Saundarānanda · Chapter 10
saundarananda mahākāvye "abhimānanindā" nāma navama sarga samāpta /
daśamaḥ sargaḥ
svargadarśana
śrutvā tataḥ sadvratamutsisṛkṣuṃ bhāryāṃ didṛkṣuṃ bhavanaṃ vivikṣum /
nandaṃ nirānandamapetadhairyamabhyujjihīrṣurmunirājuhāva
taṃ prāptamaprāptavimokṣamārgaṃ papraccha cittaskhalitaṃ sucittaḥ /
sa hrīmate hrīvinato jagāda svaṃ niścayaṃ niścayakovidāya
nandaṃ viditvā sugatastatastaṃ bhāryābhidhāne tamasi bhramantam /
pāṇau gṛhītvā viyadutpapāta malaṃ jale sādhurivojjihīrṣuḥ
kāṣāyavastrau kanakāvadātau virejatustau nabhasi prasanne /
anyonyasaṃśliṣṭavikīrṇapakṣau saraḥprakīrṇāviva cakravākau
tau devadārūttamagandhavantaṃ nadīsaraḥprasravaṇaughavantam /
ājagmatuḥ kāñcanadhātumantaṃ devarṣimantaṃ himavantamāśu
tasmin girau cāraṇāsiddhajuṣṭe śive havirdhūmakṛtottarīye /
agamyapārasya nirāśrayasya tau tasthaturdvīpa ivāmbarasya
śāntendriye tatra munau sthite tu savismayaṃ dikṣu dadarśa nandaḥ /
darīśca kuñjāṃśca vanaukasaśca vibhūṣaṇaṃ rakṣaṇameva cādreḥ
bahvāyate tatra site hi śṛṅge saṃkṣiptabarhaḥ śayito mayūraḥ /
bhuje balasyāyatapīnabāhorvaiḍūryakeyūra ivābabhāse
manaḥśīlādhātuśilāśrayeṇa pītākṛtāṃso virarāja siṃhaḥ /
saṃtaptacāmīkarabhakticitraṃ rūpyāṅgadaṃ śīrṇamivāmbikasya
vyāghraḥ klamavyāyatakhelagāmī lāṅgūlacakreṇa kṛtāpasavyaḥ /
babhau gireḥ prasravaṇa pipāsurditsan pitṛbhyo 'mbha ivāvatīrṇaḥ
calatkadambe himavannitambe tarau pralambe camaro lalambe /
chettuṃ vilagnaṃ na śaśāka bālaṃ kulodgatāṃ prītimivāryavṛttaḥ
suvarṇagaurāśca kirātasaṃghā mayūrapitrojjvalagātralekhāḥ /
śārdūlapātapratimā guhābhyo niṣpeturudgāra ivācalasya
darīcarīṇāmatisundarīṇāṃ manoharaśroṇikucodarīṇām /
vṛndāni rejurdiśi kinnarīṇāṃ puṣpotkacānāmiva vallarīṇām
nagānnagasyopari devadārūnāyāsayantaḥ kapayo viceruḥ /
tebhyaḥ phalaṃ nāpurato 'pajagmurmoghaprasādebhya iveśvarebhyaḥ
tasmāttu yūthādapasāryamāṇāṃ niṣpīḍitālaktakaraktavaktrām /
śākhāmṛgīmekavipannadṛṣṭiṃ dṛṣṭvā munirnandamidaṃ babhāṣe
kā nanda rūpeṇa ca ceṣṭayā ca saṃpaśyataścārutarā matā te /
eṣā mṛgī vaikavipannadṛṣṭiḥ sa vā jano yatra gatā taveṣṭiḥ
ityevamuktaḥ sugatena nandaḥ kṛtvā smitaṃ kiṃcididaṃ jagāda /
kva cottamastrī bhagavan vadhūste mṛgī nagakleśakarī kva caiṣā
tato munistasya niśamya vākyaṃ hetvantaraṃ kiṃcidavekṣamāṇaḥ /
ālambya nandaṃ prayayau tathaiva krīḍāvanaṃ vajradharasya rājñaḥ
ṛtāvṛtāvākṛtimeka eke kṣaṇe kṣaṇe bibhrati yatra vṛkṣāḥ /
citrāṃ samastāmapi kecidanye ṣaṇṇāmṛtūnāṃ śriyamudvahanti
puṣyanti kecit surabhīrudārā mālāḥ srajaśca granthitā vicitrāḥ /
karṇānukūlānavataṃsakāṃśca pratyarthibhūtāniva kuṇḍalānām
raktāni phullāḥ kamalāni yatra pradīpavṛkṣā iva bhānti vṛkṣāḥ /
praphullanīlotpalarohiṇo 'nye sonmīlitākṣā eva bhānti vṛkṣāḥ
nānāvirāgāṇyatha pāṇḍarāṇi suvarṇabhaktivyavabhāsitāni /
atāntavānyekaghanāni yatra sūkṣmāṇi vāsāṃsi phalanti vṛkṣāḥ
hārān maṇinuttamakuṇḍalāni keyūravaryāṇyatha nūpurāṇi /
evaṃvidhānyābharaṇāni yatra svargānurūpāṇi phalanti vṛkṣāḥ
vaiḍūryanālāni ca kāñcanāni padmāni vajrāṅkurakesarāṇi /
sparśakṣamāṇyuttamagandhavanti rohanti niṣkampatalā nalinyaḥ
yatrāyatāṃścaiva tatāṃśca tāṃstān vādyasya hetūn suṣirān ghanāṃśca /
phalanti vṛkṣā maṇihemacitrāḥ krīḍāsahāyāstridaśālayānām
mandāravṛkṣāṃśca kuśeśayāṃśca puṣpānatān kokanadāṃśca vṛkṣān /
ākramya māhātmyaguṇairvirājan rājāyate yatra sa pārijātaḥ
kṛṣṭe tapaḥśīlahalairakhinnaistriviṣṭapakṣetratale prasūtāḥ /
evaṃvidhā yatra sadānuvṛttā divaukasāṃ bhogavidhānavṛkṣāḥ
manaḥśilābhairvadanairvihaṃgā yatrākṣibhiḥ sphāṭikasaṃnibhaiśca /
śāvaiśca pakṣairabhilohitāntairmāñjiṣṭhakairardhasitaiśca pādaiḥ
citraiḥ suvarṇacchadanaistathānye vaiḍuryanīlairnayanaiḥ prasannaiḥ /
vihaṃgamāḥ śiñjirikābhidhānā rutairmanaḥśrotraharairbhramanti
raktābhiragreṣu ca vallarībhirmadhyeṣu cāmīkarapiñjarābhiḥ /
vaiḍūryavarṇābhirupāntamadhyeṣvalaṃkṛtā yatra khagāścaranti
rociṣṇavo nāma patatriṇo 'nye diptāgnivarṇā jvalitairivāsyaiḥ /
bhramanti dṛṣṭīrvapuṣākṣipantaḥ svanaiḥ śubhairapsaraso harantaḥ
yatreṣṭaceṣṭāḥ satataprahṛṣṭā nirartayo nirjaraso viśokāḥ /
svaiḥ karmabhirhīnaviśiṣṭamadhyāḥ svayaṃprabhāḥ puṇyakṛto ramante
pūrvaṃ tapomūlyaparigraheṇa svargakrayārthaṃ kṛtaniścayānām /
manāṃsi khinnāni tapodhanānāṃ haranti yatrāpsaraso laḍantyaḥ
nityotsavaṃ taṃ ca niśāmya lokaṃ nistandrinidrāratiśokarogam /
nando jarāmṛtyuvaśaṃ sadārtaṃ mene śmaśānapratimaṃ nṛlokam
aindraṃ vanaṃ tacca dadarśa nandaḥ samantato vismayaphulladṛṣṭiḥ /
harṣānvitāścāpsarasaḥ parīyuḥ sagarvamanyonyamavekṣamāṇāḥ
sadā yuvatyo madanaikakāryāḥ sādhāraṇāḥ puṇyakṛtāṃ vihārāḥ /
divyāśca nirdoṣaparigrahāśca tapaḥphalasyāśrayaṇaṃ surāṇām
tāsāṃ jagurdhīramudāttamanyāḥ padmāni kāścillalitaṃ babhañjuḥ /
anyonyaharṣān nanṛtustathānyāścitrāṅgahārāḥ stanabhinnahārāḥ
kāsāṃcidāsāṃ vadanāni rejurvanāntarebhyaścalakuṇḍalāni /
vyāviddhaparṇebhya ivākarebhyaḥ padmāni kāraṇḍavaghaṭṭitāni
tāḥ niḥsṛtāḥ prekṣya vanāntarebhyastaḍitpatākā iva toyadebhyaḥ /
nandasya rāgeṇa tanurvivepe jale cale candramasaḥ prabheva
vapuśca divyaṃ lalitāśca ceṣṭāstataḥ sa tāsāṃ manasā jahāra /
kautūhalāvarjitayā ca dṛṣṭyā saṃśleṣatarṣādiva jātarāgaḥ
sa jātatarṣo 'psarasaḥ pipāsustatprāptaye 'dhiṣṭhitaviklavārtaḥ /
lolendriyāśvena manorathena jehrīyamāṇo na dhṛtiṃ cakāra
yathā manuṣyo malinaṃ hi vāsaḥ kṣāreṇa bhūyo malinīkaroti /
malakṣayārthaṃ na malodbhavārthaṃ rajastathāsmai munirācakarṣa
doṣāṃśca kāyād bhiṣagujjihīrṣurbhūyo yathā kleśayituṃ yateta /
rāgaṃ tathā tasya munirjighāṃsurbhūyastaraṃ rāgamupānināya
dīpaprabhāṃ hanti yathāndhakāre sahasraraśmeruditasya dīptiḥ /
manuṣyaloke dyutimaṅganānāmantardadhātyapsarasāṃ tathā śrīḥ
mahacca rūpaṃ svaṇu hanti rūpaṃ śabdo mahān hanti ca śabdamalpam /
gurvī rujā hanti rujāṃ ca mṛdvīṃ sarvo mahān heturaṇorvadhāya
muneḥ prabhāvācca śaśāka nandastaddarśanaṃ soḍhumasahyamanyaiḥ /
avītarāgasya hi durbalasya mano dahedapsarasāṃ vapuḥśrīḥ
matvā tato nandamudīrṇarāgaṃ bhāryānurodhādapavṛttarāgam /
rāgeṇa rāgaṃ pratihantukāmo munirvirāgo giramityuvāca
etāḥ striyaḥ paśya divaukasastvaṃ nirīkṣya ca brūhi yathārthatattvam /
etāḥ kathaṃ rūpaguṇairmatāste sa vā jano yatra gataṃ manaste
athāpsaraḥsveva niviṣṭadṛṣṭī rāgāgnināntarhṛdaye pradīptaḥ /
sagadgadaṃ kāmaviṣaktacetāḥ kṛtāñjalirvākyamuvāca nandaḥ
haryaṅganāsau muṣitaikadṛṣṭiryadantare syāttava nātha vadhvāḥ /
tadantare 'sau kṛpaṇā vadhūste vapuṣmatīrapsarasaḥ pratītya
āsthā yathā pūrvamabhūnna kācidanyāsu me strīṣu niśāmya bhāryām /
tasyāṃ tataḥsamprati kācidāsthā na me niśāmyaiva hi rūpamāsām
yathā pratapto mṛdunātapena dahyeta kaścin mahatānalena /
rāgeṇa pūrvaṃ mṛdunābhitapto rāgāgninānena tathābhidahye
vāgvāriṇāṃ māṃ pariṣiñca tasmādyāvanna dahye sa ivābjaśatruḥ /
rāgāgniradyaiva hiṃ māṃ didhakṣuḥ kakṣaṃ savṛkṣāgramivotthito 'gniḥ
prasīda sīdāmi vimuñca mā mune vasundharādhairya na dhairyamasti me /
asūn vimokṣyāmi vimuktamānasa prayaccha vā vāgamṛtaṃ mumūrṣave
anarthabhogena vighātadṛṣṭinā pramādadaṃṣṭreṇa tamoviṣāgninā /
ahaṃ hi daṣṭo hṛdi manmathāhinā vidhatsva tasmādagadaṃ mahābhiṣak
anena daṣṭo madanāhināhinā na kaścidātmanyanavasthitaḥ sthitaḥ /
mumoha bodhyorhyacalātmano mano babhūva dhīmāṃśca sa śantanustanuḥ
sthite viśiṣṭe tvayi saṃśraye śraye yathā na yāmīha vasan diśaṃ diśam /
yathā ca labdhvā vyasanakṣayaṃ kṣayaṃ vrajāmi tanme kuru śaṃsataḥ sataḥ
tato jighāṃsurhṛdi tasya tattamastamonudo naktamivotthitaṃ tamaḥ /
maharṣicandro jagatastamonudastamaḥprahīṇo nijagāda gautamaḥ
dhṛtiṃ pariṣvajya vidhūya vikriyāṃ nigṛhya tāvacchrutacetasī śṛṇu /
imā yadi prārthayase tvamaṅganā vidhatsva śuklārthamihottamaṃ tapaḥ
imā hi śakyā na balānna sevayā na saṃpradānena na rūpavattayā /
imā hriyante khalu dharmacaryayā sacet praharṣaścara dharmamādṛtaḥ
ihādhivāso divi daivataiḥ samaṃ vanāni ramyāṇyajarāśca yoṣitaḥ /
idaṃ phalaṃ svasya śubhasya karmaṇo na dattamanyena na cāpyahetutaḥ
kṣitau manuṣyo dhanurādibhiḥ śramaiḥ striyaḥ kadāciddhi labheta vā na vā /
asaṃśayaṃ yattviha dharmacaryayā bhaveyuretā divi puṇyakarmaṇaḥ
tadapramatto niyame samudyato ramasva yadyapsaraso 'bhilipsase /
ahaṃ ca te 'tra pratibhūḥ sthire vrate yathā tvamābhiniyataṃ sameṣyasi
ataḥparaṃ paramamiti vyavasthitaḥ parāṃ dhṛtiṃ paramamunau cakāra saḥ /
tato muniḥ pavana ivāmbarāt patan pragṛhya taṃ punaragamanmahītalam
Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0