Shiva Gita · Chapter 10

śrīrāma uvāca
bhagavannatra jīvo'sau jantordehe'vatiṣṭhate //
jāyate vā kuto jīvaḥ svarūpaṃ vāsya kiṃ vada

dehānte va kutra yāti gatvā vā kutra tiṣṭhati /
kathamāyāti vā dehaṃ punarnāyāti vā vada

śrībhagavānuvāca /
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāga guhyādguhyatamaṃ hi yat /
devairapi sudurjñeyamindrādyairvā maharṣibhiḥ

anyasmai naiva vaktavyaṃ mayāpi raghunandana /
tvadbhaktyāhaṃ paraṃ prīto vakṣyāmyavahitaḥ śṛṇu

satyajñānātmako'nantaḥ paramānandavigrahaḥ //
paramātmā paraṃ jyotiravyakto vyaktakāraṇam

nityo viśuddhaḥ sarvātmā nirlepo'haṃ nirañjanaḥ //
sarvadharmavihīnaśca na grāhyo manasāpi ca

nāham̐ sarvendriyagrāhyaḥ sarveṣāṃ grāhako hyaham /
jñātāhaṃ sarvalokasya mama jñātā na vidyate

dūraḥ sarvavikārāṇāṃ paramāṇvādikasya ca

yato vāco neivartante aprāpya manasā saha /
aānandaṃ brahma māṃ jñātvā na bibheti kutaścana

yastu sarvāṇi bhūtāni mayyeveti prapaśyati /
māṃ ca sarveṣu bhūteṣu tato n vijugupsate

yasya sarvāṇi bhūtāni hyātmaivābhūdvijānataḥ /
ko mohastatra kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ

eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍhotmā na prakāśate /
dṛśyate tvagryayā buddhayā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ

anādyavidyayā yuktastathāpyeko'hamavyayaḥ /
avyākṛtabrahmarūpo jagatkartā maheśvaraḥ

jñānamātre yathā dṛśyamidaṃ svapne jagatrayam /
tadvanmayi jagatsarvaṃ dṛśyate'sti vilīyate

nānāvidyāsamāyuksto jīvatvena vasāmyaham /
pañca karmendriyāṇyeva pañca jñānendriyāṇi ca //
mano buddhirahaṃkāraścittaṃ ceti catuṣṭayam

vāyavaḥ pañca militā yānti liṅgaśarīratām

tatrāvidyāsamāyuktaṃ caitanyaṃ pratibimbitam //
vyāvahārikajīvastu kṣetrajñaḥ puruṣo'pi vā

sa eva jagatāṃ bhoktā nādyayo: puṇyapāpayoḥ /
ihāmutra gatī tatra jāgṛtsvapnādibhoktṛtā

yathā darpaṇakālimnā malinaṃ dṛśyate mukham/
tadvadantaḥkaraṇagairdoṣairātmāpi dṛśyate

parasparādhyāsavaśātsyādantaḥkaraṇātmanoḥ /
ekībhāvābhimānena parātmā duḥkhabhāgiāva

adhomukhaṃ ca tatrāsti sūkṣmaṃ suṣiramuttamam //
daharākāśamityuktaṃ tatra jīvo'vatiṣṭhate

vālāgraśatabhāgāsya śatadhā kalpitasya ca /
bhāgo jīvaḥ sa vijñeyuḥ sa cānantyāya kalpate

kadambakusumodvaddhakeśarā iva sarvataḥ /
prasṛtā hṛdayānnāṅayo yābhirvyāsaṃ śarīrakam

hitaṃ balaṃ prayacchanti tasmāttena hitāḥ smṛtāḥ /
dvāsapsatisahasraistāḥ saṃkhyātā yogavittamaiḥ

hṛdayāttāstu niṣkrāntā yathārkādraśmayastathā /
ekottaraśataṃ tāstu mukhyā viṣvagvinirgatāḥ

vahantyambho yathā nadyo/ nāṅayaḥ karmaphalaṃ tathā /
anantaikordhvagā nāḍī mūrdhaparyantamañjasā

pratīndriyaṃ daśadaśa nirgatā viṣayonmukhāḥ //
nāṅayaḥ śarmādihetutvātsvapnādiphalabhuktaye

suṣumneti samādiṣṭā tayā gacchanvimucyate /
tayopacitacaitanyaṃ jīvātmānaṃ vidurbudhāḥ

yathā rāhuradṛśyo'pi dṛśyate candramaṇḍale /
tadvatsarvagato'pyātmā leijuṅdehe'pi dṛśyate

dṛśyamāne yathā kumbhe"ghaṭākāśo'pi dṛśyate /
tadbhatsarvagato'pyātmā liṅgadehe'pi dṛśyate

niścalaḥ paripūrṇopi gacchatītyupacaryate /
jāgratkāle yathā jñeyamabhivyaktaviśeṣadhīḥ

vyāpnoti niṣkriyaḥ sarvān bhānurdaśa diśo yathā /
nāḍībhirvṛttayo yānti liṅgadehasamudbhavāḥ

tattatkarmānusāreṇa jāgradbhogopalabdhaye /
idaṃ liṅgaśarīrākhyamāmokṣaṃ na vināśayati

ātmajñānena naṣṭe'sminsāvidye svaśarīrake /
aātmasvarūpāvasthānaṃ muktirityabhidhīyate

utpādite ghaṭe yadvaddhaṭākāśatvamṛcchati /
ghaṭe naṣṭe yathākāśaṃ svarūpeṇāvatiṣṭhate

jāgratkarmakṣayavaśātsvapnabhoga upasthite /
bodhyāvasthāṃ tirodhāya dehādyāśrayalakṣaṇāmū

karmodbhāvitasaṃskārastatra svapnariraṃsayā /
avasthāṃ ca prayātyanyāṃ māyāvī cātmamāyāyā

ghaṭādiviṣayānsarvānbuddhyādikaraṇāni ca /
bhūtāni karmavaśato vāsanāmātravasthitān

etānpaśayansvayaṃjyotiḥ sākṣyātmā vyavatiṣṭhate

atrāntaḥkaraṇādīnāṃ vāsanādvāsanātmatā /
vāsanāmātrasākṣitvaṃ tena tacca parātmanaḥ

vāsanābhiḥ prapañco'tra dṛśayate karmacoditaḥ //
jāgradbhūmau yathā tadvatkartṛkarmakriyātmakaḥ

niḥśeṣabuddhisākṣyātmā svayameva prakāśate /
vāsanāmātrasākṣitvaṃ sākṣiṇaḥ svāpa ucyate

bhūtajanmani yadbhūtaṃ karma tadvāsanāvaśāt //
nedīyastvādvayasyādye svapnaṃ prāyaḥ prapaśayati

madhye vayasi kārkaśyātkaraṇānāmihāditaḥ /
prāyeṇa vīkṣate svapnaṃ vāsanākarmaṇorvaśāt

iyāsuḥ paralokaṃ tu karma vidyādisaṃbhṛtam //
bhāvinī janmano rūpaṃ svapna aātmā prapaśayati

yadvatprapatanācchye: śrānto gaganamaṇḍale /
ākuñcya pakṣau yatate nīḍe nilayanāyū nī:

eva jāgratsvapanabhūmau śrānta aātmā'bhisacaran //
ārpītakaraṇagrāmaḥ kāraṇenaiti caikatām

nāḍīmārgairindriyāṇāmākṛṣyādāya vāsanāḥ /
sarvaṃ grasitvā kārya ca vijñānātmā vilīyate

īśvarākhye'vyākṛte'tha yathā sukhamayo bhavet //
kṛtsnaprapañcavilayastathā bhavati cātmanaḥ

yoṣitaḥ kāmyamānāyāḥ saṃbhogānte yathāsukham /
sa aānandamayo'bāhyo nāntaraḥ kevalastathā

prājñātmānaṃ samāsādya vijñānātmā tathaiva saḥ /
vijñānātmā kāraṇātmā tathā tiṣṭhannathāpi saḥ

avidyāsūkṣmavṛttyānubhavatyeva yathā sukham //
tathāhaṃ sukhamasvāpsaṃ naiva kiṃcidavediṣam

ajñānamapi sākṣyādivṛttibhiścānubhūtaye /
ityevaṃ pratyabhijñāpi paścāttasyopajāyate

jāgratsvapnasuṣuptyākhyamevehāmutra lokayoḥ /
paścātkarmavaśādeva visphuliṅgā, ivānalāt/
jāyante kāraṇādeva manobuddhyādikāni tu

payaḥpūrṇaghaṭo yadvannimagnaḥ salilāśaye //
tairevoddhṛta aāyāti vijñānātmā tathaityajāt

vijñānātmā kāraṇātmā tathā tiṣṭhaṃstathāpi saḥ /
dṛśyate sarvameṣveva naṣṭeṣvāyātyadṛśyatām

ekākāro'ryamā tattatkāryeṣvevaṃ paraḥ pumān /
kūṭastho dṛśyate tadvadgacchatyāgacchatīva saḥ

mohamātrāntarāyatvātsarvaṃ tasyopapadyate /
dehādyatīta aātmāpi svayaṃjyotiḥ svabhāvataḥ /
evaṃ jīvasvarūpaṃ te proktaṃ/ daśarathātmaja