સૌન્દરાનન્દ · અધ્યાય 3

સૌન્દરનન્દે મહાકાવ્યે રાજવર્ણનો નામ દ્વિતીયઃ સર્ગઃ ।
ચન્તો ઇઇઇ
તપસે તતઃ કપિલવાસ્તુ હયગરથૌઘસંકુલમ્ ।
શ્રીમદ્ અભયમ્ અનુરક્તજનં સ વિહાય વિશ્ચિતમના વનં યયૌ

વિવિધાગ્માંસ્ તપસિ તાંશ્ ચ વિવિધનિયમાશ્રયાન્ મુનીન્ ।
પ્રેક્ષ્ય સ વિષયતૃઆકૃપણાન્ અનવસ્થિતં તપ ઇતિ ન્યવર્તત

અથ મોક્ષવાદિનમ્ અરાડમ્ ઉપશમમતિં તથોડ્રકમ્ ।
તત્ત્વકૃતમતિર્ ઉપાસ્ય જહાવયમ્ અપ્ય્ અમાર્ગ ઇતિ માગકોવિદઃ

સ વિચારયન્ જગતિ કિં નુ પરમમ્ ઇતિ તં તમ્ આગમમ્ ।
નિશ્ચયમ્ અનધિગતઃ પરતઃ પરમં ચચાર તપ એવ દુષ્કરમ્

અથ નૈષ માર્ગ ઇતિ વિક્ષ્ય તદ્ અપિ વિપુલં જહૌ તપઃ ।
ધ્યાનવિષયમ્ અવગમ્ય પરં બુભુજે વરાન્નમ્ અમૃતત્વબુદ્ધયે

સ સુવર્ણપીનયુગબાહુર્ ઋષભગતિર્ આયતેક્ષણઃ ।
પ્લક્ષમ્ અવનિરુહમ્ અભ્યગમત્ પરમસ્ય નિશ્ચયવિધેર્ બુભુત્સયા

ઉપવિશ્ય તત્ર કૃતબુદ્ધિર્ અચલ્ધૃતિર્ અદ્રિરાજવત્ ।
મારબલમ્ અજયદ્ ઉગ્રમ્ અથો બુબુધે પદં શિવમ્ અહાર્યમ્ અવ્યયમ્

અવગમ્ય તં ચ કૃતકાર્યમ્ અમૃતમનસો દિવૌકસઃ ।
હર્ષમ્ અતુલમ્ અગમન્ મુદિતા વિમુખી તુ મારપરિષત્ પ્રચુક્ષુભે

સનગા ચ ભૂઃ પ્રવિચાલ હુતવહસકઃ શિવો વવૌ ।
નેદુર્ અપિ ચ સુરદુન્દુભયઃ પ્રવવર્ષ ચામ્બુધરવર્જિતં નભઃ

અવબુધ્ય ચૈવ પરમાર્થમ્ અજરમ્ અનુકમ્પયા વિભુઃ ।
નિત્યમ્ અમૃતમ્ ઉપદર્શ્યિતું સ વરાઞસીપરિકરામ્ અયાત્ પુરીમ્

અથ ધર્મચક્રમ્ ઋતનાભિ ધૃતિમતિસમાધિનેમિમત્ ।
તત્ર વિનયનિમારમ્ ઋષિર્ જગતો હિતાય પરિષદ્ય્ અવર્તયત્

ઇતિ દુઃખમ્ એતદ્ ઇયમ્ અસ્ય સમુદયલતા પ્રવર્તિકા ।
શાન્તિર્ ઇયમ્ અયમ્ ઉપાય ઇતિ પ્રવિભાગશઃ પરમ્ ઇદં ચતુષ્ટયમ્

અભિધાય ચ ત્રિપરિવર્તમ્ અતુલમ્ અનિવર્ત્યમ્ ઉત્તમમ્ ।
દ્વાદશનિયતવિકલ્પમ્ ઋષિર્ વિનિનાય કૌણ્ડિનસગોત્રમ્ આદિતઃ

સ હિ દોષસાગરમ્ અગાધમ્ ઉપધિજલમ્ આધિજનુત્કમ્ ।
ક્રોધમદભયતર્ઙ્ગચલં પ્રતતાર લોકમ્ અપિ વ્યતારયત્

સ વિનીય કાશિષુ ગયેષુ બહુજનમ્ અથો ગિરિવ્રજે ।
પિત્ર્યમ્ અપિ પરમકારુણિકો નગરં યયાવ્ અનુજિઘૃક્ષયા તદા

વિષયાત્મકસ્ય હિ ઇઅનસ્ય બહુવિવિધમાર્ગસેવિનઃ ।
સૂર્યસદૃશવપુર્ અભ્યુદિતો વિજહાર સૂર્ય ઇવ ગૌતમસ્ તમઃ

અભિતસ્ તતઃ કપિલવાસ્તુ પરમશુભવાસ્તુસંસ્તુતમ્ ।
વસ્તુમતિશુચિ શિવોપવનં સ દદર્શ નિઃસ્પૃહતયા યથા વનમ્

અપરિગ્રહઃ સ હિ બભૂવ નિયતમતિર્ આત્મનીશ્વરઃ ।
નૈકવિધભયકરેષુ કિમ્-ઉ સ્વજનસ્વદેશજનમિત્રવસ્તુષુ

પ્રતિપૂજયા ન સ જહર્ષ ન ચ શુચમ્ અવજ્ઞયાગમત્ ।
નિશ્ચિતમતિર્ અસિચન્દનયોર્ ન જગામ દુઃખસુખયોશ્ ચ વિક્રિયામ્

અથ પાર્થિવઃ સમુપલભ્ય સુતમ્ ઉપગતં તથાગતમ્ ।
તૂર્ણમ્ અબભુતુરગાનુગતઃ સુતદર્શનોત્સુકતયાભિનિર્યયૌ

સુગતસ્ તથાગતમ્ અવેક્ષ્ય નરપતિમ્ અધીરમ્ આશયા ।
શેષમ્ અપિ ચ જનમ્ અશ્રુમુખં વિનીષય ગગનમ્ ઉત્પપાત હ

સ વિચક્રમે દિવિ ભુવીવ પુનર્ ઉપવિવેશ તસ્થિવાન્ ।
નિશ્ચલમતિર્ અશયિષ્ટ પુનર્ બહુધાભવત્ પુનર્ અભૂત્ તથૈકધા

સલિલે ક્ષિતાવ્ ઇવ ચચાર જલમ્ ઇવ વિવેષ મેદિનીમ્ ।
મેઘ ઇવ દિવિ વવર્ષ પુનઃ પુનર્ અજ્વલન્ નવ ઇવોદિતો રવિઃ

યુગપજ્ જ્વલન્ જ્વલનવચ્ ચ જલમ્ અવસૃહંશ્ ચ મેઘવત્ ।
તપ્તકનકસદૃશપ્રભયા સ બભૌ પ્રદીપ્ત ઇવ સન્ધ્યયા ઘનઃ

તમ્ ઉદીક્ષ્ય હેમમણિજાલવલયિનમ્ ઇવોત્થિતં ધ્વજમ્ ।
પ્રીતિમ્ અગમદ્ અતુલાં નૃપતિર્ જનતા નતાશ્ ચ બહુમાનમ્ અભ્યયુઃ

અથ ભાજનીકૃતમ્ અવેક્ષ્ય મનુજપતિમ્ ઋદ્ધિસંપદા ।
પૌરજનમ્ અપિ ચ તત્પ્રવણં નિજગાદ ધર્મવિનયં વિનાયકઃ

નૃપતિસ્ તતઃ પ્રથમમ્ આપ ફલમ્ અમૃતધર્મસિદ્ધયોઃ ।
ધર્મમ્ અતુલમ્ અધિગમ્ય મુનેર્ મુનયે નનામ સ યતો ગુરાવ્ ઇવ

બહવઃ પ્રસન્નમનસો ઽથ જનનમરણાર્તિભીરવઃ ।
શાક્યતનયવૃષભાઃ કૃતિનો વૃષભા ઇન્વાનલભયાત્ પ્રવવ્રજુઃ

વિજહુસ્ તુ યે ઽપિ ન ગૃહાણિ તનયપિતૃમાત્રપેક્ષયા ।
તે ઽપિ નિયમવિધિમામરણાજ્ જગૃહુશ્ ચ યુક્તમનસશ્ ચ દઘ્રિરે

ન જિહિંસ સૂક્ષ્મમ્ અપિ જન્તુમ્ અપિ પરવધોપજીવનઃ ।
કિં બત વિપુલગુઞઃ કુલજઃ સદયઃ સદા કિમુ મુનેર્ ઉપાસયા

અકૃશોધ્યમઃ કૃશધનો ઽપિ પરપરિભવાસહો ઽપિ સન્ ।
નાન્યધનમ્ અપજહાર તથા ભુજગાદ્ ઇવાન્યવિભવાદ્ ધિ વિવ્યથે

વિભવાન્વિતો ઽપિ તરુણો ઽપિ વિષયચપલેન્દ્રિયો ઽપિ સન્ ।
નૈવ ચ પરયુવતીર્ અગમત્ પરમં હિ તા ધનતો ઽપ્ય્ અમન્યત

અનૃતં જગાદ ન ચ કશ્ ચિદ્ ઋતમ્ અપિ જજલ્પ નાપ્રિયમ્ ।
શ્લક્ષ્ણમ્ અપિ ચ ન જગાવ્ અહિતં હિતમ્ અપ્ય્ ઉવાચ ન ચ પૈશુનાય યત્

મનસા લુલોભ ન ચ જાતુ પરવસુષુ ગૃદ્ધમાનસઃ ।
કામસુખમ્ અસુખતો વિમૃશન્ વિજહાર તૃપ્ત ઇવ તત્ર સજ્જનઃ

ન પરસ્ય કશ્ ચિદ્ અપઘાતમ્ અપિ ચ સ્ગૃણો વ્યચિન્તયત્ ।
માતૃપિઋસુતસુહૃસદૃશં સ દદર્શ તત્ર હિ પરસ્ પરં જનઃ

નિયતં ભવિષ્યતિ પરત્ર ભવદ્ અપિ ચ ભૂતમ્ અપ્ય્ અથો ।
કર્મફલમ્ અપિ ચ લોકગતિર્ નિયતેતિ દર્શનમ્ અવાપ સાધુ ચ

ઇતિ કર્મઞા દશવિધેન પરમકુશલેન ભૂરિણા ।
ભ્રંશિનિ શિતહિલગુણો ઽપિ યુગે વિજહાર તત્ર મુન્સંશ્રયજ્ જનઃ

ન ચ તત્ર કશ્ ચિદ્ ઉપપત્તિસુખમ્ અભિલલાષ તૈર્ ગુણૈઃ ।
સર્વમ્ અશિવમ્ અવગમ્ય ભવં ભવસંક્ષયાય વવૃતે ન જન્મને

અકથઙ્કથા ગૃહિણ એવ પરમપરિશુદ્ધદૃષ્તયઃ ।
સ્રોતસિ હિ વવૃતિરે બહવો રજસસ્ તનુત્વમ્ અપિ ચક્રિરે પરે

વવૃતે ઽત્ર યો ઽપિ વિષમેષુ વિભવદૃશેષુ કશ્ ચન ।
ત્યાગવિનયનિયમાભિરતો વિજહાર સો ઽપિ ન ચચાલ સત્પથાત્

અપિ ચ સ્વતો ઽપિ પરતો ઽપિ ન ભયમ્ અભવન્ ન દૈવતઃ ।
તત્ર ચ સુસુખસુભિક્ષગુણૈર્ જહૃષુઃ પ્રજાઃ કૃતયુગે મનોર્ ઇવ

ઇતિ મુદિતમ્ અનામયં નિરાપત્ કુરુરઘુપુરુપુરોપમં પુરં તત્ ।
અભવદ્ અભયદૈશિકે મહર્ષૌ વિહરતિ તત્ર શિવાય વીતરાગે