Language

ENहिગુ
Scripture Library

Shiva Purana · Chapter 5.23

5.23.1

sanatkumāra uvāca //
śṛṇu vyāsa mahābuddhe dehasyāśucitāṃ mune //
mahattvaṃ ca svabhāvasya samāsātkathayāmyaham

5.23.2

śukraśoṇitasaṃyogāddehassaṃjāyate yataḥ//
nityaṃ viṇmūtrasaṃpūrṇastenāyamaśucissmṛtaḥ

5.23.3

yathāṃtarviṣṭhayā pūrṇaśśucimānna bahirghaṭaḥ //
śodhyamāno hi deho'yaṃ tenāyamaśucistataḥ

5.23.4

saṃprāpyātipavitrāṇi paṃcagavyahavīṃṣi cā/
aśucitvaṃ kṣaṇādyāṃti kimanyadaśucistataḥ

5.23.5

hṛdyānyapyannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca //
aśucitvaṃ prayāṃtyāśu kimanyadaśucistataḥ

5.23.6

he janāḥ kinna paśyaṃti yanniryāti dinedine //
svadehātkaśmalaṃ pūtistadādhāraḥ kathaṃ śuciḥ

5.23.7

dehassaṃśodhyamāno'pi paṃcagavyakuśāṃbubhiḥ //
ghṛṣyamāṇa ivāṃgāro nirmalatvaṃ na gacchati

5.23.8

srotāṃsi yasya satataṃ prabhavaṃti gireriva //
kaphamūtrapurīṣādyaissa dehaśśudhyate katham

5.23.9

sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate //
śucirekaḥ pradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva

5.23.5.23.10

sṛṣṭvātmadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ //
tathāpyaśucibhāṃḍasya na vibhraśyati kiṃ karaḥ

5.23.11

kāyassugaṃdhadhūpādyairya nnenāpi susaṃskṛtaḥ //
na jahāti svabhāvaṃ sa śvapucchamiva nāmitam

5.23.12

yathā jātyaiva kṛṣṇorthaḥ śuklassyānna hyupāyataḥ//
saṃśoddhyamānāpi tathā bhavenmūrtirna nirmalā

5.23.13

jighrannapi svadurgaṃdhaṃ paśyannapi svakaṃ malam //
na virajyeta loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām

5.23.14

aho mohasya māhātmyaṃ yenedaṃ chāditaṃ jagat //
śīghraṃ paśyansvakaṃ doṣaṃ kāyasya na virajyate

5.23.15

svadehasya vigaṃdhena na virajyeta yo naraḥ //
virāgakāraṇaṃ tasya kimetadupadiśyate

5.23.16

sarvasyaiva jaganmadhye deha evāśucirbhavet //
tanmalāvayavasparśācchucirapyaśucirbhavet

5.23.17

gaṃdhalepāpanodārtha śaucaṃ dehasya kīrtitam //
dvayasyāpagamācchuddhiśśuddhasparśādviśudhyati

5.23.18

gaṃgātoyena sarveṇa mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ //
āmṛtyorācarecchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati

5.23.19

tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati //
śvadṛtiḥ kṣālitā tīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati

5.23.5.23.20

aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam //
na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param

5.23.21

sarveṇa gāṃgena jalena samyaṅ mṛtparvatenāpyatha bhāvaduṣṭaḥ //
ājanmanaḥ snānaparo manuṣyo na śudhyatītyeva vayaṃ vadāmaḥ

5.23.22

prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ mahāṃtam //
praviśya dagdhastvapi bhāvaduṣṭo na dharmamāpnoti phalaṃ na cānyata

5.23.23

gaṃgāditīrtheṣu vasaṃti matsyā devālaye pakṣigaṇāśca nityam //
bhāvojjhitāste na phalaṃ labhaṃte tīrthāvagāhācca tathaiva dānāt

5.23.24

bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇe sarvakarmasu //
anyathā''liṃgyate kāṃtā bhāvena duhitānyathā

5.23.25

manaso bhidyate vṛttirabhinneṣvapi vastuṣu //
anyathaiva sutaṃ nārī cintayatyanyathā patim

5.23.26

paśyadhvamasya bhāvasya mahābhāgyamaśeṣataḥ //
pariṣvaktopi yannāryyā bhāvahīnaṃ na kāmayet

5.23.27

nādyādvividhamannādyaṃ bhakṣyāṇi surabhīṇi ca //
yadi ciṃtāṃ samādhatte citte kāmādiṣu triṣu

5.23.28

gṛhyate tena bhāvena naro bhāvādvimucyate //
bhāvataśśuci śuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati

5.23.29

bhāvenaikātmaśuddhātmā dahañjuhvanstuvanmṛtaḥ //
jñānāvāpteravāpyāśu lokānsubahuyājinām

5.23.5.23.30

jñānāmalāṃbhasā puṃsāṃ sadvairāgyamṛdā punaḥ //
avidyārāgaviṇmūtralepagaṃdhaviśodhanam

5.23.31

evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci smṛtam //
tvaṅmātrasāraṃ niḥsāraṃ kadalīsārasannibham

5.23.32

jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaśśithilo bhavet //
deha bhogodbhavādbhāvācchamacittaḥ prasannadhīḥ

5.23.33

so'tikrāmati saṃsāraṃ jīvanmuktaḥ prajāyate //
saṃsāraṃ kadalīsāradṛḍhagrāhyavatiṣṭhate //

5.23.34

evametanmahākaṣṭaṃ janma duḥkhaṃ prakīrtitam //
puṃsāmajñānadoṣeṇa nānākārmavaśena ca

5.23.35

ślokārdhena tu vakṣyāmi yaduktaṃ granthakoṭibhiḥ //
mameti paramaṃ duḥkhaṃ na mameti paraṃ sukham

5.23.36

bahavopīha rājānaḥ paraṃ loka mito gatāḥ //
nirmamatvasametāstu baddhāśśatasahasraśaḥ

5.23.37

garbhasthasya smṛtiryāsītsā ca tasya praṇaśyati //
saṃmūrchitena duḥkhena yoniyantranipīḍanāt

5.23.38

bāhyena vāyunā vāsya mohasaṅgena dehinaḥ //
spṛṣṭamātreṇa ghoreṇa jvarassamupajāyate

5.23.39

tena jvāreṇa mahatā sammohaśca prajāyate //
sammūḍhasya smṛtibhraṃśaśśīghraṃ saṃjāyate punaḥ

5.23.5.23.40

smṛtibhraṃśāttatastasya smṛtirnno'pūrvakarmaṇaḥ//
ratiḥ saṃjāyate tūrṇaṃ jantostatraiva janmani

5.23.41

rakto mūḍhaśca loko'yaṃ na kāryye sampravartate //
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam

5.23.42

na śṛṇoti paraṃ śreyassati karṇe'pi sanmune //
na paśyati paraṃ śreyassati cakṣuṣi tatkṣame

5.23.43

same pathi śanairgacchan skhalatīva padepade //
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi

5.23.44

saṃsāre kliśyate tena garbhalobhavaśānugaḥ //
garbhasmṛtena pāpena samujjhitamatiḥ pumān

5.23.45

itthaṃ mahatparaṃ divyaṃ śāstramuktaṃ śivena tu //
tapasaḥ kathanārthāya svargamokṣaprasādhanam

5.23.46

ye satyasmicchive jñāne sarvakāmārtha sādhane //
na kurvantyātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam

5.23.47

avyaktendriyavṛttitvādbālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ //
icchannapi na śaknoti vaktuṃ karttuṃ pratikriyām

5.23.48

daṃtotthāne mahadduḥkhamalpena vyādhinā tathā ///
bālarogaiśca vividhai pīḍā bālagrahairapi

5.23.49

kvacitkṣuttṛṭparītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati saṃraṭan //
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālassamācaret

5.23.5.23.50

kaumāre karṇapīḍāyāṃ mātāpitrośca sādhanaḥ //
akṣarādhyayanādyaiśca nānāduḥkhaṃ pravartate

5.23.51

bālye duḥkhamatītyaiva paśyannapi vimūḍhadhīḥ//
na kurvītātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam

5.23.52

pravṛttendriyavṛttitvātkāmarogaprapīḍanāt//
tadaprāpte tu satataṃ kutassaukhyaṃ tu yauvane

5.23.53

īrṣyayā ca mahadduḥkhaṃ mohādraktasya tasya ca //
netrasya kupitasyeva tyāgī duḥkhāya kevalam

5.23.54

na rātrau viṃdate nidrāṃ kāmāgnipariveditaḥ //
divāpi ca kutassaukhyamarthopārjanaciṃtayā

5.23.55

strīṣvadhyāsitacittasya ye puṃsaḥ śukrabindavaḥ //
te sukhāya na manyante svedajā iva te tathā

5.23.56

kṛmibhistudyamānasya kuṣṭhino vānarasya ca //
kaṃḍūyanābhitāpena yadbhavetstriṣu tadvidaḥ

5.23.57

yādṛśaṃ manyate saukhyaṃ gaṃḍe pūtivinirgamāt //
tādṛśaṃ strīṣu mantavyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate

5.23.58

viṇmūtrasya samutsargātsukhaṃ bhavati yādṛśam//
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ mūḍhaiḥ kalpitamanyathā

5.23.59

nārīṣvavastubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu vā/
nāṇumātraṃ sukhaṃ tāsu kathitaṃ paṃcacūḍayā

5.23.5.23.60

sammānanāvamānābhyāṃ viyogeneṣṭasaṃgamāt //
yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam

5.23.61

valīpalitakhālityaiśśithilikṛtavigraham//
sarvakriyāsvaśaktiṃ ca jarayā jarjarīkṛtam

5.23.62

strīpuṃsayauvanaṃ hṛdyamanyo'nyasya priyaṃ purā//
tadeva jarayāgrastamanayorapi na priyam

5.23.63

apūrvavatsvamātmānaṃ jarayā parivartitam//
yaḥ paśyannapi rajyeta ko'nyastasmādacetanaḥ

5.23.64

jarābhibhūtaḥ puruṣaḥ putrīputrādibāṃdhavaiḥ//
āsaktatvāddurādharṣairbhṛtyaiśca paribhūyate

5.23.65

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ vā mokṣaṃ vātijarāturaḥ//
aśaktassādhituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret

5.23.23

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ saṃsāracikitsāyāṃ dehā śucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ

Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc