સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.25-2

॥અર્જુન ઉવાચ॥
દેવર્ષે વર્ણ્યતે ચેયં કથા પીયૂષસોદરા॥
પુનરેતન્મુને બ્રૂહિ યદા વેત્તિ મહેશ્વરઃ

ભગવાન્સ્વાં સતીં ભાર્યાં વધાર્થં ચાપિ તારકમ્॥
સત્યાશ્ચ વિરહાત્તપ્યન્દદાહ કિમસૌ સ્મરમ્

ત્વયૈવોક્તં સ વિરહાત્સત્યાસ્તપ્યતિ વૈ તપઃ॥
હિમાદ્રિમાસ્થિતો દેવસ્તસ્યાઃ સંગમવાંછયા

॥નારદ ઉવાચ॥
સત્યમેતત્પુરા પાર્થ ભવસ્યેદં મનીષિતમ્॥
અતપ્તતપસા યોગો ન કર્તવ્યો મયાઽનયા

તપો વિના શુદ્ધદેહો ન કથંચન જાયતે॥
અસુદ્ધદેહેન સમં સંયોગો નૈવ દૈહિકઃ

મહત્કર્માણિ યાનીહ તેષાં મૂલં સદા તપઃ॥
નાતપ્તતપસાં સિદ્ધિર્મહત્કર્માણિ યાંતિ વૈ

એતસ્માત્કારણાદ્દેવો દર્પિતં તં દદાહ તુ॥
તતો દગ્ધે સ્મરે ચાપિ પાર્વતીમપિ વ્રીતિતામ્

વિહાય સગણો દેવઃ કૈલાસં સમપદ્યત॥
દેવી ચ પરમોદ્વિગ્ના પ્રસ્ખલંતી પદેપદે

જીવિતં સ્વં વિનિંદંતી બભ્રામેતસ્તતશ્ચસા॥
હિમાદ્રિરપિ સ્વે શ્રૃંગે રુદતીં પૃષ્ટવાન્રતિમ્

કાસિ કસ્યાસિ કલ્યાણિ કિમર્થં ચાપિ રોદિષિ॥
પૃષ્ટા સા ચ રતિઃ સર્વં યથાવૃત્તં ન્યવેદયત્

નિવેદિતે તથા રત્યા શૈલઃ સંભ્રાંતમાનસઃ॥
પ્રાપ્ય સ્વાં તનયાં પાણાવાદાયાગાત્સ્વકં પુરમ્

સા તત્ર પિતરૌ પ્રાહ સખીનાં વદનેન ચ॥
દુર્ભગેન શરીરેણ કિમનેન હિ કારણમ્

દેહવાસં પરિત્યક્ષ્યે પ્રાપ્સ્યે વાભિમતં પતિમ્॥
અસાધ્યં ચાપ્યભીષ્ટં ચ કથં પ્રાપ્યં તપો વિના

નિયમૈર્વિવિધૈસ્તસ્માચ્છોષયિષ્યે કલેવરમ્॥
અનુજાનીત માં તત્ર યદિ વઃ કરુણા મયિ

શ્રુત્વેતિ વચનં માતા પિતા ચ પ્રાહ તાં શુભામ્॥
ઉ મેતિ ચપલે પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ

સોઢું ક્લેશાત્મરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને॥
ભાવીન્યપ્યનિ વાર્યાણિ વસ્તૂનિ ચ સદૈવ તુ

ભાવિનોર્થા ભવંત્યેવ નરસ્યાનિચ્છતોપિ હિ॥
તસ્માન્ન તપસા તેઽસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્

॥શ્રીદેવ્યુવાચ॥
યદિદં ભવતો વાક્યં ન સમ્યગિતિ મે મતિઃ॥
કેવલં ન હિ દૈવેન પ્રાપ્તુમર્થો હિ શક્યતે

ત્કિંચિદ્દૈવાદ્ધઠાત્કિંચિત્કિંચિદેવ સ્વભાવતઃ॥
પુરુષઃ ફલમાપ્નોતિ ચતુર્થં નાત્ર કારણમ્

બ્રહ્મણા ચાપિ બ્રહ્મત્વં પ્રાપ્તં કિલતપોબલાત્॥
અન્યૈરપિ ચ યલ્લબ્ધં તન્નસંખ્યાતુમુત્સહે

અધ્રુવેણ શરીરેણ યદ્યભીષ્ટં ન સાધ્યતે॥
પશ્ચાત્સ શોચ્યતે મંદઃ પતિતેઽસ્મિઞ્છરીરકે

યસ્ય દેહસ્ય ધર્મોઽયં ક્વચિજ્જાયેત્ક્વચિન્મ્રિયેત્॥
ક્વચિદ્ગર્ભગતં નશ્યેજ્જાતમાત્રં ક્વચિત્તથા

બાલ્યે ચ યૌવને ચાપિ વાર્ધક્યેપિ વિનશ્યતિ॥
તેન ચંચલદેહેન કોઽર્થઃ સ્વાર્થો ન ચેદ્ભવેત્

ઇત્યુક્ત્વા સ્વસખીયુક્તા પિતૃભ્યાં સાશ્રુ વીક્ષિતા॥
શ્રૃંગં હિમવતઃ પુણ્યં નાનાશ્ચર્યં જગામ સા

તત્રાં બરાણિ સંત્યજ્ય ભૂષણાનિ ચ શૈલજા॥
સંવીતા વલ્કલૈર્દિવ્યૈસ્તપોઽતપ્યત સંયતા

ઈશ્વરં હૃદિ સંસ્થાપ્ય પ્રણવાભ્યસનાદૃતા॥
મુનીનામપ્ય ભૂન્માન્યા તદાનીં પાર્થ પાર્વતી

ત્રિસ્નાતા પાટલાપત્રભક્ષકાભૂચ્છતં સમાઃ॥
શંત ચ બિલ્વપત્રેણ શીર્ણોન કૃતભોજના

જલભક્ષા શતં ચાભૂચ્છતં વૈ વાયુભોજના॥
તતો નિયમમાદાય પાદાંગુષ્ઠસ્થિતાભવત્

નિરાહારા તતસ્તાપં પ્રાપુસ્તત્તપસો જનાઃ॥
તતો જગત્સમાલોક્ય તદીયતપસોર્જિતમ્

હરસ્તત્રાયયૌ સાક્ષાદ્બ્રહ્મચારિવપુર્દ્ધરઃ॥
વસાનો વલ્કલં દિવ્યં રૌરવાજિનસંવૃતઃ

સુલક્ષણાષાઢધરઃ સદ્વૃત્તઃ પ્રતિ ભાનવાન્॥
તતસ્તં પૂજયામાસુસ્તત્સખ્યો બહુમાનતઃ

વક્તુમિચ્છુઃ શૈલપુત્રીં સખીભિરિતિ ચોદિતઃ॥
બ્રહ્મન્નિયં મહાભાગા ગૃહીતનિયમા શુભા

મુહૂર્તપંચમાત્રેણ નિયમોઽસ્યાઃ સમાપ્યતે॥
તત્પ્રતીક્ષસ્વ તં કાલં પશ્ચાદસ્મત્સખીસમમ્

નાનાવિદા ધર્મવાર્તાઃ પ્રકરિષ્યસિ બ્રાહ્મણ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિજયાદ્યાસ્તા દેવીચરિતવર્ણનૈઃ

અશ્રુમુખ્યો દ્વિજસ્યાગ્રે નિન્યુઃ કાલં ચ તં તદા॥
તતઃ કાલે કિંચિદૂને બ્રહ્મચારી મહામતિઃ

વિલોકનમિષેણાગાદાશ્રમોપસ્થિતં હ્રદમ્॥
નિપપાત ચ તત્રાસૌ ચુક્રોશાતિતરાં તતઃ

અહમત્ર નિમજ્જામિ કોઽપિ મામુદ્ધરેત ભોઃ॥
ઇતિ તારેણ ક્રોશંતં શ્રુત્વા તં વિજયાદિકાઃ

આજગ્મુસ્ત્વરયા યુક્તા દદુસ્તસ્મૈ કરં ચ તાઃ॥
સ ચુક્રોશ તતો ગાઢં દૂરેદૂરે પુનઃપુનઃ

નાહં સ્પૃશામ્યસંસિદ્ધાં મ્રિયે વા નાનૃતં ત્વિદમ્॥
તતઃ સમાપ્તનિયમા પાર્વતી સ્વયમાયયૌ

સવ્યં કરં દદાવસ્ય તં ચાસૌ નાભ્યનન્દત॥
ભદ્રે યચ્છુચિ નૈવ સ્યાદ્યચ્ચૈવાવજ્ઞયા કૃતમ્

સદોષેણ કૃતં યચ્ચ તદાદદ્યાન્ન કર્હિચિત્॥
સવ્યં ચાશુચિ તે હસ્તં નાવલંબામિ કર્હિચિત્

ઇત્યુક્તા પાર્વતી પ્રાહ નાહં દત્તં ચ દક્ષિણમ્॥
દદામિ કસ્યચિદ્વિપ્ર દેવદેવાય કલ્પિતમ્

દક્ષિણં મે કરં દેવો ગ્રહીતા ભવ એવ ચ॥
શીર્યતે ચોગ્રતપસા સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥વિપ્ર ઉવાચ॥
યદ્યેવમવલેપસ્તે ગમનં કેન વાર્યતે॥
યથા તવ પ્રતિજ્ઞેયં મમાપીયં તથાચલા

રુદ્રસ્યાપિ વયં માન્યાઃ કીદૃશં તે તપો વદ॥
વિષમસ્થં યત્ર વિપ્રં મ્રિયમાણમુપેક્ષસિ

અવજા નાસિ વિપ્રાંસ્ત્વં તચ્છીઘ્રં વ્રજ દર્શનાત્॥
યદિ વા મન્યસે પૂજ્યાંસ્તતોઽભ્યુદ્ધર નાન્યથા

તતો વિચાર્ય બહુધા ઇતિ ચેતિ ચ સા શુભા॥
વિપ્રસ્યોદ્ધરણં સર્વધર્મેભ્યોઽમન્યતાધિકમ્

તતઃ સા દક્ષિણં દત્ત્વા કરં તં પ્રોજ્જહાર ચ॥
નરં નારી પ્રોદ્ધરતિ સજ્જન્તં ભવવારિધૌ॥
એતત્સન્દર્શનાર્થાય તથા ચક્રે ભવોદ્ભવઃ

પ્રોદ્ધૃત્ય ચ તતઃ સ્નાત્વા બદ્ધ્વ યોગાસનં સ્થિતા

બ્રહ્મચારી તતઃ પ્રાહ પ્રહસન્કિમિદં શુભે॥
કર્તુકામાસિ તન્વંગિ દૃઢયોગાસનસ્થિતા

દેવી પ્રાહ જ્વાલયિષ્યે શરીરં યોગવહ્નિના॥
મહાદેવકૃતમતિરુચ્છિષ્ટાહં યતોઽભવમ્

બ્રહ્મચારી તતઃ પ્રાહ કાશ્ચિદ્બ્રાહ્મણકામ્યયા॥
કૃત્વા વાર્તાસ્તતઃ સ્વીયમભીષ્ટં કુરુ પાર્વતિ

નોપહન્યાં કદાચિદ્વિ સાધુભિર્વિપ્રકામના॥
ધર્મમેનં મન્યસે ચેન્મુહૂર્તં બ્રૂહિ પાર્વતિ

દેવી પ્રાહ બ્રૂહિ વિપ્ર મુહૂર્તં સંસ્થિતા ત્વહમ્॥
તતઃ સ્વયં વ્રતી પ્રાહ દેવીં તાં સ્વસખીયુતામ્

કિમર્થમિતિ રમ્ભોરુ નવે વયસિ દુશ્ચરમ્॥
તપસ્ત્વયા સમારબ્ધં નાનુરૂપં વિભાતિ મે

દુર્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં ગિરિરાજગૃહેઽધુના॥
ભોગાંશ્ચ દુર્લભાન્દેવિ ત્યક્ત્વા કિં ક્લિશ્યતે વપુઃ

અતીવ દૂયે વીક્ષ્ય ત્વાં સુકુમારતરાકૃતિમ્॥
અત્યુગ્રતપસા ક્લિષ્ટા પદ્મિનીવ હિમર્દિતા

ઇદં ચાન્યત્ત્વ શુભે શિરસો રોગદં મમ॥
યદ્દેહં ત્યક્તુકામા ત્વં પ્રબુદ્ધા નાસિ બાલિકે

વામઃ કામો મનુષ્યેષુ સત્યમેતદ્વચો યતઃ॥
સ્પૃહણીયાસિ સર્વેષામેવં પીડયસે વપુઃ

અવિજ્ઞાતાન્વયો નગ્નઃ શૂલી ભૂતગણાધિપઃ॥
શ્મશાનનિલયો ભસ્મોદ્ધૂલનો વૃષવાહનઃ

ગજાજિનો દ્વિજિહ્વાદ્યલંકૃતાંગો જટાધરઃ॥
વિરૂપાક્ષઃ કથંકારં નિર્ગુણઃ સ્યાત્તવોચિતઃ

ગુણા યે કુલશીલાદ્ય વરાણામુદિતા બુધૈઃ॥
તેષામેકોઽપિ નૈવાસ્તિ તસ્મિંસ્તન્નોચિતઃ સ તે

શોચનીયતમા પૂર્વમાસીત્પાર્વતિ કૌમુદી॥
ત્વં સંવૃત્તા દ્વિતીયાસિ તસ્યાસ્તત્સંગમાશયા

તપોધનાઃ સર્વસમા વયં યદ્યપિ પાર્વતિ॥
દુનોત્યેવ તવારંભઃ શૂલાયાં યૂપસત્ક્રિયા

વૃષભારોહણં વાસઃ શ્મશાને પાણિસંગ્રહઃ॥
સવ્યાલપાણિના ક્ષૌમગજત્વગ્બંધનઃ કથમ્

જનહાસ્યકરં સર્વં ત્વયારબ્ધમસાંપ્રતમ્॥
સ્ત્રીભાવાદ્ભૂતિસંપર્ક્કઃ કથં ચાભિમતસ્તવ

નિવર્તય મનસ્તસ્માદસ્માત્સર્વવિરોધિનઃ॥
મૃગાક્ષિ મદનારાતેર્મર્કટાક્ષસ્ય પ્રાર્થનાત્

વિરુદ્ધવાદિનં ચૈવં બ્રહ્મચારિણમીશ્વરમ્॥
નિશમ્ય કુપિતા દેવી પ્રાહ વાચા સગદ્ગદમ્

મા મા બ્રાહ્મણ ભાષિષ્ઠા વિરુદ્ધમિતિ શંકરે॥
મહત્તમો યાતિ પુમાન્દેવદેવસ્ય નિંદયા

ન સમ્યગભિજાનાસિ તસ્ય દેવસ્ય ચેષ્ટિતમ્॥
શ્રૃણુ બ્રાહ્મણ ત્વં પાપાદ્યથાસ્માત્પરિમુચ્યસે

સ આદિઃ સર્વજગતાં કોસ્ય વેદાન્વયં તતઃ॥
સર્વં જગદ્યસ્ય રૂપં દિગ્વાસાઃ કીર્ત્યતે તતઃ

ગુણત્રયમયં શૂલં શૂલી યસ્માદ્બિભાર્તે સઃ॥
અબદ્ધાઃ સર્વતો મુક્તા ભૂતા એવ ચ તત્પતિઃ

શ્મશાનં ચાપિ સંસારસ્તદ્વાસી કૃપયાર્થિનામ્॥
ભૂતયઃ કથિતા ભૂતિસ્તાં બિભર્તિ સ ભૂતિભૃત્

વૃષો ધર્મ ઇતિ પ્રોક્તસ્તમારૂઢસ્તતો વૃષી॥
સર્પાશ્ચ દોષાઃ ક્રોધાદ્યાસ્તાન્બિભર્તિ જગન્મયઃ

નાનાવિધાઃ કર્મયોગા જટારૂપા બિભર્તિ સઃ॥
વેદત્રયી ત્રિનેત્રાણિ ત્રિપુરં ત્રિગુણં વપુઃ

ભસ્મીકરોતિ તદ્દેવસ્ત્રિપુરધ્નસ્તતઃ સ્મૃતઃ॥
એવંવિધ મહાદેવં વિદુર્યે સૂક્ષ્મદર્શિનઃ

કથંકારં હિ તે નામ ભજંતે નૈવ તં હરમ્॥
અથ વા ભીતસંસારાઃ સર્વે વિપ્ર યતો જનાઃ

વિમૃશ્ય કુર્વતે સર્વં વિમૃશ્યૈતન્મયા કૃતમ્॥
શુભં વાપ્યશુભં વાસ્તુ ત્વમપ્યેનં પ્રપૂજય

ઇતિ બ્રુવંત્યાં તસ્યાં તુ કિંચિત્પ્રસ્ફુરિતાધરમ્॥
વિજ્ઞાય તાં સખીમાહ કિમપ્યેષ વિવક્ષુકઃ

વાર્યતામિતિ વિપ્રોઽયં મહદ્દૂષણબાષકઃ॥
ન કેવલં પાપભાગી શ્રોતા વૈ સ્યાન્ન સંશયઃ

અથ વા કિં ચ નઃ કાર્યં વાદેન સહ બ્રાહ્મણૈઃ॥
કર્ણૌ પિધાય યાસ્યામો યથા યઃ સ્યાત્તતાસ્તુ સઃ

ઇત્યુક્ત્વોત્થાય ગચ્છંત્યાં પિધાય શ્રવણાવુભૌ॥
સ્વરૂપં સમુપાશ્રિત્ય જગૃહે વસનં હરઃ

તતો નિરીક્ષ્ય તં દેવં સંભ્રાંતા પરમેશ્વરી॥
પ્રણિપત્ય મહેશાનં તુષ્ટાવાવનતા ઉમા

પ્રાહ તાં ચ મહાદેવો દાસોઽસ્મિ તવ શોભને॥
તપોદ્રવ્યેણ ક્રીતશ્ચ સમાદિશ યથેપ્સિતમ્

॥દેવ્યુવાચ॥
મનસસ્ત્વં પ્રભુઃ શંભો દત્તં તચ્ચ મયા તવ॥
વપુષઃ પિતરાવીશૌ તૌ સમ્માનયિતુમર્હસિ

॥મહાદેવ ઉવાચ॥
પિત્રા હિ તે પરિજ્ઞાતં દૃષ્ટ્વા ત્વાં રૂપશાલિનીમ્॥
બાલાં સ્વયંવરં પુત્રી મહં દાસ્યામિ નાન્યથા

તત્તસ્ય સર્વમેવાસ્તુ વચનં ત્વં હિમાચલમ્॥
સ્વયંવરાર્થં સુશ્રોણિ પ્રેરય ત્વાં વૃણે તતઃ

ઇત્યુક્ત્વા તાં મહાદેવઃ શુચિઃ શુચિષદો વિભુઃ॥
જગામેષ્ટં તદા દેશં સ્વપુરં પ્રયયૌ ચ સા

દૃષ્ટ્વા દેવીં તદા હૃષ્ટો મેનયા સહિતોઽચલઃ

આલિંગ્યાઘ્રાય પપ્રચ્છ સર્વં સા ચ ન્યવેદયત્॥
દુહિતુર્દેવદેવેન આજ્ઞપ્તં તુ હિમાચલઃ

સ્વયંવરં પ્રમુદિતઃ સર્વલોકેષ્વઘોષયત્॥
અશ્વિનો દ્વાદશાદિત્યા ગન્ધર્વરુડોરગાઃ

યક્ષાઃ સિદ્ધાસ્તથા સાધ્યા દૈત્યાઃ કિંપુરુષા નગાઃ॥
સમુદ્રાદ્યાશ્ચ યે કેચિત્ત્રૈલોક્યપ્રવરાસ્ચ યે

ત્રયસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતાનિ ચ॥
ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ યે દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ કોટયઃ

જગ્મુર્ગિરીન્દ્રપુત્ર્યાસ્તુ સ્વયંવરમનુત્તમમ્॥
આમંત્રિતસ્તથા વિષ્ણુર્મેરુમાહ હસન્નિવ

તાતાસ્માકં ચ સા દેવી મેરો ગચ્છ નમામિ તામ્॥
અથ શૈલસુતા દેવી હૈમમારુહ્ય શોભનમ્

વિમાનં સર્વતોભદ્રં સર્વરત્નૈરલંકૃતમ્॥
અપ્સરોભિઃ પ્રનૃત્યદ્ભિઃ સર્વાભરણભૂષિતા

ગંધર્વસંઘૈર્વિવિધૈઃ કિંનરૈશ્ચ સુશોભનૈઃ॥
બંદિભિઃ સ્તૂયમાના ચ વીરકાંસ્યધરા સ્થિતા

સિતાતપત્રરત્નાંશુમિશ્રિતં ચાવહત્તદા॥
શાલિની નામ પાર્વત્યાઃ સંધ્યાપૂર્ણેદુમંડલા

ચામરાસક્તહસ્તાભિર્દિવ્યસ્ત્રીભિશ્ચ સંવૃતા॥
માલાં પ્રગૃહ્ય સા તસ્થૌ સુરદ્રુમસમુદ્ભવામ્

એવં તસ્યાં સ્થિતાયાં તુ સ્થિતે લોકત્રયે તદા॥
શિશુર્ભૂત્વા મહાદેવઃ ક્રીડાર્થં વૃષભધ્વજઃ

ઉત્સંગતલસંગુપ્તો બભૂવ ભગવાન્ભવઃ॥
જયેતિ યત્પદં ખ્યાતં તસ્ય સત્યાર્થમીશ્વરમ્

અથ દૃષ્ટ્વા શિશું દેવાસ્તસ્ય ઉત્સંગવર્તિનઃ॥
કોયમત્રેતિ સંમંત્ર્ય ચુક્રુશુર્ભૃશરોષિતાઃ

વજ્રમાહારયત્તસ્ય બાહુમુદ્યમ્ય વૃત્રહા॥
સ બાહુરુદ્યતસ્તસ્ય તથૈવ સમતિષ્ઠત

સ્તંભિતઃ શિશુરૂપેણ દેવદેવેન લીલયા॥
વજ્રં ક્ષેપ્તું ન શક્નોતિ બાહું ચાલયિતું તદા

વહ્નિઃ શક્તિં તદા ક્ષેપ્તું ન શશાક તથોત્થિતઃ॥
યમોઽપિ દંડં ખડ્ગં ચ નિરૃતિસ્તં શિશું પ્રતિ

પાશં ચ વરુણો રાજા ધ્વજયષ્ટિં સમીરણઃ॥
સોમો ગુડં ધનેશશ્ચ ગદાં સુમહતીં દૃઢામ્

નાનાયુધાનિ ચાદિત્યા મુસલં વસવસ્તથા॥
મહાઘોરાણિ શસ્ત્રાણિ તારકાદ્યાશ્ચ દાનવાઃ

સ્તંભિતા દેવદેવેન તથાન્યે ભુવનેષુ યે॥
પૂષા દંતાન્દશન્દંર્બાલમૈક્ષત મોહિતઃ

તસ્યાપિ દશનાઃ પેતુર્દૃષ્ટમાત્રસ્ય શંભુના॥
ભગશ્ચ નેત્રે વિકૃતે ચકાર સ્ફુટિતે ચ તે

બલં તેજશ્ચ યોગાંશ્ચ સર્વેષાં જગૃહે પ્રભુઃ॥
અથ તેષુ સ્થિતેષ્વેવ મન્યુમત્સુ સુરેષ્વપિ

બ્રહ્મા ધ્યાનમુપાશ્રિત્ય બુબોધ હરચેષ્ટિતમ્॥
સોઽભિગમ્ય મહાદેવં તુષ્ટાવ પ્રયતો વિધિઃ

પૌરાણૈઃ સામસંગીતૈર્વેદિકૈર્ગુહ્યનામભિઃ॥
નમસ્તુભ્યં મહાદેવ મહાદેવ્યૈ નમોનમઃ

પ્રસાદાત્તવ બુદ્ધ્યાદિર્જગદેતત્પ્રવર્તતે॥
મૂઢાશ્ચ દેવતાઃ સર્વા નૈનં બુધ્યત શંકરમ્

મહાદેવમિહાયાતં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્॥
ગચ્છધ્વં શરણં શીઘ્રં યદિ જીવિતુમિચ્છત

તતઃ સંભ્રમ સંપન્નાસ્તુષ્ટુવુઃ પ્રણતાઃ સુરાઃ॥
નમોનમો મહાદેવ પાહિપાહિ જગત્પતે

દુરાચારાન્ભવાનસ્માનાત્મદ્રોહપરાયણાન્॥
અહો પશ્યત નો મૌઢ્યં જાનંતસ્તવ ભાવિનીમ્

ભાર્યામુમાં મહાદેવીં તથાપ્યત્ર સમાગતાઃ॥
યુક્તમેતદ્યદસ્માકં રાજ્યં ગૃહ્યેત ચાસુરૈઃ

યેષામેવંવિધાબુદ્ધિરસ્માભિઃ કિં કૃતં ત્વિદમ્॥
અથ વા નો ન દોષોઽસ્તિ પશવો હિ વયં યતઃ

ત્વયૈવ પતિના સર્વે પ્રેરિતાઃ કુર્મહે વિભો॥
ઈશ્વરઃ સર્વ ભૂતાનાં પતિસ્ત્વં પરમેશ્વરઃ

ભ્રામયસ્યખિલં વિશ્વં યન્ત્રારૂઢં સ્વમાયયા॥
યેન વિભ્રામિતા મૂઢાઃ સમાયાતાઃ સ્વયંવરમ્

તસ્મૈ પશુનાં પતયે નમસ્તુભ્યં પ્રસીદ નઃ॥
અથ તેષાં પ્રસન્નઽભૂદ્દેવદેવાસ્ત્રિયંબકઃ

યથાપૂર્વં ચકારૈતાન્સંસ્તવાદ્બ્રહ્મણઃ પ્રભુઃ॥
તારકપ્રમુખા દૈત્યાઃ સંક્રુદ્ધાસ્તત્ર પ્રોચિરે

કોયમંગ મહાદેવો ન મન્યામો વયં ચ તમ્॥
તતઃ પ્રહસ્ય બાલોઽસૌ હુંકારં લીલયા વ્યધાત્

હુંકારેણૈવ તે દૈત્યાઃ સ્વમેવ નગરં ગતાઃ॥
વિસ્મૃતં સકલં તેષાં સ્વયંવરમુખં ચ તત્

મહાદેવપ્રભાવેન દૈત્યાનાં ઘોરકર્મણામ્॥
એવં યસ્ય પ્રભાવો હિ દેવદૈત્યેષુ ફાલ્ગુન

કથમીશ્વરવાક્યાર્થસ્તસ્માદન્યત્ર મુચ્યતે॥
અસંશયં વિમુઢાસ્તે પશ્ચાત્તાપઃ પુરા મહાન્

ઈશ્વરં ભુવનસ્યાસ્ય યે ભજંતે ન ત્ર્યંબકમ્॥
તતઃ સંસ્તૂયમાનઃ સ સુરૈઃ પદ્મભુવાદિભિઃ

વપુશ્ચકાર દેવેશસ્ત્ર્યંબકઃ પરમાદ્ભુતમ્॥
તેજસા તસ્ય દેવાસ્તે સેંદ્રચંદ્રદિવાકરાઃ

સબ્રહ્મકાઃ સસાધ્યાશ્ચ વસુર્વિશ્વે ચ દેવતાઃ॥
સયમાશ્ચ સરુદ્રાશ્ચ ચક્ષુરપ્રાર્થયન્પ્રભુમ્

તેભ્યઃ પરતમં ચક્ષુઃ સ્વવપુર્દ્રષ્ટુમુત્તમમ્॥
દદાવમ્બાપતિઃ શર્વો ભવાન્યાશ્ચાલસ્ય ચ

લબ્ધ્વા રુદ્રપ્રસાદેન દિવ્યં ચક્ષુરનુત્તમમ્॥
સબ્રહ્યકાસ્તદા દેવાસ્તમપશ્યન્મહેશ્વરમ્

તતો જગુશ્ચ મુનયઃ પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ખેચરાઃ॥
મુમુચુશ્ચ તદા નેદુર્દેવદુંદુભયો ભૃશમ્

જગુગધર્વમુખ્યાશ્ચ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ॥
મુમુદુર્ગણપાઃ સર્વે મુમોદાંબા ચ પાર્વતી

બ્રહ્માદ્યા મેનિરે પૂર્ણાં ભવાનીં ચ ગિરીશ્વરમ્॥
તસ્ય દેવી તતો હૃષ્ટા સમક્ષં ત્રિદિવૌકસામ્

પાદયોઃ સ્થાપયામાસ માલાં દિવ્યાં સુગંધિનીમ્॥
સાદુસાધ્વિતિ સંપ્રોચ્ય તયા તં તત્ર ચર્ચિતમ્

સહ દેવ્યા નમશ્ચક્રુઃ શિરોભિર્ભૂતલાશ્રિતૈઃ॥
સર્વે સબ્રહ્મકા દેવા જયેતિ ચ મુદા જગુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે કુમારેશ્વરમાહાત્મ્યે શ્રીમહાદેવવૈવાહિકોત્સાવર્ણનંનામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ