Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 5

5.1

saundarananda mahākāvye "bhāryāyācitaka" nāma caturtha sarga samāpta /
pañcamaḥ sargaḥ
nandadīkṣā
athāvatīryāśvarathadvipebhyaḥ śākyā yathāsvarddhigṛhītaveṣāḥ /
mahāpaṇebhyo vyavahāriṇaśca mahāmunau bhaktivaśāt praṇemuḥ

5.2

kecit praṇamyānuyayurmuhūrttaṃ kecit praṇamyārthavaśena jagmuḥ /
kecit svakeṣvāvasatheṣu tasthuḥ kṛtvāñjalīn vīkṣaṇatatparākṣāḥ

5.3

buddhastatastatra narendramārge sroto mahadbhaktimato janasya /
jagāma duḥkhena vigāhamāno jalāgame strota ivāpagāyāḥ

5.4

atho mahadbhiḥ pati saṃpatadbhiḥ saṃpūjyamānāya tathāgatāya /
karttuṃ praṇāmaṃ na śaśāka nandastenābhireme tu gurormahimnā

5.5

svaṃ cāvasaṅgaṃ pathi nirmumukṣurbhaktiṃ janasyānyamateśva rakṣan /
nandaṃ ca gehābhimukhaṃ jighṛkṣan mārgaṃ tato 'nyaṃ sugataḥ prapede

5.6

tato viviktaṃ ca viviktacetāḥ sanmārgavin mārgamabhipratasthe /
gatvāgrataścāgryatamāya tasmai nāndīvimuktāya nanāma nandaḥ

5.7

śanairvrajanneva sa gauraveṇa paṭāvṛtāṃso vinatārdhakāyaḥ /
adhonibaddhāñjalirūrdhvanetraḥ sagadgadaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

5.8

prāsādasaṃstho bhagavantamantaḥpraviṣṭamaśrauṣamanugrahāya /
atastvarāvānahamabhyupeto gṛhasya kakṣyāmahato 'bhyasūyan

5.9

tatsādhu sāhupriya mattpriyārtham tatrāstu bhikṣūttama bhaikṣakālaḥ /
asau hi madhyaṃ nabhaso yiyāsuḥ kālaṃ pratismārayatīva sūryaḥ

5.10

ityevamuktaḥ praṇatena tena snehābhimānonmukhalocanena /
tādṛṅ nimittaṃ sugataścakāra nāhārakṛtyaṃ sa yathā viveda

5.11

tataḥ sa kṛtvā munaye praṇāmaṃ gṛhaprayāṇāya matiṃ cakāra /
anugrahārthaṃ sugatastu tasmai pātraṃ dadau puraṣkarapatranetraḥ

5.12

tataḥ sa loke dadataḥ phalārthaṃ pātrasya tasyāpratimasya pātram /
jagrāha cāpagrahaṇakṣamābhyāṃ padmopamābhyāṃ prayataḥ karābhyām

5.13

parāṅmukhantvanyamanaskamārād vijñāya nandaḥ sugataṃ gatāstham /
hastasthapātro 'pi gṛhaṃ yiyāsuḥ sasāra mārgānmunimīkṣamāṇaḥ

5.14

bhāryānurāgeṇa yadā gṛhaṃ sa pātraṃ gṛhītvāpi yiyāsureva /
vimohayāmāsa munistatastaṃ rathyāmukhasyāvaraṇena tasya

5.15

nirmokṣabījaṃ hi dadarśa tasya jñānaṃ mṛdu kleśarajaśca tīvram /
kleśānukūlaṃ viṣayātmakaṃ ca nandaṃ yatastaṃ munirācakarṣa

5.16

saṃkleśapakṣo dvividhaśca dṛṣṭastathā dvikalpo vyavadānapakṣaḥ /
ātmāśrayo hetubalādhikasya bāhyāśrayaḥ pratyayagauravasya

5.17

ayatnato hetubalādhikastu nirmucyate ghaṭṭitamātra eva /
yatnena tu pratyayaneyabuddhirvimokṣamāpnoti parāśrayeṇa

5.18

nandaḥ sa ca pratyayaneyacetā yaṃ śiśriye tanmayatāmavāpa /
yasmādimaṃ tatra cakāra yannaṃ taṃ snehapaṅkān munirujjihīrṣan

5.19

nandastu duḥkhena viceṣṭamānaḥ śanairagatyā gurumanvagacchat /
bhāryāmukhaṃ vīkṣaṇalolanetraṃ vicintayannārdraviśeṣakaṃ tat

5.20

tato munistaṃ priyamālyahāraṃ vasantamāsena kṛtābhihāram /
nināya bhagnapramadāvihāraṃ vidyāvihārābhimataṃ vihāram

5.21

dīnaṃ mahākāruṇikastatastaṃ dṛṣṭvā muhūrta karuṇāyamānaḥ /
kareṇa cakrāṅkatalena mūrdhni pasparśa caivedamuvāca cainam

5.22

yāvanna hiṃsraḥ samupaiti kālaḥ śamāya tāvat kuru saumya buddhim /
sarvāsvavasthāsviha vartamānaṃ sarvābhisāreṇa nihanti mṛtyuḥ

5.23

sādhāraṇāt svapnanibhādasārāllolaṃ manaḥ kāmasukhānniyaccha /
havyairivāgneḥ pavaneritasya lokasya kāmairna hi tṛptirasti

5.24

śraddhādhanaṃ śreṣṭhatamaṃ dhanebhyaḥ prajñārasasṛptikaro rasebhyaḥ /
pradhānamadhyātmasukhaṃ sukhebhyo 'vidyāratirduḥkhatamāratibhyaḥ

5.25

hitasya vaktā pravaraḥ suhṛdbhyo dharmāya khedo guṇavān śramebhyaḥ /
jñānāya kṛtyaṃ paramaṃ kriyābhyaḥ kimindriyāṇāmupagamya dāsyam

5.26

tanniścitaṃ bhīlkamaśugviyuktaṃ pareṣvanāyattamahāryamanyaiḥ /
nityaṃ śivaṃ śāntisukhaṃ vṛṇīṣva kimindriyārthārthamanarthamūḍhvā

5.27

jarāsamā nāstyamṛjā prajānāṃ vyādheḥ samo nāsti jagatyanarthaḥ /
mṛtyoḥ samaṃ nāsti bhayaṃ pṛthivyāmetattrayaṃ khalvavaśena sevyam

5.28

snehena kaścinna samo 'sti pāśaḥ sroto na tṛṣṇāsamamasti hāri /
rāgāgninā nāsti samastathāgnistaccet trayaṃ nāsti sukhaṃ ca te 'sti

5.29

avaśyabhāvī priyaviprayogastasmāñca śoko niyataṃ niṣevyaḥ /
śokena conmādamupeyivāṃso rājarṣayo 'nye 'pyavaśā vicelu

5.30

prajñāmayaṃ varma badhāna tasmānno kṣāntinighnasya hi śokabāṇāḥ /
mahacca dagdhuṃ bhavakakṣajālaṃ saṃghukṣayālpāgnimivātmatejaḥ

5.31

yathauṣadhairhastagataiḥ savidyo na daśyate kaścana pannagena /
tathānapekṣo jitalokamoho na daśyate śokabhujaṃgamena

5.32

āsthāya yogaṃ parigamya tattvaṃ na trāsamāgacchati mṛtyukāle /
ābaddhavarmā sudhanuḥ kṛtāsro jigīṣayā śūra ivāhavasthaḥ

5.33

ityevamuktaḥ sa tathāgatena sarveṣu bhūteṣvanukampakena /
dhṛṣṭaṃ girāntarhṛdayena sīdaṃstatheti nandaḥ sugataṃ babhāṣe

5.34

atha pramādācca tamujjihīrṣan matvāgamasyaiva ca pātrabhūtam /
prabrājayānanda śamāya nandamityabravīnmaitramanā maharṣiḥ

5.35

nandaṃ tato 'ntarmanasā rudantamehīti vaidehamunirjagāda /
śanaistatastaṃ samupetya nando na pravrajiṣyāmyahamityuvāca

5.36

śrutvātha nandasya manīṣitaṃ tad buddhāya vaidehamuniḥ śaśaṃsa /
saṃśrutya tasmādapi tasya bhāvaṃ mahāmunirnandamuvāca bhūyaḥ

5.37

mayyagraje pravrajite 'jitātman bhrātṛṣvanupravrajiteṣu cāsmān /
jñātīṃśca dṛṣṭvā vratino gṛhasthān saṃvinna kiṃ te 'sti na vāsti cetaḥ

5.38

rājarṣayaste viditā na nūnaṃ vanāni ye śiśriyire hasantaḥ /
niṣṭhīvya kāmānupaśāntikāmāḥ kāmeṣu naivaṃ kṛpaṇeṣu saktāḥ

5.39

bhūyaḥ samālokya gṛheṣu doṣān niśāmya tattyāgakṛtaṃ ca śarma /
naivāsti moktuṃ matirālayaṃ te deśaṃ mumūrṣoriva sopasargam

5.40

saṃsārakāntāraparāyaṇasya śive kathaṃ te pathi nārurukṣā /
āropyamāṇasya tameva mārgaṃ bhraṣṭasya sārthādiva sārthikasya

5.41

yaḥ sarvato veśmani dahyamāne śayīta mohānna tato vyapeyāt /
kālāgninā vyādhijarāśikhena loke pradīpte sa bhavet pramattaḥ

5.42

praṇīyamānaśca yathā vadhāya matto hasecca pralapecca vadhyaḥ /
mṛtyau tathā tiṣṭhati pāśahaste śocyaḥ pramādyan viparitacetāḥ

5.43

yadā narendrāśca kuṭumbinaśca vihāya bandhūṃśca parigrahāṃśca /
yayuśca yāsyanti ca yānti caiva priyeṣvanityeṣu kuto 'nurodhaḥ

5.44

kiñcinna paśyāmi ratasya yatra tadanyabhāvena bhavenna duḥkham /
tasmāt kvacinna kṣamate prasaktiryadi kṣamastadvigamānna śokaḥ

5.45

tatsaumya lolaṃ parigamya lokaṃ māyopamaṃ citramivendrajālam /
priyābhidhānaṃ tyaja mohajālaṃ chettuṃ matiste yadi duḥkhajālam

5.46

varaṃ hitodarkamāniṣṭamannaṃ na svādu yat syādahitānubaddham /
yasmādahaṃ tvāṃ viniyojayāmi śive śucau vartmani vipriye 'pi

5.47

bālasya dhātrī vinigṛhya loṣṭhaṃ yathoddharatyāsyapuṭapraviṣṭam /
tathojjihīrṣuḥ khalu rāgaśalyaṃ tattvāmavocaṃ paruṣaṃ hitāya

5.48

aniṣṭamapyauṣadhamāturāya dadāti vaidyaśca yathā nigṛhya /
tadvanmayoktaṃ pratikūlametattubhyaṃ hitodarkamanugrahāya

5.49

tadyāvadeva kṣaṇasaṃnipāto na mṛtyurāgacchati yāvadeva /
yāvadvayo yogavidhau samarthaṃ buddhiṃ kuru śreyasi tāvadeva

5.50

ityevamuktaḥ sa vināyakena hitaiṣiṇā kāruṇikena nandaḥ /
kartāsmi sarvaṃ bhagavan vacaste tathā yathājñāpayasītyuvāca

5.51

ādāya vaidehamunistatastaṃ nināya saṃśliṣya viceṣṭamānam /
vyayojayaccāśrupariplutākṣaṃ keśaśriyaṃ chatranibhasya mūrdhnaḥ

5.52

atho nataṃ tasya mukhaṃ sabāṣpaṃ pravāsyamāneṣu śiroruheṣu /
vakrāgranālaṃ nalinaṃ taḍāge varṣodakaklinnamivābabhāse

5.53

nandastatastarukaṣāyaviraktavāsāścintāvaśo navagṛhīta iva dvipendraḥ /
pūrṇaḥ śaśī bahulapakṣagataḥ kṣapānte bālātapena pariṣikta ivāvabhāse

Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc