Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 12

12.1

Saundaranande mahākāvye svargāpavādo nāmaikadaśaḥ sargaḥ /
CANTO XII
apsarobhṛtako dharmaṃ carasīty atha coditaḥ /
ānandena tadā nandaḥ paraṃ vrīḍam upāgamat

12.2

tasya vriḍena mahatā pramodo hṛdi nābhavat /
aprāmodyena vimukhaṃ nāvatasthe vrate manaḥ

12.3

kāmarāgapradhāno 'pi parihāsasamo 'pi san /
paripākagate hetau na sa tan mamṛṣe vacaḥ

12.4

aparīkṣabkabhāvāc ca pūrvaṃ matvā divaṃ dhruvam /
tasmāt kṣeṣṇuṃ pariśrutya bhṛśaṃ saṃvegam eyivān

12.5

tasya svargān nivavṛte saṃkalpāśvo manorathaḥ /
mahāratha ivonmārgād apramattasya sāratheḥ

12.6

svargatarṣān nivṛttaś ca sadyaḥ svastha ivābhavat /
mṛṣṭād apathyād virato jijīvṣur ivāturaḥ

12.7

visasmāra priyāṃ bhāryāṃ aspsarodarśanād yathā /
tathānityatayodvignas tatyājāpsaraso 'pi saḥ

12.8

mahatām api bhūtānām āvṛtti iti cintayan /
saṃvegāc ca sarāgo 'pi vītarāga ivābhavat

12.9

babhūva sa hi saṃvegaḥ śreyasas tasya vṛddhaye /
dhātur edhir ivākhyāte paṭhito 'kṣaracintakaiḥ

12.10

na tu kāmānmanas tasya kena cij jagṛhe dhṛtiḥ /
triṣu kāleṣu sarveṣu nipāto 'stir iva smṛtaḥ

12.11

khelagāmī mahābāhur gajendra iva nirmadaḥ /
so 'bhyagacchad guruṃ kale vivakṣur bhāvam ātmanaḥ

12.12

praṇamya ca gurau mūrdhnā bāṣpavyākulalocanaḥ /
kṛtvānjalim uvācedaṃ hriyā kiṃ cid avāñmukhaḥ

12.13

apsaraḥprāptaye yan me bhagavan pratibhūr asi /
nāpsarobhir mamārtho 'sti pratibhūtvaṃ tyajāmy aham

12.14

śrutvā hy āvartakaṃ svargaṃ saṃsārasya ca citratām /
na martyeṣu na deveṣu pravṛttir mama rocate

12.15

yadi prāpya divaṃ yatnān niyamena damena ca /
avitṛptāḥ patanaty ante svargāya tyāgine namaḥ

12.16

ataś ca nikhilaṃ lokaṃ vidibā sacarācaram /
sarvaduḥkhakṣayakare tvaddharme parame rame

12.17

tasmād vyāsamāsābhyāṃ tan me vyākhyātum arhasi /
yac chrutvā śṛṇvatāṃ śreṣṭha paramaṃ prāpnuyāṃ padam

12.18

tatas tasyāśayaṃ jñātvā vipakṣāṇindriyāṇi ca /
śreyaś caivāmukhībhūtaṃ nijagāda tathāgataḥ

12.19

aho pratyavamarśo 'yaṃ śreyasas te purojavaḥ /
araṇyāṃ mathyamānāyām agner dhūma ivotthitaḥ

12.20

ciram unmārgavihṛto lolair indiyavājibhiḥ /
avatirṇo 'si panthānaṃ diṣṭyā dṛśtyāvimūḍhayā

12.21

adya te saphalaṃ janma lābho 'dya sumahāṃs tava /
yasya kāmarasjñasya naiṣkramyāyotsukaṃ manaḥ

12.22

loke 'sminn ālayārāme nivṛttau durlabhā ratiḥ /
vyathante hy apunarbhāvāt prapātād iva bāliśāḥ

12.23

duḥkhaṃ na syāt sukhaṃ me syād iti prayatate janaḥ /
atyantaduḥkhoparamaṃ sukhaṃ tac ca na budhyate

12.24

airbhūteṣv anityeṣu satataṃ duḥkhahetuśu /
kāmādiṣu jagat saktaṃ na vetti sukham avyayam

12.25

sarvaduḥkhāpahaṃ tat tu hastatham amṛtaṃ tava /
viṣaṃ pītvā yad agadaṃ samaye pātum icchasi

12.26

anarhasaṃsārabhayaṃ mānārhaṃ te cikīrṣitam /
rāgāgnis tādṛṣo yasya dharmonmukha parāṇmukhaḥ

12.27

rāgoddāmena manasā sarvathā duṣkarā dhṛtiḥ /
sadoṣam salilaṃ dṛṣṭvā pathineva pipāsunā

12.28

īdṛśī nāma buddhis te niruddhā rajasābhavat /
rajasā caṇḍavātena vivasvata iva prabhā

12.29

sā jighāṃsus tamo hārdaṃ yā saṃprati vijṛmbhate /
tamo naiśaṃ prabhā saurī vinirgīrṇeva meruṇā

12.30

yuktarūpam idaṃ caiva śuddhasattvasya cetasaḥ /
yat te syān naiṣṭhike sūkṣme śreyasi śraqddadhānatā

12.31

dharmacchandam imaṃ tasmād vivardhayitum arhasi /
sarvadharmā hi dharmajña niyamācx chandahetavaḥ

12.32

satyāṃ gamanabuddhau hi gamanāya pravartate /
śayyābuddhau ca śayanaṃ sthānabuddhau tathā sthitiḥ

12.33

antarbhūmigataṃ hy ambhaḥ śraddadhāti naro yadā /
arthitve sati yatnena tadā khanati gām imām

12.34

nārthi yady agninā vā syāc chraddadhyāt taṃ na vāraṇau /
mathnīyān nāraṇiṃ kaś cit tadbhāve sati mathyate

12.35

sasyotpattiṃ yadi na vā śraddadhyāt kārṣakaḥ kṣitau /
arthī sasyena vā na syād bhījāni na vaped bhuvi

12.36

ataś ca hasta ity uktā mayā śraddhā viśeṣataḥ /
yasmād gṛhnāti saddharmaṃ dāyaṃ hasta ivākṣataḥ

12.37

prādhānyād indriyam iti shtiratvād balam ity ataḥ /
guṇadāridryaśamanād dhanam ity abhivarṇitā

12.38

rakṣaṇārthena dharmasya tatheṣīkety udāhṛtā /
loke 'smin durlabhatvāc ca ratnam ity abhihāṣitā

12.39

punaś ca bījam ity uktā nimittaṃ śreyasotpadā /
pāvanārthena pāpasya nadīty abhihitā punaḥ

12.40

yasmād dharmasya cottpattau śraddhā kāraṇam uttamam /
mayoktā kāryatas tasmāt tatra tatra tathā tathā

12.41

śraddhāñkuram imaṃ tasmāt saṃvardhayitum arhasi /
tad vṛddhau vardhate dharmo mūlavṛddhau yathā drumaḥ

12.42

vyākulaṃ darśanaṃ yasya durbalo yasya niścayaḥ /
tasya pāriplavā śraddhā na hi kṛtāya vartate

12.43

yāvat tattvaṃ na bhavati hi dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā tāvac chraddhā na bhavati balasthā sthirā vā /
dṛṣṭe tattve niyamaparibhūtendriyasya śraddhāvṛkṣo bhavati saphalaś cāśrayās ca

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc