Skanda Purana · Chapter 2.6

// agastya uvāca // //
tasmātsaṃgamato vipra paścime diktaṭe sthitam //
sītākuṇḍamitikhyātaṃ sarvakāmaphalapradam

yatra snātvā naro vipra sarvapāpaiḥ pramucyate //
sītayā kila tatkuṇḍaṃ svayameva vinirmitam //
rāmeṇa varadānācca mahāphalanidhīkṛtam

// śrīrāma uvāca // //
śṛṇu sīte pravakṣyāmi māhātmyaṃ bhuvi yādṛśam //
tvatkuṇḍasyāsya subhage tvatprītyā kathayāmyaham

atra snānaṃ ca dānaṃ ca japo homastapo'thavā//
sarvamakṣayatāṃ yāti vidhānena śucismite

mārgakṛṣṇacaturdaśyāṃ tatra snānaṃ viśeṣataḥ //
sarvapāpaharaṃ devi sarvadā snāyināṃ nṛṇām

iti rāmo varaṃ prādātsītāyai ca prajāpriyaḥ //
tadāprabhṛti sarvatra tattīrthaṃ bhuvi varttate

sītākuṇḍamiti khyātaṃ janānāṃ paramādbhutam //
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā nūnaṃ rāmamavāpnuyāt

tatra snānena dānena tapasā ca viśeṣataḥ //
gandhairmālyairdhūpadīpairnnānāvibhavavistaraiḥ //
rāmaṃ saṃpūjya sītāṃ ca muktaḥ syānnātra saṃśayaḥ

mārge māsi ca snātavyaṃ garbhavāso na jāyate //
anyadāpi naraḥ snātvā viṣṇulokaṃ sa gacchati

vibhorviṣṇuharervipra ramye paścimadiktaṭe //
devaścakraharirnāma sarvābhīṣṭaphalapradaḥ

tasya cakraharervipra mahimā na hi mānavaiḥ //
śakyo varṇayituṃ dhīrairapi buddhimatāṃ varaiḥ

tataḥ paścimadigbhāge nāmnā puṇyaṃ harismṛti //
viṣṇorāyatanaṃ khyātaṃ paramārthaphalapradam//
yasya darśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate

tayordarśanato yāṃti teṣāṃ pāpāni dehinām //
tāni pāpāni yāvaṃti kurvate bhuvi ye narāḥ

purā devāsure jāte saṃgrāme bhṛśadāruṇe //
daityairvaramadotsiktairdevā yudhi parājitāḥ

teṣāṃ palāyamānānāṃ devānāmagraṇīrharaḥ //
saṃstabhya caiva tānsarvānpuraskṛtyāṃbujāsanam

kṣīrodaśāyinaṃ viṣṇuṃ śeṣaparyyaṃkaśāyinam //
lakṣmyopaviṣṭaṃ pārśve ca caraṇāṃbujahastayā

nāradādyairmunivarairudgītagugauravam //
garuḍena puraḥsthenāniśamaṃjalinā stutam

kṣīrābdhijalakallolamadabindvaṃkitāmbaram //
tārakotkaravisphāratārahāravirājitam //

pītāṃbaramatismeravikāśadbhāvabhāvitam //
bibhrataṃ kuṇḍalaṃ sthūlaṃ karṇābhyāṃ mauktikojjvalam

ratnavallīmiva svacchāṃ śvetadvīpanivāsinīm //
kirīṭaṃ padmarāgāṇāṃ valayaṃ dadhataṃ param

mitrasya rāhuvitrāsanivarttanamivāparam //
sakaustubhaprabhācakraṃ bibhrāṇaṃ pravalāruṇam

parāṃ caturmukhotpattikalpasaṃkalpanāmiva //
śaraṇaṃ sa jagāmāśu vinītātmā stuvanniti

tasminnavasare śaṃbhuḥ sarvadevagaṇaiḥ saha //
tuṣṭāva prayato bhūtvā viṣṇuṃ jiṣṇuṃ suradviṣām

// īśvara uvāca // //
saṃsārārṇavasaṃtārasuparṇasukhadāyine //
moha tīvratamo hāri candrāya haraye namaḥ

sphuratsaṃvinmaṇiśikhāṃ cittasaṃgaticaṃdrikām //
prapadye bhagavadbhaktimānasodyānavāhinīm

helollasatsamutsāhaśaktiṃ vyāptajagattrayām //
yā pūrvakoṭirbhāvānāṃ sattvānāṃ vaiṣṇavīti vā

pavanāṃdolitāṃbhojadalaparvāṃtavarttinām //
patatāmiva jantūnāṃ sthairyamekā harismṛtiḥ

namaḥ sūryyātmane tubhyaṃ saṃvitkiraṇamāline //
hṛtkuśeśayakoṣaśrīsamunmeṣavidhāyine

namastasmai yamavate yogināṃ gataye sadā //
parameśāya vai pāre mahasāṃ tamasāṃ tathā

yajñāya bhuktahaviṣa ṛgyajuḥsāmarūpiṇe //
namaḥ sarasvatīgītadivyasadgaṇaśāline

śāṃtāya dharmanidhaye kṣetrajñāyāmṛtātmane //
śiṣyayogapratiṣṭhāya namo jīvaikahetave //
ghorāya māyāvidhaye sahasraśirase namaḥ

yoganidrātmane nābhipadmodbhūtajagatsṛje //
namaḥ salilarūpāya kāraṇāya jagatsthiteḥ

kāryameyāya baline jīvāya paramātmane //
goptre prāṇāya bhūtānāṃ namo viśvāya vedhase

dṛptāya siṃhavapuṣe daityasaṃhārakāriṇe //
vīryāyānaṃtamanase jagadbhāvabhṛte namaḥ

saṃsārakāraṇājñānamahāsaṃtamasacchide //
acintyadhāmne guhyāya rudrāyātyudvije namaḥ

śāntāya śāntakallolakaivalyapadadāyine //
sarvabhāvātiriktāya namaḥ sarvamayātmane

indīvaradalaśyāmaṃ sphūrjatkiṃjalkavibhramam//
bibhrāṇaṃ kaustubhaṃ viṣṇuṃ naumi netrarasāyanam

// agastya uvāca // //
iti stutaḥ prasannātmā varado garuḍadhvajaḥ //
vavarṣa dṛṣṭisudhayā sarvāndevānkṛpānvitaḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ praśrayāvanatānsurān //

// śrībhagavānuvāca // //
jānāmi vibudhāḥ sarvamabhiprāyaṃ samādhitaḥ //
daiteyairvikramākrāntaṃ padaṃ samaradarpitaiḥ

sabalairbalahīnānāṃ pratāpo vijitaḥ paraiḥ //
sāṃprataṃ tu vidhāsyāmi tapo yuṣmadbalāya vai

ayodhyānagare gatvā kariṣye tapa uttamam //
gupto bhūtvā bhavattejovivṛddhyai daityaśāntaye

bhavanto'pi tapastīvraṃ kurvaṃtvamalamānasāḥ //
ayodhyāṃ prāpyatāṃ devā daityanāśāya satvaram

//
// agastya uvāca // //
ityuktvāṃtardadhe devāndevo garuḍavāhanaḥ //
ayodhyāmāgataḥ kṣipraṃ cakāra tapa uttamam

gupto bhūtvā yadā vidvansuratejobhivṛddhaye //
tena guptaharirnāma devo vikhyātimāgataḥ

āgatasya hareḥ pūrvaṃ yatra hastatalāccyutam //
sudarśanākhyaṃ taccakraṃ tena cakrahariḥ smṛtaḥ

tayordarśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate //
harastena prabhāveṇa devāḥ prabalatejasaḥ

jitvā daityānraṇaiḥ sarvānsaṃprāpya svapadānyatha //
rejire vipulānaṃdairasurānārdayaṃstataḥ

tataḥ sarve sametyāśu bṛhaspatipurassarāḥ //
devāḥ sarve'namanmaulimālārccita padāmbujam //
hariṃ draṣṭumathāgacchannayodhyāyāṃ samutsukāḥ

āgatya ca tataḥ śrutvā nānāvidhaguṇādaram //
bhāvaiḥ puṇyaiḥ samabhyarcya natvā prāṃjalayastadā //
harimekāgramanasā dhyāyanto dhyānaniṣṭhitāḥ

tānāgatānsamālokya padabhaktyā kṛtānatīn //
prasannaḥ prāha viśvātmā pītavāsā janārdanaḥ

// śrībhagavānuvāca // //
bhobho devā bhavantaśca cirāddiṣṭayādyasaṃgatāḥ //
adhunā bhavatāmicchāṃ kāṃ karomi surā aham //
tadbrūta tvaritā mahyaṃ kiṃ vilaṃbena nirbhayāḥ

devā ūcuḥ // //
bhagavandevadeveśa tvayā saṃprati sarvaśaḥ //
sarvaṃ samabhavatkāryaṃ niṣpannaṃ vai jagatpate

tathāpi sarvadā bhāvyaṃ nityaṃ deva tvayā vibho //
asmadrakṣārthamatraiva vijitendriyavartmanā

evameva sadā kāryaṃ śatrupakṣavināśanam

// śrībhagavānuvāca // //
evametatkariṣyāmi bhavatāmarisaṃjayam //
śrīmatāṃ tejaso vṛddhiṃ kariṣyāmi sadāsurāḥ //
katheyaṃ ca sadā khyātiṃ loke yāsyati cottamām

ayaṃ nāmnā guptaharirdevo bhuvanaviśrutaḥ //
madīyaṃ paramaṃ guhyaṃ sthānaṃ khyātiṃ sameṣyati

atra yaḥ prāṇināṃ śreṣṭhaḥ pūjāyajñajapādikam //
karoti parayā bhaktyā sa yāti paramāṃ gatim

atra yaḥ kurute dānaṃ yathāśaktyā jitendriyaḥ //
sa svargamatulaṃ prāpya na śocati kadācana

atra matprītaye devāḥ prāṇibhirdharmakāṃkṣibhiḥ //
dātavyā gauḥ prayatnena savatsā vidhipūrvakam //

svarṇaśṛṃgī raupyakhurī vastradvayasamāvṛtā //
kāṃsyopadohanā tāmrapṛṣṭhī bahuguṇānvitā

ratnapucchā dugdhavatī ghaṃṭābharaṇabhūṣitā //
arcitā gaṃdhapuṣpādyaiḥ suprasannā'mṛtaprajā

dvijāya vedavijñāya guṇine nirmalātmane //
viṣṇubhaktāya viduṣe ānṛśaṃsyaratāya ca

brāhmaṇāya ca gaurdeyā sarvatrasukhamaśnute //
na deyā dvijamātrāya dātāraṃ so'vapātayet

matprītaye'tra dātavyā nirmalenāṃtarātmanā

snātaṃ yaiśca viśuddhyarthamatra madbhaktitatparaiḥ //
teṣāṃ svargatayo nityaṃ muktiḥ karatale sthitā

tathā cakrahareḥ pīṭhe matprītyai dānamuttamam //
japahomādikaṃ cāpi karttavyaṃ yatnato naraiḥ

bhavanto'pi vidhānena yātrāṃ kurvaṃtu sattamāḥ //
asmādguptahareḥ sthānānnikaṭe saṃgame śubhe

pratyagbhāge gopratārādyojanatrayasaṃmite //
ghargharāṃbutaraṃgiṇyā sarayūḥ saṃgatā yataḥ

atra snātvā vidhānena draṣṭavyo'tra prayatnataḥ //
devo guptaharirnāma sarvakāmārthasiddhidaḥ

// agastya uvāca // //
ityuktvāṃtardadhe devaḥ pītāmbaradharo'cyutaḥ //
devā api vidhānena kṛtvā yātrāṃ prayatnataḥ //
ayodhyāyāṃ sthitā nityaṃ harerguṇavimohitāḥ

tadāprabhṛti vipreṃdra tatsthānaṃ bhuvi paprathe //
kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa yātrā sāṃvatsarī bhavet

vibhorguptaharestatra saṃgamasnānapūrvikā //
gopratāre ca tīrthe'sminsarayūghargharāśrite //
snātvā devo'rcanīyo'yaṃ sarvakāmaphalapradaḥ

tathā cakrahareryātrā karttavyā suprayatnataḥ //
mārgaśārṣasya viśade pakṣe haritithau naraiḥ

evaṃ yaḥ kurute yātrāṃ viṣṇuloke sa modate

// śrīsūta uvāca // //
evamuktvā tu virate munau kalaśajanmani //
kṛṣṇadvaipāyano vyāsaḥ punarāha savismayaḥ

// vyāsa uvāca // //
atyāścaryyamayīṃ brahmankathāmetāṃ tapodhana //
uktavānasi yenaitatsāścaryyaṃ mama mānasam

vistareṇa mama brūhi māhātmyaṃ paramādbhutam

śṛṇu saṃgamamāhātmyaṃ vipreṃdra paramādbhutam //
skandadevācchrutaṃ samyakkathayāmi tathā tava

daśakoṭisahasrāṇi daśakoṭiśatāni ca //
tīrthāni sarayūnadyā ghargharodakasaṃgame //
nivasaṃti sadā vipra skandādavagataṃ mayā

devatānāṃ surāṇāṃ ca siddhānāṃ yogināṃ tathā //
brahmaviṣṇuśivānāṃ ca sānnidhyaṃ sarvadā sthitam

tasminsaṃgamasalile naraḥ snātvā samāhitaḥ //
saṃtarpya pitṛdevāṃśca dattvā dānaṃ svaśaktitaḥ

hutvā vaiṣṇavamaṃtreṇa śuciryatphalamāpnuyāt //
tadihaikamanā vipra śṛṇu yatkathayāmi te

aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya ca //
kurukṣetre mahākṣetre rāhugraste divākare

suvarṇadāne yatpuṇyamahanyahani tadbhavet

amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ dvādaśyorubhayorapi //
ayane ca vyatīpāte snānaṃ vaiṣṇavalokadam

tiṣṭhedyugasahasraṃ tu pādenaikena yaḥ pumān //
vidhivatsaṃgame snāyātpauṣyāṃ tadaviśeṣataḥ

laṃbate'vākchirā yastu yugānāmayutaṃ pumān //
snātānāṃ śucibhistoyaiḥ saṃgame prayatātmanām

vyuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatairapi

pauṣe māsi viśeṣeṇa snānaṃ bahuphalapradam

pauṣe māsi viśeṣeṇa yaḥ kuryātsnānamādṛtaḥ //
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā varṇasaṃkaraḥ //
sa yāti brahmaṇaḥ sthānaṃ punarāvṛttivarjitam

pauṣe māse tu yo dadyādghṛtāḍhyaṃ dīpamuttamam //
vidhivacchraddhayā vipra śṛṇu tasyāpi yatphalam

nānājanmārjitaṃ pāpaṃ svalpaṃ bahvapi vā bhavet //
tatsarvaṃ naśyati kṣipraṃ toyasthaṃ lavaṇaṃ yathā //

āyurārogyamaiśvaryaṃ saṃtatīḥ saukhyamuttamam //
prāpnoti phaladaṃ nityaṃ dīpadaḥ puṇyabhāṅnaraḥ

yastu śuklatrayodaśyāṃ pauṣe'tra prayato vratī //
jāgaraṃ kurute dhīraḥ sa gacchedbhavanaṃ hareḥ

jāgaraṃ vidadhadrātrau dīpaṃ dattvā tu sarvaśaḥ //
homaṃ ca kārayedvipro niyatātmā śucivrataḥ

vaiṣṇavo viṣṇupūjāṃ ca kurvañchṛṇvanhareḥ kathām //
gītavāditranṛtyaiśca viṣṇutoṣaṇakārakaiḥ //
kathābhiḥ puṇyayuktābhirjāgṛyāccharvarīṃ naraḥ

tataḥ prabhāte vimale snātvā vidhivadādarāt //
viṣṇuṃ saṃpūjya viprāṃśca deyaṃ svarṇādi śaktitaḥ

svarṇaṃ cānnaṃ ca vāsāṃsi yo dadyācchraddhayā'nvitaḥ //
saṃgame vidhivadvidvānsa yāti paramāṃ gatim

varṣevarṣe tu kartavyo jāgaraḥ puṇyatatparaiḥ

hariḥ pūjyo dvijāḥ samyaksaṃtoṣyāḥ śaktito naraiḥ //
tena viṣṇoḥ parā tuṣṭiḥ pāpāni viphalāni ca //
bhavaṃti nirviṣāḥ sarpā yathā tārkṣyasya darśanāt //

tatra snāto divaṃ yāti atra snātaḥ sukhī bhaveta

triṣu lokeṣu ye kecitprāṇinaḥ sarva eva te //
tarpyamāṇāḥ parāṃ tṛptiṃ yāṃti saṃgamajairjalaiḥ

bhūtānāmiha sarveṣāṃ duḥkhopahatacetasām //
gatimanveṣamāṇānāṃ na saṃgamasamā gatiḥ

saptāvarānsaptaparānpuruṣaścātmanāsaha //
puṃsastārayate sarvānsaṃgame snānamācaran

jātyaṃdhairiha te tulyāstathā paṃgubhireva ca //
sametyātra ca na snānti sarayūghargharasaṃgame

varṇānāṃ brāhmaṇo yadvattathā tīrtheṣu saṃgamaḥ //
sarayūghargharāyoge vaiṣṇavastho naraḥ sadā

atra snānena dānena yathā śaktyā jiteṃdriyaḥ //
homena vidhipuktena naraḥ svargamavāpnuyāt

naro vā yadi vā nārī vidhivatsnānamācaret //
svargalokanivāso hi bhavettasya na saṃśayaḥ

yathā vahnirdahetsarvaṃ śuṣkamārdramathāpi vā //
bhasmībhavaṃti pāpāni tatsamāgamamajjanāt

ekataḥ sarvatīrthāni nānāvidhiphalāni vai //
sarayūghargharotpannasaṃgamastvadhiko bhavet

sarvatīrthāvagāhasya phalaṃ yādṛksmṛtaṃ śrutau //
tādṛkphalaṃ nṛṇāṃ samyagbhavetsaṃgamamajjanāt

gopratārābhidhaṃ tīrthamaparaṃ vartate'nagha //
sannidhau saṃgamasyaiva mahāpātakanāśanam

yatra snānena dānena na śocati naraḥ kvacit //
gopratārasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

vārāṇasyāṃ yathā vidvanvarttate maṇikarṇikā //
ujjayinyāṃ yathā vipra mahākālaniketanam

naimiṣe cakravāpī tu yathā tīrthatamā smṛtā //
ayodhyāyāṃ tathā vipra gopratārābhidhaṃ mahat

yatra rāmājñayā vidvansāketanagarījanāḥ //
avāpuḥ svargamatulaṃ nimajjya paramāṃbhasi

// vyāsa uvāca // //
avāpuste kathaṃ svargaṃ sāketanagarījanāḥ //
kathaṃ ca rāghavo vidvannetatkathaya suvrata

// agastya uvāca // //
sāvadhānaḥ śṛṇu mune kathāmetāṃ suvistarāt //
yathājagāma rāmo'sau svargaṃ sa ca purījanaḥ

purā rāmo vidhāyaiva devakāryyamataṃdritaḥ //
svargaṃ gaṃtuṃ manaścakre bhrātṛbhyāṃ saha vīradhīḥ

tato niśamya cāreṇa vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ //
ṛkṣagopuccharakṣāṃsi samutpeturanekaśaḥ

devagaṃdharvaputrāśca ṛṣiputrāśca vānarāḥ //
rāmakṣayaṃ viditvā tu sarva eva samāgatāḥ

te rāmamanugatyocuḥ sarve vānarayūthapāḥ //
tavānugamane rājansaṃprāptāḥ sma ihānagha

yadi rāma vināsmābhirgacchestvaṃ puruṣarṣabha //
sarve khalu hatāḥ syāma daṇḍena mahatā nṛpa

śrutvā tu vacanaṃ teṣāmṛkṣavānararakṣasām//
vibhīṣaṇamuvācātha rāghavastatkṣaṇaṃ girā

yāvatprajā dhariṣyaṃti tāvadeva vibhīṣaṇa //
kārayasva mahadrājyaṃ laṃkāṃ tvaṃ pālayiṣyasi

śādhi rājyaṃ ca khalvetannānyathā me vacaḥ kuru //
prajāstvaṃ rakṣa dharmeṇa nottaraṃ vaktumarhasi

evamuktvā tu kākutstho hanumaṃtamathābravīt //
vāyuputra ciraṃ jīva mā pratijñāṃ vṛthā kṛthāḥ

yāvallokā vadiṣyaṃti matkathāṃ vānararṣabha //
tāvattvaṃ dhāraya prāṇānpratijñāṃ pratipālayan

maindaśca dvividaścaiva amṛtaprāśanāvubhau //
yāvallokā dhariṣyaṃti tāvadetau dhariṣyataḥ

putrapautrāśca ye'smākaṃ tānrakṣantviha vānarāḥ //
evamuktvā tu kākutsthaḥ sarvānatha ca vānarān //
mayā sārdhaṃ prayāteti tadā tānrāghavo'bravīt

prabhātāyāṃ tu śarvaryyāṃ pṛthuvakṣā mahābhujaḥ //
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ purodhasamathābravīt

agnihotrāṇi yāṃtvagre dīpyamānāni sarvaśaḥ //
vājapeyātirātrāṇi niryātu ca mamāgrataḥ

tato vasiṣṭhastejasvī sarvaṃ niścitya cetasā //
cakāra vidhivatkarma mahāprāsthānikaṃ vidhim

tataḥ kṣaumāmbaradharo brahmacaryasamanvitaḥ //
kuśānādāya pāṇibhyāṃ mahāprasthānamudyataḥ //

na vyāharacchubhaṃ kiṃcidaśubhaṃ vā nareśvaraḥ //
niṣkramya nagarāttasmātsāgarādiva caṃdramāḥ

rāmasya savyapārśve tu sapadmā śrīḥ samāśritā //
dakṣiṇe hrīrviśālākṣī vyavasāyastathāgrataḥ

nānāvidhāyudhānyatra dhanurjyāprabhṛtīni ca //
anuvrajaṃti kākutsthaṃ sarve puruṣa vigrahāḥ

vedo brāhmaṇarūpeṇa sāvitrī savyadakṣiṇe //
ॐkāro'tha vaṣaṅkāraḥ sarve rāmaṃ tadā'vrajan

ṛṣayaśca mahātmānaḥ sarve caiva mahīdharāḥ //
anugacchanti kākutsthaṃ svargadvāramupasthitam

tathānuyāṃti kākutsthamaṃtaḥpuragatāḥ striyaḥ //
savṛddhābāladāsīkāḥ saparṣaddvārarakṣakāḥ

sāntaḥpuraśca bharataḥ śatrughnasahito yayau //
rāmaṃ vrajaṃtamāgamya raghuvaṃśamanuvratāḥ

tato viprā mahātmānaḥ sāgnihotrāḥ samaṃtataḥ //
saputradārāḥ kākutsthamanugacchati sarvaśaḥ

maṃtriṇo bhṛtyayuktāśca saputrāḥ sahabāṃdhavāḥ //
sarve te sānugāścaiva hyanu gacchaṃti rāghavam

tataḥ sarvāḥ prakṛtayo hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtāḥ //
gacchaṃtamanugacchaṃtirāghavaṃ guṇaraṃjitāḥ

tathā prajāśca sakalāḥ saputrāśca savabāṃdhavāḥ //
rāghavasyānugāścāsandṛṣṭvā vigatakalmaṣam

snātāḥ śuklāmbaradharāḥ sarve prayatamānasāḥ //
kṛtvā kilakilāśabdamanuyātāśca rāghavam

na kaścittatra dīno'bhūnna bhīto nātiduḥkhitaḥ //
prahṛṣṭā muditāḥ sarve vabhūvuḥ paramādbhutāḥ

draṣṭukāmāśca nirvāṇaṃ rājño janapadāstathā //
saṃprāptāste'pi dṛṣṭvaiva nabhomārgeṇa cakriṇam

ṛkṣavānararakṣāṃsi janāśca puravāsinaḥ //
āgatya parayā bhaktyā pṛṣṭhataḥ samupāyayuḥ

tāni bhūtāni nagare hyantardhānagatānyapi //
rāghavaṃ te'pyanuyayuḥ svargadvāramupasthitam

yāni paśyaṃti kākutsthaṃ sthāvarāṇi carāṇi ca //
sattvāni svargagamane matiṃ kurvaṃti tānyapi

nāsītsattvamayodhyāyāṃ susūkṣmamapi kiṃcana //
yadrāghavaṃ nānuyāti svargadvāramupasthitam

athārddhayojanaṃ gatvā nadīṃ paścānmukho yayau //
sarayūṃ puṇyasalilāṃ dadarśa raghunaṃdanaḥ

atha tasminmuhūrte tu brahmā lokapitāmahaḥ //
sarvaiḥ parivṛto devairṛṣibhiśca mahātmabhiḥ //
āyayau tatra kākutsthaṃ svargadvāramupasthitam

vimānaśatakoṭībhirdivyābhiḥ sarvato vṛtaḥ //
dīpayansarvato vyoma jyotirbhūtamanuttamam

svayaṃprabhaiśca tejobhirmahadbhiḥ puṇyakarmabhiḥ //
puṇyā vātā vavustatra gandhavaṃtaḥ sukhapradāḥ

sapuṇyapuṣpavarṣaṃ ca vāyuyuktaṃ mahājavam //
gandharvairapsarobhiśca tasminsūryaupasthitaḥ

śarayūsalilaṃ rāmaḥ padbhyāṃ sa samupāspṛśat //
tato brahmā surairyuktaḥ stotuṃ samupacakrame

tvaṃ hi lokapatirdeva na tvāṃ jānāti kaścana //
ahaṃ te vai viśālākṣa bhūtapūrvaparigrahaḥ

tvamaciṃtyaṃ mahadbhūtamakṣayaṃ lokasaṃgrahe //
yāmicchasi mahāvīrya tāṃ tanuṃ praviśa svakām

pitāmahasya vacanādidamevāviśatsvayam //
sudivyaṃ vaiṣṇavaṃ tejaḥ saṃsāraṃ sa sahānujaḥ //
tato viṣṇutanundevāḥ pūjayantaḥ surottamam

sādhyā marudgaṇāścaiva sendrāḥ sāgnipurogamāḥ //
ye ca divyā ṛṣigaṇā gandharvāpsarasastathā //
suparṇā nāgayakṣāśca daityadānavarākṣasāḥ

devāḥ prahṛṣṭā muditāḥ sarve pūrṇamanorathāḥ //
sādhusādhviti te sarve tridivasthā babhāṣire

atha viṣṇurmahātejāḥ pitāmahamuvāca ha //
eṣāṃ lokaṃ janaughānāṃ dātumarhasi suvrata

ime tu sarve matsnehādāyātāḥ sarvamānavāḥ //
bhaktāśca bhaktimantaśca tyaktātmāno'pi sarvaśaḥ

tacchrutvā viṣṇukathitaṃ sarvalokeśvaro'bravīt //
lokaṃ santānikaṃ nāma saṃsthāsyaṃti hi mānavāḥ

svargadvāre'tra vai tīrthe rāmamevānucintayan //
prāṇāṃstyajati bhaktyā vai sa saṃtānaṃ paraṃ labhet

sarve saṃtānikaṃnāma brahmalokādanantaram //
vānarāśca svakāṃ yoniṃ rākṣasāścāpi rākṣasīm

yasyā viniḥsṛtā ye vai surāsuratanūdbhavāḥ //
ādityatanayaścaiva sugrīvaḥ sūryamaṇḍalam

ṛṣayo nāgayakṣāśca prayāsyanti svakāraṇam //
tathā bruvati deveśe gopratāramupasthitam

tajjalaṃ sarayūṃ bheje paripūrṇaṃ tato jalam //
avagāhya jalaṃ sarve prāṇāṃstyaktvā prahṛṣṭavat

mānuṣaṃ dehamutsṛjya te vimānānyathāruhan //
tiryagyonigatā ye ca praviśya sarayūṃ tadā

dehatyāgaṃ ca te tatra kṛtvā divyavapurddharāḥ //
tathānyānyapi sattvāni sthāvarāṇi carāṇi ca

prāpya cottamadehaṃ vai devalokamupāgaman //
tasmiṃstatra samāpanne vānarā ṛkṣarākṣasāḥ //
te'pi praviviśuḥ sarve dehānnikṣipya vai tadā

tadā svargaṃ gatāḥ sarve smṛtvā lokaguruṃ vibhum //
jagāma tridaśaiḥ sārddhaṃ rāmo hṛṣṭo mahāmatiḥ

atastadgopratārākhyaṃ tīrthaṃ vikhyātimāgatam //
gopratāre paro mokṣo nānyatīrtheṣu vidyate

janmāntaraśatairvipra yogo'yaṃ yadi labhyate //
muktirbhavati tattvekajanmanā labhyate na vā

gopratāre na sandeho harirbhaktyā suniṣṭhitaḥ //
ekena janmanānyo'pi yogamokṣaṃ ca vindati

gopratāre naro vidvānyo'pi snāti suniścitaḥ //
viśatyasau paraṃ sthānaṃ yogināmapi durlabham //

kārtikyāṃ ca viśeṣeṇa snātavyaṃ vijitendriyaiḥ //
kārtike māsi viprarṣe sarve devāḥ savāsavāḥ //
snātumāyāntyayodhyāyāṃ gopratāre viśeṣataḥ

gopratārasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
yatra prayāgarājo'pi snātumāyāti kārtike

niṣpāpaḥ kaluṣaṃ tyaktvā śuklāṃgaḥ sitakaṃcukaḥ //
śuddhyarthaṃ sādhukāmo'sau prayāge munisattamaḥ

yāni kāni ca tīrthāni bhūmau divyāni suvrata //
kārtikyāṃ tāni sarvāṇi gopratāre vasanti vai

gopratāre japo homaḥ snānaṃ dānaṃ ca śaktitaḥ //
sarvamakṣayatāṃ yāti śraddhayā niyamavratam

kārtike prāpya tadyanti tīrthāni sakalānyapi //
gopratāraṃ gamiṣyāmaḥ pāpaṃ tyaktumitīcchayā

gopratāre kṛtaṃ snānaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
gopratāre naraḥ snātvā dṛṣṭvā guptahariṃ vibhum //
sarvapāpaiḥ pramucyeta nātra kāryā vicāraṇā

viṣṇumuddiśya viprāṇāṃ pūjanaṃ ca viśeṣataḥ //
karttavyaṃ śraddhayā yuktaiḥ snānapūrvaṃ yatavrataiḥ

payasvinī ca gaurdeyā sālaṃkārā ca śaktitaḥ //
viprāya vedaviduṣe niyamavrataśāline //
brāhmaṇāyātiśucaye viṣṇuprītyai yatātmanā

annaṃ bahuvidhaṃ hema vāsāṃsi vividhāni ca //
dātavyāni hareḥ prāptyai bhaktyā paramayā yutaiḥ

sūryagrahe kurukṣetre narmadāyāṃ śaśigrahe //
tulādānasya yatpuṇyaṃ tadatra dīpadānataḥ

ghṛtena dīpako yasya tilataile na vā punaḥ //
jvalate muniśārdūla hayamedhena tasya kim

teneṣṭaṃ kratubhiḥ sarvaiḥ kṛtaṃ tīrthāvagāhanam //
dīpadānaṃ kṛtaṃ yena kārttike keśavāgrataḥ

nānāvidhāni tīrthāni bhuktimuktipradāni ca //
gopratārasya tānyatra kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

svarṇamalpaṃ ca yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage //
śubhāṃ gatimavāpnoti hyagnivaccaiva dīpyate

gopratārābhidhe tīrthe trilokīviśrute dvija //
dattvānnaṃ ca vidhānena na sa bhūyo'bhijāyate

tatra snānaṃ tu yaḥ kuryādviprānsaṃtarpayennaraḥ //
sautrāmaṇeśca yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

ekāhārastu yastiṣṭhenmāsaṃ tatra yatavrataḥ //
yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ sahasā tasya naśyati

agnipraveśaṃ ye kuryurgopratāre vidhānataḥ //
te viśaṃti padaṃ viṣṇorniḥsaṃdagdhaṃ tapodhana

kurvaṃtyanaśanaṃ ye'tra viṣṇubhaktyā suniścitāḥ //
na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi

arcayedyastu goviṃdaṃ gopratāre hi mānavaḥ //
daśasauvarṇikaṃ puṇyaṃ gopratāre prakathyate

agnihotraphalo dhūpo goviṃdasya samarpitaḥ //
bhūmidānena sadṛśaṃ gaṃdhadānaphalaṃ smṛtam

atyadbhutamidaṃ vidvansthānametatprakīrtitam //
kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa atra snātvā śucivrataḥ

svargadvāre naraḥ snātvā daśasvarṇaphalaṃ labhet //
svarṇadaḥ svargavāsī ca yo dadyācchraddhayānvitaḥ

sutīrthe parvaṇi śreṣṭhe daśasvarṇaphalaprade //
jyeṣṭhaśuklacaturdaśyāṃ rātrau jāgaraṇaṃ caret

upoṣitaḥ śuciḥ snāto viṣṇupūjanatatparaḥ //
dīpaṃ dadyātprayatnena nānāphalavidhāyinam

tāvadgarjaṃti puṇyāni svarge martye rasātale //
yāvaddadyājjale dīpaṃ kārttike keśavāgrataḥ

paurṇamāsyāṃ prabhāte tu snātvā nirmalamānasaḥ //
hariṃ saṃpūjya vidhivadvidhāya śrāddhamādarāt

dattvānnaṃ ca yathāśaktyā saṃtoṣya brāhmaṇāṃstataḥ //
vastrādibhiralaṃkāraiḥ saṃpūjya dvijadaṃpatī

vibhuṃ guptahariṃ dṛṣṭvā saṃpūjya tu viśeṣataḥ //
namaskṛtyānu tattīrthaṃ śucistadgatamānasaḥ

svargadvāre ca vidhivanmadhyāhne snānamācaret //
sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇuloke mahīyate

iti paramavidhānairgopratāre vidhāya prathitasukṛtamūrttiḥ snānamuccaiḥ prayatnāt //
kalitanikhilapāpaḥ pūjayitvādareṇācyutamamalavikāśo viṣṇusāyujyameti

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmye svargadvāragopratāratīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ