Saundarānanda · Chapter 3
saundarananda mahākāvye "rājavarṇana" nāma dvitīyaḥ sarga samāpta /
tṛtīyaḥ sargaḥ
tathāgata varṇana
tapase tataḥ kapilavāstu hayagajarathaughasaṃkulam /
śrīmadabhayapranuraktajanaṃ sa vihāya niścitamanā vanaṃ yayau
vividhāgamāṃstapasi tāṃśca vividhaniyamāśrayān munīn /
prekṣya sa viṣayatṛṣākṛpaṇānanavasthitaṃ tapa iti nyavartata
atha mokṣavādinamarāḍamupaśamamatiṃ tathodrakam /
tattvakṛtamatirupāsya jahāvayamapyamārga iti mārgakovidaḥ
sa vicārayan jagati kiṃ nu paramamiti taṃ tamāgamam /
niścayamanadhigataḥ parataḥ paramaṃ cacāra tapa eva duṣkaram
atha naiṣa mārga iti vīkṣya tadapi vipulaṃ jahau tapaḥ /
dhyānaviṣayamavagamya paraṃ bubhuje varānnamamṛtattvabuddhaye
sa suvarṇapīnayugabāhurṛṣabhagatirāyatekṣaṇaḥ /
plakṣamavaniruhamabhyagamat paramasya niścayavidherbubhutsayā
upaviśya tatra kṛtabuddhiracaladhṛtiradrirājavat /
mārabalamajayadugramatho bubudhe padaṃ śivamahāryamavyayam
avagamya taṃ ca kṛtakāryamamṛtamanaso divaukasaḥ /
harṣatulamagaman muditā vimukhī tu mārapariṣat pracukṣubhe
sanagā ca bhūḥ pravicacāla hutabahasakhaḥ śivo vavau /
nedurapi ca suradundubhayaḥ pravavarṣa cāmbudharavarjitaṃ nabhaḥ
avabudhya caiva paramārthamajaramanukampayā vibhuḥ /
nityamamṛtamupadarśayituṃ sa varāṇasīparikarāmayāt purīm
atha dharmacakramṛtanābhi dhṛtimatisamādhinemimat /
tatra vinayaniyamāramṛṣirjagato hitāya pariṣadyavartayat
iti duḥkhametadiyamasya samudayalatā pravartikā /
śāntiriyamayamupāya iti pravibhāgaśaḥ paramidaṃ catuṣṭayam
abhidhāya ca triparivartamatulamanivartyamuttamam /
dvādaśaniyatavikalpaṃ ṛṣirvinināya kauṇḍinasagotramāditaḥ
sa hi doṣasāgaramagādhamupadhijalamādhijantukam /
krodhamadabhayataraṅgacalaṃ pratatāra lokamapi ca vyatārayat
sa vinīya kāśiṣu gayeṣu bahujanamatho girivraje /
pitryamapi paramakāruṇiko nagaraṃ yayāvanujighṛkṣayā tadā
viṣayātmakasya hi janasya bahuvividhamārgasevinaḥ /
sūryasadṛśavapurabhyudito vijahāra sūrya iva gautamastamaḥ
abhitastataḥ kapilavāstu paramaśubhavāstusaṃstutam /
vastumatiśuci śivopavanaṃ sa dadarśa niḥspṛhatayā yathā vanam
aparigrahaḥ sa hi babhūva niyatamatirātmanīśvaraḥ /
naikavidhabhayakareṣu kimu svajanasvadeśajanamitravastuṣu
pratipūjayā na sa jaharṣa na ca śucamavajñayāgamat /
niścitamatirasicandanayorna jagāma duḥkhasukhayośca vikriyām
atha pārthivaḥ samupalabhya sutamupagataṃ tathāgatam /
tūrṇamabahuturagānugataḥ sutadarśanotsukatayābhiniryayau
sugatastathāgatamavekṣya narapatimadhīramāśayā /
śeṣamapi ca janamaśrumukhaṃ vininīṣayā gaganamutpapāta ha
sa vicakrame divi bhuvīva punarupaviveśa tasthivān /
niścalamatiraśayiṣṭa punarbahudhābhavat punarabhūttathaikadhā
salile kṣitāviva cacāra jalamiva viveśa medinīm /
megha iva divi vavarṣa punaḥ punarajvalannava ivodito raviḥ
yugapajjvalan jvalanavacca jalamavasṛjaṃśca meghavat /
taptakanakasadṛśaprabhayā sa babhau pradīpta iva sandhyayā ghanaḥ
tamudīkṣya hemamaṇijālavalayinamivotthitaṃ dhvajam /
prītimagamadatulāṃ nṛpatirjanatā natāśca bahumānamabhyayuḥ
atha bhājanīkṛtamavekṣya manujapatimṛddhisaṃpadā /
paurajanamapi ca tatpravaṇaṃ nijagāda dharmavinayaṃ vināyakaḥ
nṛpatistataḥ prathamamāpa phalamamṛtadharmasiddhaye /
dharmamatulamadhigamya munermuṃnaye nanāma sa yato gurāviva
bahavaḥ prasannamanaso 'tha jananamaraṇārtibhīravaḥ /
śākyatanayavṛṣabhāḥ kṛtino vṛṣabhā ivānalabhayāt pravavrajuḥ
vijahustu ye 'pi na gṛhāṇi tanayapitṛmātrapekṣayā /
te 'pi niyamavidhimāmaraṇājjagṛhuśca yuktamanasaśca dadhrire
na jihiṃsa sūkṣmamapi jantumapi paravadhopajīvinaḥ /
kiṃ bata vipulaguṇaḥ kulajaḥ sadayaḥ sadā kimu munerupāsayā
akṛśodyamaḥ kṛśadhano 'pi paraparibhavāsaho 'pi san /
nānyadhanamapahāra tathā bhujagādivānyavibhavāddhi vivyathe
vibhavānvito 'pi taruṇo 'pi viṣayacapalendriyo 'pi san /
naiva ca parayuvatīragamat paramaṃ hi tā dahanato 'pyamanyata
anṛtaṃ jagāda na ca kaścidṛtamapi jajalpa nāpriyam /
ślakṣṇamapi ca na jagāvahitaṃ hitamapyuvāca na ca paiśunāca yat
manasā lulobha na ca jātu paravasuṣu gṛddhamānasaḥ /
kāmasukhamasukhato vimṛśan vijahāra tṛpta iva tatra sajjanaḥ
na parasya kaścidapaghātamapi ca saghṛṇo vyacintayat /
mātṛpitṛsutasuhṛtsadṛśaṃ sa dadarśa tatra hi parasparaṃ janaḥ
niyataṃ bhaviṣyati paratra bhavadapi ca bhūtamapyatho /
karmaphalamapi ca lokagatirniyateti darśanamavāpa sādhu ca
iti karmaṇā daśavidhena paramakuśalena bhūriṇā /
bhraṃśini śithilaguṇo 'pi yuge vijahāra tatra munisaṃśrayājjanaḥ
na ca tatra kaścidupapattisukhamabhilalāṣa tairguṇaiḥ /
sarvamaśivamavagamya bhavaṃ bhavasaṃkṣayāya vavṛte na janmane
akathaṃkathā gṛhiṇa eva paramapariśuddhadṛṣṭayaḥ /
strotasi hi vavṛtire bahavo rajasaṃstanutvamapi cakrire pare
vavṛte 'tra yo 'pi viṣayeṣu vibhavasadṛśeṣu kaścana /
tyāgāvinayaniyamābhirato vijahāra so 'pi na cacāla satpathāt
api ca svato 'pi parato 'pi na bhayamabhavanna daivataḥ /
tatra ca susukhasubhikṣaguṇairjahṛṣuḥ prajāḥ kṛtayuge manoriva
iti muditamanāmayaṃ nirāpat kururaghupūrupuropamaṃ puraṃ tat /
abhavadabhayadaiśike maharṣau viharati tatra śivāya vītarāge
Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0