Saundarānanda · Chapter 4
CANTO IV
munau bruvāñe 'pi tu tatra dharmaṃ dharmaṃ prati jñātiṣu cādṛteṣu /
prāsādasaṃstho madanaikakāryaḥ priyāsahāyo vijahāra nandaḥ
sa cakravākyeva hi cakravākas tayā sametaḥ priyayā priyārhaḥ /
nācintayad vaiśrmaṇaṃ na śakraṃ tasthānahetoḥ kuta eva dharmam
lakṣmyā ca rūpeṇa ca sundarīti stambhena garveṇa ca māninīti /
dīptyā ca mānena ca bhāminīti yato babhāṣe trividhena nāmnā
sā hāsahaṃsā nayandvirephā pīnastanātyunnatapadmakośā /
bhūyo babhāse svakuloditena strīpadminī nandadivākareṇa
rūpeṇa cātyantamanohareṇa rūpānurūpeṇa ca ceṣṭitena /
manuṣyaloke hi tadā babhūva sā sundarī strīṣu nareṣu nandaḥ
sā devatā nandanacāriṇīva kulasya nandījananaś ca nandaḥ /
atītya martyān anupetya devān sṛṣṭāv abhūtām iva bhūtadhātrā
tāṃ sundarīṃ cen na labheta nandaḥ sā vā niṣeveta na taṃ natabhrūḥ /
dvandaṃ dhruvaṃ tad vikalaṃ na śobhetānyonyahīnāv iva rātricandrau
kandarparatyor iva lakṣyabhūtaṃ pramodanāndyor iva nīḍabhūtam /
praharṣatuṣṭyor iva pātrabhūtaṃ dvandaṃ sahāraṃsta madāndhabhūtam
parasparodvīkṣaṇatatparākṣaṃ parasparavyāhṛtasaktacittam /
parasparāśleṣahṛtāṇgarāgaṃ parasparaṃ tan mithunaṃ jahāra
bhāvānuraktau girinirjharasthau tau kiṃnarīkiṃpuruṣāv ivobhau /
cikrīḍatuś cābhivirejatuś ca rūpaśriyānyonyam ivākṣipantau
anyonyasaṃrāgavivardhanena tad dvandvam anyonyam arīramac ca /
klamāntare 'nyonyavinodanena salīlam anyonyam amīmadac ca
vibhūṣayām āsa tataḥ priyāṃ sa siṣeviṣus tāṃ na mṛjāvahārtham /
svenaiva rūpeṇa vibhūṣitā hi vibhūṣaṇānām api bhuṣaṇaṃ sā
dattvātha sā darpaṇam asya haste mamāgrato dhāraya tāvad enam /
viśeṣakaṃ yāvad ahaṃ karomīty uvāca kāntaṃ sa ca taṃ babhāra
bhartus tataḥ śmaśru nirīkṣamāṇā viśeṣakaṅ sāpi cakāra tādṛk /
niśvāsavātena ca darpañasya cikitsayitvā nijaghāna nandaḥ
sā tena ceṣṭālalitena bhartuḥ śāṭhyena cāntarmanasā jahāsa /
bhavec ca ruṣṭā kila nāma tasmai lalāṭajihmāṃ bhṛkuṭiṃ cakāra
cikṣepa karṇotpalam asya cāṃse kareña savyena madālasena /
pattrāṅguliṃ cārdhanimīlitākṣe vaktre 'sya tām eva vinirdudhāva
tataś calannūpurayoktritābhyāṃ nakhaprabhodhāsitarāṅgulibhyām /
padhyāṃ priyāyā nalinopamābhyāṃ mūrdhnā bhayān nāma nanāma nadaḥ
sa muktapuṣponmiṣitena mūrdhnā tataḥ priyāyāḥ priyakṛd babhāse /
suvarṇavedyām anilāvabhagnaḥ puṣpātibhārād iva nāgavṛkṣaḥ
sā taṃ stanodvartitahāraṣṭir utthāpayām āsa nipīḍya dorbhyām /
kathaṃ kṛto 'sīti jahāsa coccair mukhena sācīkṛtakuṇḍalena
patyus tato darpaṇasaktapāṇer muhurmuhur vaktram avekṣamāṇā /
tamālapattrārdratale kapole samāpayāmāsa viśeṣakaṃ tat
tasyā mukhaṅ tat satamālapattraṅ tāmrādharauṣṭhaṃ cikurāyatākṣam /
raktādhikāgraṃ patitadvirephaṅ saśaivalaṅ padmam ivābabhāse
nandas tato darpaṇam ādareṇa bibhrat tadāmaṇḍanasākṣibhūtam /
viśeṣakāvekṣaṇakekarākṣo laḍat priyāyā vadanaṃ dadarśa
tat kuṇḍalādaṣṭaviśeṣakāntaṃ kāraṇḍavakliṣṭam ivāravindam /
nandaḥ priyāyā mukham īkṣamāṇo bhūyaḥ priyānandakaro babhūva
vimānakalpe sa vimānagarbhe tatas tathā caiva nandana nandaḥ /
tathāgataś cāgatabhaikṣakālo bhaikṣāya tasya praviveṣa veśma
avāṅmukho niṣpraṇayaś ca tasthau bhrātu gṛhe 'nyasya gṛhe yathaiva /
tasmād atho preṣyajanapramādād bhikṣām alabdhaiva punar jagāma
kā cit pipeṣāṅgavilepanaṃ hi vāso 'ṅganā kā cid avāsayac ca /
ayojayat snānavidhiṃ tathānyā jagranthur anyāḥ surabhīḥ srajaś ca
tasmin gṛhe bhartur ataś carantyaḥ krīḍānurūpaṃ lalitaṃ niyogam /
kāś cin na buddhaṃ dadṛśur yuvatyo buddhasya vaiṣā niyataṅ manīṣā
kā cit sthitā tatra tu harmyapṛṣṭhe gavākṣapakṣe praṇidhāya cakṣuḥ /
viniṣpatantaṃ sugataṃ dadarśa payodagarbhād iva dīptam arkam
sā gauravaṃ tatra vicārya bhartuḥ svayā ca bhaktyārhatayārhataś ca /
nandasya tasthau purato vivakṣus tadājñayā ceti tadācacakṣe
anugrahāyāsya janasya śaṅke gurur gṛhaṃ no bhagavān praviṣṭaḥ /
bhikṣām alabdhvā giram āsanaṃ vā sūnyād araṇyād iva yāti bhūyaḥ
śrutvā maharṣeḥ sa gṛhapraveśaṃ satkārahīnaṃ ca punaḥprayāṇam /
cacāla citrābharaṇāmbarasrak kalpadrumo dhūta ivānilena
kṛtvāñjaliṃ mūrdhani padmakalpaṃ tataḥ sa kāntāṃ gamanaṃ yayāce /
kartuṃ gamiṣyāmi gurau praṇāmaṃ mām abhyanujñātum ihārhasīti
sā vepamānā parisasvaje taṃ śālaṃ latā vātasamīriteva /
dadarśa cāśuplutalolanetrā dīrghaṃ ca niśvasya vaco 'bhyuvāca
nāhaṃ yiyāsor gurudarśanārtham arhāmi kartuṃ tava dharmapīḍām /
gacchāryaputraihi ca śīghram eva viśeṣako yāvad ayaṅ na śuṣkaḥ
saced bhaves tvaṃ khalu dīrghasūtro daṇdaṃ mahāntaṃ tvayi pātayeyam /
muhurmuhus tvāṃ śayitaṃ kucābhyāṃ vibodhayeyaṃ ca na cālapeyam
athāpy anāśyānaviśeṣakāyāṃ mayy eṣyasi tvaṃ tvaritaṃ tatas tvām /
nipīḍayiṣyāmi bhujadvayena nirbhūṣañenārdravilepanena
ity evam uktaś ca nipīḍitaś ca tayāsavarṇasvanayā jagāda /
evaṃ kariṣyāmi vimuñca caṇḍi yāvad gurur dūragato na me saḥ
tataḥ stanodvartitacandanābhyāṃ mukto bhujābhyāṃ na tu mānasena /
vihāya veṣaṃ madanānurūpaṃ satkārayogyaṃ sa vapur babhāra
sā taṃ prayāntaṃ ramaṇaṃ pradadhyau pradhyānaśūnyasthitaniścalākṣī /
sthitoccakarṇā vyapaviddhaśaṣpā bhrāntasṃ mṛgaṃ bhrāntaṃ mṛgaṅ bhrāntaṃ mukhī mṛgīva
didṛkṣayākṣiptamanā munes tu nandaḥ prayāṇaṃ prati tatvare ca /
vivṛttadṛṣṭiś ca śanair yayau tāṃ karīva paśyan sa laḍatkareñum
chātodariṃ pīnapayodharoruṃ sa sundarīṃ rukmadarīm ivādreḥ /
kākṣeṇa paśyan na tatarpa nandaḥ pibann ivaikena jalaṃ kareṇa
taṅ gauravaṃ buddhagataṃ cakarṣa bhāryānurāgaḥ punar ācakarṣa /
sa 'niścayān nāpi yayau na tasthau turaṃs taraṅgeṣv iva rājahaṃsaḥ
adarśanaṃ tūpagataś ca tasyā harmyāt tataś cāvatatāra tūrṇam /
śrutvā tato nūpuranisvanaṃ sa punar lalambe hṛdaye gṛhītaḥ
sa kāmarāgeña nigṛhyamāṇo dharmānurāgeña ca kṛṣyamāṇaḥ /
jagāma duḥkhena vivartyamānaḥ plavaḥ pratisrota ivāpagāyāḥ
tataḥ kramair dīrghatamaiḥ pracakrame kataṃ nu yāto na gurur bhaved iti /
svajeya tāṃ caiva viśeṣakapriyāṃ kathaṃ priyām ārdraviśeṣakām iti
atha sa pathi dadarśa muktamānaṃ pitṛnagare 'pi tathāgatābhimānam /
daśabalam abhito vilambamānaṃ dhvajam anuyāna ivaindram arcyamānam
Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0