Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śiśupālavadha · Chapter 16

16.1

damaghoṣasutena kaścana pratiśiṣṭaḥ pratibhānavānatha /
upagamyahariṃ sadasyadaḥ sphuṭabhinnārthamudāharadvacaḥ

16.2

abhidhāya tadā tadapriyaṃ śiśupālo 'nuśayaṃ paraṃ gataḥ /
bhavato 'bhimanāḥ samīhate saruṣaḥ kartumupetya mānanām

16.3

vipulena nipīḍya nirdayaṃ mudamāyātu nitāntamunmanāḥ /
pracurādhigatāṅganirvṛtiṃ paritastvāṃ khalu vigraheṇa saḥ

16.4

praṇataḥ śirasā kariṣyate sakalairetya samaṃ dharādhipaiḥ /
tava śāsanamāśu bhūpatiḥ paravānadya yatastvayaiva saḥ

16.5

adhivahnipataṅgatejaso niyatasvāntasamarthakarmaṇaḥ /
tava sarvavidheyavartinaḥ praṇatiṃ bibhrati kena bhūbhṛtaḥ

16.6

janatāṃ bhayaśūnyadhīḥ parairabhibhūtāmavalambase yataḥ /
tava kṛṣṇa guṇāstato narairasamānasya dadhatyagaṇyatām

16.7

ahitādanapatrapastrasannatimātrojjhitabhīranāstikaḥ /
vinayopahitastvayā kutaḥ sadṛśonyo guṇavānavismayaḥ

16.8

kṛtagopavadhūraterghnato vṛṣamugre narake 'pi saṃprati /
pratipattiradhaḥkṛtainaso janatābhistava sādhu varṇyate

16.9

vihitāpacitirmahībhṛtāṃ dviṣatāmāhitasādhvaso balaiḥ /
bhava sānucarastvamuccakairmahatāmapyupari kṣamābhṛtām

16.10

ghanajālanibhairdurāsadāḥ parito nāgakadambakaistava /
nagareṣu bhavantu vīthayaḥ parikīrṇā vanajairmṛgādibhiḥ

16.11

sakalāpihitasvapauruṣo niyatavyāpadavardhitodayaḥ /
ripurunnatadhīracetasaḥ satatavyādhiranītirastu te

16.12

vikacotpalacārulocanastava caidyena ghaṭāmupeyuṣaḥ /
yadupuṅgava bandhusauhṛdāttvayi pātā sasuro navāsavaḥ

16.13

calitānakadundubhiḥ puraḥ sabalastvaṃ saha sāraṇena tam /
samitau rabhasādupāgataḥ sagadaḥ saṃpratipattumarhasi

16.14

samareṣu ripūnvinighnatā śiśupālena sametya saṃprati /
suciraṃ saha sarvasātvatairbhava viśvastavilāsinījanaḥ

16.15

vijitakrudhamīkṣatāmasau mahatāṃ tvāmahitaṃ mahībhṛtām /
asakṛjjitasaṃyataṃ puro muditaḥ sapramadaṃ mahīpatiḥ

16.16

iti joṣamavasthitaṃ dviṣaḥ praṇidhiṃ gāmabhidhāya sātyakiḥ /
vadati sma vaco 'tha coditaścalitaikabhrū rathāṅgapāṇinā

16.17

madhuraṃ bahirantarapriyaṃ kṛtināvāci vacastathā tvayā /
sakalārthatayā vibhāvyate priyamantarbahirapriyaṃ yathā

16.18

atikomalamekatonyataḥ sarasāmbhoruhavṛntakarkaśam /
vahati sphuṭamekameva te vacanaṃ śākapalāśadeśyatām

16.19

prakaṭaṃ mṛdu nāma jalpataḥ paruṣaṃ sūcayatorthamantarā /
śakunādiva mārgavartibhiḥ paruṣādudvijitavyamīdṛśāt

16.20

harimarcitavānmahīpatiryadi rājñastava ko 'tra matsaraḥ /
nyasanāya sasaurabhasya kastarusūnasya śirasyasūyati

16.21

sukumāramaho laghīyasāṃ hṛdayaṃ tadgatamapriyaṃ yataḥ /
sahasaiva samudgirantyamī jarayantyeva hi tanmanīṣiṇaḥ

16.22

upakāraparaḥ svabhāvataḥ satataṃ sarvajanasya sajjanaḥ /
asatāmaniśaṃ tathāpyaho guruhṛdrogakarī tadunnatiḥ

16.23

paritapyata eva nottamaḥ paritapto 'pyaparaḥ susaṃvṛtiḥ /
paravṛddhibhirāhitavyathaḥ sphuṭanirbhinnadurāśayo 'dhamaḥ

16.24

anirākṛtatāpasaṃpadaṃ phalahīnāṃ sumanobhirujjhitām /
khalatāṃ khalatāmivāsatīṃ pratipadyeta kathaṃ budho janaḥ

16.25

prativācamadatta keśavaḥ śapamānāya na cedibhūbhuje /
anuhuṅkurute ghanadhvaniṃ na hi gomāyurutāni kesarī

16.26

jitaroṣarayā mahādhiyaḥ sapadi krodhajito laghurjanaḥ /
vijitena jitasya durmatermatimadbhiḥ saha kā virodhitā

16.27

vacanairasatāṃ mahīyaso na khalu vyeti gurutvamuddhataiḥ /
kimapaiti rajobhiraurvarairavakīrṇasya maṇermahārghatā

16.28

paritoṣayitā na kaścana svagato yasya guṇo 'sti dehinaḥ /
paradoṣakathābhiralpakaḥ svajanaṃ toṣayituṃ kilecchati

16.29

sahajāndhadṛśaḥ svadurnaye paradoṣekṣaṇadivyacakṣuṣaḥ /
svaguṇoccagiro munivratāḥ paravarṇagrahaṇeṣvasādhavaḥ

16.30

prakaṭānyapi naipuṇaṃ mahatparavācyāni cirāya gopitum /
vivarītumathātmano guṇānbhṛśamākauśalamāryacetasām

16.31

kimivākhilalokakīrtitaṃ kathayatyātmaguṇaṃ mahāmanāḥ /
vaditā na laghīyaso 'paraḥ svaguṇaṃ tena vadatyasau svayam

16.32

visṛjantyavikatthinaḥ pare viṣamāśīviṣavannarāḥ krudham /
dadhato 'ntarasārarūpatāṃ dhvanisārāḥ paṭahā ivetare

16.33

narakacchidamicchatīkṣituṃ vidhinā yena sa cedibhūpatiḥ /
drutametu na hāpayiṣyate sadṛśaṃ tasya vidhātumuttaram

16.34

samanaddha kimaṅga bhūpatiryadi saṃdhitsurasau sahāmunā /
harirākramaṇena saṃnati kila vibhrati bhiyetyasaṃbhavaḥ

16.35

mahatastarasā vilaṅghayannijadoṣeṇa kudhīrvinaśyati /
kurute na khalu svayecchayā śalabhānindhanamiddhadīdhitiḥ

16.36

yadapūri purā mahīpatirna mukhena svayamagasā śatam /
atha saṃprati paryapūpurattadasau dūtamukhena śārṅgiṇaḥ

16.37

yadanargalagopurānanastvamito vakṣyasi kiñcidapriyam /
vivariṣyati taccirasya naḥ samayodvīkṣaṇarakṣitāṃ krudham

16.38

niśamya tadūrjitaṃ śinervacanaṃ napturanāpturenasām /
punarujjhitasādhvaso dviṣāmabhidhatte sma vaco vacoharaḥ

16.39

vivinakti na buddhidurvidhaḥ svayameva svahitaṃ pṛthagjanaḥ /
yadudīritamapyadaḥ parairna vijānāti tadadbhutaṃ mahat

16.40

vidureṣyadapāyamātmanā parataḥ śraddadhate 'thavā budhāḥ /
na paropahitaṃ na ca svataḥ pramimīte 'nubhavādṛte 'lpadhīḥ

16.41

kuśalaṃ khalu tubhyameva tadvacanaṃ kṛṣṇa yadabhyadhāmaham /
upadeśaparāḥ pareṣvapi svavināśābhimukheṣu sādhavaḥ

16.42

ubhayaṃ yugapanmayoditaṃ tvarayā sāntvamathetaracca te /
pravibhajya pṛthaṅmanīṣayā svaguṇaṃ yatkila tatkariṣyasi

16.43

athavābhiniviṣṭabuddhiṣu vrajati vyarthakatāṃ subhāṣitam /
ravirāgiṣu śītarociṣaḥ karajālaṃ kamalākareṣviva

16.44

anapekṣya guṇāguṇau janaḥ svaruciṃ niścayatonudhāvati /
apahāya mahīśamarcicatsadati tvāṃ nanu bhīmapūrvajaḥ

16.45

tvayi bhaktimatā na satkṛtaḥ kururājā gurureva cedipaḥ /
priyamāṃsamṛgādhipojjhitaḥ kimavadyaḥ karikumbhajo maṇiḥ

16.46

kriyate dhavalaḥ khalūccakairdhavalaireva sitetarairadhaḥ /
śirasaudhamadhatta śṅkaraḥ surasindhormadhujittamaṅghriṇā

16.47

abudhaiḥ kṛtamānasamvidastava pārthaiḥ kuta eva yogyatā /
sahasi plavagairupāsitaṃ na hi guñjāphalameti soṣmatām

16.48

aparādhaśatakṣamaṃ nṛpaḥ kṣamayātyeti bhavantamekayā /
hṛtavatyapi bhīṣmakātmajāṃ tvayi cakṣāma samartha eva yat

16.49

gurubhiḥ pratipāditāṃ vadhūmapahṛtya svajanasya bhūpateḥ /
janako 'si janārdana sphuṭaṃ hatadharmārthatayā manobhuvaḥ

16.50

anirūpirūpasaṃpadastamaso vānyabhṛtacchadacchaveḥ /
tava sarvagatasya saṃprati kṣitipaḥ kṣipnurabhīśumāniva

16.51

kṣubhitasya mahībhṛtastvayi praśamopanyasanaṃ vṛthā mama /
pralayollasitasya vāridheḥ parivāho jagataḥ karoti kim

16.52

prahitaḥ pradhanāya mādhavānahamākārayituṃ mahībhṛtā /
na pareṣu mahaujasaśchalādapakurvanti malimlucā iva

16.53

tadayaṃ samupaiti bhūpatiḥ payasāṃ pūra ivānivāritaḥ /
avilambitamedhi vetasastaruvanmādhava mā sma bhajyathāḥ

16.54

paripāti sa kevalaṃ śiśūniti tannāmani mā sma viśvasīḥ /
taruṇānapi rakṣati kṣamī sa śaraṇyaḥ śaraṇāgatāndviṣaḥ

16.55

na vidadhyuraśaṅkamapriyaṃ mahataḥ svārthaparāḥ pare katham /
bhajate kupito 'pyudāradhīranunītiṃ natimātrakeṇa saḥ

16.56

hitamapriyamicchasi śrutaṃ yadi saṃdhatsva purā na naśyasi /
anṛtairatha tuṣyasi priyairjayatājjīva bhavāvanīśvaraḥ

16.57

pratipakṣajidapyasaṃśayaṃ yudhi caidyena vijeṣyate bhavān /
grasate hi tamopahaṃ muhurnanu rāhvāhvamaharpatiṃ tamaḥ

16.58

acirājjitamīnaketano vilasanvṛṣṇigaṇairnamaskṛtaḥ /
kṣitipaḥ kṣayitoddhatāntako haralīlāṃ sa viḍambayiṣyati

16.59

nihatonmadaduṣṭakuñjarāddadhato bhūri yaśaḥ kramārjitam /
na bibheti raṇe harerapi kṣitipaḥ kā gaṇanāsya vṛṣṇiṣu

16.60

na tadadbhutamasya yanmukhaṃ yudhi paśyanti bhiyā na śatravaḥ /
dravatāṃ nanu pṛṣṭhamīkṣate vadanaṃ so 'pi na jātu vidviṣām

16.61

pratanūllasitāciradyutaḥ śaradaṃ prāpya vikhaṇḍitāyudhāḥ /
dadhate 'ribhirasya tulyatāṃ yadi nāsārabhṛtaḥ payobhṛtaḥ

16.62

malinaṃ raṇareṇubhirmuhurdviṣatāṃ kṣālitamaṅganāśrubhiḥ /
nṛpamaulimarīcivarṇakairatha yasyāṅghiyugaṃ vilipyate

16.63

samarāya nikāmakarkaśaṃ kṣaṇamākṛṣṭamupaiti yasya ca /
dhanuṣā samamāśu vidviṣāṃ kulamāśaṅkitabhaṅgamānatim

16.64

tuhināṃśumamuṃ suhṛjjanāḥ kalayantyuṣṇakaraṃ virodhinaḥ /
kṛtibhiḥ kṛtadṛṣṭivibhramāḥ srajameke bhujagaṃ yathāpare

16.65

dadhato 'sulabhakṣayāgamāstanumekāntaratāmamānuṣīm /
bhuvi samprati na pratiṣṭhitāḥ sadṛśā yasya surairarātayaḥ

16.66

ativismayanīyakarmaṇo nṛpateryasya virodhi kiñcana /
yadumuktanayo nayatyasāvahitānāṃ kulamakṣayaṃ kṣayam

16.67

calitordhvakabandhasampado makaravyūhanirūddhavartmanaḥ /
ataratsvabhujaujasā muhurmahataḥ saṅgarasāgarānasau

16.68

na cikīrṣati yaḥ smayoddhato nṛpatittaccaraṇopapagaṃ śiraḥ /
caraṇaṃ kurute gatasmayaḥ smasāveva tadīyamūrdhani

16.69

svabhujadvayakevalāyudhaścaturaṅgāmapahāya vāhinīm /
bahuśaḥ saha śakradantinā sa caturdantamagacchadāhavam

16.70

avicālitacārucakrayoranurāgādupagūḍhayoḥ śriyā /
yuvayoridameva bhidyate yadupendrastvamatīndra eva saḥ

16.71

bhūtabhūtirahīnabhogabhāgvijitānekapuro 'pi vidviṣām /
rucimindudale karotyajaḥ paripūrṇendurucirmahīpatiḥ

16.72

nayati drutamuddhatiśritaḥ prasabhaṃ bhaṅgamabhaṅgurodayaḥ /
gamayatyavanītalasphuradbhujaśākhaṃ bhṛśamanyamunnatim

16.73

adhigamya ca randhramantarā janayanmaṇḍalabhedamanyataḥ /
khanati kṣatasaṃhati kṣaṇādapi mūlāni mahānti kasyacit

16.74

ghanapatrabhṛto 'nugāminastarasākṛṣya karoti kāṃścana /
dṛḍhamapyaparaṃ pratiṣṭhitaṃ pratikūlaṃ nitarāṃ nirasyati

16.75

iti pūra ivodakasya yaḥ saritāṃ prāvṛṣijas taṭadrumaiḥ /
kvacanāpi mahānakhaṇḍitaprasaraḥ krīḍati bhūbhṛtāṃ gaṇaiḥ

16.76

alaghūpalapaṅktiśālinīḥ parito ruddhanirantarāmbarāḥ /
adhirūḍhanitambabhūmayo na vimuñcanti cirāya mekhalāḥ

16.77

kaṭakāni bhajanti cārubhirnavamuktāphalabhūṣaṇairbhujaiḥ /
niyataṃ dadhate ca citrakairaviyogaṃ pṛthugaṇḍaśailataḥ

16.78

itiyasya sasaṃpadaḥ purā yadavāpurbhavaneṣvaristriyaḥ /
sphuṭameva samastamāpadā tadidānīmavanīdhramūrdhasu

16.79

mahataḥ kukurāndhakadrumānatimātraṃ davavaddahannapi /
aticitramidaṃ mahīpatiryadakṛṣṇāmavanīṃ kariṣyati

16.80

paritaḥ pramitākṣarāpi sarvaṃ viṣayaṃ vyāptavatī gatā pratiṣṭhām /
na khalu pratihanyate kutaścitparibhāṣeva garīyasī yadājñā

16.81

yāmūḍhavānūḍhavarāhamūrtirmuhūrtamādau puruṣaḥ purāṇaḥ /
tenohyate sāṃpratamakṣataiva kṣatāriṇā samyagasau punarbhūḥ

16.82

bhūyāṃsa kvacidapi kāmamaskhalantastuṅgatvaṃ dadhati ca yadyapi dvaye 'pi /
kallolāḥ salilanidheravāpya pāraṃ śīryante na guṇamahormayastadīyāḥ

16.83

lokālokavyāhataṃ gharmaraśmeḥ śālīnaṃ vā dhāma nālaṃ prasartum /
lokasyāgre paśyato dhṛṣṭamāśu krāmatyuccairbhūbhṛto yasya tejaḥ

16.84

vicchittirnavacandanena vapuṣo bhinno 'dharo 'laktakair acchācche patitāñjane ca nayane śroṇyo 'lasanmekhalāḥ /
prāpto mauktikahāramunnatakucābhogastadīyadviṣām itthaṃ nityavibhūṣaṇā yuvatayaḥ saṃpatsu cāpatsvapi

16.85

vinihatya bhavantamūrjitaśrīyudhi sadyaḥ śiśupālatāṃ yathārthām /
rudatāṃ bhavadaṅganāgaṇānāṅkaruṇāntaḥkaraṇaḥ kariṣyate 'sau

Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc