Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 13

13.1

saundarananda mahākāvya meṃ "viveka" nāmaka dvādaśa sarga samāpta /
trayodaśaḥ sargaḥ
śīla evaṃ indriyasaṃyama
atha saṃrādhito nandaḥ śraddhāṃ prati maharṣiṇā /
pariṣikto 'mṛteneva yuyuje parayā mudā

13.2

kṛtārthamiva taṃ mene saṃbuddhaḥ śraddhayā tayā /
mene prāptamiva śreyaḥ sa ca buddhena saṃskṛtaḥ

13.3

ślakṣṇena vacasā kāṃścit kāṃścit paruṣayā girā /
kāṃścidābhyāmupāyābhyāṃ sa vininye vināyakaḥ

13.4

pāṃsubhyaḥ kāñcanaṃ jātaṃ viśuddhaṃ nirmalaṃ śuci /
sthitaṃ pāṃsuṣvapi yathā pāṃsudoṣairna lipyate

13.5

padmaparṇaṃ yathā caiva jale jātaṃ jale sthitam /
upariṣṭādadhastādvā na jalenopalipyate

13.6

tadvalloke munirjāto lokasyānugrahaṃ caran /
kṛtitvānnirmalatvācca lokadharmairna lipyate

13.7

śleṣaṃ tyāgaṃ priyaṃ rūkṣaṃ kathāṃ ca dhyānameva ca /
mantukāle cikitsārthaṃ cakre nātmānuvṛttaye

13.8

ataśca sandadhe kāyaṃ mahākaruṇayā tayā /
mocayeyaṃ kathaṃ duḥkhāt sattvānītyanukampakaḥ

13.9

atha saṃharṣaṇānnandaṃ viditvā bhājanīkṛtam /
abravīd bruvatāṃ śreṣṭhaḥ kramajñaḥ śreyasāṃ kramam

13.10

ataḥ prabhṛti bhūyastvaṃ średdhendriyapuraḥsaraḥ /
amṛtasyāptaye saumya vṛttaṃ rakṣitumarhasi

13.11

prayogaḥ kāyavacasoḥ śuddho bhavati te yathā /
uttāno vivṛto gupto 'navacchidrastathā kuru

13.12

uttāno bhāvakaraṇād vivṛtaścāpyagūhanāt /
gupto rakṣaṇatātparyādacchidraścānavadyataḥ

13.13

śarīravacasoḥ śuddhau saptāṃge cāpi karmaṇi /
ājīvasamudācāraṃ śaucāt saṃskartumarhasi

13.14

doṣāṇāṃ kuhanādīnāṃ pañcānāmaniṣevaṇāt /
tyāgācca jyotiṣādīnāṃ caturṇāṃ vṛttighātinām

13.15

prāṇidhānyadhanādīnāṃ varjyānāmapratigrahāt /
bhaikṣāṅgānāṃ nisṛṣṭānāṃ niyatānāṃ pratigrahāt

13.16

parituṣṭaḥ śucirmañjuścaukṣayā jīvasaṃpadā /
kuryā duḥkhapratīkāraṃ yāvadeva vimuktaye

13.17

karmaṇo hi yathādṛṣṭāt kāyavākprabhavādapi /
ājīvaḥ pṛthagevokto duḥśodhatvādayaṃ mayā

13.18

gṛhasthena hi duḥśodhā dṛṣṭirvividhadṛṣṭinā /
ājīvo bhikṣuṇā caiva pareṣvāyattavṛttinā

13.19

etāvacchīlamityuktamācāro 'yaṃ samāsataḥ /
asya nāśena naiva syāt pravrajyā na gṛhasthatā

13.20

tasmāccāritrasampanno brahmacaryamidaṃ cara /
aṇumātreṣvadyeṣu bhayadarśī dṛḍhavrataḥ

13.21

śīlamāsthāya vartante sarvā hi śreyasi kriyāḥ /
sthānādyānīva kāryāṇi pratiṣṭhāya vasundharām

13.22

mokṣasyopaniṣat saumya vairāgyamiti gṛhyatām /
vairāgyasyāpi saṃvedaḥ saṃvido jñānadarśanam

13.23

jñānasyopaniṣaccaiva samādhirupadhāryatām /
samādherapyupaniṣat sukhaṃ śārīramānasam

13.24

praśrabdhiḥ kāyamanasaḥ sukhasyopaniṣat parā /
praśrabdherapyupaniṣat prītirapyavagamyatām

13.25

tathā prīterupaniṣat prāmodyaṃ paramaṃ matam /
prāmodyasyāpyahṛllekhaḥ kukṛteṣvakṛteṣu vā

13.26

ahṛllekhasya manasaḥ śīlaṃ tūpaniṣacchuci /
ataḥ śīlaṃ nayatyagryamiti śīlaṃ viśodhaya

13.27

śīlanācchīlamityuktaṃ śīlanaṃ sevanādapi /
sevanaṃ tannideśācca nideśaśca tadāśrayāt

13.28

śīlaṃ hi śaraṇaṃ saubhya kāntāra iva daiśikaḥ /
pitraṃ bandhuśca rakṣā ca dhanaṃ ca balameva ca

13.29

yataḥ śīlamataḥ saumya śīlaṃ saṃskartumarhasi /
etatsthānamathānye [nanyaṃ] ca mokṣārambheṣu yoginām

13.30

tataḥ smṛtimadhiṣṭhāya capalāni svabhāvataḥ /
indriyāṇīndriyārthebhyo nivārayitumarhasi

13.31

bhetavyaṃ na tathā śatrornāgnernāherna cāśaneḥ /
indriyebhyo yathā svebhyastairajasraṃ hi hanyate

13.32

dviṣadbhiḥ śatrubhiḥ kaścit kadācit pīḍyate na vā /
indriyairbādhyate sarvaḥ sarvatra ca sadaiva ca

13.33

na ca prayāti narakaṃ śatruprabhṛtibhirhataḥ /
kṛṣyate tatra nighnastu capalairindriyairhataḥ

13.34

hanyamānasya tairduḥkhaṃ hārdaṃ bhavati vā na vā /
indriyairbādhyamānasya hārdaṃ śārīrameva ca

13.35

saṃkalpaviṣadigdhā hi pañcendriyamayāḥ śarāḥ /
cintāpuṅkhā ratiphalā viṣayākāśagocarāḥ

13.36

manuṣyahariṇān ghnanti kāmavyādheritā hṛdi /
vihanyante yadi na te tataḥ patanti taiḥ kṣatāḥ

13.37

niyamājirasaṃsthena dhairyakārmukadhāriṇā /
nipatanto nivāryāste mahatā smṛtivarmaṇā

13.38

indriyāṇāmupaśamādarīṇāṃ nigrahādiva /
sukhaṃ svapiti vāste vā yatra tatra gatoddhavaḥ

13.39

teṣāṃ hi satataṃ loke viṣayānabhikāṅkṣatām /
saṃvinnaivāsti kārpaṇyācchunāmāśāvatāmiva

13.40

viṣayairindriyagrāmo na tṛptimadhigacchati /
ajasraṃ pūryamāṇo 'pi samudraḥ salilairiva

13.41

avaśyaṃ gocare sve sve vartitavyamihendriyaiḥ /
nimittaṃ tatra na grāhyamanuvyañjanameva ca

13.42

ālokya cakṣuṣā rūpaṃ dhātumātre vyavasthitaḥ /
strī veti puruṣo veti na kalpayitumarhasi

13.43

sacet strīpuruṣagrāhaḥ kvacid vidyeta kaścan /
śubhataḥ keśadantādīnnānuprasthātumarhasi

13.44

nāpaneyaṃ tataḥ kiṃcit prakṣepyaṃ nāpi kiñcana /
draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ yādṛśaṃ ca yathā ca yat

13.45

evaṃ te paśyatastattvaṃ śaśvadindriyagocaram /
bhaviṣyati padasthānaṃ nābhidhyādaurmanasyayoḥ

13.46

abhidhyā priyarūpeṇa hanti kāmātmakaṃ jagat /
arirmitramukheneva priyavākkaluṣāśayaḥ

13.47

daurmanasyābhidhānastu pratigho viṣayāśritaḥ /
mohādyenānuvṛtena paratreha ca hanyate

13.48

anurodhavirodhābhyāṃ śitoṣṇābhyāmivārditaḥ /
śarma nāpnoti na śreyaścalendriyamato jagat

13.49

nendriyaṃ viṣaye tāvat pravṛttamapi sajjate /
yāvanna manasastatra parikalpaḥ pravartate

13.50

indhane sati vāyau ca yathā jvalati pāvakaḥ /
viṣayāt parikalpācca kleśāgnirjāyate tathā

13.51

abhūtaparikalpena viṣayasya hi vadhyate /
tameva viṣayaṃ paśyan bhūtataḥ parimucyate

13.52

dṛṣṭvaikaṃ rūpamanyo hi rajyate 'nyaḥ praduṣyati /
kaścid bhavati madhyasthastatraivānyo ghṛṇāyate

13.53

ato na viṣayo heturbandhāya na vimuktaye /
parikalpaviśeṣeṇa saṃgo bhavati vā na vā

13.54

kāryaḥ paramayatnena tasmādindriyasaṃvaraḥ /
indriyāṇi hyagutpāni duḥkhāya ca bhavāya ca

13.55

kāmabhogabhogavadbhirātmadṛṣṭidṛṣṭibhiḥ pramādanaikamūrddhabhiḥ praharṣalolajivhakaiḥ /
indriyoragairmanobilaśrayaiḥ spṛhāviṣaiḥ śamāgadādṛte na dṛṣṭamasti yaccikitset

13.56

tasmādeṣāmakuśalakarāṇāmarīṇāṃ cakṣurghrāṇaśravaṇarasanasparśanānām /
sarvāvasthaṃ bhava viniyamādapramatto māsminnarthe kṣaṇamapi kṛthāstvaṃ pramādam

Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc