Saundarānanda · Chapter 3
Saundaranande mahākāvye rājavarṇano nāma dvitīyaḥ sargaḥ /
CANTO III
tapase tataḥ kapilavāstu hayagarathaughasaṃkulam /
śrīmad abhayam anuraktajanaṃ sa vihāya viścitamanā vanaṃ yayau
vividhāgmāṃs tapasi tāṃś ca vividhaniyamāśrayān munīn /
prekṣya sa viṣayatṛākṛpaṇān anavasthitaṃ tapa iti nyavartata
atha mokṣavādinam arāḍam upaśamamatiṃ tathoḍrakam /
tattvakṛtamatir upāsya jahāvayam apy amārga iti māgakovidaḥ
sa vicārayan jagati kiṃ nu paramam iti taṃ tam āgamam /
niścayam anadhigataḥ parataḥ paramaṃ cacāra tapa eva duṣkaram
atha naiṣa mārga iti vikṣya tad api vipulaṃ jahau tapaḥ /
dhyānaviṣayam avagamya paraṃ bubhuje varānnam amṛtatvabuddhaye
sa suvarṇapīnayugabāhur ṛṣabhagatir āyatekṣaṇaḥ /
plakṣam avaniruham abhyagamat paramasya niścayavidher bubhutsayā
upaviśya tatra kṛtabuddhir acaldhṛtir adrirājavat /
mārabalam ajayad ugram atho bubudhe padaṃ śivam ahāryam avyayam
avagamya taṃ ca kṛtakāryam amṛtamanaso divaukasaḥ /
harṣam atulam agaman muditā vimukhī tu mārapariṣat pracukṣubhe
sanagā ca bhūḥ pravicāla hutavahasakaḥ śivo vavau /
nedur api ca suradundubhayaḥ pravavarṣa cāmbudharavarjitaṃ nabhaḥ
avabudhya caiva paramārtham ajaram anukampayā vibhuḥ /
nityam amṛtam upadarśyituṃ sa varāñasīparikarām ayāt purīm
atha dharmacakram ṛtanābhi dhṛtimatisamādhinemimat /
tatra vinayanimāram ṛṣir jagato hitāya pariṣady avartayat
iti duḥkham etad iyam asya samudayalatā pravartikā /
śāntir iyam ayam upāya iti pravibhāgaśaḥ param idaṃ catuṣṭayam
abhidhāya ca triparivartam atulam anivartyam uttamam /
dvādaśaniyatavikalpam ṛṣir vinināya kauṇḍinasagotram āditaḥ
sa hi doṣasāgaram agādham upadhijalam ādhijanutkam /
krodhamadabhayatarṅgacalaṃ pratatāra lokam api vyatārayat
sa vinīya kāśiṣu gayeṣu bahujanam atho girivraje /
pitryam api paramakāruṇiko nagaraṃ yayāv anujighṛkṣayā tadā
viṣayātmakasya hi ianasya bahuvividhamārgasevinaḥ /
sūryasadṛśavapur abhyudito vijahāra sūrya iva gautamas tamaḥ
abhitas tataḥ kapilavāstu paramaśubhavāstusaṃstutam /
vastumatiśuci śivopavanaṃ sa dadarśa niḥspṛhatayā yathā vanam
aparigrahaḥ sa hi babhūva niyatamatir ātmanīśvaraḥ /
naikavidhabhayakareṣu kim-u svajanasvadeśajanamitravastuṣu
pratipūjayā na sa jaharṣa na ca śucam avajñayāgamat /
niścitamatir asicandanayor na jagāma duḥkhasukhayoś ca vikriyām
atha pārthivaḥ samupalabhya sutam upagataṃ tathāgatam /
tūrṇam ababhuturagānugataḥ sutadarśanotsukatayābhiniryayau
sugatas tathāgatam avekṣya narapatim adhīram āśayā /
śeṣam api ca janam aśrumukhaṃ vinīṣaya gaganam utpapāta ha
sa vicakrame divi bhuvīva punar upaviveśa tasthivān /
niścalamatir aśayiṣṭa punar bahudhābhavat punar abhūt tathaikadhā
salile kṣitāv iva cacāra jalam iva viveṣa medinīm /
megha iva divi vavarṣa punaḥ punar ajvalan nava ivodito raviḥ
yugapaj jvalan jvalanavac ca jalam avasṛhaṃś ca meghavat /
taptakanakasadṛśaprabhayā sa babhau pradīpta iva sandhyayā ghanaḥ
tam udīkṣya hemamaṇijālavalayinam ivotthitaṃ dhvajam /
prītim agamad atulāṃ nṛpatir janatā natāś ca bahumānam abhyayuḥ
atha bhājanīkṛtam avekṣya manujapatim ṛddhisaṃpadā /
paurajanam api ca tatpravaṇaṃ nijagāda dharmavinayaṃ vināyakaḥ
nṛpatis tataḥ prathamam āpa phalam amṛtadharmasiddhayoḥ /
dharmam atulam adhigamya muner munaye nanāma sa yato gurāv iva
bahavaḥ prasannamanaso 'tha jananamaraṇārtibhīravaḥ /
śākyatanayavṛṣabhāḥ kṛtino vṛṣabhā invānalabhayāt pravavrajuḥ
vijahus tu ye 'pi na gṛhāṇi tanayapitṛmātrapekṣayā /
te 'pi niyamavidhimāmaraṇāj jagṛhuś ca yuktamanasaś ca daghrire
na jihiṃsa sūkṣmam api jantum api paravadhopajīvanaḥ /
kiṃ bata vipulaguñaḥ kulajaḥ sadayaḥ sadā kimu muner upāsayā
akṛśodhyamaḥ kṛśadhano 'pi paraparibhavāsaho 'pi san /
nānyadhanam apajahāra tathā bhujagād ivānyavibhavād dhi vivyathe
vibhavānvito 'pi taruṇo 'pi viṣayacapalendriyo 'pi san /
naiva ca parayuvatīr agamat paramaṃ hi tā dhanato 'py amanyata
anṛtaṃ jagāda na ca kaś cid ṛtam api jajalpa nāpriyam /
ślakṣṇam api ca na jagāv ahitaṃ hitam apy uvāca na ca paiśunāya yat
manasā lulobha na ca jātu paravasuṣu gṛddhamānasaḥ /
kāmasukham asukhato vimṛśan vijahāra tṛpta iva tatra sajjanaḥ
na parasya kaś cid apaghātam api ca sgṛṇo vyacintayat /
mātṛpiṛsutasuhṛsadṛśaṃ sa dadarśa tatra hi paras paraṃ janaḥ
niyataṃ bhaviṣyati paratra bhavad api ca bhūtam apy atho /
karmaphalam api ca lokagatir niyateti darśanam avāpa sādhu ca
iti karmañā daśavidhena paramakuśalena bhūriṇā /
bhraṃśini śitahilaguṇo 'pi yuge vijahāra tatra munsaṃśrayaj janaḥ
na ca tatra kaś cid upapattisukham abhilalāṣa tair guṇaiḥ /
sarvam aśivam avagamya bhavaṃ bhavasaṃkṣayāya vavṛte na janmane
akathaṅkathā gṛhiṇa eva paramapariśuddhadṛṣtayaḥ /
srotasi hi vavṛtire bahavo rajasas tanutvam api cakrire pare
vavṛte 'tra yo 'pi viṣameṣu vibhavadṛśeṣu kaś cana /
tyāgavinayaniyamābhirato vijahāra so 'pi na cacāla satpathāt
api ca svato 'pi parato 'pi na bhayam abhavan na daivataḥ /
tatra ca susukhasubhikṣaguṇair jahṛṣuḥ prajāḥ kṛtayuge manor iva
iti muditam anāmayaṃ nirāpat kururaghupurupuropamaṃ puraṃ tat /
abhavad abhayadaiśike maharṣau viharati tatra śivāya vītarāge
Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0