Saundarānanda · Chapter 4
saundaranande mahākāvye "tathāgatavarṇana" nāma tṛtīya sarga samāpta /
caturthaḥ sargaḥ
bhāryāyācitaka
munau bruvāṇe 'pi tu tatra dharmaṃ dharmaṃ prati jñātiṣu cādṛteṣu /
prāsādasaṃstho madanaikakāryaḥ priyāsahāyo vijahāra nandaḥ
sa cakravākyeva hi cakravākastayā sametaḥ priyayā priyārhaḥ /
nācintayad vaiśramaṇaṃ na śakraṃ tatsthānahetoḥ kuta eva dharmam
lakṣmyā ca rūpeṇa ca sundarīti stambhena garveṇa ca māninīti /
dīptyā ca mānena ca bhāminīti yāto babhāṣe trividhena nāmnā
sā hāsahaṃsā nayanadvirephā pīnastanātyunnatapadmakośā /
bhūyo babhāse svakuloditena strīpadminī nandadivākareṇa
rūpeṇa cātyantamanohareṇa rūpānurūpeṇa ca ceṣṭitena /
manuṣyaloke hi tadā babhūva sā sundarī strīṣu nareṣu nandaḥ
sā devatā nandanacāriṇīva kulasya nandījananaśca nandaḥ /
atītya martyānanupetya devān sṛṣṭāvabhūtāmiva bhūtadhātrā
tāṃ sundarī cenna labheta nandaḥ sā vā niṣeveta na taṃ natabhrūḥ /
dvandvaṃ dhruvaṃ tadvikalaṃ na śobhetānyonyahīnāviva rātricandrau
kandarparatyoriva lakṣyabhūtaṃ pramodanāndyoriva nīḍabhūtam /
praharṣatuṣṭyoriva pātrabhūtaṃ dvandvaṃ sahāraṃsta madāndhabhūtam
parasparodvīkṣaṇatatparākṣaṃ parasparavyāhṛtasaktacittam /
parasparāśleṣahṛtāṅgarāgaṃ parasparaṃ tanmithunaṃ jahāra
bhāvānuraktau girinirjharasthau tau kinnarīkiṃpuruṣāvivobhau /
cikrīḍatuścābhivirejatuśca rūpaśriyānyonyamivākṣipantau
anyonyasaṃrāgavivardhanena taddvandvamanyonyamarīramacca /
klamāntare 'nyonyavinodanena salīlamanyonyamamīmadacca
vibhūṣayāmāsa tataḥ priyāṃ sa siṣeviṣustāṃ na mṛjāvahārtham /
svenaiva rūpeṇa vibhūṣitā hi vibhūṣaṇānāmapi bhūṣaṇaṃ sā
dattvātha sā darpaṇamasya haste mamāgrato dhāraya tāvadenam /
viśeṣakaṃ yāvadahaṃ karomītyuvāca kāntaṃ sa ca taṃ babhāra
bhartustataḥ śmaśru nirīkṣamāṇā viśeṣakaṃ sāpi cakāra tādṛk /
niśvāsavātena ca darpaṇasya cikitsayitvā nijaghāna nandaḥ
sā tena ceṣṭālalitena bhartuḥ śāṭhyena cāntarmanasā jahāsa /
bhavecca ruṣṭā kila nāma tasmai lalāṭajihmāṃ bhṛkuṭiṃ cakāra
cikṣepa karṇotpalamasya cāṃse kareṇa savyena madālasena /
patrāṅguliṃ cārdhanimīlitākṣe vaktre 'sya tāmeva vinirdudhāva
tataścalannūpurayoktritābhyāṃ nakhaprabhodbhāsitarāṅgulibhyām /
padbhyāṃ priyāyā nalinopabhābhyāṃ mūrdhnā bhayānnāma nanāma nandaḥ
sa muktapuṣponmiṣitena mūrdhnā tataḥ priyāyāḥ priyakṛd babhāse /
suvarṇavedyāmanilāvabhagnaḥ puṣpātibhārādiva nāgavṛkṣaḥ
sā taṃ stanodvartitahārayaṣṭirutthāpayāmāsa nipīḍya dorbhyām /
kathaṃ kṛto 'sīti jahāsa coccairmukhena sācīkṛtakuṇḍalena
patyustato darpaṇasaktapāṇermuhurmuhurvaktramavekṣamāṇā /
tamālapatrārdratale kapole samāpayāmāsa viśeṣakaṃ tat
tasyā mukhaṃ tat satamālapatraṃ tāmrādharauṣṭhaṃ cikurāyatākṣam /
raktādhikāgraṃ patitadvirephaṃ saśaivalaṃ padmamivābabhāse
nandastato darpaṇamādareṇa bibhrattadāmaṇḍanasākṣibhūtam /
viśeṣakāvekṣaṇakekarākṣo laḍat priyāyā vadanaṃ dadarśa
tatkuṇḍalādaṣṭaviśeṣakāntaṃ kāraṇḍavakliṣṭamivāravindam /
nandaḥ priyāyā mukhamīkṣamāṇo bhūyaḥ priyānandakaro babhūva
vimānakalpe sa vimānagarbhe tatastathā caiva nananda nandaḥ /
tathāgataścāgatabhaikṣakālo bhaikṣāya tasya praviveśa veśma
avāṅamukho niṣpraṇāyaśca tasthau bhrāturgṛhe 'nyasya gṛhe yathaiva /
tasmādatho preṣyajanapramādād bhikṣāmalabdhvaiva punarjagāma
kācit pipeṣāṅgavilepanaṃ hi vāso 'ṅganā kācidavāsayacca /
ayojayat snānavidhiṃ tathānyā jagranthuranyāḥ surabhīḥ srajaśca
tasmin gṛhe bharturataścarantyaḥ krīḍānurūpaṃ lalitaṃ niyogam /
kāścinna buddhaṃ dadṛśuryuvatyo buddhasya vaiṣā niyataṃ manīṣā
kācit sthitā tatra tu harmyapṛṣṭhe gavākṣapakṣe praṇidhāya cakṣuḥ /
viniṣpatantaṃ sugataṃ dadarśa payodagarbhādiva dīptamarkam
sā gauravaṃ tatra vicārya bhartuḥ svayā ca bhaktyārhatayārhataśca /
nandasya tasthau purato vivakṣustadājñayā ceti tadācacakṣe
anugrahāyāsya janasya śaṅke gururgṛhaṃ no bhagavān praviṣṭaḥ /
bhikṣāmalabdhvā giramāsanaṃ vā śūnyādaraṇyādiva yāti bhūyaḥ
śrutvā maharṣeḥ sa gṛhapraveśaṃ satkārahīnaṃ ca punaḥ prayāṇam /
cacāla citrābharaṇāmbarasrakkalpadrumo dhūta ivānilena
kṛtvāñjaliṃ mūrdhani padmakalpaṃ tataḥ sa kāntāṃ gamanaṃ yayāce /
karttu gamiṣyāmi gurau praṇāmaṃ māmabhyanujñātumihārhasīti
sā vepamānā parisasvaje taṃ śālaṃ latā vātasamīriteva /
dadarśa cāśruplutalolanetrā dīrghe ca niśvasya vaco 'bhyuvāca
nāhaṃ yiyāsorgurudarśanārthamarhāmi kartuṃ tava dharmapīḍām /
gacchāryaputraihi ca śīghrameva viśeṣako yāvadayaṃ na śuṣkaḥ
sacedbhavestvaṃ khalu dīrghasūtro daṇḍaṃ mahāntaṃ tvayi pātayeyam /
muhurmuhustvāṃ śayitaṃ kucābhyāṃ vibodhayeyaṃ ca na cālapeyam
athāpyanāśyānaviśeṣakāyāṃ mayyeṣyasi tvaṃ tvaritaṃ tatastvām /
nipīḍayiṣyāmi bhujadvayena nirbhūṣaṇenārdravilepanena
ityevamuktaśca nipīḍitaśca tayāsavarṇasvanayā jagāda /
evaṃ kariṣyāmi vimuñca caṇḍi yāvad gururdūragato na me saḥ
tataḥ stanodvartitatacandanābhyāṃ mukto bhujābhyāṃ na tu mānasena /
vihāya veṣaṃ madanānurūpaṃ satkārayogyaṃ sa vapurbabhāra
sā taṃ prayāntaṃ ramaṇaṃ pradadhyau pradhyānaśūnyasthitaniścalākṣī /
sthitoccakarṇā vyapaviddhaśaṣpā bhrāntaṃ mṛgam bhrāntamukhī mṛgīva
didṛkṣayākṣiptamanā munestu nandaḥ prayāṇaṃ prati tatvare ca /
vivṛttadṛṣṭiśca śanairyayau tāṃ karīva paśyan sa laḍatkareṇum
chātodarīṃ pīnapayodharoruṃ sa sundarīṃ rukmadarīmivādreḥ /
kākṣeṇa paśyan na tatarpa nandaḥ pibannivaikena jalaṃ kareṇa
taṃ gauravaṃ buddhagataṃ cakarṣa bhāryānurāgaḥ punarācakarṣa /
so 'niścayānnāpi yayau na tasthau turaṃstaraṃgeṣviva rājahaṃsaḥ
adarśanaṃ tūpagataśca tasyā harmyāttataścāvatatāra tūrṇam /
śrutvā tato nūpuranisvanaṃ sa punarlalambe hṛdaye gṛhītaḥ
sa kāmarāgeṇa nigṛhyamāṇo dharmānurāgeṇa ca kṛṣyamāṇaḥ /
jagāma duḥkhena vivartyamānaḥ plavaḥ pratistrota ivāpagāyāḥ
tataḥ kramairdīrghatamaiḥ pracakrame kathaṃ nu yāto na gururbhavediti /
svajeya tāṃ caiva viśeṣakapriyāṃ kathaṃ priyāmārdraviśeṣakāmiti
atha sa pathi dadarśa muktamānaṃ pitṛnagare 'pi tathā gatābhimānam /
daśabalamabhito vilambamānaṃ dhvajamanuyāna ivaindramarcyamānam
Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0