Shiva Gita · Chapter 9

śrībhagavānuvāca/
dehasvarūpaṃ vakṣyāmi śrṛṃṇuṣvāvahito nṛpa /
matto hi jāyate viśvaṃ mayaivaitatpradhāryate //
mayyevedamadhiṣṭhāne līyate śuktiraupyavat

ahaṃ tu nirmalaḥ pūrṇaḥ saccidānandavigrahaḥ /
asaṅgo nirahaṃkāraḥ śuddhaṃ brahma sanātanam

anādyavidyāyuktaḥ san jagatkāraṇatāṃ vraje

anirvāṃcyā mahāvidyā triguṇā pariṇāminī /
rajaḥ satvaṃ tamaśceti tadguṇāḥ parikīrtitāḥ

satvaṃ śuklaṃ samādiṣṭaṃ sukhajñānāspadaṃ nṛṇām /
duḥkhāspadaṃ raktavarṇaṃ cañcalaṃ ca rajo matam

tamaḥ kṛṣṇaṃ jaḍaṃ proktamudāsīnaṃ sukhādiṣu

ato mama samāyogācchaktiḥ sā triguṇātmikā //
adhiṣṭhāne ca mayyeva bhajate viśvārūpatām /
śuktau rajatavadrajjau bhujaṅgo yadvadeva tu

ākāśādīni jāyante matto bhūtāni māyayā /
tairārabdhamidaṃ sarvaṃ deho'yaṃ pāñcabhautikaḥ

pitṛbhyāmaśitādannātṣaṭkośaṃ jāyate vapuḥ //
snāyavo'sthīni majjā ca jāyante pitṛtastathā

tvaṅmāsaśoṇitamiti mātṛtaśca bhavanti hi /
bhāvāḥ syuḥ ṣaḍvidhāstasya mātṛjāḥ pitṛjāstathā /
rasajā ātmajāḥ sapta saṃbhūtāḥ svātmajāstathā

mṛdavaḥ śoṇitaṃ medo majjñā plīhā yakṛdgudam /
hṛnnābhītyevamādyāḥ syurbhāvā mātṛbhavā matāḥ

śmaśruromakacasnāyuśirādhamanayo nakhāḥ //
daśanāḥ śukramityādisthirāḥ pitṛsamudbhavāḥ

śarīropacitirvarṇo vṛddhistṛptirbalaṃ sthitiḥ /
alolupatvamutsāha ilyādīnrasajānviduḥ

icchā dveṣaḥ sukhaṃ du:khaṃ dharmādharmoṃ ca bhāvanā/
prayatno jñānamāyuścendriyāṇītyevamātmajāḥ

jñānendriyāṇi śravaṇaṃ sparśanaṃ darśanaṃ tathā /
rasanaṃ ghrāṇamityāhuḥ pañca teṣāṃ ca gocarāḥ

śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandha iti kramāt //
vākkarāṅghrigudopasthānyāhuḥ karmendriyāṇi hi

vacanādānagamanavisargatayaḥ kramāt/
kameṃndriyāṇāṃ jānīyānmanaścaivobhayātmakam

kriyāsteṣāṃ manobuddhirahaṃkārastataḥ param //
antaḥkaraṇamityāhuścittaṃ ceti catuṣṭayam

sukhaṃ duḥkhaṃ ca viṣayau vijñeyau manasaḥ kriyāḥ /
smṛtibhītivikalpādyā buddhiḥ syānniścayātmikā /
ahaṃ mametyahaṃkāraścirtta cetayate yataḥ

satvākhyamantaḥkaraṇaṃ guṇabhedātridhā matam /
satvaṃ rajastama iti guṇāḥ satvāttu sātvikāḥ

aāstikyaśuddhidharmaikruciprabhṛtayo matāḥ //
rajaso rājasā bhāvāḥ kāmakrodhamadādayaḥ

nidrālasyapramādādivañcanādyāstu tāmasāḥ //
prasannendriyatārogyānālasyādyāstu satvajāḥ

deho mātrātmakastasmādvādatte tadguṇānimān
śabdaḥ śrotraṃ mukharatā vaicitryaṃ sūkṣmatā dhṛtiḥ

balaṃ ca gaganādvāyoḥ sparśaśca sparśanendriyam //
utkṣepaṇamapakṣepākuñcane gamanaṃ tathā

prasāraṇamitīmāni pañca karmmāṇi rūkṣatā /
prāṇāpānau tathā vyānasamānodānasaṃjñakān // २५ /
nāgaṃ kūrma ca kṛkalaṃ devadattaṃ dhanaṃjayam /
daśaitā vāyuvikṛtīstathā gṛhṇāti lāghavam

teṣāṃ mukhyataraḥ prāṇo nābheḥ kaṇṭhādavasthitaḥ /
caratyasau nāsikayornābhau hṛdayapaṅkaje

śabdoccāraṇaniśvāsocchvāsāderapi kāraṇam

apānastu gude meṇḍhre kaṭijaṅgodareṣvapi /
nābhikaṇṭhe vanhkṣaṇayorūrujānuṣu tiṣṭhati /
tasya mūtrapurīṣādivisargaḥ karma kīrtitam

vyāno'kṣiśrotragulpheṣu jihṛā ghrāṇeṣu tiṣṭhati /
prāṇāyāmadhṛtityāgagrahaṇādyasya karma ca

sūmānī vyāpyuya nikhile śarīraṃ vahninā saha /
dviḥsasatisahasreṣu nāḍīrandhreṣu saṃcaran

bhuktapītarasānsamyagānayandehapuṣṭikṛt/
udānaḥ pādayorāste hastayoraṅgasandhiṣu

karmāsya dehonnayanotkramaṇādi prakīrtitam /
tvagādidhātūnāśritya pañca nāgādayaḥ sthitāḥ

udbhārādi nimeṣādi kṣutpipāsādikaṃ kramāt /
tandrī prakṛtiśokādi teṣāṃ karma prakīrtitam

agnestu rocakaṃ rūpaṃ dīptaṃ pākaṃ prakāśatām /
amarṣatīkṣṇasūkṣmāṇāmojastejastu śūratām

medhāvitāṃ tathā datte jalāttu rasanaṃ rasam /
śaityaṃ snehaṃ dravaṃ svedaṃ gātrādimṛdutāmapi

bhūmerdhāṇendrirya gandhai sthairyaṃ dhairyaṃ ca gauravam/
tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ

annaṃ puṃsāśitaṃ tredhā jāyate jaṭharāgninā //
malaṃ sthaviṣṭho bhāgaḥ syānmadhyamo māṃsatāṃ vrajet //
manaḥ kaniṣṭho bhāgaḥ syāttasmādannamayaṃ manaḥ

apāṃ sthaviṣṭho mūtraṃ syānmadhyamo rudhiraṃ bhavet //
kaniṣṭhabhāgaḥ prāṇaḥ syāttasmātprāṇo jalātmakaḥ

tejaso'sthi sthaviṣṭhaḥ syānmajjāmadhyasamudbhavaḥ /
kaniṣṭhā vāṅmatā tasmāttejo'bannātmakaṃ jagat

lohitājjāyate māṃsaṃ medo māṃsasamudbhavam /
medaso'sthīni jāyante majjā vāsthisamudbhavaḥ

nāḍyo'pi māṃsasaṃghātācchukraṃ majjāsamudbhavam

vātapittakaphāścātra dhātavaḥ parikīrttitāḥ /
daśāñjaliṃ jalaṃ jñeyaṃ rasasyāñjalayo nava

raktasyāṣṭau purīṣasya sapta hi śleṣmaṇaśca ṣaṭ //
pittasya pañcacatvāro mūtrasyāñjalayastrayaḥ

vasāyā medaso dvau tu majjā tvañjalisaṃmitaḥ /
ardhāñjali tathā śukraṃ tadeva balamucyate

asthnāṃ śarīre saṃkhyā syātṣaṣṭiyuktaṃ śatatrayam //
jalajāni kapālāni rucakāstaraṇānei ca /
nalakānīti tānyāhuḥ pañcadhārsthīni sūrayaḥ

dve śate tvasthisaṃdhīnāṃ syātāṃ tatra daśottare /
rauravāḥ prasarāḥ skandhasecanāḥ syurulūkhalāḥ

samudgā maṇḍalāḥ śaṅkhāvartā vāmanakuṇḍalāḥ //
ityaṣṭadhā samuddiṣṭāḥ śarīreṣvasthisaṃdhayaḥ

sārdhakoṭeitrayaṃ romṇāṃ śmaśrukeśāstrīlakṣakāḥ /
dehasvarūpamevaṃ te proktaṃ daśarathātmaja /
yasmādasāro nāstyeva padārtho bhuvanatraye

dehe'sminnabhimānena na mahopāyabuddhayaḥ /
ahaṃkāreṇa pāpena kriyante hanta sāṃpratam

tasmādetatsvarūpaṃ tu viboddhavyaṃ manīṣiṇā