Shukla Yajurveda · Chapter 11

agnicayane ukhādi samidādhyanta mantrāḥ

yuñjānaḥ prathamaṃ manas tatvāya savitā dhiyam /
agner jyotir nicāyya pṛthivyā ' adhy ābharat

yuktena manasā vayaṃ devasya savituḥ save /
svargyāya śaktyā

yuktvāya savitā devānt svaryato dhiyā divam /
bṛhaj jyotiḥ kariṣyataḥ savitā pra suvāti tān

yuñjate mana ' uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ /
vi hotrā dadhe vayunāvid eka ' in mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ

yuje vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhir vi śloka ' etu pathyeva sūreḥ /
śṛṇvantu viśve ' amṛtasya putrā ' ā ye dhāmāni divyāni tasthuḥ

yasya prayāṇam anv anya ' id yayur devā devasya mahimānam ojasā /
yaḥ pārthivāni vimame sa ' etaśo rajāsi devaḥ savitā mahitvanā

deva savitaḥ pra suva yajñaṃ pra suva yajñapatiṃ bhagāya /
divyo gandharvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātu vācas patir vācaṃ naḥ svadatu

imaṃ no deva savitar yajñaṃ pra ṇaya devāvyaꣳ sakhividaꣳ satrājitaṃ dhanajitaꣳ svarjitam /
ṛcā stomaꣳ samardhaya gāyatreṇa rathantaraṃ bṛhad gāyatravartani svāhā

devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām /
ā dade gāyatreṇa chandasāṅgirasvat pṛthivyāḥ sadhasthād agniṃ purīṣyam aṅgirasvad ā bhara traiṣṭubhena chandasāṅgirasvat

abhrir asi nāry asi tvayā vayam agniꣳ śakema khanituꣳ sadhastha ā jāgatena chandasāṅgirasvat

hasta ' ādhāya savitā bibhrad abhriꣳ hiraṇyayīm /
agner jyotir nicāyya pṛthivyā ' adhy ā bhara /
ānuṣṭubhena chandasāṅgirasvat

pratūrtaṃ vājinn ā drava variṣṭhām anu samvatam /
divi te janma paramam antarikṣe tava nābhiḥ pṛthivyām adhi yonir it

yuñjāthāꣳ rāsabhaṃ yuvam asmin yāme vṛṣaṇvasū /
agniṃ bharantam asmayum

yoge-yoge tavastaraṃ vāje-vāje havāmahe /
sakhāya ' indramūtaye

pratūrvann ehy avakrāmann aśasto rudrasya gāṇapatyaṃ mayobhūr ehi /
urv antarikṣaṃ vīhi /
svastigavyūtir abhayāni kṛṇvan pūṣṇā sayujā saha

pṛthivyāḥ sadhasthād agniṃ purīṣyam aṅgirasvad ā bhara /
agniṃ purīṣyam aṅgirasvad acchemaḥ /
' agniṃ purīṣyam aṅgirasvad bhariṣyāmaḥ

anv agnir uṣasām agram akhyad anv ahāni prathamo jātavedāḥ /
anu sūryasya purutrā ca raśmīn anu dyāvāpṛthivī ' ā tatantha

āgatya vājy adhvānaꣳ sarvā mṛdho vidhūnute /
agniꣳ sadhasthe mahati cakṣuṣā ni cikīṣate

ākramya vājin pṛthivīm agnim iccha rucā tvam /
bhūmyā vṛktvāya no brūhi yataḥ khanema taṃ vayam

dyaus te pṛṣṭhaṃ pṛthivī sadhastham ātmāntarikṣaꣳ samudro yoniḥ /
vikhyāya cakṣuṣā tvam abhi tiṣṭha pṛtanyataḥ

ut krāma mahate saubhagāyāsmād āsthānād draviṇodā vājin /
vayaꣳ syāma sumatau pṛthivyā ' agniṃ khananta ' upasthe ' asyāḥ

ud akramīd draviṇodā vājy arvākaḥ su lokaꣳ sukṛtaṃ pṛthivyām /
tataḥ khanema supratīkam agniꣳ svo ruhāṇā ' adhi nākam uttamam

ā tvā jigharmi manasā ghṛtena pratikṣiyantaṃ bhuvanāni viśvā /
pṛthuṃ tiraścā vayasā bṛhantaṃ vyaciṣṭham annai rabhasaṃ dṛśānam

ā viśvataḥ pratyañcaṃ jigharmy arakṣasā manasā taj juṣeta /
maryaśrī spṛhayadvarṇo ' agnir nābhimṛśe tanvā jarbhurāṇaḥ

pari vājapatiḥ kavir agnir havyāny akramīt /
dadhad ratnāni dāśuṣe

pari tvāgne puraṃ vayaṃ vipraꣳ sahasya dhīmahi /
dhṛṣadvarṇaṃ dive-dive hantāraṃ bhaṅgurāvatām

tvam agne dyubhis tvam āśuśukṣaṇis tvam adbhyas tvam aśmanas pari /
tvaṃ vanebhyas tvam oṣadhībhyas tvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase śuciḥ

devasya tvā savituḥ prasave'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām /
pṛthivyāḥ sadhasthād agniṃ purīṣyam aṅgirasvat khanāmi /
jyotiṣmantaṃ tvāgne supratīkam ajasreṇa bhānunā dīdyatam /
śivaṃ prajābhyo 'hiꣳsantaṃ pṛthivyā sadhasthād agniṃ purīṣyam aṅgirasvat khanāmaḥ

apāṃ pṛṣṭham asi yonir agneḥ samudram abhitaḥ pinvamānam /
vardhamāno mahāꣳ२' ā ca puṣkare divo mātrayā varimṇā prathasva

śarma ca stho varma ca stho 'cchidre bahule ' ubhe /
vyacasvatī saṃ vasāthāṃ bhṛtam agniṃ purīṣyam

saṃvasāthā svarvidā samīcī ' urasā tmanā /
agnim antar bhariṣyantī jyotiṣmantam ajasram it

purīṣyo si viśvabharā ' atharvā tvā prathamo nir amanthad agne /
tvām agne puṣkarād adhy atharvā nir amanthata /
mūrdhno viśvasya vāghataḥ

tam u tvā dadhyaṅṅ ṛṣiḥ putra ' īdhe atharvaṇaḥ /
vṛtrahaṇaṃ puraṃdaram

tam u tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam /
dhanaṃjayaꣳ raṇe-raṇe

sīda hotaḥ sva ' u loke cikitvān sādayā yajñaꣳ sukṛtasya yonau /
devāvīr devān haviṣā yajāsy agne bṛhad yajamāne vayo dhāḥ

ni hotā hotṛṣadane vidānas tveṣo dīdivāꣳ२ ' asadat sudakṣaḥ /
adabdhavratapramatir vasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ śucijihvo ' agniḥ

saꣳ sīdasva mahāꣳ२ ' asi śocasva devavītamaḥ /
vi dhūmam ' agne aruṣaṃ miyedhya sṛja praśasta darśatam

apo devīr upasṛja madhumatīr ayakṣmāya prajābhyaḥ /
tāsām āsthānād uj jihatām oṣadhayaḥ supippalāḥ

saṃ te vāyur mātariśvā dadhātūttānāyā hṛdayaṃ yad vikastam /
yo devānāṃ carasi prāṇathena kasmai deva vaṣaḍ astu tubhyam

sujāto jyotiṣā saha śarma varūtham āsadat svaḥ /
vāso ' agne viśvarūpaꣳ saṃvyayasva vibhāvaso

ud u tiṣṭha svadhvarāvā no devyā dhiyā /
dṛśe ca bhāsā bṛhatā śuśukvanir āgne yāhi suśastibhiḥ

ūrdhva ' ū ṣu ṇa ' ūtaye tiṣṭhā devo na savitā /
ūrdhvo vājasya sanitā yad añjibhir vāghadbhir vihvayāmahe

sa jāto garbho ' asi rodasyor agne cārur vibhṛta ' oṣadhīṣu /
citraḥ śiśuḥ pari tamāsy aktūn pra mātṛbhyo ' adhi kanikradad gāḥ

sthiro bhava vīḍv aṅga ' āśur bhava vājy arvan /
pṛthur bhava suṣadas tvam agneḥ purīṣavāhaṇaḥ

śivo bhava prajābhyo mānuṣībhyas tvam aṅgiraḥ /
mā dyāvāpṛthivī ' abhi śocīr māntarikṣaṃ mā vanaspatīn

praitu vājī kanikradan nānadad rāsabhaḥ patvā /
bharann agniṃ purīṣyaṃ mā pādy āyuṣaḥ purā /
vṛṣāgniṃ vṛṣaṇaṃ bharann apāṃ garbhaꣳ samudriyam /
agna ' āyāhi vītaye

ṛtaꣳ satyam ṛtaꣳ satyam /
agniṃ purīṣyam aṅgirasvad bharāmaḥ /
oṣadhayaḥ prati modadhvam agnim etaꣳ śivam āyantam abhy atra yuṣmāḥ /
vyasyan viśvā ' anirā ' amīvā niṣīdan no ' apa durmatiṃ jahi

oṣadhayaḥ prati gṛbhṇīta puṣpavatīḥ supippalāḥ /
ayaṃ vo garbha ' ṛtviyaḥ pratnaꣳ sadhastham āsadat

vi pājasā pṛthunā śośucāno bādhasva dviṣo rakṣaso ' amīvāḥ /
suśarmaṇo bṛhataḥ śarmaṇi syām agner ahaꣳ suhavasya praṇītau

āpo hi ṣṭhā mayobhuvas tā na ' ūrje dadhātana /
mahe raṇāya cakṣase

yo vaḥ śivatamo rasas tasya bhājayateha naḥ /
uśatīr iva mātaraḥ

tasmā ' araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha /
āpo janayathā ca naḥ

mitraḥ saꣳsṛjya pṛthivīṃ bhūmiṃ ca jyotiṣā saha /
sujātaṃ jātavedasam ayakṣmāya tvā saꣳ sṛjāmi prajābhyaḥ

rudrāḥ saꣳsṛjya pṛthivīṃ bṛhaj jyotiḥ sam īdhire /
teṣāṃ bhānur ajasra ' ic chukro deveṣu rocate

saꣳsṛṣṭā vasubhī rudrair dhīraiḥ karmaṇyāṃ mṛdam /
hastābhyāṃ mṛdvīṃ kṛtvā sinīvālī kṛṇotu tām

sinīvālī sukapardā sukurīrā svaupaśā /
sā tubhyam adite mahyokhāṃ dadhātu hastayoḥ

ukhāṃ kṛṇotu śaktyā bāhubhyām aditir dhiyā /
mātā putraṃ yathopasthe sāgniṃ bibhartu garbha ' ā /
makhasya śiro'si

vasavas tvā kṛṇvantu gāyatreṇa chandasā'ṅgirasvad dhruvāsi pṛthivyasi /
dhārayā mayi prajā rāyaspoṣaṃ gaupatyaꣳ suvīryaꣳ sajātān yajamānāya /
rudrās tvā kṛṇvantu traiṣṭubhena chandasā'ṅgirasvad dhruvāsy antarikṣam asi /
dhārayā mayi prajāꣳ rāyaspoṣaṃ gaupatyaꣳ suvīryaꣳ sajātān yajamānāya /
ādityās tvā kṛṇvantu jāgatena chandasā'ṅgirasvad dhruvāsi dyaur asi /
dhārayā mayi prajā rāyaspoṣaṃ gaupatyaꣳ suvīryaꣳ sajātān yajamānāya /
viśve tvā devā vaiśvānarāḥ kṛṇvantv ānuṣṭubhena chandasāṅgirasvad dhruvāsi diśo'si /
dhārayā mayi prajā rāyaspoṣaṃ gaupatyaꣳ suvīryaꣳ sajātān yajamānāya

adityai rāmnāsi /
aditiṣ ṭe bilaṃ gṛbhṇātu /
kṛtvāya sā mahīm ukhāṃ mṛnmayīṃ yonim agnaye /
putrebhyaḥ prāyacchad aditiḥ śrapayān iti

vasavas tvā dhūpayantu gāyatreṇa chandasāṅgirasvat /
rudrās tvā dhūpayantu traiṣṭubhena chandasāṅgirasvat /
ādityās tvā dhūpayantu jāgatena chandasāṅgirasvat /
viśve tvā devā vaiśvānarā dhūpayantv ānuṣṭubhena chandasāṅgirasvat /
indras tvā dhūpayatu /
varuṇas tvā dhūpayatu /
viṣṇu tvā dhūpayatu

aditiṣ ṭvā devī viśvadevyāvatī pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvat khanatv avaṭa /
devānām tvā patnīr devīr viśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvad dadhatūkhe /
dhiṣaṇās tvā devīr viśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvad abhīndhatām ukhe /
varūtrīṣ ṭvā devīr viśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvac chrapayantūkhe /
gnās tvā devīr viśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvat pacantūkhe /
janayas tvācchinnapatrā devīr viśvadevyāvatīḥ pṛthivyāḥ sadhasthe ' aṅgirasvat pacantūkhe

mitrasya carṣaṇīdhṛto'vo devasya sānasi /
dyumnaṃ citraśravastamam

devas tvā savitodvapatu supāṇiḥ svaṅguriḥ subāhur uta śaktyā /
avyathamānā pṛthivyām āśā diśa ' ā pṛṇa

utthāya bṛhatī bhavod u tiṣṭha dhruvā tvam /
mitraitāṃ ta'ukhāṃ pari dadāmy abhittyā 'eṣā mā bhedi

vasavas tvā chṛndantu gāyatreṇa chandasāṅgirasvat /
rudrās tvā chṛndantu traiṣṭubhena chandasāṅgirasvat /
ādityās tvā chṛndantu jāgatena chandasāṅgirasvat /
viśve tvā devā vaiśvānarā ' ā chṛndantv ānuṣṭubhena chandasāṅgirasvat

ākūtim agniṃ prayujaꣳ svāhā /
mano medhām agniṃ prayujaꣳ svāhā /
cittaṃ vijñātam agniṃ prayujaꣳ svāhā /
vāco vidhṛtim agniṃ prayujaꣳ svāhā /
prajāpataye manave svāhā /
' agnaye vaiśvānarāya svāhā

viśvo devasya netur marto vurīta sakhyam /
viśvo rāya ' iṣudhyati dyumnaṃ vṛṇīta puṣyase svāhā

mā su bhitthā mā su riṣo 'mba dhṛṣṇu vīrayasva su /
agniś cedaṃ kariṣyathaḥ

dṛꣳhasva devi pṛthivi svastaya ' āsurī māyā svadhayā kṛtāsi /
juṣṭaṃ devebhya ' idam astu havyam ariṣṭā tvam ud ihi yajñe ' asmin

drvanna sarpirāsutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ /
sahasas putro ' adbhutaḥ

parasyā ' adhi saṃvato varāꣳ ' abhy ātara /
yatrāham asmi tāꣳ ' ava

paramasyāḥ parāvato rohid aśva ' ihā gahi /
purīṣyaḥ purupriyo'gne tvaṃ tarā mṛdhaḥ

yad agne kāni kāni cid ā te dārūṇi dadhmasi /
sarvaṃ tad astu te ghṛtaṃ taj juṣasva yaviṣṭhya

yad atty upajihvikā yad vamro ' atisarpati /
sarvaṃ tad astu te ghṛtaṃ taj juṣasva yaviṣṭhya

ahar-ahar aprayāvaṃ bharanto'śvāyeva tiṣṭhate ghāsam asmai /
rāyaspoṣeṇa sam iṣā madanto 'gne mā te prativeśā riṣāma

nābhā pṛthivyāḥ samidhāne ' agnau rāyaspoṣāya bṛhate havāmahe /
iraṃmadaṃ bṛhadukthyaṃ yajatraṃ jetāram agniṃ pṛtanāsu sāsahim

yāḥ senā ' abhītvarīr āvyādhinīr ugaṇā ' uta /
ye stenā ye ca taskarās tāꣳs te ' agne 'pi dadhāmy āsye

daꣳṣṭrābhyāṃ malimlūn jambhyais taskarāꣳ 'uta /
hanubhyāꣳ stenān bhagavas tāꣳs tvaṃ khāda sukhāditān

ye janeṣu malimlava stenāsas taskarā vane /
ye kakṣeṣv aghāyavas tāꣳs te dadhāmi jambhayoḥ

yo ' asmabhyam arātīyād yaś ca no dveṣate janaḥ /
nindād yo ' asmān dhipsāc ca sarvaṃ taṃ bhasmasā kuru

saꣳśitaṃ me brahma saꣳśitaṃ vīryaṃ balam /
saꣳśitaṃ kṣatraṃ jiṣṇu yasyāham asmi purohitaḥ

ud eṣāṃ bāhū ' atiram ud varco ' atho balam /
kṣiṇomi brahmaṇāmitrān un nayāmi svāꣳ aham

annapate 'nnasya no dehy anamīvasya śuṣmiṇaḥ /
pra-pra dātāraṃ tāriṣa 'ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade //