Skanda Purana · Verses 1.14-2

//arjuna uvāca//
kumāranāthamāhātmyaṃ yattvayoktaṃ kathāṃtare//
tadahaṃ śrotumicchāmi vistareṇa mahāmune

//nārada uvāca//
tārakaṃ vinihatyaiva vajrāṃgatanayaṃ prabhuḥ//
guhaḥ saṃsthāpayāmāsa liṃgametacca phālguna

darśanācchravaṇāddhyānātpūjayā śrutivaṃdanaiḥ//
sarvapāpāpahaḥ pārtha kumāreśo na saṃśayaḥ

//arjuna uvāca//
atyāścaryamayī ramyā katheyaṃ pāpanāśinī//
vistareṇa ca me brūhi yāthātathyena nārada

vajrāṃgaḥ kopyasau daityaḥ kiṃprabhāvaśca tārakaḥ//
kathaṃ sa nihataścaiva jātaścaiva kathaṃ guhaḥ

kathaṃ saṃsthāpitaṃ liṃgaṃ kumāreśvarasaṃjñitam//
kiṃ phalaṃ cāsya liṃgasya brūhi tadvistarānmama

//nārada uvāca//
praṇipatya kumārāya senānye ceśvarāya ca//
śrṛṇu caikamanāḥ pārtha kumāracaritaṃ mahat

mānaso brahmaṇaḥ putro dakṣo nāma prajāpatiḥ//
ṣaṣṭiṃ so'janayatkanyā vīriṇyāṃ nāma phālguna

dado sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa//
saptaviṃśatiṃ somāya catasroriṣṭanemine

bhūtāṃgiraḥ kṛśāśvebhyo dvedve caiva dadau prabhuḥ//
nāmadheyānyamūṣāṃ ca sapatnīnāṃ ca me śrṛṇu

yāsāṃ prasūtiprabhavā lokā āpūritāstrayaḥ//
bhānurlambā kakudbhūmirviśvā sādhyā marutvatī

vasursuhūrtā saṃkalpā dharmapatnyaḥ sutāñchṛṇu//
bhānostu devaṛṣabha suto'bhavat

vidyota āsīllaṃbāyāṃ tataśca stanayitnavaḥ//
kakudaḥ śakaṭaḥ putraḥ kīkaṭastanayo yataḥ

bhuvo durgastathā svargo naṃdaścaiva tato'bhavat//
viśvedevāśca viśvāyā aprajāṃstānpracakṣate

sādhyā dvādaśa sādhyāyā arthasiddhistu tatsutaḥ//
marutvānsujayaṃtaśca marutvatyā babhūvatuḥ

naranārāyaṇau prāhuryau tau jñānavido janāḥ//
vasośca vasavaścāṣṭau muhūrtāyāṃ muhūrtakāḥ

ye vai phalaṃ prayacchaṃti bhūtānāṃ svaṃ svakālajam//
saṃkalpāyāśca saṃkalpaḥ kāmaḥ saṃkalpajaḥ sutaḥ

surūpāsūta tanayānrudrānekādaśaiva tu//
kapālī piṃgalo bhīmo virupākṣo vilohitaḥ

ajakaḥ śāsanaḥ śāstā śaṃbhuścāṃtyo bhavastathā//
rudrasya pārṣadāścānye virūpāyāḥ sutāḥ smṛtāḥ

prajāpateraṃgirasaḥ svadhā patnī pitṝnatha//
jajñe sanī(cī?)tathā putramatharvāgirasaṃ prabhum

kṛśāśvasya ca dve bhārye arciśca diṣaṇā tathā//
astragāmo yayoḥ putraḥ sasaṃhāraḥ prakīrtitaḥ

pataṃgī yāminī tāmrā timiścāriṣṭaneminaḥ//
pataṃgyasūta patagānyāminī śalabhānatha

tāmrāyāḥ śyenagṛdhrādyāstimeryādogaṇāstathā//
atha kaśyapapatnīnāṃ yatprasūdamidaṃ jagat

śrṛṇu nāmāni lokānāṃ mātṝṇāṃ śaṃkarāṇi ca//
aditirditirdanuḥ siṃhī danāyuḥ surabhistathā

ariṣṭā vinatā grāvā dayā krodhavaśā irā//
kadrurmuniśca te cobhe mātarastāḥ prakīrtitāḥ

ādityāścāditeḥ putrā diterdaityāḥ prakīrtitāḥ//
danośca dānavāḥ proktā rāhuḥ siṃhīsuto grahaḥ

danāyuṣastathā jāto danāyuśca gaṇo balī//
gāvaśca surabherjātāriṣṭāputrā yugaṃdharāḥ

vinatāsūta aruṇaṃ garuḍaṃ ca mahābalam//
grāvāyāḥ śvāpadāḥ putrā gaṇaḥ krodhavaśastathā

jātaḥ krodhavaśāyāśca irāyā bhūruhāḥ smṛtāḥ//
kadrūsutāḥ smṛtā nāgā munerapsarasāṃ gaṇāḥ

tatra dvau tanayau yau ca ditestau viṣṇunā hatau//
hiraṇyakaśipurvīro hiraṇyākṣastathā'paraḥ

tato nihataputrā sā ditirārādhya kaśyapam//
ayācata varaṃ devī putramanyaṃ mahābalam

samare śakrahaṃtāraṃ sa tasyā adadātprabhuḥ//
niyame cāpi vartasva varṣāṇāṃ ca sahasrakam

ityuktā sā tathā cakre puṣkarasthā samāhitā//
vartaṃtyā niyame tasyāḥ sahasrākṣaḥ samāhitaḥ

upāsāmācaradbhaktyā sā cainamanvamanyata//
daśavatsaraśeṣasya sahasrasya tadā ditiḥ

uvāca śakraṃ suprītā bhaktyā śakrasya toṣitā//
//ditiruvāca//
atrottīrṇavrataprāyāṃ viddhi devasattama

bhaviṣyati tava bhrātā tena sārdhamimāṃ śriyam//
bhokṣyase tvaṃ yathānayāyaṃ trailokyaṃ hatakaṃṭakam

ityuktvā nidrayāviṣṭā caraṇākrāṃtamūrdhajā//
divā suptā ditirdevī bhāvyarthabalanoditā

tattu raṃdhramavekṣyaiva yogamūrtistadāviśat//
jaṭharasthaṃ ditergarbhaṃ cakre vajreṇa saptadhā

ekaikaṃ ca punaḥ khaṇḍaṃ cakāra maghavā tataḥ//
saptadhā saptadhā kopādudbudhya ca tato ditiḥ

na haṃtavyo na haṃtavya iti sā śakramabravīt//
vajreṇa kṛttyamānānāṃ buddhā sā rodanena ca

tataḥ śakraśca mā rodīriti tāṃstānyathā'vadat//
nirgatya jaṭharāttasmāttataḥ prāṃjaliragrataḥ

uvāca vākyaṃ cātrasto mātaraṃ riṣapūritām//
divāsvāpaṃ kṛthā mātaḥ pādākrāṃtaśiroruhā

suptātha suciraṃ vāte dhinno garbho mayā tava//
kṛtā ekonapaṃcāśadbhāgā vajreṇa te sutāḥ

satyaṃ bhavatu te vākyaṃ sārdhaṃ bhokṣyāmi taiḥ śriyam//
dāsyāmi teṣāṃ sthānāni divi yāvadahaṃ dite

mā rodīriti me proktāḥ khyātāśca marutastviti//
ityuktā sā ca savrīḍā ditirjātā niruttarā

sārdhaṃ tairgatavāniṃdro digaṃte vāyavaḥ smṛtāḥ//
tataḥ punaśca bhartāraṃ ditiḥ provāca duḥkhitā

putraṃ me bhagavandehi śakrahaṃtāramūrjitam//
yo nāstraśastrairvadhyatvaṃ gacchettridivavāsinām

na dadāsyuttaraṃ viddhi mṛtāmeva prajāpate//
ityuktaḥ sa tadovāca tāṃ patnīmatiduḥkhitām

daśavarṣasahasrāṇi taponiṣṭhā tu tapsyase//
vajrasāramayairaṃgairacchedyairāyasairdṛḍhaiḥ

vajrāṃgonāma putraste bhavitā dharmavatsalaḥ//
sā tu labdhavarā devī jagāma tapase vanam

daśavarṣasahasrāṇi tapo ghoraṃ samācarat//
tapasoṃ'te bhagavatī janayāmāsa durjayam

putramapratikarmāṇamajeyaṃ vajraduśchidam//
sa jātāmātra evābhūtsarvaśā strārthapāragaḥ

uvāca mātaraṃ bhaktyā mātaḥ kiṃ karavāṇyaham//
tamuvāca tato hṛṣṭā ditirdaityādhipaṃ sutam

bahavo me hatāḥ putrāḥ sahasrākṣeṇa putraka//
teṣaāmapacitiṃ kartumicche śakravadhādaham

bāḍhamityeva saṃ procya jagāma tridivaṃ balī//
sasainyaṃ samare śakraṃ sa ca bāhvāyudho'jayat

pādenākṛṣya deveṃdraṃ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā//
māturaṃtikamāgacchadyācamānaṃ bhayāturam

etasminnaṃtare brahmā kaśyapaśca mahātapāḥ//
āgatā tatra saṃtrastāvatho brahmā jagāda tam

muṃcāmuṃ putra yācaṃtaṃ kimanena prayojanam//
avamāno vadhaḥ prokto vīrasaṃbhāvitasya ca

asmadvākyena yo mukto jīvannapi mṛto hi saḥ//
śatruṃ ye ghnaṃti samare na te vīrāḥ prakīrtitāḥ

kṛtvā mānapariglaniṃ ye muṃcaṃti varā hi te//
yatāmānyatamaṃ matvā tvayā māturvacaḥ kṛtam

tathā piturvacaḥ kāryaṃ muṃcāmuṃ putra vāsavam//
etacchrutvā tu vajrāṃgaḥ praṇato vākyamabravīt

na me kṛtyamanenāsti māturājñā kṛtā mayā//
tvaṃ surāsuranātho vai mama ca prapitāmahaḥ

kariṣye tvadvaco deva eṣa muktaḥ śatakratuḥ//
na ca kāṃkṣe śakrabhuktāmimāṃ trailokyarājatām

parabhuktā yathā nārī parabhuktāmivasrajam//
yacca tribhuvaneṣvasti sāraṃ tanmama kathyatām

//brahmovāca//
tapaso na paraṃ kiṃcittapo hi mahatāṃ dhanam//
tapasā prāpyate sarvaṃ tapoyogyo'si putraka

//vajrāṃga uvāca//
tapase me ratirdeva na vighnaṃ tatra me bhavet//
tvatprasādena bhagavannityuktvā virarāma saḥ

//brahmovāca//
krūrabhāvaṃ parityajya yadīcchasi tapaḥ suta//
anayā cittabuddhyā tattvayāptaṃ janmanaḥ phalam

ityuktvā padmajaḥ kanyāṃ sasarjjayatalocanām//
tāmasmai pradadau devaḥ patnyarthaṃ padmasaṃbhavaḥ

varāṃgīti ca nāmāsyāḥ kṛtavāṃśca pitāmahaḥ//
jagāma ca tato brahmā kaśyapena samaṃ divam

vajrāṃgo'pi tayā sārdhaṃ jagāma tapase vanam//
ūrddhūbāhuḥ sa daityeṃdro'tiṣṭhadabdasahasrakam

kālaṃ kamalapatrākṣaḥ śuddhabuddhirmahātapāḥ//
tāvānadhomukhaḥ kālaṃ tāvatpaṃcāgnisādhakaḥ

nirāhāro ghoratapāstaporāśirajāyata//
tataḥ soṃ'tarjale cakre kālaṃ varṣasahasrakam

jalāṃtarapraviṣṭasya tasya patnī mahāvratā//
tasyaiva tīre sarasastatparā maunamāśritā

nirāhāraṃ patiṃ matvā tapastepe pativratā//
tasyāstapasi vartaṃtyā iṃdraścakre vibhīṣikām

bhūtvā tu markaṭākārastasyāabhyāśamāgataḥ//
apavidhya dṛśaṃ tasyā mūtraviṣṭhe cakāra saḥ

tathā vilolavasanāṃ vilolavadanāṃ tathā//
vilolakeśāṃ tāṃ cakre vidhitsustapasaḥ kṣatim

tataśca meṣarūpeṇa kleśaṃ tasyāścakāra saḥ//
tato bhujaṃgarūpeṇa baddhā caraṇayordvayoḥ

apākarṣata dūraṃ sa tasmāddevabhṛtastathā//
tapobālācca sā tasya na vadhyatvaṃ jagāma ha

kṣamayā ca mahābhāgā krodhamaṇvapi nākarot//
tato gomāyurūpeṇa tamadūṣayadāśramam

agnirūpeṇa tasyāśca sa dadāha mahāśramam//
cakarṣa vāyurūpeṇa mahogreṇa ca tāṃ śubhām//
evaṃ sihavṛkādyābhirbhīṣikābhiḥ punaḥpunaḥ

virarāma yadā naiva vajrāṃgamahiṣī tadā//
śailasya duṣṭatāṃ matvā śāpaṃ dātuṃ vyavasyata

tāṃ śāpābhimukhīṃ dṛṣṭvā śailaḥ puruṣāvigrahaḥ//
uvāca tāṃ varārohāṃ tvarayātha sulocanām

//śaila uvāca//
nāhaṃ mahāvrate duṣṭaḥ sevyo'haṃ sarvadehinām//
atikhedaṃ karotyeṣa tataḥ kruddhastu vṛtrahā

etasminnaṃtare jātaḥ kālo varṣasahasrikaḥ//
tasminyāte sa bhagavānkāle kamalasaṃbhavaḥ

tuṣṭaḥ provāca vajrāṃgaṃ tamāgamya jalāśaye

//brahmovāca//
dadāmi sarvakāmāṃste uttiṣṭha ditinandana//
evamuktastadotthāya daityeṃdrastapaso nidhiḥ//
uvāca prāṃjalirvākyaṃ sarvalokapitāmaham

//vajrāṃga uvāca//
āsuro me'stu mā bhāvaḥ śakrarājye ca mā ratiḥ//
tapodharmaratiścāstu vṛṇomyetatpitāmaha

evamastviti taṃ brahmā prāha vismitamānasaḥ//
upekṣate ca śakraṃ sa bhāvyarthaṃ ko'tivartate

ṛṣayo manujā devāḥ śivabrahmamukhā api//
bhāvyarthaṃ nāti vartaṃte velāmiva mahodadhiḥ

iti ciṃtya viriṃco'pi tatraivāṃtaradhīyata//
vajrāṃgo'pi samāpte tu tapasi sthirasaṃyamaḥ

āhāramicchansvāṃ bhāryāṃ na dadarśāśrame svake//
bhāryāhīno'phalaśceti sa saṃciṃtya itastataḥ

vilokayansvakāṃ bhāryāṃ vidhitsuḥ karma naityakam//
vilokayandadarśātha ihāmutra sahayinīm

rudantīṃ svāṃ priyāṃ dīnāṃ tarupracchāditānanām//
tāṃ vilokya tato daityaḥ provāca parisāṃtvayan

//vajrāṃga uvāca//
kena te'pakṛtaṃ bhīru vartaṃtyāstapasi svake//
kathaṃ rodiṣi vā bāle mayi jīvati bhartari//
kaṃ vā kāmaṃ prayacchāmi śīghraṃ prabrūhi bhāmini

gṛheśvarīṃ sadguṇabhūṣitāṃ śubhāṃ paṃgvaṃdhayogena patiṃ sametām//
na lālayetpūrayennaiva kāmaṃ sa kiṃ pumānna pumānme matosti

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumāreśvaramāhātmye vajrāṃgetihāsavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ