Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 13

13.1

Saundaranande mahākāvye paryavamarśo nāma dvādaśaḥ sargaḥ /
CANTO XIII
atha saṃrādhito nandaḥ śraddhāṃ prati maharṣinā /
parikṣikto 'mṛteneva yuyuje parayā mudā

13.2

kṛtārtham iva taṃ mene saṃbuddhaḥ śraddhayā tayā /
mene prāptam iva śreyaḥ sa ca buddhena saṃskṛtaḥ

13.3

ślakṣṇena vacasā kāṃś cit kāṃś cit paruṣayā girā /
kāṃś cid ābhyām upāyābhyāṃ sa vininye vināyakaḥ

13.4

pāṃsubhyaḥ kāñcanaṃ jātaṃ viśuddhaṃ nirmalaṃ śuci /
sthitaṃ pāṃsuṣv api yathā pāṃsudoṣair na lipyate

13.5

padmaparṇaṃ yathā caiva jale jātaṃ jale sthitham /
upariṣṭād adhastād vā na jalendopalipyate

13.6

tadval loke munir jāto lokasyānugrahaṃ caran /
kṛtitvān nirmalatvāc ca lokadharmair na liyate

13.7

śleṣaṃ tyāgaṃ priyaṃ rūkṣaṃ kathāṃ ca dhyānam eva ca /
mantukāle cikitsārthaṃ cakre nātmānuvṛttaye

13.8

ataś ca saṃdadhe dāyaṃ mahākaruṇayā tayā /
mocayeyaṃ kathaṃ duḥkhāt sattvānīty anukampakaḥ

13.9

atha saṃharṣaṇān nadaṃ viditvā bhājanīkṛtam /
abravīd bruvatāṃ śreṣṭhaḥ kramajñaḥ śreyasāṃ kramam

13.10

ataḥ prabhṛti bhūyas tvaṃ śraddhendriyapuraḥsaraḥ /
amṛtasyāptaye saumya vṛttaṃ rakṣitum arhasi

13.11

prayogaḥ kāyavacasoḥ śuddho bhavati te yathā /
uttāno nivṛto gupto 'navacchidras tathā kuru

13.12

uttāno bhāvakarañād vivṛtaś cāpy agūhanāt /
gupto rakṣaṇatātparyād acchidraś cānavadyataḥ

13.13

śarīravacasoḥ śuddhau saptāṅge cāpi karmaṇi /
ājīvasamudācāraṃ śaucāt saṃskartum arhasi

13.14

doṣānāṃ kuhanādīnāṃ pañcānām aniṣevaṇāt /
tyāgāc ca jyotiṣādīnāṃ caturṇāṃ vṛttighātinām

13.15

prāṇidhānyadhanādīnāṃ varjyānām apratigrahāt /
bhaiṣāṅgānāṃ nisṛṣṭānāṃ niyatānāṃ pratigrahāt

13.16

partiuṣṭaḥ śucir mañjuś caukṣayā jīvasaṃpadā /
kuryā duḥkhapratīkāraṃ yāvad eva vimuktaye

13.17

karmaño hi yathādṛṣtāt kāyavākprabhavād api /
ājīvaḥ pṛthag evokto duḥṣodhatvād ayaṃ mayā

13.18

gṛhasthena hi duḥśobdhā dṛṣṭir vividhadṛṣṭinā /
ājīvo bhikṣuṇā caiva pareṣṭāyattavṛttinā

13.19

etāvac chīlam ity uktam ācāaro 'yaṃ samāsataḥ /
asya nāśena naiva syāt pravrajyā na gṛhasthatā

13.20

tasmāc cāritrasaṃpanno brahmacaryam idaṃ cara /
aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśi dṛḍhavrataḥ

13.21

śīlam āsthāya vartante sarvā hi śreyasi kriyāḥ /
sthānādyāniva kāryāṇi pratiṣṭhāya vasundharām

13.22

mokṣasyopaniṣat saumya vairāgyam iti gṛhyatām /
vairāgasyāpi saṃvedaḥ saṃvido jñānardarśanam

13.23

jñānasyopaniṣac caiva samādhir upadhāryatām /
samādher apy upaniṣat sukhaṃ śarīramānasam

13.24

paśrabdhiḥ kāyamanasaḥ sukhasyopaniṣatparā /
praśabdher apy upaniṣat prāmodyaṃ paramaṃ mamatam

13.25

tathaḥ prīter upaniṣat prāmodyaṃ paramaṃ matam /
prāmodyasyāpy ahṛllekhaḥ kukṛteṣv akṛteṣu vā

13.26

ahṛllekhasya manasaḥ śīlaṃ tūpaniṣac chuci /
ataḥ śīlaṃ nayaty agryam iti śīlaṃ viśodhaya

13.27

śīlanāc chīlam ity uktaṃ śīlanaṃ sevanād api /
sevanaṃ tannideśāc ca nideśaś ca tadāśrayāt

13.28

śīlaṃ hi śaraṇaṃ saumya kāntāra iva daiśikaḥ /
mitraṃ bandhuś ca rakṣā ca dhanaṃ ca balam eva ca

13.29

yataḥ śīlam ataḥ saumya śīlaṃ saṃskartum arhasi /
etat sthānam athānye ca mokṣārambheṣu yogināṃ

13.30

tataḥ smṛtim adhiṣṭhāya capalāni svabhāvataḥ /
indriyāṇīndriyārthebhyo nivārayitum arhasi

13.31

bhetavyaṃ na tathā śatror nāgner nāher na cāśaneḥ /
indriyebhyo yathā svebhyas tair ajasraṃ hi hanyate

13.32

dviṣabdhiḥ śatrubhiḥ kaś cit kadā cit pīḍyate na vā /
indriyair bādhyate sarvaḥ sarvatra ca sadaiva ca

13.33

na ca prayāti narakaṃ śatruprabhṛthibhir hataḥ /
kṛṣyate tatra nighnas tu capalair indriyair hataḥ

13.34

hanyamānasya tair duḥkhaṃ hārdaṃ bhavati vā na vā /
indriyair bādhyamānasya hārdaṃ śārīram eva ca

13.35

saṃkalpaviṣadigdhā hi pañcendriyamayāḥ śarāḥ /
cintāpuṅkhā raiphalā viṣayākāśagocarāḥ

13.36

manuṣyahariṇān ghnanti kāmavyādheritā hṛdi /
vihanyante yadi na te tataḥ patanti taiḥ kṣatāḥ

13.37

niyamājirasaṃsthena dhairyakārmukadhāriṇā /
nipatanto nivāryās te mahatā smṛtivarmaṇā

13.38

indriyāṇām upaśamād arīṇāṃ nigrahād iva /
sukhaṃ svapiti vāste vā yatra tatra gatoddhavaḥ

13.39

teṣāṃ hi satataṃ loke viṣayāṇ abhikāṅkṣatām /
saṃvin naivāsti kārpaṇyāc chunām āśāvatām iva

13.40

viṣayair indriyagrāmo na tṛptim adhigacchati /
ajasraṃ pūryamāṇo 'pi samudraḥ salilair iva

13.41

avaśyaṃ gocare sve sve vartitavyam ihendriyaiḥ /
nimittaṃ tatra na grāhyam anuvyañjanam eva ca

13.42

ālokya cakṣuṣā rūpaṃ dhātumātre vyavasthitaḥ /
strī veti puruṣo veti na kalpayitum arhasi

13.43

sacet strīpuruṣagrāhaḥ kva cid vidyeta kās cana /
śubhataḥ keśadantādīn nānuprasthātum arhasi

13.44

nāpaneyaṃ bhūtato bhūtaṃ śaśvad indiyagocare /
draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ yādṛṣaṃ ca yathā ca yat

13.45

evaṃ te paśyatas tattvaṃ śaśvad indriyagocare /
bhaviṣyati padasthānaṃ nābhiyādaurmanasyayoḥ

13.46

abhidhyā priyarūpeṇa hanti kāmātmakaṃ jagat /
arir mitramukheneva priyavākkaluṣāśayaḥ

13.47

daurmanasyābhidhānas tu pratigho viṣayāśritaḥ /
mohād yenānuvṛttena paratreha ca hanyate

13.48

anurodhavirodhābhyāṃ śitoṣṇābhyām ivārditaḥ /
śarma nāpnoti na śreyaś calendricam ato jagat

13.49

nendriyaṃ viṣaye tāvat pravṛttam api sajjate /
yāvan na manasas tatra parikalpaḥ pravartate

13.50

indhane sati vāyau ca yathā jvalati pāvakaḥ /
viṣayāt parikalpāc ca kleśāgnir jāyate tathā

13.51

abhūtaparikalpena viṣayasya hi badhyate /
tam eva viṣayaṃ paśyan bhūtataḥ parimucyate

13.52

dṛṣṭvaikaṃ rūpam anyo hi rajyate 'nyaḥ praduṣyati /
kaś cid bhavati madhyasthas tatraivānyo ghṛṇāyate

13.53

ato na viṣayo hetur bandhāya na vimuktaye /
parikalpaviṣeṣeṇa saṃgo bhavati vā na vā

13.54

kāryaḥ paramayatnena tasmād indiyasaṃvaraḥ /
indriyāṇi hy aguptāni duḥkhāya ca bhavāya ca

13.55

kāmabhogabhogavadbhir āmadṛṣṭidṛṣṭibhiḥ pramādanaikamūrdhabhiḥ praharṣalolajivaiḥ /
indriyoragair manobilaśayaiḥ spṛhāviṣaiḥ śamāgadā ṛte na daṣṭam asti yac cikitset

13.56

tasmād eṣām akuṣalakarāṇām arīṇāṃ cakṣurghrāṇaśravañarasanasparśanānām /
sarvāvasthaṃ bhava viniyamād apramatto māsminn arthe kṣaṇam api kṛthāsa tvaṃ pramādaṃ

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc