Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 3

3.1

Saundaranande mahākāvye rājavarṇano nāma dvitīyaḥ sargaḥ /
CANTO III
tapase tataḥ kapilavāstu hayagarathaughasaṃkulam /
śrīmad abhayam anuraktajanaṃ sa vihāya viścitamanā vanaṃ yayau

3.2

vividhāgmāṃs tapasi tāṃś ca vividhaniyamāśrayān munīn /
prekṣya sa viṣayatṛākṛpaṇān anavasthitaṃ tapa iti nyavartata

3.3

atha mokṣavādinam arāḍam upaśamamatiṃ tathoḍrakam /
tattvakṛtamatir upāsya jahāvayam apy amārga iti māgakovidaḥ

3.4

sa vicārayan jagati kiṃ nu paramam iti taṃ tam āgamam /
niścayam anadhigataḥ parataḥ paramaṃ cacāra tapa eva duṣkaram

3.5

atha naiṣa mārga iti vikṣya tad api vipulaṃ jahau tapaḥ /
dhyānaviṣayam avagamya paraṃ bubhuje varānnam amṛtatvabuddhaye

3.6

sa suvarṇapīnayugabāhur ṛṣabhagatir āyatekṣaṇaḥ /
plakṣam avaniruham abhyagamat paramasya niścayavidher bubhutsayā

3.7

upaviśya tatra kṛtabuddhir acaldhṛtir adrirājavat /
mārabalam ajayad ugram atho bubudhe padaṃ śivam ahāryam avyayam

3.8

avagamya taṃ ca kṛtakāryam amṛtamanaso divaukasaḥ /
harṣam atulam agaman muditā vimukhī tu mārapariṣat pracukṣubhe

3.9

sanagā ca bhūḥ pravicāla hutavahasakaḥ śivo vavau /
nedur api ca suradundubhayaḥ pravavarṣa cāmbudharavarjitaṃ nabhaḥ

3.10

avabudhya caiva paramārtham ajaram anukampayā vibhuḥ /
nityam amṛtam upadarśyituṃ sa varāñasīparikarām ayāt purīm

3.11

atha dharmacakram ṛtanābhi dhṛtimatisamādhinemimat /
tatra vinayanimāram ṛṣir jagato hitāya pariṣady avartayat

3.12

iti duḥkham etad iyam asya samudayalatā pravartikā /
śāntir iyam ayam upāya iti pravibhāgaśaḥ param idaṃ catuṣṭayam

3.13

abhidhāya ca triparivartam atulam anivartyam uttamam /
dvādaśaniyatavikalpam ṛṣir vinināya kauṇḍinasagotram āditaḥ

3.14

sa hi doṣasāgaram agādham upadhijalam ādhijanutkam /
krodhamadabhayatarṅgacalaṃ pratatāra lokam api vyatārayat

3.15

sa vinīya kāśiṣu gayeṣu bahujanam atho girivraje /
pitryam api paramakāruṇiko nagaraṃ yayāv anujighṛkṣayā tadā

3.16

viṣayātmakasya hi ianasya bahuvividhamārgasevinaḥ /
sūryasadṛśavapur abhyudito vijahāra sūrya iva gautamas tamaḥ

3.17

abhitas tataḥ kapilavāstu paramaśubhavāstusaṃstutam /
vastumatiśuci śivopavanaṃ sa dadarśa niḥspṛhatayā yathā vanam

3.18

aparigrahaḥ sa hi babhūva niyatamatir ātmanīśvaraḥ /
naikavidhabhayakareṣu kim-u svajanasvadeśajanamitravastuṣu

3.19

pratipūjayā na sa jaharṣa na ca śucam avajñayāgamat /
niścitamatir asicandanayor na jagāma duḥkhasukhayoś ca vikriyām

3.20

atha pārthivaḥ samupalabhya sutam upagataṃ tathāgatam /
tūrṇam ababhuturagānugataḥ sutadarśanotsukatayābhiniryayau

3.21

sugatas tathāgatam avekṣya narapatim adhīram āśayā /
śeṣam api ca janam aśrumukhaṃ vinīṣaya gaganam utpapāta ha

3.22

sa vicakrame divi bhuvīva punar upaviveśa tasthivān /
niścalamatir aśayiṣṭa punar bahudhābhavat punar abhūt tathaikadhā

3.23

salile kṣitāv iva cacāra jalam iva viveṣa medinīm /
megha iva divi vavarṣa punaḥ punar ajvalan nava ivodito raviḥ

3.24

yugapaj jvalan jvalanavac ca jalam avasṛhaṃś ca meghavat /
taptakanakasadṛśaprabhayā sa babhau pradīpta iva sandhyayā ghanaḥ

3.25

tam udīkṣya hemamaṇijālavalayinam ivotthitaṃ dhvajam /
prītim agamad atulāṃ nṛpatir janatā natāś ca bahumānam abhyayuḥ

3.26

atha bhājanīkṛtam avekṣya manujapatim ṛddhisaṃpadā /
paurajanam api ca tatpravaṇaṃ nijagāda dharmavinayaṃ vināyakaḥ

3.27

nṛpatis tataḥ prathamam āpa phalam amṛtadharmasiddhayoḥ /
dharmam atulam adhigamya muner munaye nanāma sa yato gurāv iva

3.28

bahavaḥ prasannamanaso 'tha jananamaraṇārtibhīravaḥ /
śākyatanayavṛṣabhāḥ kṛtino vṛṣabhā invānalabhayāt pravavrajuḥ

3.29

vijahus tu ye 'pi na gṛhāṇi tanayapitṛmātrapekṣayā /
te 'pi niyamavidhimāmaraṇāj jagṛhuś ca yuktamanasaś ca daghrire

3.30

na jihiṃsa sūkṣmam api jantum api paravadhopajīvanaḥ /
kiṃ bata vipulaguñaḥ kulajaḥ sadayaḥ sadā kimu muner upāsayā

3.31

akṛśodhyamaḥ kṛśadhano 'pi paraparibhavāsaho 'pi san /
nānyadhanam apajahāra tathā bhujagād ivānyavibhavād dhi vivyathe

3.32

vibhavānvito 'pi taruṇo 'pi viṣayacapalendriyo 'pi san /
naiva ca parayuvatīr agamat paramaṃ hi tā dhanato 'py amanyata

3.33

anṛtaṃ jagāda na ca kaś cid ṛtam api jajalpa nāpriyam /
ślakṣṇam api ca na jagāv ahitaṃ hitam apy uvāca na ca paiśunāya yat

3.34

manasā lulobha na ca jātu paravasuṣu gṛddhamānasaḥ /
kāmasukham asukhato vimṛśan vijahāra tṛpta iva tatra sajjanaḥ

3.35

na parasya kaś cid apaghātam api ca sgṛṇo vyacintayat /
mātṛpiṛsutasuhṛsadṛśaṃ sa dadarśa tatra hi paras paraṃ janaḥ

3.36

niyataṃ bhaviṣyati paratra bhavad api ca bhūtam apy atho /
karmaphalam api ca lokagatir niyateti darśanam avāpa sādhu ca

3.37

iti karmañā daśavidhena paramakuśalena bhūriṇā /
bhraṃśini śitahilaguṇo 'pi yuge vijahāra tatra munsaṃśrayaj janaḥ

3.38

na ca tatra kaś cid upapattisukham abhilalāṣa tair guṇaiḥ /
sarvam aśivam avagamya bhavaṃ bhavasaṃkṣayāya vavṛte na janmane

3.39

akathaṅkathā gṛhiṇa eva paramapariśuddhadṛṣtayaḥ /
srotasi hi vavṛtire bahavo rajasas tanutvam api cakrire pare

3.40

vavṛte 'tra yo 'pi viṣameṣu vibhavadṛśeṣu kaś cana /
tyāgavinayaniyamābhirato vijahāra so 'pi na cacāla satpathāt

3.41

api ca svato 'pi parato 'pi na bhayam abhavan na daivataḥ /
tatra ca susukhasubhikṣaguṇair jahṛṣuḥ prajāḥ kṛtayuge manor iva

3.42

iti muditam anāmayaṃ nirāpat kururaghupurupuropamaṃ puraṃ tat /
abhavad abhayadaiśike maharṣau viharati tatra śivāya vītarāge

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc