Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 9

9.1

Sundaranande mahākāvye strīvighāto nāmāṣṭamaḥ sargaḥ /
CANTO IX
athaivam ukto 'pi sa tena bhiṣuṇā jagāma naivopaśamaṃ priyāṃ prati /
tathā hi tām eva tadā sa cintayan na tasya śuśrāva visaṃjñavad vacaḥ

9.2

yathā hi vaidyasya cikīrṣataḥ śivaṃ vaco na gṛhnāti mumūrṣur āturaḥ /
tathaiva matto balarūpayauvanair hitaṃ na jagrādha sa tasya tadvacaḥ

9.3

na cātra citraṃ yadi rāgapāpmanā mano 'bhibhūyeta tamovṛtāmanaḥ /
narasya pāpmā hi tadā nivartate yadā bhavaty antagataṃ tamas tanu

9.4

tatas tathākṣiptam avekṣya taṃ tadā balena rūpeṇa ca yauvanena ca /
gṛhaprayāṇaṃ prati ca vyavasthitaṃ śaśāsa nandaṃ śramaṇaḥ sa śantaye

9.5

balaṃ ca rūpaṃ ca navaṃ ca yauvanaṃ tathāvagacchāmi yathāvagacchasi /
ahaṃ iv idaṃ te trayam avyavastitaṃ yathāvabuddho na tathāvabudhyase

9.6

idaṃ hi rogāyatanaṃ jarāvaśaṃ nadītaṭānokahavac calācalam /
na vetsi dehaṃ jalaphenadurbalaṃ balasthatām ātmani yena manyase

9.7

yadānnapānāsanayānakarmaṇām asevanād apy atisevanād api /
śarīram āsannavipatti dṛśyate bale 'bhimānas tava kena hetunā

9.8

himātapavyādhijarākṣudādibhir yadāpy anarthair upamīyate jagat /
jalaṃ śucau māsa ivārkaraśmibhiḥ kṣayaṃ vrajan kiṃ baladṛpta manyase

9.9

tvagasthimāṃsakṣatajātmakaṃ yada śarīram āhāravaśena tiṣṭhati /
ajasram ārtaṃ satatapratikriyaṃ balānvito 'smīti kathaṃ vihanyase

9.10

yathā ghaṭaṃ mṛnmayam āmam āśrito naras titīrṣet kṣubhitaṃ mahārṇavam /
samucchrayaṃ tadvad asāram udvahan balaṃ vyavasyed viṣayārtham udyataḥ

9.11

śariram āmād api mṛnmayam āmam āśrito naras titīrṣet kṣubhitaṃ mahārṇavam /
citraṃ hi tiṣṭhed vidhivaddhṛto ghaṭād idaṃ nu niḥsāratmaṃ mataṃ mama

9.12

yadāmbubhūvāyvanalāś ca dhātavaḥ sadā viruddhā viṣamā ivoragāḥ /
bhavanty anarthāya śarīram āśritāḥ kathaṃ balaṃ rogavidho vyavasyasi

9.13

prāyanti mantraiḥ praśamaṃ bhujaṅgamā na mantrasādhyās tu bhavanti dhātavaḥ /
kva cic ca kiṃ cic ca daśanti pannagāḥ sadā ca sarvaṃ ca tudanti dhātavaḥ

9.14

idaṃ hi śayyāsanapānabhojanair guṇaiḥ śariraṃ ciram apy avekṣitam /
na marṣayaty ekam api vytikramaṃ yato mahāśiviṣavat prakupyati

9.15

yadā himārto jvalanaṃ niṣevate himaṃ nidāghābhihato 'bhikāṅkṣati /
kṣudhānivto 'nnaṃ salilaṃ tṛṣānvito balaṃ kutaḥ kiṃ ca kathaṃ ca kasya ca

9.16

tad evam ajñāya śarīram āturaṃ balānvito 'smīti na mantum arhasi /
asāram asvantam aniścitaṃ jagaj jagaty anitye balam avyavasthitam

9.17

kva kārtavīryasya balābhimāninaḥ shasrabāhor balam arjunasya tat /
cakarta bāhūn yudhi yasya bhārgavo mahānti śṛṅgāṇy aśanir girer iva

9.18

kva tadbalaṃ kaṃsavikarṣiṇo hares turaṅgarājasya puṭāvabhedinaḥ /
yam ekabāṇena nijaghinvān jarāḥ kramāgatā rūpam ivottamaṃ jarā

9.19

diteḥ sutasyāmararoṣakāriṇaś camūrucer vā namuceḥ kva tadbalam /
yam āhave kruddham ivāntakaṃ sthitaṃ jaghāna phenāvayavena vāsavaḥ

9.20

balaṃ kurūṇāṃ kva ca tat tadābhavad yudhi jvalitvā tarasaujasā ca ye /
samitsammidhā jvalanā ivādhvare hatāsavo bhasmani paryavasthitāḥ

9.21

ato viditvā balvīryamānināṃ balānvitānām avamarditaṃ balam /
jagaj jarāmṛtyuvaśaṃ vicārayan bale 'bhimānaṃ na vidhātum arhasi

9.22

balaṃ mahad vā yadi vā na manyase kuruṣva yuddhaṃ saha tāvad indriyaiḥ /
jayaś ca te 'trāsti mahac ca te balaṃ parājayaś ced vitathaṃ ca te balam

9.23

tathā matā vīratarā manīṣiṇo jayanti lohāni ṣaśindriyāṇi ye

9.24

ahaṃ vapuṣmān iti yac ca manyase vicakṣaṇaṃ naitad idaṃ ca gṛhyatām /
kva tad vapuḥ sā ca vapuṣmatī tanur gadasya sāmyasya ca sāraṇasya ca

9.25

yathā mayūraś calacitracandrako bibharti rūpaṃ guṇavat svabhāvataḥ /
śarīrasaṃskāraguṇād ṛte tathā bibharṣi rūpaṃ yadi rūpavān asi

9.26

yadi pratīpaṃ vṛṇuyān na vāsasā na śaucakāle yadi saṃspṛśed apaḥ /
mṛjāviśeṣaṃ yadi nādadīta vā vapur vapuṣman vada kīdṛśaṃ bhavet

9.27

navaṃ vayaś cātmagataṃ niśāmya yad gṛhonmukhaṃ te viṣayāptaye manaḥ /
niyaccha tac chailanadīrayopamaṃ drutaṃ hi gacchaty anvirati yauvanam

9.28

ṛtur vyatītaḥ parivartate punaḥ kṣayaṅ prayātaḥ punar eti candramāḥ /
gataṃ gataṃ naiva tu saṃnivartate jalaṃ nadīnāṃ ca nṛṇāṃ ca yauvanam

9.29

vivarṇitaśmaśru valīvikuñcitaṃ viśīrṇadantaṃ śithilabhru niṣprabham /
yadā mukhaṃ drakṣyasi jarjaraṃ tadā jarābhibhūto vimado bhaviṣyasi

9.30

niṣevya pānaṃ madanīyam uttamaṃ niśāvivāseṣu cirād vimādyati /
naras tu matto balarūpayauvanair na kaś cid aprāpya jarāṃ vimādyati

9.31

yathekṣur atyantarasaprapīḍito bhuvi praviddho dahanāya śuṣyate /
tathā jarāyantraniīḍitā tanur nipītasārā maraṇāya tiṣṭhati

9.32

yathā hi nṛbhyāṃ karapattram īritaṃ samucchritaṃ dāru bhinatty anekadhā /
tathocchritāṃ pātayati prajām imām aharniśābhyām upasaṃhitā jarā

9.33

smṛteḥ pramoṣo vapuṣaḥ parābhavo rateḥ kṣayo vācchruticakṣuṣāṃ grahaḥ /
śramasya yonir balvīryayor vadho jarāsamo nāsti śarīriṇāṃ ripuḥ

9.34

idaṃ viditvā nidhanasya daiśikaṃ jarābhidahānaṃ jagato mahadbhayam /
ahaṃ vapuṣmān balavān yuveti vā na mānam āroḍhum anāryam arhasi

9.35

ahaṃ mamety eva ca raktacetasāṃ śarīrasaṃjñā tava yaḥ kalau grahaḥ /
tam utsṛjaivaṃ yadi śāmyatā bhaved bhayaṃ hy ahaṃ ceti mameti cārchati

9.36

yadā śarīre na vaśo 'sti kasya cin nirasyamāne vividhair upaplavaiḥ /
kathaṃ kṣamaṃ vettum ahaṃ mameti vā śarīrasaṃjñaṃ gṛham āpadām idam

9.37

sapannage yaḥ kugṛhe sadāśucau rameta nityaṃ pratisaṃskṛte 'bale /
sa duṣṭadhātāv aśucau calācale rameta kāye viparītdarśanaḥ

9.39

yathā prarohanti tṛṇāny ayatnataḥ kṣitau prayatnāt tu bhavnti śālayaḥ /
tathaiva duḥkhāni tṛñāny ayatnataḥ kṣitau pryatnāt tu bhavanti vā na vā

9.40

śarīram ārtaṃ parikarṣataś calaṃ na cāsti kiṃ cit paramārthataḥ sukham /
sukhaṃ hi duḥkhapratikārasevayā sthite ca duḥkhe tanuni vyasvasyati

9.41

yathānapekṣyāgryam apīsitaṃ sukhaṃ prabādhate duḥkham upetam aṇv api /
tathānapekṣyātmani duḥkham āgataṃ na vidyate kiṃ cana kasya cit sukham

9.42

śarīram īdṛgbhahuduḥkham adhruvaṃ phalānurodhāh atha nāvagacchasi /
dravat phalebhyo dhṛtiraśmibhir mano nigṛhyatāṃ gaur iva śasyalālasā

9.43

na kāmabhogā hi bhavanti tṛptaye havīṃṣi dīptasya vibhāvasor iva /
yathā yathā kāmasukheṣu vartate tathā tathecchā viṣayeṣu vardhate

9.44

yathā ca kuṣṭhavyasanena duḥkhitaḥ pratāpanān naiva śamaṃ nigacchati /
tathendriyārtheṣv ajitendriyaś caran na kāmabhogair upaśāntim ṛcchati

9.45

yathā hi bhaiṣajyasukhābhikāṅkṣayā bhajeta rogān na bhajeta tatkṣamam /
tathā śarīre bahuduḥkhabhājane rameta mohād viṣayābhikāṅkṣayā

9.46

anarthakāmaḥ puruṣasya yo janaḥ sa tasya śatruḥ kila tena karmaṇā /
anarthamūlā viṣayāś ca kevalā nanu praheyā viṣamā yathārayaḥ

9.47

ihaiva bhūtvā ripavo vadhātmakāḥ prayānti kāle puruṣasya mitratām /
paratra caiveha ca duḥkhahetavo bhavanti kāmā na tu kasya cic chivāḥ

9.48

yathopayuktaṃ rasavarṇagandhavad vadhāya kiṃpākaphalaṃ na puṣṭaye /
niṣevyamāṇā viṣayāś calātmano bhavanty anarthāya tathā na bhūtaye

9.49

tat etad ājñāya vipāpmanātmanā vimokṣadharmādyupasaṃhitaṃ hitam /
juṣasva me sajjanasaṃmataṃ mataṃ pracakṣva vā niścayam udgiran giram

9.50

iti hitam api bahv apīdam uktaḥ śrutamahatā śramaṇena tena nandaḥ /
na dhṛtim upayayau na śarma lebhe dvirada ivātimado madāndhacetāḥ

9.51

nandasya bhāvam avagamya tataḥ sa bhikṣuḥ pāriplavaṃ gṛhasukhābhimukhaṃ na dharme /
sattvāśayānuśayabhāvaparkṣakāya buddhāya tattvadiuṣe kathayāṃ cakāra

Original text: Saundarānanda · Edition: Seiren Matsunami. Memyo: Tanseinaru Nanda. Tokyo 1980. · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc