Skanda Purana · Verses 1.25-2

//arjuna uvāca//
devarṣe varṇyate ceyaṃ kathā pīyūṣasodarā//
punaretanmune brūhi yadā vetti maheśvaraḥ

bhagavānsvāṃ satīṃ bhāryāṃ vadhārthaṃ cāpi tārakam//
satyāśca virahāttapyandadāha kimasau smaram

tvayaivoktaṃ sa virahātsatyāstapyati vai tapaḥ//
himādrimāsthito devastasyāḥ saṃgamavāṃchayā

//nārada uvāca//
satyametatpurā pārtha bhavasyedaṃ manīṣitam//
ataptatapasā yogo na kartavyo mayā'nayā

tapo vinā śuddhadeho na kathaṃcana jāyate//
asuddhadehena samaṃ saṃyogo naiva daihikaḥ

mahatkarmāṇi yānīha teṣāṃ mūlaṃ sadā tapaḥ//
nātaptatapasāṃ siddhirmahatkarmāṇi yāṃti vai

etasmātkāraṇāddevo darpitaṃ taṃ dadāha tu//
tato dagdhe smare cāpi pārvatīmapi vrītitām

vihāya sagaṇo devaḥ kailāsaṃ samapadyata//
devī ca paramodvignā praskhalaṃtī padepade

jīvitaṃ svaṃ viniṃdaṃtī babhrāmetastataścasā//
himādrirapi sve śrṛṃge rudatīṃ pṛṣṭavānratim

kāsi kasyāsi kalyāṇi kimarthaṃ cāpi rodiṣi//
pṛṣṭā sā ca ratiḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ nyavedayat

nivedite tathā ratyā śailaḥ saṃbhrāṃtamānasaḥ//
prāpya svāṃ tanayāṃ pāṇāvādāyāgātsvakaṃ puram

sā tatra pitarau prāha sakhīnāṃ vadanena ca//
durbhagena śarīreṇa kimanena hi kāraṇam

dehavāsaṃ parityakṣye prāpsye vābhimataṃ patim//
asādhyaṃ cāpyabhīṣṭaṃ ca kathaṃ prāpyaṃ tapo vinā

niyamairvividhaistasmācchoṣayiṣye kalevaram//
anujānīta māṃ tatra yadi vaḥ karuṇā mayi

śrutveti vacanaṃ mātā pitā ca prāha tāṃ śubhām//
u meti capale putri na kṣamaṃ tāvakaṃ vapuḥ

soḍhuṃ kleśātmarūpasya tapasaḥ saumyadarśane//
bhāvīnyapyani vāryāṇi vastūni ca sadaiva tu

bhāvinorthā bhavaṃtyeva narasyānicchatopi hi//
tasmānna tapasā te'sti bāle kiṃcitprayojanam

//śrīdevyuvāca//
yadidaṃ bhavato vākyaṃ na samyagiti me matiḥ//
kevalaṃ na hi daivena prāptumartho hi śakyate

tkiṃciddaivāddhaṭhātkiṃcitkiṃcideva svabhāvataḥ//
puruṣaḥ phalamāpnoti caturthaṃ nātra kāraṇam

brahmaṇā cāpi brahmatvaṃ prāptaṃ kilatapobalāt//
anyairapi ca yallabdhaṃ tannasaṃkhyātumutsahe

adhruveṇa śarīreṇa yadyabhīṣṭaṃ na sādhyate//
paścātsa śocyate maṃdaḥ patite'smiñcharīrake

yasya dehasya dharmo'yaṃ kvacijjāyetkvacinmriyet//
kvacidgarbhagataṃ naśyejjātamātraṃ kvacittathā

bālye ca yauvane cāpi vārdhakyepi vinaśyati//
tena caṃcaladehena ko'rthaḥ svārtho na cedbhavet

ityuktvā svasakhīyuktā pitṛbhyāṃ sāśru vīkṣitā//
śrṛṃgaṃ himavataḥ puṇyaṃ nānāścaryaṃ jagāma sā

tatrāṃ barāṇi saṃtyajya bhūṣaṇāni ca śailajā//
saṃvītā valkalairdivyaistapo'tapyata saṃyatā

īśvaraṃ hṛdi saṃsthāpya praṇavābhyasanādṛtā//
munīnāmapya bhūnmānyā tadānīṃ pārtha pārvatī

trisnātā pāṭalāpatrabhakṣakābhūcchataṃ samāḥ//
śaṃta ca bilvapatreṇa śīrṇona kṛtabhojanā

jalabhakṣā śataṃ cābhūcchataṃ vai vāyubhojanā//
tato niyamamādāya pādāṃguṣṭhasthitābhavat

nirāhārā tatastāpaṃ prāpustattapaso janāḥ//
tato jagatsamālokya tadīyatapasorjitam

harastatrāyayau sākṣādbrahmacārivapurddharaḥ//
vasāno valkalaṃ divyaṃ rauravājinasaṃvṛtaḥ

sulakṣaṇāṣāḍhadharaḥ sadvṛttaḥ prati bhānavān//
tatastaṃ pūjayāmāsustatsakhyo bahumānataḥ

vaktumicchuḥ śailaputrīṃ sakhībhiriti coditaḥ//
brahmanniyaṃ mahābhāgā gṛhītaniyamā śubhā

muhūrtapaṃcamātreṇa niyamo'syāḥ samāpyate//
tatpratīkṣasva taṃ kālaṃ paścādasmatsakhīsamam

nānāvidā dharmavārtāḥ prakariṣyasi brāhmaṇa//
ityuktvā vijayādyāstā devīcaritavarṇanaiḥ

aśrumukhyo dvijasyāgre ninyuḥ kālaṃ ca taṃ tadā//
tataḥ kāle kiṃcidūne brahmacārī mahāmatiḥ

vilokanamiṣeṇāgādāśramopasthitaṃ hradam//
nipapāta ca tatrāsau cukrośātitarāṃ tataḥ

ahamatra nimajjāmi ko'pi māmuddhareta bhoḥ//
iti tāreṇa krośaṃtaṃ śrutvā taṃ vijayādikāḥ

ājagmustvarayā yuktā dadustasmai karaṃ ca tāḥ//
sa cukrośa tato gāḍhaṃ dūredūre punaḥpunaḥ

nāhaṃ spṛśāmyasaṃsiddhāṃ mriye vā nānṛtaṃ tvidam//
tataḥ samāptaniyamā pārvatī svayamāyayau

savyaṃ karaṃ dadāvasya taṃ cāsau nābhyanandata//
bhadre yacchuci naiva syādyaccaivāvajñayā kṛtam

sadoṣeṇa kṛtaṃ yacca tadādadyānna karhicit//
savyaṃ cāśuci te hastaṃ nāvalaṃbāmi karhicit

ityuktā pārvatī prāha nāhaṃ dattaṃ ca dakṣiṇam//
dadāmi kasyacidvipra devadevāya kalpitam

dakṣiṇaṃ me karaṃ devo grahītā bhava eva ca//
śīryate cogratapasā satyametanmayoditam

//vipra uvāca//
yadyevamavalepaste gamanaṃ kena vāryate//
yathā tava pratijñeyaṃ mamāpīyaṃ tathācalā

rudrasyāpi vayaṃ mānyāḥ kīdṛśaṃ te tapo vada//
viṣamasthaṃ yatra vipraṃ mriyamāṇamupekṣasi

avajā nāsi viprāṃstvaṃ tacchīghraṃ vraja darśanāt//
yadi vā manyase pūjyāṃstato'bhyuddhara nānyathā

tato vicārya bahudhā iti ceti ca sā śubhā//
viprasyoddharaṇaṃ sarvadharmebhyo'manyatādhikam

tataḥ sā dakṣiṇaṃ dattvā karaṃ taṃ projjahāra ca//
naraṃ nārī proddharati sajjantaṃ bhavavāridhau//
etatsandarśanārthāya tathā cakre bhavodbhavaḥ

proddhṛtya ca tataḥ snātvā baddhva yogāsanaṃ sthitā

brahmacārī tataḥ prāha prahasankimidaṃ śubhe//
kartukāmāsi tanvaṃgi dṛḍhayogāsanasthitā

devī prāha jvālayiṣye śarīraṃ yogavahninā//
mahādevakṛtamatirucchiṣṭāhaṃ yato'bhavam

brahmacārī tataḥ prāha kāścidbrāhmaṇakāmyayā//
kṛtvā vārtāstataḥ svīyamabhīṣṭaṃ kuru pārvati

nopahanyāṃ kadācidvi sādhubhirviprakāmanā//
dharmamenaṃ manyase cenmuhūrtaṃ brūhi pārvati

devī prāha brūhi vipra muhūrtaṃ saṃsthitā tvaham//
tataḥ svayaṃ vratī prāha devīṃ tāṃ svasakhīyutām

kimarthamiti rambhoru nave vayasi duścaram//
tapastvayā samārabdhaṃ nānurūpaṃ vibhāti me

durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ girirājagṛhe'dhunā//
bhogāṃśca durlabhāndevi tyaktvā kiṃ kliśyate vapuḥ

atīva dūye vīkṣya tvāṃ sukumāratarākṛtim//
atyugratapasā kliṣṭā padminīva himarditā

idaṃ cānyattva śubhe śiraso rogadaṃ mama//
yaddehaṃ tyaktukāmā tvaṃ prabuddhā nāsi bālike

vāmaḥ kāmo manuṣyeṣu satyametadvaco yataḥ//
spṛhaṇīyāsi sarveṣāmevaṃ pīḍayase vapuḥ

avijñātānvayo nagnaḥ śūlī bhūtagaṇādhipaḥ//
śmaśānanilayo bhasmoddhūlano vṛṣavāhanaḥ

gajājino dvijihvādyalaṃkṛtāṃgo jaṭādharaḥ//
virūpākṣaḥ kathaṃkāraṃ nirguṇaḥ syāttavocitaḥ

guṇā ye kulaśīlādya varāṇāmuditā budhaiḥ//
teṣāmeko'pi naivāsti tasmiṃstannocitaḥ sa te

śocanīyatamā pūrvamāsītpārvati kaumudī//
tvaṃ saṃvṛttā dvitīyāsi tasyāstatsaṃgamāśayā

tapodhanāḥ sarvasamā vayaṃ yadyapi pārvati//
dunotyeva tavāraṃbhaḥ śūlāyāṃ yūpasatkriyā

vṛṣabhārohaṇaṃ vāsaḥ śmaśāne pāṇisaṃgrahaḥ//
savyālapāṇinā kṣaumagajatvagbaṃdhanaḥ katham

janahāsyakaraṃ sarvaṃ tvayārabdhamasāṃpratam//
strībhāvādbhūtisaṃparkkaḥ kathaṃ cābhimatastava

nivartaya manastasmādasmātsarvavirodhinaḥ//
mṛgākṣi madanārātermarkaṭākṣasya prārthanāt

viruddhavādinaṃ caivaṃ brahmacāriṇamīśvaram//
niśamya kupitā devī prāha vācā sagadgadam

mā mā brāhmaṇa bhāṣiṣṭhā viruddhamiti śaṃkare//
mahattamo yāti pumāndevadevasya niṃdayā

na samyagabhijānāsi tasya devasya ceṣṭitam//
śrṛṇu brāhmaṇa tvaṃ pāpādyathāsmātparimucyase

sa ādiḥ sarvajagatāṃ kosya vedānvayaṃ tataḥ//
sarvaṃ jagadyasya rūpaṃ digvāsāḥ kīrtyate tataḥ

guṇatrayamayaṃ śūlaṃ śūlī yasmādbibhārte saḥ//
abaddhāḥ sarvato muktā bhūtā eva ca tatpatiḥ

śmaśānaṃ cāpi saṃsārastadvāsī kṛpayārthinām//
bhūtayaḥ kathitā bhūtistāṃ bibharti sa bhūtibhṛt

vṛṣo dharma iti proktastamārūḍhastato vṛṣī//
sarpāśca doṣāḥ krodhādyāstānbibharti jaganmayaḥ

nānāvidhāḥ karmayogā jaṭārūpā bibharti saḥ//
vedatrayī trinetrāṇi tripuraṃ triguṇaṃ vapuḥ

bhasmīkaroti taddevastripuradhnastataḥ smṛtaḥ//
evaṃvidha mahādevaṃ vidurye sūkṣmadarśinaḥ

kathaṃkāraṃ hi te nāma bhajaṃte naiva taṃ haram//
atha vā bhītasaṃsārāḥ sarve vipra yato janāḥ

vimṛśya kurvate sarvaṃ vimṛśyaitanmayā kṛtam//
śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāstu tvamapyenaṃ prapūjaya

iti bruvaṃtyāṃ tasyāṃ tu kiṃcitprasphuritādharam//
vijñāya tāṃ sakhīmāha kimapyeṣa vivakṣukaḥ

vāryatāmiti vipro'yaṃ mahaddūṣaṇabāṣakaḥ//
na kevalaṃ pāpabhāgī śrotā vai syānna saṃśayaḥ

atha vā kiṃ ca naḥ kāryaṃ vādena saha brāhmaṇaiḥ//
karṇau pidhāya yāsyāmo yathā yaḥ syāttatāstu saḥ

ityuktvotthāya gacchaṃtyāṃ pidhāya śravaṇāvubhau//
svarūpaṃ samupāśritya jagṛhe vasanaṃ haraḥ

tato nirīkṣya taṃ devaṃ saṃbhrāṃtā parameśvarī//
praṇipatya maheśānaṃ tuṣṭāvāvanatā umā

prāha tāṃ ca mahādevo dāso'smi tava śobhane//
tapodravyeṇa krītaśca samādiśa yathepsitam

//devyuvāca//
manasastvaṃ prabhuḥ śaṃbho dattaṃ tacca mayā tava//
vapuṣaḥ pitarāvīśau tau sammānayitumarhasi

//mahādeva uvāca//
pitrā hi te parijñātaṃ dṛṣṭvā tvāṃ rūpaśālinīm//
bālāṃ svayaṃvaraṃ putrī mahaṃ dāsyāmi nānyathā

tattasya sarvamevāstu vacanaṃ tvaṃ himācalam//
svayaṃvarārthaṃ suśroṇi preraya tvāṃ vṛṇe tataḥ

ityuktvā tāṃ mahādevaḥ śuciḥ śuciṣado vibhuḥ//
jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ svapuraṃ prayayau ca sā

dṛṣṭvā devīṃ tadā hṛṣṭo menayā sahito'calaḥ

āliṃgyāghrāya papraccha sarvaṃ sā ca nyavedayat//
duhiturdevadevena ājñaptaṃ tu himācalaḥ

svayaṃvaraṃ pramuditaḥ sarvalokeṣvaghoṣayat//
aśvino dvādaśādityā gandharvaruḍoragāḥ

yakṣāḥ siddhāstathā sādhyā daityāḥ kiṃpuruṣā nagāḥ//
samudrādyāśca ye kecittrailokyapravarāsca ye

trayastriṃśatsahasrāṇi trayastriṃśacchatāni ca//
trayastriṃśacca ye devāstrayastriṃśacca koṭayaḥ

jagmurgirīndraputryāstu svayaṃvaramanuttamam//
āmaṃtritastathā viṣṇurmerumāha hasanniva

tātāsmākaṃ ca sā devī mero gaccha namāmi tām//
atha śailasutā devī haimamāruhya śobhanam

vimānaṃ sarvatobhadraṃ sarvaratnairalaṃkṛtam//
apsarobhiḥ pranṛtyadbhiḥ sarvābharaṇabhūṣitā

gaṃdharvasaṃghairvividhaiḥ kiṃnaraiśca suśobhanaiḥ//
baṃdibhiḥ stūyamānā ca vīrakāṃsyadharā sthitā

sitātapatraratnāṃśumiśritaṃ cāvahattadā//
śālinī nāma pārvatyāḥ saṃdhyāpūrṇedumaṃḍalā

cāmarāsaktahastābhirdivyastrībhiśca saṃvṛtā//
mālāṃ pragṛhya sā tasthau suradrumasamudbhavām

evaṃ tasyāṃ sthitāyāṃ tu sthite lokatraye tadā//
śiśurbhūtvā mahādevaḥ krīḍārthaṃ vṛṣabhadhvajaḥ

utsaṃgatalasaṃgupto babhūva bhagavānbhavaḥ//
jayeti yatpadaṃ khyātaṃ tasya satyārthamīśvaram

atha dṛṣṭvā śiśuṃ devāstasya utsaṃgavartinaḥ//
koyamatreti saṃmaṃtrya cukruśurbhṛśaroṣitāḥ

vajramāhārayattasya bāhumudyamya vṛtrahā//
sa bāhurudyatastasya tathaiva samatiṣṭhata

staṃbhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena līlayā//
vajraṃ kṣeptuṃ na śaknoti bāhuṃ cālayituṃ tadā

vahniḥ śaktiṃ tadā kṣeptuṃ na śaśāka tathotthitaḥ//
yamo'pi daṃḍaṃ khaḍgaṃ ca nirṛtistaṃ śiśuṃ prati

pāśaṃ ca varuṇo rājā dhvajayaṣṭiṃ samīraṇaḥ//
somo guḍaṃ dhaneśaśca gadāṃ sumahatīṃ dṛḍhām

nānāyudhāni cādityā musalaṃ vasavastathā//
mahāghorāṇi śastrāṇi tārakādyāśca dānavāḥ

staṃbhitā devadevena tathānye bhuvaneṣu ye//
pūṣā daṃtāndaśandaṃrbālamaikṣata mohitaḥ

tasyāpi daśanāḥ peturdṛṣṭamātrasya śaṃbhunā//
bhagaśca netre vikṛte cakāra sphuṭite ca te

balaṃ tejaśca yogāṃśca sarveṣāṃ jagṛhe prabhuḥ//
atha teṣu sthiteṣveva manyumatsu sureṣvapi

brahmā dhyānamupāśritya bubodha haraceṣṭitam//
so'bhigamya mahādevaṃ tuṣṭāva prayato vidhiḥ

paurāṇaiḥ sāmasaṃgītairvedikairguhyanāmabhiḥ//
namastubhyaṃ mahādeva mahādevyai namonamaḥ

prasādāttava buddhyādirjagadetatpravartate//
mūḍhāśca devatāḥ sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram

mahādevamihāyātaṃ sarvadevanamaskṛtam//
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghraṃ yadi jīvitumicchata

tataḥ saṃbhrama saṃpannāstuṣṭuvuḥ praṇatāḥ surāḥ//
namonamo mahādeva pāhipāhi jagatpate

durācārānbhavānasmānātmadrohaparāyaṇān//
aho paśyata no mauḍhyaṃ jānaṃtastava bhāvinīm

bhāryāmumāṃ mahādevīṃ tathāpyatra samāgatāḥ//
yuktametadyadasmākaṃ rājyaṃ gṛhyeta cāsuraiḥ

yeṣāmevaṃvidhābuddhirasmābhiḥ kiṃ kṛtaṃ tvidam//
atha vā no na doṣo'sti paśavo hi vayaṃ yataḥ

tvayaiva patinā sarve preritāḥ kurmahe vibho//
īśvaraḥ sarva bhūtānāṃ patistvaṃ parameśvaraḥ

bhrāmayasyakhilaṃ viśvaṃ yantrārūḍhaṃ svamāyayā//
yena vibhrāmitā mūḍhāḥ samāyātāḥ svayaṃvaram

tasmai paśunāṃ pataye namastubhyaṃ prasīda naḥ//
atha teṣāṃ prasanna'bhūddevadevāstriyaṃbakaḥ

yathāpūrvaṃ cakāraitānsaṃstavādbrahmaṇaḥ prabhuḥ//
tārakapramukhā daityāḥ saṃkruddhāstatra procire

koyamaṃga mahādevo na manyāmo vayaṃ ca tam//
tataḥ prahasya bālo'sau huṃkāraṃ līlayā vyadhāt

huṃkāreṇaiva te daityāḥ svameva nagaraṃ gatāḥ//
vismṛtaṃ sakalaṃ teṣāṃ svayaṃvaramukhaṃ ca tat

mahādevaprabhāvena daityānāṃ ghorakarmaṇām//
evaṃ yasya prabhāvo hi devadaityeṣu phālguna

kathamīśvaravākyārthastasmādanyatra mucyate//
asaṃśayaṃ vimuḍhāste paścāttāpaḥ purā mahān

īśvaraṃ bhuvanasyāsya ye bhajaṃte na tryaṃbakam//
tataḥ saṃstūyamānaḥ sa suraiḥ padmabhuvādibhiḥ

vapuścakāra deveśastryaṃbakaḥ paramādbhutam//
tejasā tasya devāste seṃdracaṃdradivākarāḥ

sabrahmakāḥ sasādhyāśca vasurviśve ca devatāḥ//
sayamāśca sarudrāśca cakṣuraprārthayanprabhum

tebhyaḥ paratamaṃ cakṣuḥ svavapurdraṣṭumuttamam//
dadāvambāpatiḥ śarvo bhavānyāścālasya ca

labdhvā rudraprasādena divyaṃ cakṣuranuttamam//
sabrahyakāstadā devāstamapaśyanmaheśvaram

tato jaguśca munayaḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca khecarāḥ//
mumucuśca tadā nedurdevaduṃdubhayo bhṛśam

jagugadharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ//
mumudurgaṇapāḥ sarve mumodāṃbā ca pārvatī

brahmādyā menire pūrṇāṃ bhavānīṃ ca girīśvaram//
tasya devī tato hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām

pādayoḥ sthāpayāmāsa mālāṃ divyāṃ sugaṃdhinīm//
sādusādhviti saṃprocya tayā taṃ tatra carcitam

saha devyā namaścakruḥ śirobhirbhūtalāśritaiḥ//
sarve sabrahmakā devā jayeti ca mudā jaguḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumāreśvaramāhātmye śrīmahādevavaivāhikotsāvarṇanaṃnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ