Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 10

10.1

Saundaranande mahākāvye madāpavādo nāma navamaḥ sargaḥ /
CANTO X
śrutvā tataḥ sadvratam utsisṛkṣuṃ bhāryāṃ didṛkṣuṃ bhavanaṃ vivikṣum /
nandaṃ nirānandam apetadhairyam abhyujjihīrṣur munir ājuhāva

10.2

taṃ prāptam aprāptavimokṣamārgaṃ papraccha cittaskhalitaṃ sucittaḥ /
sa hrīmate hrīvinato jagāda svaṃ niścayaṃ niścayakovidāya

10.3

nandaṃ viditvā sugatas tatas taṃ bhāryābhidhāne tamasi bhramantam /
pāṇau gṛhītvā viyad utpapāta maṇiṃ jale sādhur ivojjihīrṣuḥ

10.4

kāṣāyavastrau kanakāvadātau virejatus tau nabhasi prasanne /
anyonyasaṃśliṣṭavikīrṇapakṣau saraḥprakīrṇāv iva cakravākau

10.5

tau devadārūttamagandhavantaṃ nadīsaraḥprasravaṇaughavantam /
ājagmatuḥ kāñcanadhātumantaṃ devarṣimantaṃ himavantam āśu

10.6

tasmin girau cārañasiddhajuṣṭe śive havir dhūmakṛttottarīye /
āgamya pārasya nirāśrayasya tau tasthatur dvīpa ivāmbarasya

10.7

śāntendriye tatra munau sthite tu savismayaṃ dikṣu dadarśa nandaḥ /
darīś ca kuñjāṃś ca vanaukasaś ca vibhūṣaṇaṃ rakṣaṇam eva cādreḥ

10.8

bahvāyate tatra site hi śṛṅge saṃkṣiptabarhaḥ śayito mayūraḥ /
bhuje balasyāyatapīnabāhor vaiḍūryakeyūra ivābabhāse

10.9

manaḥśilādhātuśilāśrayeṇa pītākṛtāṃso virarāja siṃhaḥ /
saṃtaptacāmīkarabhaktcitraṃ rūpyāṅgadaṃ śīrṇam ivāmbikasya

10.10

vyāghraḥ klavyāyatakhelagāmī lāṅgūlacakreṇa kṛtāpasvyaḥ /
babhau gireḥ prasravaṇaṃ pipāsur ditsan pitṛbhyo 'mbha ivāvatirṇaḥ

10.11

calatkadambe himvannitambe tarau pralambe camaro lalambe /
chettuṃ vilagnaṃ na śaśāka bālaṃ kulodgatāṃ prītim ivāryavṛttaḥ

10.12

suvarṇagaurāś ca kirātasaṃghā mayūrapattrojjvalagātralekhāḥ /
sārdūlapātapratimā guhābhayo niśeptur udgāra ivācalasya

10.13

darīcarīṇām atisundariṇāṃ manoharaśroṇikucodharīṇām /
vṛdndāni rejur diśi kiṃnarīṇāṃ puṣpotkacānām iva vallarīṇām

10.14

nagān nagasyopari devadārūn āyāsayantaḥ kapayo viceruḥ /
tebhyaḥ phalaṃ nāpurato 'pajagmur moghaprasādebhya iveśvarebhyaḥ

10.15

tasmāt tu yūthād apasāryamāṇāṃ niṣpīditālaktakaraktavaktrām /
śākhāmṛgīm ekavipannadṛṣṭiṃ dṛṣṭvā munir nandam idaṃ babhāṣe

10.16

kā nanda rūpeṇa ca ceṣṭayā ca saṃpaśyataś cārutarā matā te /
eṣā mṛgī viakavipanndṛṣṭiḥ sa vā jano yatra gatā taveṣṭiḥ

10.17

ity evam uktaḥ sugatena nandaḥ kṛtvā smitaṃ kiṃ cid idaṃ jagāda /
kva cottamastrī bhagavan badhūs te mṛgi nagakleśkarī kva caiṣā

10.18

tato munis tasya niśamya vākyaṃ hetvantaraṃ kiṃ cid avekṣamāṇaḥ /
ālambya nandaṃ prayayau tathaiva krīḍāvanaṃ vajradharasya rājñaḥ

10.19

ṛtāv rtāv ākṛtim eka eke kṣaṇe kṣaṇe bibhrati yatra vṛkṣāḥ /
citrāṃ samastām api ke cid anye ṣaṇṇām ṛtūnāṃ śriyam udvahanti

10.20

puṣyanti ke cit surabhīr udārā mālāḥ srajaś ca grathitā vicitrāḥ /
karṇānukūlān avataṃsakāṃṣ ca pratyarthibhūtān iva kuṇḍalānām

10.21

raktāni phullāḥ kamalāni yatra pradīpavṛkṣā iva bhānti vṛkṣā /
praphullanīlotpalarohiṇo 'nye sonmīlitākṣā iva bhānti vṛkṣā

10.22

nānāvirāgāṇy atha pāṇḍarāṇi suvarṇabhaktivyavabhāsitāni /
atāntavāny ekaghanāni yatra sūkṣmāṇi vāsāṃsi phalanti vṛkṣā

10.23

hārān maṇīn uttamakuṇḍalāni keyūravaryāṇy atha nūpurāṇi /
evaṃvidhāny ābharaṇāni yatra svargānurūpāṇi phalanti vṛkṣaḥ

10.24

vaiḍūryanālāni ca kāñcanāni padmāni vajrāṅkurakesarāṇi /
sparśakṣamāṇy uttamagandhavanti rohanti niṣkampatalā nalinyaḥ

10.25

yatrāyatāṃś caiva tatāṃś ca tāṃs tān vādyasya hetūn suṣirān ghanāṃś ca /
phalanti vṛkṣā maṇihemacitrāḥ krīḍāsahāyās tridaśālayānām

10.26

mandāravṛkṣāṃś ca kuśeśayāṃś ca puṣpānatān kokanadāṃś ca vṛkṣān /
ākramya māhātmyaguṇair virājan rājāyate yatra sa pārijātaḥ

10.27

kṛṣṭe tapaḥṣīlahalair akhinnais tripiṣṭapakṣetratale prasūtāḥ /
evaṃvidhā yatra saānuvṛttā divaukasāṃ bhogavidhānavṛkṣāḥ

10.28

manaḥśilābhair vadanair vihaṅgā yatrākṣibhiḥ spāṭikasaṃnibhaiś ca /
śāvaiś ca pakṣair abhilohitāntair māñjiṣṭhakair ardhasitaiś ca pādaiḥ

10.29

citraiḥ suvarṇacchadanais tathānye vaiḍuryavarṇābhir nayanaiḥ prasannaiḥ /
vihaṅgamā śiñjirikābhidhānā rutair manaḥśrotaharair bhramanti

10.30

raktābhir agreṣu ca vallarībhir madhyeṣu cāmīkarapiñjarābhiḥ /
vaiḍūryavarṇābhir upāntamadhyeṣv alaṅkṛtā yatra khagāś caranti

10.31

rociṣṇavo nāma patratriṇo 'nye dīptāgnivarṇā jvalitair ivāsyaiḥ /
bhramanti dṛṣṭīr vapuṣākṣipantaḥ svanaiḥ śubhair apsaraso harantaḥ

10.32

yatreṣṭaceṣṭāḥ satataprahṛṣṭā nirartayo nirjaraso viśokāḥ /
svaiḥ karmabhir hīnaviśiṣṭtamadhyāḥ svayaṃprabhāḥ puṇyakṛto ramante

10.33

pūrvaṃ tapomūlyaparigraheṇa svargakrayārthaṃ kṛtaniścayānāṃ /
manāṃsi khinnāni tapodhanānāṃ haranti yatrāpsaraso laḍantyāḥ

10.34

nityotsavaṃ taṃ ca niśāmya lokaṃ nistandrinidrāratiśokarogam /
nando jarāmṛtyuvaśaṃ sadārtaṃ mene śmaśānapratimaṃ nṛlokam

10.35

aindraṃ vanaṃ tac ca dadarśa nandaḥ samantato vismayaphulladṛṣṭiḥ /
harṣānvitāś cāpsarasaḥ parīyuḥ sagarvam anyonyam avekṣamāṇāḥ

10.36

sadā yuvatyo madanaikakāryāḥ sādhāraṇāḥ puṇyakṛtāṃ vihārāḥ /
divyāś ca nirdoṣaparigrahāś ca tapaḥphalasyāśrayaṇaṃ surāṇām

10.37

tāsāṃ jagur dhīram udāttam anyāḥ padmāni kāś cil lalitaṃ labhañjuḥ /
anyonyaharṣān nanṛtus tathānyāś cirāṅgahārāḥ stanabhinnabhārāḥ

10.38

kāsāṃ cid āsāṃ vadanāni rejur vanāntarebhyaś calakuṇḍalāni /
vyāviddhaparṇebhya ivākarebhyaḥ padmāni kāraṇḍavaghaṭṭitāni

10.39

tāḥ niḥsṛtāḥ prekṣya vanāntarebhyas taḍitpatākā iva toyadebhyaḥ /
nandasya rāgeṇa tanur vivepe jale cale candramasaḥ prabheva

10.40

vapuś ca divyaṃ lalitāś ca ceṣṭās tataḥ sa tāsāṃ manasā jahāra /
kautūhalāvarjitayā ca dṛṣṭyā saṃśleṣatarṣād iva jātarāgaḥ

10.41

sa jātatarṣo 'psarasaḥ pipāsus tatprāptaye 'dhiṣṭhitaviklavārtaḥ /
lolendriyāśvena manorathena jehriyamāṇo na dhṛtiṃ cakāra

10.42

yathā manuṣyo malinaṃ hi vāsaḥ kṣāreṇa bhūyo malinīkaroti /
malakṣayārthaṃ na malodbhavārtaṃ rajas tathāsmai munir ācakarṣa

10.43

doṣāṃś ca kāyād bhiṣaguj jihīrṣur bhūyo yathā kleśayituṃ yateta /
rāgaṃ tathā tasya munir jighāṃsur bhūyastaraṃ rāgam upānināya

10.44

dīpaprabhāṃ hanti yathāndhakāre sahasraraśmer uditasya dīptiḥ /
manuṣyaloke dyutim aṅganānām antardadhāty apsarasāṃ tathā śrīḥ

10.45

mahac ca rūpaṃ svaṇu hanti rūpaṃ śabdo mahān hanti ca śabdam alpam /
gurvī rujā hanti rujāṃ ca mṛdviṃ sarvo mahān hetur aṇor vadhāya

10.46

muneḥ prabhāvāc ca śaśāka nandas taddarśanaṃ soḍhum asahyam anyaiḥ /
avitarāgasya hi durbalasya mano dahed apsarasāṃ vapuḥṣrīḥ

10.47

matvā tato nandam udīrṇarāgaṃ bhāryānurodhād apavṛttarāgam /
rāgeṇa rāgaṃ pratihantukāmo munir virāgo giram ity uvāca

10.48

etāḥ strīyaḥ paśya divaukasas tvaṃ nirīkṣya ca brūhi yathārthattvam /
etāḥ kathaṃ rūpaguṇair matās te sa vā jano yatra gataṃ manas te

10.49

athāpsaraḥs eva niviṣṭadṛṣtī rāgāgnināntarhṛdaye pradīptaḥ /
sagadgagadaṃ kāmaviṣaktacetāḥ kṛtāñjalir vākyam uvāca nandaḥ

10.50

haryaṅganāsau muṣitaikadṛṣṭir yadantare syāt tava nātha vadhvāḥ /
tadantare 'sau kṛpaṇā vadhūs te vauṣmatīr apsarasaḥ pratītya

10.51

āsthā yathā pūrvam abhūn na kā cid anyāsu me striṣu niśāmya bhāryām /
tasyāṃ tataḥ samprati kā cid āsthā na me niśāmyaiva hi rūpam āsām

10.52

yathā pratapto mṛdunātapena dahyeta kaś cin mahatānalena /
rāgeṇa pūrvaṃ mṛdunābhitapto rāgāninānena tathābhidahye

10.53

vāgvāriṇā māṃ pariṣiñca tasmād yāvan na dahye sa ivāhjaśatruḥ /
rārāgnir adyaiva hi māṃ didhakṣuḥ kakṣaṃ savṛkṣāgram ivotthito 'gniḥ

10.54

prasīda sīdāmi vimuñca mā mune vasundharādhairya na dhairyam asti me /
asūn vimokṣyāmi vimuktamānasa prayccha vā vāgamṛtaṃ mumūrṣave

10.55

anarthabhogena vighātaydṛṣtinā pramādadaṃśṭreṇa tamoviṣāgninā /
ahaṃ hi daṣṭo hṛdi manmathāhinā vidhatsya tasmād agadaṃ mahābhiṣak

10.56

anena daṣṭo madanāhinā hi nā na kaś cid ātmany anavasthitaḥ sthitaḥ /
mumoha vodhyor hy acalātmano mano babhūva dhīmāṃś ca sa śantanus tanuḥ

10.57

sthite viśiṣṭe tvayi saṃśraye śraye yathā na yāmīha vasan diśaṃ diśam /
yathā ca labdhvā vyasanakṣayaṃ kṣayaṃ vrajāmi tan me kuru śaṃsataḥ sataḥ

10.58

tato jighāṃsur hṛdi tasya tattamas tamonudo naktam ivotthitaṃ tamaḥ /
maharṣicandro jagatas tamonudas tamaḥprahīṇo nijagāda gautamaḥ

10.59

dhṛtiṃ pariṣvajya vidhūya vikriyāṃ nigṛhya tāvac chrutacetasī śṛṇu /
imā yadi prārthayase tvam aṅganā vidhatsva śulkārtham ihottamaṃ tapaḥ

10.60

imā hi śakyā na balān na sevayā na saṃpradānena na rūptavattayā /
imā hriyante khalu dharmacaryayā sacet praharṣaś cara dharmam ādṛtaḥ

10.61

ihādhivāso divi daivataiḥ samaṃ vanāni ramyāṇy ajarāś ca yoṣitaḥ /
idaṃ phalaṃ svasya śubhasya karmaṇo na dattam anyena na cāpy ahetutaḥ

10.62

kṣitau manuṣyo dhanurādhibhiḥ śramaiḥ striyaḥ kadā cid dhi labheta vā na vā /
asaṃśayaṃ yat tv iha dharmacaryayā bhaveyur etā divi puṇakarmaṇaḥ

10.63

tad apramatto niyame samudyato ramasva yady apsaraso 'bhilipsase /
ahaṃ ca te 'tra pratibhūḥ sthire vrate yathā tvam ābhir niyataṃ sameṣyasi

10.64

ataḥparaṃ paramam iti vyavasthitaḥ parāṃ dhṛtim paramamunau cakāra saḥ /
tato muniḥ pavana ivāmbarāt patan pragṛhya taṃ punar agaman mahītalam

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc