Shiva Purana · Chapter 5.23
sanatkumāra uvāca //
śṛṇu vyāsa mahābuddhe dehasyāśucitāṃ mune //
mahattvaṃ ca svabhāvasya samāsātkathayāmyaham
śukraśoṇitasaṃyogāddehassaṃjāyate yataḥ//
nityaṃ viṇmūtrasaṃpūrṇastenāyamaśucissmṛtaḥ
yathāṃtarviṣṭhayā pūrṇaśśucimānna bahirghaṭaḥ //
śodhyamāno hi deho'yaṃ tenāyamaśucistataḥ
saṃprāpyātipavitrāṇi paṃcagavyahavīṃṣi cā/
aśucitvaṃ kṣaṇādyāṃti kimanyadaśucistataḥ
hṛdyānyapyannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca //
aśucitvaṃ prayāṃtyāśu kimanyadaśucistataḥ
he janāḥ kinna paśyaṃti yanniryāti dinedine //
svadehātkaśmalaṃ pūtistadādhāraḥ kathaṃ śuciḥ
dehassaṃśodhyamāno'pi paṃcagavyakuśāṃbubhiḥ //
ghṛṣyamāṇa ivāṃgāro nirmalatvaṃ na gacchati
srotāṃsi yasya satataṃ prabhavaṃti gireriva //
kaphamūtrapurīṣādyaissa dehaśśudhyate katham
sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate //
śucirekaḥ pradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva
sṛṣṭvātmadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ //
tathāpyaśucibhāṃḍasya na vibhraśyati kiṃ karaḥ
kāyassugaṃdhadhūpādyairya nnenāpi susaṃskṛtaḥ //
na jahāti svabhāvaṃ sa śvapucchamiva nāmitam
yathā jātyaiva kṛṣṇorthaḥ śuklassyānna hyupāyataḥ//
saṃśoddhyamānāpi tathā bhavenmūrtirna nirmalā
jighrannapi svadurgaṃdhaṃ paśyannapi svakaṃ malam //
na virajyeta loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām
aho mohasya māhātmyaṃ yenedaṃ chāditaṃ jagat //
śīghraṃ paśyansvakaṃ doṣaṃ kāyasya na virajyate
svadehasya vigaṃdhena na virajyeta yo naraḥ //
virāgakāraṇaṃ tasya kimetadupadiśyate
sarvasyaiva jaganmadhye deha evāśucirbhavet //
tanmalāvayavasparśācchucirapyaśucirbhavet
gaṃdhalepāpanodārtha śaucaṃ dehasya kīrtitam //
dvayasyāpagamācchuddhiśśuddhasparśādviśudhyati
gaṃgātoyena sarveṇa mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ //
āmṛtyorācarecchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati
tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati //
śvadṛtiḥ kṣālitā tīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati
aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam //
na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param
sarveṇa gāṃgena jalena samyaṅ mṛtparvatenāpyatha bhāvaduṣṭaḥ //
ājanmanaḥ snānaparo manuṣyo na śudhyatītyeva vayaṃ vadāmaḥ
prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ mahāṃtam //
praviśya dagdhastvapi bhāvaduṣṭo na dharmamāpnoti phalaṃ na cānyata
gaṃgāditīrtheṣu vasaṃti matsyā devālaye pakṣigaṇāśca nityam //
bhāvojjhitāste na phalaṃ labhaṃte tīrthāvagāhācca tathaiva dānāt
bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇe sarvakarmasu //
anyathā''liṃgyate kāṃtā bhāvena duhitānyathā
manaso bhidyate vṛttirabhinneṣvapi vastuṣu //
anyathaiva sutaṃ nārī cintayatyanyathā patim
paśyadhvamasya bhāvasya mahābhāgyamaśeṣataḥ //
pariṣvaktopi yannāryyā bhāvahīnaṃ na kāmayet
nādyādvividhamannādyaṃ bhakṣyāṇi surabhīṇi ca //
yadi ciṃtāṃ samādhatte citte kāmādiṣu triṣu
gṛhyate tena bhāvena naro bhāvādvimucyate //
bhāvataśśuci śuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati
bhāvenaikātmaśuddhātmā dahañjuhvanstuvanmṛtaḥ //
jñānāvāpteravāpyāśu lokānsubahuyājinām
jñānāmalāṃbhasā puṃsāṃ sadvairāgyamṛdā punaḥ //
avidyārāgaviṇmūtralepagaṃdhaviśodhanam
evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci smṛtam //
tvaṅmātrasāraṃ niḥsāraṃ kadalīsārasannibham
jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaśśithilo bhavet //
deha bhogodbhavādbhāvācchamacittaḥ prasannadhīḥ
so'tikrāmati saṃsāraṃ jīvanmuktaḥ prajāyate //
saṃsāraṃ kadalīsāradṛḍhagrāhyavatiṣṭhate //
evametanmahākaṣṭaṃ janma duḥkhaṃ prakīrtitam //
puṃsāmajñānadoṣeṇa nānākārmavaśena ca
ślokārdhena tu vakṣyāmi yaduktaṃ granthakoṭibhiḥ //
mameti paramaṃ duḥkhaṃ na mameti paraṃ sukham
bahavopīha rājānaḥ paraṃ loka mito gatāḥ //
nirmamatvasametāstu baddhāśśatasahasraśaḥ
garbhasthasya smṛtiryāsītsā ca tasya praṇaśyati //
saṃmūrchitena duḥkhena yoniyantranipīḍanāt
bāhyena vāyunā vāsya mohasaṅgena dehinaḥ //
spṛṣṭamātreṇa ghoreṇa jvarassamupajāyate
tena jvāreṇa mahatā sammohaśca prajāyate //
sammūḍhasya smṛtibhraṃśaśśīghraṃ saṃjāyate punaḥ
smṛtibhraṃśāttatastasya smṛtirnno'pūrvakarmaṇaḥ//
ratiḥ saṃjāyate tūrṇaṃ jantostatraiva janmani
rakto mūḍhaśca loko'yaṃ na kāryye sampravartate //
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam
na śṛṇoti paraṃ śreyassati karṇe'pi sanmune //
na paśyati paraṃ śreyassati cakṣuṣi tatkṣame
same pathi śanairgacchan skhalatīva padepade //
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi
saṃsāre kliśyate tena garbhalobhavaśānugaḥ //
garbhasmṛtena pāpena samujjhitamatiḥ pumān
itthaṃ mahatparaṃ divyaṃ śāstramuktaṃ śivena tu //
tapasaḥ kathanārthāya svargamokṣaprasādhanam
ye satyasmicchive jñāne sarvakāmārtha sādhane //
na kurvantyātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam
avyaktendriyavṛttitvādbālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ //
icchannapi na śaknoti vaktuṃ karttuṃ pratikriyām
daṃtotthāne mahadduḥkhamalpena vyādhinā tathā ///
bālarogaiśca vividhai pīḍā bālagrahairapi
kvacitkṣuttṛṭparītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati saṃraṭan //
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālassamācaret
kaumāre karṇapīḍāyāṃ mātāpitrośca sādhanaḥ //
akṣarādhyayanādyaiśca nānāduḥkhaṃ pravartate
bālye duḥkhamatītyaiva paśyannapi vimūḍhadhīḥ//
na kurvītātmanaḥ śreyastadatra mahadadbhutam
pravṛttendriyavṛttitvātkāmarogaprapīḍanāt//
tadaprāpte tu satataṃ kutassaukhyaṃ tu yauvane
īrṣyayā ca mahadduḥkhaṃ mohādraktasya tasya ca //
netrasya kupitasyeva tyāgī duḥkhāya kevalam
na rātrau viṃdate nidrāṃ kāmāgnipariveditaḥ //
divāpi ca kutassaukhyamarthopārjanaciṃtayā
strīṣvadhyāsitacittasya ye puṃsaḥ śukrabindavaḥ //
te sukhāya na manyante svedajā iva te tathā
kṛmibhistudyamānasya kuṣṭhino vānarasya ca //
kaṃḍūyanābhitāpena yadbhavetstriṣu tadvidaḥ
yādṛśaṃ manyate saukhyaṃ gaṃḍe pūtivinirgamāt //
tādṛśaṃ strīṣu mantavyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate
viṇmūtrasya samutsargātsukhaṃ bhavati yādṛśam//
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ mūḍhaiḥ kalpitamanyathā
nārīṣvavastubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu vā/
nāṇumātraṃ sukhaṃ tāsu kathitaṃ paṃcacūḍayā
sammānanāvamānābhyāṃ viyogeneṣṭasaṃgamāt //
yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam
valīpalitakhālityaiśśithilikṛtavigraham//
sarvakriyāsvaśaktiṃ ca jarayā jarjarīkṛtam
strīpuṃsayauvanaṃ hṛdyamanyo'nyasya priyaṃ purā//
tadeva jarayāgrastamanayorapi na priyam
apūrvavatsvamātmānaṃ jarayā parivartitam//
yaḥ paśyannapi rajyeta ko'nyastasmādacetanaḥ
jarābhibhūtaḥ puruṣaḥ putrīputrādibāṃdhavaiḥ//
āsaktatvāddurādharṣairbhṛtyaiśca paribhūyate
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ vā mokṣaṃ vātijarāturaḥ//
aśaktassādhituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ saṃsāracikitsāyāṃ dehā śucitvabālyādyavasthāduḥkhavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ
Original text: śivapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0