Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śiśupālavadha · Chapter 15

15.1

athatatra pāṇḍutanayena sadasi vihitaṃ muradviṣaḥ /
mānamasahata na cedipatiḥ paravṛddhimatsari mano hi māninām

15.2

pura eva śārṅgiṇi savairamatha punaramuṃ tadarcayā /
manyurabhajadavagāḍhataraḥ samadoṣakāla iva dehinaṃ jvaraḥ

15.3

abhitarjayanniva samastanṛpagaṇamasāvakampayat /
lolamukuṭamaṇiraśmi śanairaśanaiḥ prakampitajagattrayaṃ śiraḥ

15.4

sa vamanruṣāśru ghanagharmavigaladurugaṇḍamaṇḍalaḥ /
svedajalakaṇakarālakaro vyarucatprabhinna iva kuñjarastridhā

15.5

sa nikāmagharmitamabhīkṣṇamadhuvadavadhūtarājakaḥ /
kṣiptabahulajalabindu vapuḥ pralayārṇavotthita ivādiśūkaraḥ

15.6

kṣaṇamāśliṣaddghaṭitaśailaśikharakaṭhināṃsamaṇḍanaḥ /
stambhamupahitavidhūtimasāvadhikāvadhūnitasamastasaṃsadam

15.7

kanakāṅgadadyutibhirasya gamitamarucatpiśaṅgatām /
krodhamayaśikhiśikhāpaṭalaiḥ paritaḥ parītamiva bāhumaṇḍalam

15.8

kṛtasannidhānamiva tasya punarapi tṛtīyacakṣuṣā /
krūramajani kuṭilabhru gurubhrukuṭīkaṭhoritalalāṭamānanam

15.9

atiraktabhāvamupagamya kṛtamatiramuṣya sāhase /
dṛṣṭiragaṇitabhayāsilatāmalambate sma sabhayā sakhīmiva

15.10

karakuḍmalena nijamūrumurutaranagāśmakarkaśam /
trastacapalacalamānajanaśrutabhīmanādamayamāhatoccakaiḥ

15.11

iti cakrudhe bhṛśamanena nanu mahadavāpya vipriyam /
yāti vikṛtimapi saṃvṛtimatkimu yannisarganiravagrahaṃ manaḥ

15.12

prathamaṃ śarīrajavikārakṛtamukulabandhamavyathī /
bhāvikalahaphalayogamasau vacanena kopakusumaṃ vyacīkasat

15.13

dhvanayansabhāmatha sanīraghanaravagabhīravāgabhīḥ /
vācamavadadatiroṣavaśādatiniṣṭhurasphuṭatarākṣaramasau

15.14

yadapūpujastvamiha pārtha murajitamapūjitaṃ satām /
prema vilasati mahattadaho dayitaṃ janaḥ khalu guṇīti manyate

15.15

yadarājñi rājavadihārghyamupahitamidaṃ muradviṣi /
grāmyamṛga iva havistadayaṃ bhajate jvalatsu na mahīśavahniṣu

15.16

anṛtāṃ giraṃ na gadasīti jagati paṭahairvighuṣyase /
nindyamatha ca harimarcayatastava karmaṇaiva vikasatyasatyatā

15.17

tava dharmarāja iti nāma kathamidamapaṣṭhu paṭhyate /
bhaumadinamabhidadhatyathavā bhṛśamapraśastamapi maṅgalaṃ janāḥ

15.18

yadi vārcanīyatama eṣa kimapi bhavatāṃ pṛthāsutāḥ /
śauriravanipatibhirnikhilairavamānanārthamiha kiṃ nimantritaiḥ

15.19

athavā na dharmamasubodhasamayamavayāta bāliśāḥ /
khāmamayamiha vṛthāpālito hatabuddhirapraṇihitaḥ saritsutaḥ

15.20

svayameva śantanutanūja yamapi gaṇamarghyamabhyadhāḥ /
tatra muraripurayaṃ katamo yamanindyabandivadabhiṣṭuṣe vṛthā

15.21

avanībhṛtāṃ tvamapahāya gaṇamatijaḍaḥ samunnatam /
nīci niyatamiha yaccapalo nirataḥ sphuṭaṃ bhavasi nimnagāsutaḥ

15.22

pratipattumaṅga ghaṭate ca na tava nṛpayogyamarhaṇam /
kṛṣṇa kalaya nanu ko 'hamiti sphuṭamāpadāṃ padamanātmaveditā

15.23

asurastvayā nyavadhi ko 'pi madhuriti kathaṃ pratīyate /
daṇḍadalitasaraghaḥ prathase madhusūdanastvamiti sūdayanmadhu

15.24

mucukundatalpaśaraṇasya magadhapatiśātitaujasaḥ /
siddhamabala sabalatvamaho tava rohiṇītatanayasāhacaryataḥ

15.25

chalayanprajāstvamanṛtena kapaṭapaṭuraindrajālikaḥ /
prītimanubhavasi nagnajitaḥ sutayeṣṭasatya iti sampratīyase

15.26

dhṛtavānna cakramaricakrabhayacakitamāhave nijam /
cakradhara iti rathāṅgamadaḥ satataṃ bibharṣi bhuvaneṣu rūḍhaye

15.27

jagati śriyā virahito 'pi yadudadhisutāmupāyathāḥ /
jñātijanajanitanāmapadāṃ tvamataḥ śriyaḥ patiriti prathāmagāḥ

15.28

abhiśatru saṃyati kadācidavihitaparākramo 'pi yat /
vyomni kathamapi cakartha padaṃ vyapadiśyate jagati vikramītyataḥ

15.29

pṛthivīṃ bibhartha yadi pūrvamidamapi guṇāya vartate /
bhūmibhṛditi parahāritabhūstvamudāhriyasva kathamanyathā janaiḥ

15.30

tava dhanyateyamapi sarvanṛpatitulito 'pi yatkṣaṇam /
klāntakarataladhṛtācalakaḥ pṛthivītale tulitabhūbhṛducyase

15.31

tvamaśaknuvanna śubhakarmanirataḥ paripākadāruṇam /
jetumakuśalamatirnarakaṃ yaśase 'dhilokamajayaḥ sutaṃ bhuvaḥ

15.32

sakalairvapuḥ sakaladoṣasamuditamidaṃ guṇaistava /
tyaktamapaguṇa guṇastritayatyajanaprayāsamupayāsi kiṃ mudhā

15.33

tvayi pūjanaṃ jagati jālma kṛtamidamapākṛte guṇaiḥ /
hāsakaramaghaṭate nitarāṃ śirasīva kaṅkatamapetamūrdhaje

15.34

mṛgavidviṣāmiva yaditthamajani miṣatāṃ pṛthāsutaiḥ /
asya vanaśuna ivāpacitiḥ paribhāva eva bhavatāṃ bhuvo 'dhipāḥ

15.35

avadhījjanaṅgama ivaiṣa yadi hatavṛṣo vṛṣaṃ nanu /
sparśamaśucivapurarhati na pratimānanāṃ tu nitarāṃ nṛpocitām

15.36

yadi nāṅganeti matirasya mṛdurajani pūtanāṃ prati /
stanyamaghṛṇamanasaḥ pibataḥ kila dharmato bhavati sā jananyapi

15.37

śakaṭavyudāsatarubhaṅgadharaṇidharadhāraṇādikam /
karma yadayamakarottaralaḥ sthiracetasāṃ ka iva tena vismayaḥ

15.38

ayamugrasenatanayasya nṛpaśuraparaḥ paśūnavan /
svamivadhamasukaraṃ puruṣaiḥ kurute sma yatparamametadadbhutam

15.39

itivācamuddhatamudīrya sapadi saha veṇudāriṇā /
soḍharipubalabharo 'sahanaḥ sa jahāsa dattakaratālamuccakaiḥ

15.40

kaṭunāpi caidyavacanena vikṛtimagamanna mādhavaḥ /
satyaniyatavacasaṃ vacasā sujanaṃ janāścalayituṃ ka īśate

15.41

na cataṃ tadeti śapamānamapi yadunṛpāḥ pracukrudhuḥ /
śaurisamayanigṛhītadhiyaḥ prabhucittameva hi jano 'nuvartate

15.42

vihitāgaso muhurasaṅghyanijavacanadāmasaṃyataḥ /
tasya katitha iti tatprathamaṃ manasā samākhyadaparādhamacyutaḥ

15.43

smṛtivartma tasya na samastamapakṛtamiyāya vidviṣaḥ /
smartumadhigataguṇasmaraṇāḥ paṭavo na doṣamakhilaṃ khalūttamāḥ

15.44

nṛpatāvadhikṣipati śaurimatha surasaritsuto vacaḥ /
smāha calayati bhuvaṃ maruti kṣubhitasya nādamanukurvadambudheḥ

15.45

atha gauraveṇa parivādamaparigaṇayaṃstamātmanaḥ /
prāha murariputiraskaraṇakṣubhitaḥ sma vācamiti jāhnavīsutaḥ

15.46

vihitaṃ mayādya sadasīdamapamṛṣitamacyutārcanam /
yasya namayatu sa cāpamayaṃ caraṇaḥ kṛtaḥ śirasi sarvabhūbhṛtām

15.47

itibhīṣmabhāṣitavacor'thamadhigatavatāmiva kṣaṇāt /
kṣobhamagamadatimātramatho śiśupālapakṣapṛthivībhṛtāṃ gaṇaḥ

15.48

śititārakānumitatāmranayanamaruṇīkṛtaṃ krudhā /
bāṇavadanamudadīpi bhiye jagataḥ sakīlamiva sūryamaṇḍalam

15.49

pravidāritāruṇatarogranayanakusumojjvalaḥ sphuran /
prātarahimakaratāmratanurviṣajadrumo 'para ivābhavaddrumaḥ

15.50

aniśāntavairadahanena virahitavatāntarārdratām /
kopamarudabhihitena bhṛśaṃ narakātmajena taruṇeva jajvale

15.51

abhidhitsataḥ kimapi rāhuvadanavikṛtaṃ vyabhāvyata /
grastaśaśadharamivopalasatsitadantapaṅkti mukhamuttamaujasaḥ

15.52

kupitākṛtiṃ prathamameva hasitamaśanairasūcayat /
kruddhamaśanidalitādritaṭadhvani dantavakramaricakrabhīṣaṇam

15.53

pratighaḥ kuto 'pi samupetya narapatigaṇaṃ samāśrayat /
jāmiharaṇajanitānuśayaḥ samudācacāra nija eva rukmiṇaḥ

15.54

caraṇena hanti subalaḥ sma śithilitamahīdhrabandhanām /
tīrataralajalarāśijalāmavabhugnabhogiphaṇamaṇḍalāṃ bhuvam

15.55

kupiteṣu rājaṣu tathāpi rathacaraṇapāṇipūjayā /
cittakalitakalahāgamano mudamāhukiḥ suhṛdivādhikāṃ dadhau

15.56

gurukoparuddhapadamāpadasitayavanasya rodratām /
vyāttamaśitumiva sarvajagadvikarālamāsyakuharaṃ vivakṣataḥ

15.57

vivṛtorubāhuparigheṇa sarabhasapadaṃ nidhitsatā /
hantumakhilanṛpatīnvasunā vasane vilambini nije vicaskhale

15.58

iti tattadā vikṛtarūpamabhajattadavibhinnacetasam /
mārabalamiva bhayaṅkaratāṃ haribodhisatvamabhi rājamaṇḍalam

15.59

ramasādudasthuratha yuddhamanucitabhiyo 'bhilāṣukāḥ /
sāndramukuṭakiraṇocchalitasphaṭikāṃśavaḥ sadasi medinībhṛtaḥ

15.60

sphuramāṇanetrakusumoṣṭhadalamabhṛtabhūbhṛdaṅghripaiḥ /
dhūtapṛthubhujalataṃ calitairdrutavātapātavanavibhramaṃ sadaḥ

15.61

harimapyamaṃsata tṛṇāya kurupatimajīgaṇanna vā /
mānatulitabhuvanatritayāḥ saritaḥ sutādabibhayurnabhūbhṛtaḥ

15.62

guruniḥśvasannatha vilolasadavathuvapurvacoviṣam /
kīrṇadaśanakiraṇāgnikaṇaḥ phaṇavānivaiṣa visasarja cedipaḥ

15.63

kimaho nṛpāḥ samamamībhirupapatisutairna pañcabhiḥ /
vadhyamabhihata bhujiṣyamamuṃ saha cānayā sthavirarājakanyayā

15.64

athavādhvameva khalu yūyamagaṇitamarudgaṇaujasaḥ /
vastu kiyadidamayaṃ na mṛdhe mama kevalamasya mukhamīkṣituṃ kṣamaḥ

15.65

vidaturyamuttamaśeṣapariṣadi nadījadharmajau /
yātu nikaṣamadhiyuddhamasau vacanena kiṃ bhavatu sādhvasādhu vā

15.66

acirānmayā saha gatasya samaramuragārilakṣmaṇaḥ /
tīkṣṇaviśikhamukhapītamasṛkpatatāṃ gaṇaiḥ pibatu sārdhamurvarā

15.67

abhidhāya rūkṣamiti mā sma gama iti pṛthāsuteritām /
vācamanunayaparāṃ sa tataḥ sahasāvakarṇya niriyāya saṃsadaḥ

15.68

gṛhamāgatāya kṛpayā ca kathamapi nisargadakṣiṇāḥ /
kṣāntimahitamanaso jananīsvasurātmajāya cukupurna pāṇḍavāḥ

15.69

calitaṃ tato 'nabhihatecchamavanipatiyajñabhūmitaḥ /
tūrṇamatha yayumivānuyayurdamaghoṣasūnumavanīśasūnavaḥ

15.70

viśikhāntarāṇyatipapāta sapadi javanaiḥ sa vājibhiḥ /
draṣṭumalaghurabhasāpātitā vanitāścakāra na sakāmacetasaḥ

15.71

kṣaṇamīkṣataḥ pathi janena kimidamiti jalpatā mithaḥ /
prāpya śibiramaviśaṅkimanāḥ samanīnahaddrutamanīkinīmasau

15.72

tvaramāṇaśāṅkhikasavegavadanapavanābhipūritaḥ /
śailakaṭakataṭabhinnaravaḥ praṇanāda sāṃnahaniko 'sya vārijaḥ

15.73

jagadantakālasamavetaviṣadaviṣameritāravam /
dhīranijaravavilīnagurupratiśabdamasya raṇatūryamāvadhi

15.74

sahasā sasabhramavilolasakalajanatāsamākulam /
sthānamagamadatha tatparitaścalitoḍumaṇḍalanabhaḥsthalopamām

15.75

dadhato bhayānakataratvamupagatavataḥ samānatām /
dhūmapaṭalapihitasya gireḥ samavarmayansapadi medinībhṛtaḥ

15.76

parimohiṇā parijanena kathamapi cirādupāhṛtam /
varma karatalayugena mahattanucūrṇapeṣamapiṣadruṣā paraḥ

15.77

raṇasaṃmadodayavikāsibalakalakalākulīkṛte /
śārimaśakadhiropayituṃ dvirade madacyuti janaḥ kathañcana

15.78

paritaśca dhautamukharukmavilasadahimāṃśumaṇḍalāḥ /
tenuratanuvapuṣaḥ pṛthivīṃ sphuṭalakṣyatejasa ivātmajāḥ śriyaḥ

15.79

pradhimaṇḍaloddhataparāgaghanavalayamadhyavartinaḥ /
peturaśanāya ivāśanakairguruniḥsvanavyathitajantavo rathāḥ

15.80

dadhataḥ śaśāṅkitaśaśāṅkaruci lasaduraśchadaṃ vapuḥ /
cakruratha saha purandhijanairayathārthasiddhiṃ sarakaṃ mahībhṛtaḥ

15.81

dayitāya sāsavamudastamapatadavasādinaḥ karāt /
kāṃsyamupahitasarojapatadbhramaraughabhāraguru rājayoṣitaḥ

15.82

bhṛśamaṅgasādakaruṇatvamaviśadadṛśaḥ kapolayoḥ /
vākyamasakalamapāsya madaṃ vidadhustadīyaguṇamātmanā śucaḥ

15.83

sudṛśaḥ samīkagamanāya yuvabhiratha saṃbabhāṣire /
śokapihitagalaruddhagirastarasāgatāśrujalakevalottarāḥ

15.84

vipulācalasthalaghanena jigamiṣubhiraṅganāḥ priyaiḥ /
pīnakucataṭanipīḍadaladvaravārabāṇamurasāliliṅgire

15.85

na mumoca locanajalāni dayitajayamaṅgalaiṣiṇi /
yātamavanibhavasannabhujānna galadviveda valayaṃ vilāsinī

15.86

pravivatsataḥ priyatamasya nigaḍamiva cakṣurakṣipat /
nīlanalinadaladāmaruci pratipādayugmamaciroḍhasundarī

15.87

vrajataḥ kva tāta vajasīti paricayagatārthamasphuṭam /
dhairyamabhinaduditaṃ śiśunā jananīnirbhatsanavivṛddhamanyunā

15.88

śaṭha nākalokalalanābhiraviratarataṃ riraṃsase /
tena vahasi mudamityavadadraṇarāgiṇaṃ ramaṇamīrṣyayāparā

15.89

dhriyamāṇamapyagaladaśru calati dayite natabhruvaḥ /
snehamakṛtakarasaṃ dadhatāmidameva yuktamatimugdhacetasām

15.90

saha kajjalena virarāja nayanakamalāmbusantatiḥ /
gaṇḍaphalakamabhitaḥ sutanoḥ padavīva śokamayakṛṣṇavartmanaḥ

15.91

kṣaṇamātrarodhi calitena katipayapadaṃ natabhruvaḥ /
srastabhujayugagaladvalayasvanitaṃ pratikṣutamivopaśuśruve

15.92

abhivartma vallabhatamasya vigaladamalāyatāṃśukā /
bhūminabhasi rabhasena yatī virarāja kācana samaṃ maholkayā

15.93

samaronmukhe nṛpagaṇe 'pi tadanumaraṇodyataikadhīḥ /
dīnaparijanakṛtāśrujalo na bhaṭījanaḥ sthiramanāḥ vicaklame

15.94

viduṣīva darśanamamuṣya yuvatiratidurlabhaṃ punaḥ /
yāntamanimiṣamatṛptamanāḥ patimīkṣate sma bhṛśayā dṛśaḥ pathaḥ

15.95

sampratyupeyāḥ kuśalī punaryudhaḥ sasnehamāśīriti bharturīritā /
sadyaḥ prasahya dvitayena netrayoḥ pratyācacakṣe galatā bhaṭastriyāḥ

15.96

kācitkīrṇā rajobhirdivamanuvidadhe bhinnavaktrendulakṣmīr aśrīkāḥ kāścidantardiśa iva dadhire dāhamudbhrāntasatvāḥ /
bhremurvātyā ivānyāḥ pratipadamaparā bhūmivatkampamāpuḥ prasthāne pārthivānāmaśivamiti puro bhāvi nāryaḥ śaśaṃsuḥ

Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc