Saundarānanda · Chapter 6

saundarananda kāvye "nandadīkṣā" nāma pañcama sarga samāpta /
ṣaṣṭhaḥ sargaḥ
bhāryāvilāpa
tato hṛte bharttari gauraveṇa prītau hṛtāyāmaratau kṛtāyām /
tatraiva harmyopari vartamānā na sundarī saiva tadā babhāse

sā bharturabhyāgamanapratīkṣā gavākṣamākramya payodharābhyām /
dvāronmukhī harmyatalāllalambe mukhena tiryaṅnatakuṇḍalena

vilambahārā calayoktrakā sā tasmād vimānād vinatā cakāśe /
tapaḥ kṣayādapsarasāṃ vareva cyutaṃ vimānāt priyamīkṣamāṇā

sā khedasaṃsvinnalalāṭakena niśvāsaniṣpītaviśeṣakeṇa /
cintācalākṣeṇa mukhena tasthau bharttāramanyatra viśaṅkamānā

tataścirasthānapariśrameṇa sthitaiva paryaṅkatale papāta /
tiryakca śiśye pravikīrṇahārā sapādukaikārdhavilambapādā

athātra kācit pramadā sabāṣpāṃ tāṃ duḥkhitāṃ draṣṭumanīpsamānā /
prāsādasopānatalapraṇādaṃ cakāra padbhyāṃ sahasā rudantī

tasyāśca sopānatalapraṇādaṃ śrutvaiva tūrṇaṃ punarutpapāta /
prītyāṃ prasaktaiva ca saṃjaharṣa priyopayānaṃ pariśaṅkamānā

sā trāsayantī valabhīpuṭasthān pārāvatān nūpūranisvanena /
sopānakukṣiṃ prasasāra harṣād bhraṣṭaṃ dukūlāntamacintayantī

tāmaṅganāṃ prekṣya ca vipralabdhā niśvasya bhūyaḥ śayanaṃ prapede /
vivarṇavaktrā na rarāja cāśu vivarṇacandreva himāgame dyauḥ

sā duḥkhitā bhartturadarśanena kāmena kopena ca dahyamānā /
kṛtvā kare vaktramupopaviṣṭā cintānadīṃ śokajalāṃ tatāra

tasyāḥ mukhaṃ padmasapatnabhūtaṃ pāṇau sthitaṃ pallavarāgatāmre /
chāyāmayasyāmbhasi paṅkajasya babhau nataṃ padmamivopariṣṭāt

sā strīsvabhāvena vicintya tattad dṛṣṭānurāge 'bhimukhe 'pi patyau /
dharmāśrite tattvamavindamānā saṃkalpya tattadvilalāpa tattat

eṣyāmyanāśyānaviśeṣakāyāṃ tvayīti kṛtvā mayi taṃ pratijñām /
kasmānnu hetordayitapratijñaḥ so 'dya priyo me vitathapratijñaḥ

āryasya sādhoḥ karuṇātmakasya mannityabhīroratidakṣiṇasya /
kuto vikāro 'yamabhūtapūrvaḥ svenāparāgeṇa mamāpacārāt

ratipriyasya priyavartino me priyasya nūnaṃ hṛdaya viraktam /
tathāpi rāgo yadi tasya hi syān maccittarakṣī na sa nāgataḥ syāt

rūpeṇa bhāvena ca madviśiṣṭā priyeṇa dṛṣṭā niyataṃ tato 'nyā /
tathā hi kṛtvā mayi moghasāntvaṃ lagnāṃ satiṃ māmāgamad vihāya

bhaktiṃ sa buddhaṃ prati yāvavocattasya prayātuṃ mayi so 'padeśaḥ /
munau prasādo yadi tasya hi syānmṛtyorivogrādanṛtād bibhīyāt

sevārthamādarśanamanyacitto vibhūṣayantyā mama dhārayitvā /
bibharti so 'nyasya janasya taṃ cennamo 'stu tasmai calasauhṛdāya

necchanti yāḥ śokamavāptumevaṃ śraddhātumarhanti na tā narāṇām /
kva cānuvṛttirmayi sāsya pūrvaṃ tyāgaḥ kva cāyaṃ janavat kṣaṇena

ityevamādi priyaviprayuktā priye 'nyadāśaṅkya ca sā jagāda /
saṃbhrāntamāruhya ca tadvimānaṃ tāṃ strī sabāṣpā giramityuvāca

yuvāpi tāvat priyadarśano 'pi saubhāgyabhāgyābhijanānvito 'pi /
yastvāṃ priyo nābhyacarat kadācittamanyathā yāsyatikātarāsi

mā svāminaṃ svāmini doṣato gāḥ priyaṃ priyārhaṃ priyakāriṇaṃ tam /
na sa tvadanyāṃ pramadāmavaiti svacakravākyā iva cakravākaḥ

sa tu tvadarthaṃ gṛhavāsamīpsan jijīviṣustvatparitoṣahetoḥ /
bhrātrā kilāryeṇa tathāgatena pravrājito netrajalārdravaktraḥ

śrutvā tato bhartari tāṃ pravṛttiṃ savepathuḥ sā sahasotpapāt /
pragṛhya bāhū virurāva coccairhṛdīva digdhābhihata kareṇuḥ

sā rodanāroṣitaraktadṛṣṭiḥ saṃtāpasaṃkṣobhitagātrayaṣṭiḥ /
papāta śīrṇākulahārayaṣṭiḥ phalātibhārādiva cūtayaṣṭiḥ

sā padmarāgaṃ vasanaṃ vasānā padmānanā padmadalāyatākṣī /
padmā vipadmā patiteva lakṣmīḥ śuśoṣa padmasragivātapena

saṃcintya sacintya guṇāṃśca bharturdīrghaṃ niśaśvāsa tatāma caiva /
vibhūṣaṇaśrīnihite prakoṣṭhe tāmre karāgre ca vinirdudhāva

na bhūṣaṇārtho mama saṃpratīti sā dikṣu cikṣepa vibhūṣaṇāni /
nirbhūṣaṇā sā patitā cakāśe viśīrṇapuṣpastabakā lateva

dhṛtaḥ priyeṇāyamabhūnmameti rukmatsaruṃ darpaṇamāliliṅge /
yatnācca vinyastatamālapatrau ruṣṭeva dhṛṣṭaṃ pramamājaṃ gaṇḍau

sā cakravākīva bhṛśaṃ cukūja śyenāgrapakṣakṣatacakravākā /
vispardhamāneva vimānasaṃsthaiḥ pārāvataiḥ kūjanalolakaṇṭhaiḥ

vicitramṛdvāstaraṇe 'pi suptā vaiḍūryavajrapratimaṇḍite 'pi /
rukmāṅgapāde śayane mahārhe na śarma lebhe pariceṣṭamānā

sandṛśya bhartuśca vibhūṣaṇāni vāsāṃsi vīṇāprabhṛtīṃśca līlāḥ /
tamo viveśābhinanāda coccaiḥ paṅkāvatīrṇeva ca saṃsasāda

sā sundarī śvāsacalodarī hi vajrāgnisaṃbhinnadarīguheva /
śokāgnināntarhṛdi dahyamānā vibhrāntacitteva tadā babhūva

ruroda mamlau virurāva jaglau babhrāma tasthau vilalāpa dadhyau /
cakāra roṣaṃ vicakāra mālyaṃ cakarta vaktraṃ vicakarṣa vastram

tāṃ cārudantīṃ prasabhaṃ rudantīṃ saṃśrutya nāryaḥ paramābhitaptāḥ /
antargṛhādāruruhurvimānaṃ trāsena kinnarya ivādripṛṣṭham

bāṣpeṇa tāḥ klinnaviṣaṇṇavaktrā varṣeṇa padminya ivārdrapadmāḥ /
sthānānurūpeṇa yathābhimānaṃ nililyire tāmanudahyamānāḥ

tābhirvṛtā harmyatale 'ṅganābhiścintātanuḥ sā sutanurbabhāse /
śatahradābhiḥ pariveṣṭiteva śaśāṅkalekhā śaradabhramadhye

yā tatra tāsāṃ vacasopapannā mānyā ca tasyā vayasādhikā ca /
sā pṛṣṭhatastāṃ tu samāliliṅge pramṛjya cāśrūṇi vacāṃsyuvāca

rājarṣivadhvāstava nānurūpo dharmāśrite bhartari jātu śokaḥ /
ikṣvākuvaṃśe hyabhikāṅkṣitāni dāyādyabhūtāni tapovanāni

prāyeṇa mokṣāya viniḥsṛtānāṃ śākyarṣabhāṇāṃ viditāḥ striyaste /
tapovanānīva gṛhāṇi yāsāṃ sādhvīvrataṃ kāmavadāśritānām

yadyanyayā rūpaguṇādhikatvād bharttā hṛtaste kuru bāṣpamokṣam /
manasvinī rūpavatī guṇāḍhyā hṛdi kṣate kātra hi nāśru muñcet

athāpi kiṃcid vyasanaṃ prapanno mā caiva tad bhūt sadṛśo 'tra bāṣpaḥ /
ato viśiṣṭaṃ na hi duḥkhamasti kulodgatāyāḥ patidevatāyāḥ

atha tvidānīṃ laḍitaḥ sukhena svasthaḥ phalastho vyasanānyadṛṣṭvā /
vītaspṛho dharmamanuprapannaḥ kiṃ viklavā rodiṣi harṣakāle

ityevamuktāpi bahuprakāraṃ snehāttayā naiva dhṛtiṃ cakāra /
athāparā tāṃ manaso 'nukūlaṃ kālopapannaṃ praṇayāduvāca

bravīmi satyaṃ suviniścitaṃ me prāptaṃ priyaṃ drakṣyasi śīghrameva /
tvayā vinā sthāsyati tatra nāsau sattvāśrayaścetanayeva hīnaḥ

aṅke 'pi lakṣmyā na sa nirvṛtaḥ syāt tvaṃ tasya pārśve yadi tatra na syāḥ /
āpatsu kṛcchrāsvapi cāgatāsu tvāṃ paśyatastasya bhavenna duḥkham

tvaṃ nirvṛtiṃ gaccha niyaccha bāṣpaṃ taptāśrumokṣāt parirakṣa cakṣuḥ /
yastasya bhāvastvayi yaśca rāgo na raṃsyate tvadvirahāt sa dharme

syādatra nāsau kulasattvayogāt kāṣāyamādāya vihāsyatīti /
anātmanādāya gṛhonmukhasya punarvimoktuṃ ka ivāsti doṣaḥ

iti yuvatijanena sāntvyamānā hṛtahṛdayā ramaṇena sundarī sā /
dramiḍamabhimukhī pureva rambhā kṣitimagamat parivāritāpsarobhiḥ