmi tava sāṃpratam

// sūta uvāca // //
evaṃ saṃbhāṣamāṇaṃ tu dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram //
valmīkādutthito rājangṛhītvā karasaṃpuṭam //
tuṣṭāva vacanaiḥ śuddhairlokanāthamariṃdam

// dharma uvāca // //
īśvarāya namastubhyaṃ namaste yogarūpiṇe //
namaste tejorūpāya nīlakaṃṭha namo'stu te

dhyātṝṇāmanurūpāya bhaktigamyāya te namaḥ //
namaste brahmarūpāya viṣṇurūpa namo' stu te

namaḥ sthūlāya sūkṣmāya aṇurūpāya vai namaḥ //
namaste kāmarūpāya sṛṣṭisthityaṃtakāriṇe

namo nityāya saumyāya mṛḍāya haraye namaḥ //
ātapāya namastubhyaṃ namaḥ śītakarāya ca

sṛṣṭirūpa namastubhyaṃ lokapāla namo'stu te //
nama ugrāya bhīmāya śāṃta rūpāya te namaḥ

namaścānaṃtarūpāya viśvarūpāya te namaḥ //
namo bhasmāṃgaliptāya namaste caṃdraśekhara //
namo'stu paṃcavaktrāya trinetrāya namo'stu te

namaste vyālabhūṣāya kakṣāpaṭadharāya ca //
namoṃ'dhakavināśāya dakṣapāpāpahāriṇe //
kāmanirddāhine tubhyaṃ tripurāre namo'stu te //

catvāriṃśacca nāmāni mayoktāni ca yaḥ paṭhet //
śucirbhūtvā trikālaṃ tu paṭhedvā śṛṇuyādapi

goghnaścaiva kṛtaghnaśca surāpo guruta lpagaḥ //
brahmahā hemahārī ca hyathavā vṛṣalīpatiḥ

strībālaghātakaścaiva pāpī cānṛtabhāṣaṇaḥ //
anācārī tathā steyī paradārābhigastathā //
akāryakārī kṛtyaghno brahmadviḍvāḍavādhamaḥ

//sūta uvāca//
ityevaṃ bahubhirvākyairdharmarājena vai muhuḥ//
īḍito'pi mahadbhaktyā praṇamya śirasā svayam

tuṣṭaḥ śaṃbhustadā tasmā uvācedaṃ vacaḥ śubham //
varaṃ vṛṇu mahābhāga yatte manasi varttate

// yama uvāca // //
yadi tuṣṭo'si deveśa dayāṃ kṛtvā mamopari//
taṃ kuruṣva mahābhāga trailokyaṃ sacarācaram

mannāmnā sthānametaddhi khyātaṃ loke bhavediti //
acchedyaṃ cāpyabhedyaṃ ca puṇyaṃ pāpapraṇāśanam //

sthānaṃ kuru mahādeva yadi tuṣṭo'si me bhava //
śivena sthānakaṃ dattaṃ kāśītulyaṃ tadā nṛpa //
taddattvā ca punaḥ prāha anyaṃ varaya sattama

// dharma uvāca // //
yadi tuṣṭo'si deveśa dayāṃ kṛtvā mamopari //
taṃ kuruṣva mahābhāga trailokyaṃ sacarācaram //
vareṇaivaṃ yathā khyātiṃ gamiṣyāmi yugeyuge

// īśvara uvāca // //
brūhi kīnāśa tatsarvaṃ prakaromi tavepsitam //
tapasā toṣito'haṃ vai dadāmi varamīpsitam //

// yama uvāca // //
yadi me vāṃchitaṃ deva dadāsi tarhi śaṃkara //
asminsthāne mahākṣetre mannāmā bhava sarvadā

dharmāraṇyamiti khyātistrailokye sacarācare //
yathā saṃjāyate deva tathā kuru maheśvara

// īśvara uvāca // //
dharmāraṇyamidaṃ khyātaṃ sadā bhūyādyugeyuge //
tvannāmnā sthāpitaṃ deva khyātimetadgamiṣyati //
athānyadapi yatkiṃcitkaromyeṣa vadasva tata //

// yama uvāca // //
yojanadvayavistīrṇaṃ mannāmnā tīrthamuttamam //
mukteśca śāśvataṃ sthānaṃ pāvanaṃ sarvadehinām //

makṣikāḥ kīṭakāścaiva paśupakṣimṛgādayaḥ //
pataṃgā bhūtavetālā piśācoragarākṣasāḥ

nārī vātha naro vātha matkṣetre dharmasaṃjñake //
tyajate yaḥ priyānprāṇānmuktirbhavatu śāśvatī

evamastviti sarvopi devā brahmādayastathā //
puṣpavṛṣṭiṃ prakurvāṇāḥ paraṃ harṣamavāpnuyuḥ

devaduṃdubhayo nedurgaṃdharvapatayo jaguḥ//
vavuḥ puṇyāstathā vātā nanṛtuścāpsaro gaṇāḥ

//sūta uvāca////
yamena tapasā bhaktyā toṣito hi sadāśivaḥ //
uvāca vacanaṃ devaṃ ramyaṃ sādhumanoramam

anujñāṃ dehi me tāta yathā gacchāmi satvaram //
kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ devānāṃ hitakāmyayā

// yama uvāca // //
na me sthānaṃ parityaktuṃ tvayā yuktaṃ maheśvara //
kailāsādadhikaṃ deva jāyate vacanādidam

// śiva uvāca // //
sādhu proktaṃ tvayā yuktamekāṃśenātra me sthitiḥ //
na mayā tyajitaṃ sādhu sthānaṃ tava sunirmalam //

viśveśvaraṃ mahāliṃgaṃ mannāmnātra bhaviṣyati //
evamuktvā mahādevastatraivāṃtaradhīyata

śivasya vacanāttatra tadā liṃgaṃ tadadbhutam //
taṃ dṛṣṭvā ca suraistatra yathānāmānukīrttanam

svaṃsvaṃ liṃgaṃ tadā sṛṣṭaṃ dharmāraṇye surottamaiḥ //
yasya devasya yalliṃgaṃ tannāmnā parikīrtitam //

// sūta uvāca // //
dharmeṇa sthāpitaṃ liṃgaṃ dharmeśvaramupasthitam //
smaraṇātpūjanāttasya sarvapāpaiḥ pramucyate

yadbrahma yogināṃ gamyaṃ sarveṣāṃ hṛdaye sthitam //
tiṣṭhate yasya liṃgaṃ tu svayaṃbhuvamiti sthitam

bhūtanāthaṃ ca saṃpūjya vyādhibhirmucyate janaḥ //
dharmavāpīṃ tataścaiva cakre tatra manoramām

āhatya koṭitīrthānāṃ jalaṃ vāpyāṃ mumoca ha //
yamatīrthasvarūpaṃ ca snānaṃ kṛtvā manoramam

snānārthaṃ devatānāṃ ca ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām //
tatra snātvā ca pītvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate

dharmavāpyāṃ naraḥ snātvā dṛṣṭvā dharmeśvaraṃ śivam //
mucyate sarvapāpebhyo na māturgarbhamāviśet

tatra snātvā naro yastu karoti yamatarpaṇam //
vyādhidoṣavināśārthaṃ kleśadoṣopa śāṃtaye //
yamāya dharmarājāya mṛtyave cāṃtakāya ca //
vaivasvatāya kālāya dadhnāya parameṣṭhine

vṛkodarāya vṛkāya dakṣiṇeśāya te namaḥ //
nīlāya citraguptāya citra vaicitra te namaḥ

yamārthaṃ tarpaṇaṃ yo vai dharmavāpyāṃ kariṣyati //
sākṣatairnāmabhiścaitaistasya nopadravo bhavet

ekāṃtarastṛtīyastu jvaraścāturthikastathā //
velāyāṃ jāyate yastu jvaraḥ śītajvarastathā

pīḍayanti na caitasya yasyaivo matirīdṛśī //
revatyādigrahā doṣā ḍākinī śākinī tathā

dhanadhānyasamṛddhiḥ syātsaṃtatirvardhate sadā //
bhūteśvaraṃ tu saṃpūjya susnāto vijiteṃdriyaḥ

sāṃgaṃ rudrajapaṃ kṛtvā vyādhidoṣātpramucyate//
amāvāsyāṃ somadine vyatīpāte ca vaidhṛtau//
saṃkrāṃtau grahaṇe caiva tatra śrāddhaṃ smṛtaṃ nṛṇām

śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ nirasya caitatpitarastvadaṃti//
pānīyamevāpi tilairvimiśritaṃ dadāti yo vai prathito manuṣyaḥ

ekaviṃśativāraistu gayāyāṃ piṃḍadānataḥ //
dharmeśvare sakṛddattaṃ pitṝṇāṃ cākṣayaṃ bhavet

dharmeśātpaścime bhāge viśveśvarāṃtarepi vā //
dharmavāpīti vikhyātā svargasopānadāyinī

dharmeṇa nirmitā pūrvaṃ śivārthaṃ dharmabuddhinā //
tatra snātvā ca pītvā ca tarpitāḥ pitṛdevatāḥ

śamīpatrapramāṇaṃ tu piṃḍaṃ dadyācca yo naraḥ //
dharmavāpyāṃ mahāpuṇyāṃ garbhavāsaṃ na cāpnuyāt

kumbhīpākānmahāraudrādrauravānnarakātpunaḥ //
aṃdhatāmisrakādrājanmucyate nātra saṃśayaḥ

// sūta uvāca // //
ekavarṣaṃ tarpaṇīyaṃ dharmavāpyāṃ narottamaḥ //
ṛtau māse ca pakṣe ca viparītaṃ ca jāyate

barhiṣado'gniṣvāttāśca ājyapāḥ somapāstathā //
tṛptiṃ prayāṃti paramāṃ vāpyāṃ vai tarpaṇena tu

kurukṣetrādi kṣetrāṇi ayodhyādipurastathā //
puṣkarādyāni sarvāṇi muktināmāni saṃti vai

tāni sarvāṇi tulyāni dharmakūpo'dhiko bhavet //
mantro vedāstathā yajñā dānāni ca vratāni ca

akṣayāṇi prajāyaṃte dattvā japtvā nareśvara //
abhicārāśca ye cānye susiddhātharvavedajāḥ

te sarve siddhimāyāṃti tasminsthāne kṛtā api //
āditīrthaṃ nṛpaśreṣṭha kājeśairupasevitam

siddhisthānaṃ susaumyaṃ ca brahmādyairapi sevi tam //
kṛte tu yugaparyaṃtaṃ tretāyāṃ lakṣapañcakam

dvāpare lakṣamekaṃ tu dinaikena phalaṃ kalau //
etaduktaṃ mayā brahmandharmāraṇyasya varṇanam //
phalaṃ caivātra sarvaṃ hi uktaṃ dvaipāyanena tu

// sūta uvāca // //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharmavākyaṃ manoramam //
devānāṃ hitakāmāya ājñāpya ca yaduktavān

// dharma uvāca // //
asminkṣetre prakurvaṃti viṣṇumāyāvimohitāḥ //
pāradāryaṃ mahāduṣṭaṃ svarṇasteyādikaṃ tathā

anyacca vikṛtaṃ sarvaṃ kurvāṇo narakaṃ vrajet //
anyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ dharmāraṇye vinaśyati

dharmāraṇye kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati //
yathā puṇyaṃ tathā pāpaṃ yatkiṃcicca śubhāśubham

tatsarvaṃ varddhate nityaṃ varṣāṇi śatamityuta //
kāmināṃ kāmadaṃ puṇya yogināṃ muktidāyakam

siddhānāṃ siddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ tu sarvadā //
aputro labhate putrānnirdhano dhanavānbhavet

etadākhyānakaṃ puṇyaṃ dharmeṇa kathitaṃ purā //
yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā nārī vā śrāvayettu yaḥ //
gosahasraphalaṃ tasya aṃte haripuraṃ brajet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye kṣetrasthāpanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ