Language

ENहिગુ
Scripture Library

Saundarānanda · Chapter 10

10.1

saundarananda mahākāvye "abhimānanindā" nāma navama sarga samāpta /
daśamaḥ sargaḥ
svargadarśana
śrutvā tataḥ sadvratamutsisṛkṣuṃ bhāryāṃ didṛkṣuṃ bhavanaṃ vivikṣum /
nandaṃ nirānandamapetadhairyamabhyujjihīrṣurmunirājuhāva

10.2

taṃ prāptamaprāptavimokṣamārgaṃ papraccha cittaskhalitaṃ sucittaḥ /
sa hrīmate hrīvinato jagāda svaṃ niścayaṃ niścayakovidāya

10.3

nandaṃ viditvā sugatastatastaṃ bhāryābhidhāne tamasi bhramantam /
pāṇau gṛhītvā viyadutpapāta malaṃ jale sādhurivojjihīrṣuḥ

10.4

kāṣāyavastrau kanakāvadātau virejatustau nabhasi prasanne /
anyonyasaṃśliṣṭavikīrṇapakṣau saraḥprakīrṇāviva cakravākau

10.5

tau devadārūttamagandhavantaṃ nadīsaraḥprasravaṇaughavantam /
ājagmatuḥ kāñcanadhātumantaṃ devarṣimantaṃ himavantamāśu

10.6

tasmin girau cāraṇāsiddhajuṣṭe śive havirdhūmakṛtottarīye /
agamyapārasya nirāśrayasya tau tasthaturdvīpa ivāmbarasya

10.7

śāntendriye tatra munau sthite tu savismayaṃ dikṣu dadarśa nandaḥ /
darīśca kuñjāṃśca vanaukasaśca vibhūṣaṇaṃ rakṣaṇameva cādreḥ

10.8

bahvāyate tatra site hi śṛṅge saṃkṣiptabarhaḥ śayito mayūraḥ /
bhuje balasyāyatapīnabāhorvaiḍūryakeyūra ivābabhāse

10.9

manaḥśīlādhātuśilāśrayeṇa pītākṛtāṃso virarāja siṃhaḥ /
saṃtaptacāmīkarabhakticitraṃ rūpyāṅgadaṃ śīrṇamivāmbikasya

10.10

vyāghraḥ klamavyāyatakhelagāmī lāṅgūlacakreṇa kṛtāpasavyaḥ /
babhau gireḥ prasravaṇa pipāsurditsan pitṛbhyo 'mbha ivāvatīrṇaḥ

10.11

calatkadambe himavannitambe tarau pralambe camaro lalambe /
chettuṃ vilagnaṃ na śaśāka bālaṃ kulodgatāṃ prītimivāryavṛttaḥ

10.12

suvarṇagaurāśca kirātasaṃghā mayūrapitrojjvalagātralekhāḥ /
śārdūlapātapratimā guhābhyo niṣpeturudgāra ivācalasya

10.13

darīcarīṇāmatisundarīṇāṃ manoharaśroṇikucodarīṇām /
vṛndāni rejurdiśi kinnarīṇāṃ puṣpotkacānāmiva vallarīṇām

10.14

nagānnagasyopari devadārūnāyāsayantaḥ kapayo viceruḥ /
tebhyaḥ phalaṃ nāpurato 'pajagmurmoghaprasādebhya iveśvarebhyaḥ

10.15

tasmāttu yūthādapasāryamāṇāṃ niṣpīḍitālaktakaraktavaktrām /
śākhāmṛgīmekavipannadṛṣṭiṃ dṛṣṭvā munirnandamidaṃ babhāṣe

10.16

kā nanda rūpeṇa ca ceṣṭayā ca saṃpaśyataścārutarā matā te /
eṣā mṛgī vaikavipannadṛṣṭiḥ sa vā jano yatra gatā taveṣṭiḥ

10.17

ityevamuktaḥ sugatena nandaḥ kṛtvā smitaṃ kiṃcididaṃ jagāda /
kva cottamastrī bhagavan vadhūste mṛgī nagakleśakarī kva caiṣā

10.18

tato munistasya niśamya vākyaṃ hetvantaraṃ kiṃcidavekṣamāṇaḥ /
ālambya nandaṃ prayayau tathaiva krīḍāvanaṃ vajradharasya rājñaḥ

10.19

ṛtāvṛtāvākṛtimeka eke kṣaṇe kṣaṇe bibhrati yatra vṛkṣāḥ /
citrāṃ samastāmapi kecidanye ṣaṇṇāmṛtūnāṃ śriyamudvahanti

10.20

puṣyanti kecit surabhīrudārā mālāḥ srajaśca granthitā vicitrāḥ /
karṇānukūlānavataṃsakāṃśca pratyarthibhūtāniva kuṇḍalānām

10.21

raktāni phullāḥ kamalāni yatra pradīpavṛkṣā iva bhānti vṛkṣāḥ /
praphullanīlotpalarohiṇo 'nye sonmīlitākṣā eva bhānti vṛkṣāḥ

10.22

nānāvirāgāṇyatha pāṇḍarāṇi suvarṇabhaktivyavabhāsitāni /
atāntavānyekaghanāni yatra sūkṣmāṇi vāsāṃsi phalanti vṛkṣāḥ

10.23

hārān maṇinuttamakuṇḍalāni keyūravaryāṇyatha nūpurāṇi /
evaṃvidhānyābharaṇāni yatra svargānurūpāṇi phalanti vṛkṣāḥ

10.24

vaiḍūryanālāni ca kāñcanāni padmāni vajrāṅkurakesarāṇi /
sparśakṣamāṇyuttamagandhavanti rohanti niṣkampatalā nalinyaḥ

10.25

yatrāyatāṃścaiva tatāṃśca tāṃstān vādyasya hetūn suṣirān ghanāṃśca /
phalanti vṛkṣā maṇihemacitrāḥ krīḍāsahāyāstridaśālayānām

10.26

mandāravṛkṣāṃśca kuśeśayāṃśca puṣpānatān kokanadāṃśca vṛkṣān /
ākramya māhātmyaguṇairvirājan rājāyate yatra sa pārijātaḥ

10.27

kṛṣṭe tapaḥśīlahalairakhinnaistriviṣṭapakṣetratale prasūtāḥ /
evaṃvidhā yatra sadānuvṛttā divaukasāṃ bhogavidhānavṛkṣāḥ

10.28

manaḥśilābhairvadanairvihaṃgā yatrākṣibhiḥ sphāṭikasaṃnibhaiśca /
śāvaiśca pakṣairabhilohitāntairmāñjiṣṭhakairardhasitaiśca pādaiḥ

10.29

citraiḥ suvarṇacchadanaistathānye vaiḍuryanīlairnayanaiḥ prasannaiḥ /
vihaṃgamāḥ śiñjirikābhidhānā rutairmanaḥśrotraharairbhramanti

10.30

raktābhiragreṣu ca vallarībhirmadhyeṣu cāmīkarapiñjarābhiḥ /
vaiḍūryavarṇābhirupāntamadhyeṣvalaṃkṛtā yatra khagāścaranti

10.31

rociṣṇavo nāma patatriṇo 'nye diptāgnivarṇā jvalitairivāsyaiḥ /
bhramanti dṛṣṭīrvapuṣākṣipantaḥ svanaiḥ śubhairapsaraso harantaḥ

10.32

yatreṣṭaceṣṭāḥ satataprahṛṣṭā nirartayo nirjaraso viśokāḥ /
svaiḥ karmabhirhīnaviśiṣṭamadhyāḥ svayaṃprabhāḥ puṇyakṛto ramante

10.33

pūrvaṃ tapomūlyaparigraheṇa svargakrayārthaṃ kṛtaniścayānām /
manāṃsi khinnāni tapodhanānāṃ haranti yatrāpsaraso laḍantyaḥ

10.34

nityotsavaṃ taṃ ca niśāmya lokaṃ nistandrinidrāratiśokarogam /
nando jarāmṛtyuvaśaṃ sadārtaṃ mene śmaśānapratimaṃ nṛlokam

10.35

aindraṃ vanaṃ tacca dadarśa nandaḥ samantato vismayaphulladṛṣṭiḥ /
harṣānvitāścāpsarasaḥ parīyuḥ sagarvamanyonyamavekṣamāṇāḥ

10.36

sadā yuvatyo madanaikakāryāḥ sādhāraṇāḥ puṇyakṛtāṃ vihārāḥ /
divyāśca nirdoṣaparigrahāśca tapaḥphalasyāśrayaṇaṃ surāṇām

10.37

tāsāṃ jagurdhīramudāttamanyāḥ padmāni kāścillalitaṃ babhañjuḥ /
anyonyaharṣān nanṛtustathānyāścitrāṅgahārāḥ stanabhinnahārāḥ

10.38

kāsāṃcidāsāṃ vadanāni rejurvanāntarebhyaścalakuṇḍalāni /
vyāviddhaparṇebhya ivākarebhyaḥ padmāni kāraṇḍavaghaṭṭitāni

10.39

tāḥ niḥsṛtāḥ prekṣya vanāntarebhyastaḍitpatākā iva toyadebhyaḥ /
nandasya rāgeṇa tanurvivepe jale cale candramasaḥ prabheva

10.40

vapuśca divyaṃ lalitāśca ceṣṭāstataḥ sa tāsāṃ manasā jahāra /
kautūhalāvarjitayā ca dṛṣṭyā saṃśleṣatarṣādiva jātarāgaḥ

10.41

sa jātatarṣo 'psarasaḥ pipāsustatprāptaye 'dhiṣṭhitaviklavārtaḥ /
lolendriyāśvena manorathena jehrīyamāṇo na dhṛtiṃ cakāra

10.42

yathā manuṣyo malinaṃ hi vāsaḥ kṣāreṇa bhūyo malinīkaroti /
malakṣayārthaṃ na malodbhavārthaṃ rajastathāsmai munirācakarṣa

10.43

doṣāṃśca kāyād bhiṣagujjihīrṣurbhūyo yathā kleśayituṃ yateta /
rāgaṃ tathā tasya munirjighāṃsurbhūyastaraṃ rāgamupānināya

10.44

dīpaprabhāṃ hanti yathāndhakāre sahasraraśmeruditasya dīptiḥ /
manuṣyaloke dyutimaṅganānāmantardadhātyapsarasāṃ tathā śrīḥ

10.45

mahacca rūpaṃ svaṇu hanti rūpaṃ śabdo mahān hanti ca śabdamalpam /
gurvī rujā hanti rujāṃ ca mṛdvīṃ sarvo mahān heturaṇorvadhāya

10.46

muneḥ prabhāvācca śaśāka nandastaddarśanaṃ soḍhumasahyamanyaiḥ /
avītarāgasya hi durbalasya mano dahedapsarasāṃ vapuḥśrīḥ

10.47

matvā tato nandamudīrṇarāgaṃ bhāryānurodhādapavṛttarāgam /
rāgeṇa rāgaṃ pratihantukāmo munirvirāgo giramityuvāca

10.48

etāḥ striyaḥ paśya divaukasastvaṃ nirīkṣya ca brūhi yathārthatattvam /
etāḥ kathaṃ rūpaguṇairmatāste sa vā jano yatra gataṃ manaste

10.49

athāpsaraḥsveva niviṣṭadṛṣṭī rāgāgnināntarhṛdaye pradīptaḥ /
sagadgadaṃ kāmaviṣaktacetāḥ kṛtāñjalirvākyamuvāca nandaḥ

10.50

haryaṅganāsau muṣitaikadṛṣṭiryadantare syāttava nātha vadhvāḥ /
tadantare 'sau kṛpaṇā vadhūste vapuṣmatīrapsarasaḥ pratītya

10.51

āsthā yathā pūrvamabhūnna kācidanyāsu me strīṣu niśāmya bhāryām /
tasyāṃ tataḥsamprati kācidāsthā na me niśāmyaiva hi rūpamāsām

10.52

yathā pratapto mṛdunātapena dahyeta kaścin mahatānalena /
rāgeṇa pūrvaṃ mṛdunābhitapto rāgāgninānena tathābhidahye

10.53

vāgvāriṇāṃ māṃ pariṣiñca tasmādyāvanna dahye sa ivābjaśatruḥ /
rāgāgniradyaiva hiṃ māṃ didhakṣuḥ kakṣaṃ savṛkṣāgramivotthito 'gniḥ

10.54

prasīda sīdāmi vimuñca mā mune vasundharādhairya na dhairyamasti me /
asūn vimokṣyāmi vimuktamānasa prayaccha vā vāgamṛtaṃ mumūrṣave

10.55

anarthabhogena vighātadṛṣṭinā pramādadaṃṣṭreṇa tamoviṣāgninā /
ahaṃ hi daṣṭo hṛdi manmathāhinā vidhatsva tasmādagadaṃ mahābhiṣak

10.56

anena daṣṭo madanāhināhinā na kaścidātmanyanavasthitaḥ sthitaḥ /
mumoha bodhyorhyacalātmano mano babhūva dhīmāṃśca sa śantanustanuḥ

10.57

sthite viśiṣṭe tvayi saṃśraye śraye yathā na yāmīha vasan diśaṃ diśam /
yathā ca labdhvā vyasanakṣayaṃ kṣayaṃ vrajāmi tanme kuru śaṃsataḥ sataḥ

10.58

tato jighāṃsurhṛdi tasya tattamastamonudo naktamivotthitaṃ tamaḥ /
maharṣicandro jagatastamonudastamaḥprahīṇo nijagāda gautamaḥ

10.59

dhṛtiṃ pariṣvajya vidhūya vikriyāṃ nigṛhya tāvacchrutacetasī śṛṇu /
imā yadi prārthayase tvamaṅganā vidhatsva śuklārthamihottamaṃ tapaḥ

10.60

imā hi śakyā na balānna sevayā na saṃpradānena na rūpavattayā /
imā hriyante khalu dharmacaryayā sacet praharṣaścara dharmamādṛtaḥ

10.61

ihādhivāso divi daivataiḥ samaṃ vanāni ramyāṇyajarāśca yoṣitaḥ /
idaṃ phalaṃ svasya śubhasya karmaṇo na dattamanyena na cāpyahetutaḥ

10.62

kṣitau manuṣyo dhanurādibhiḥ śramaiḥ striyaḥ kadāciddhi labheta vā na vā /
asaṃśayaṃ yattviha dharmacaryayā bhaveyuretā divi puṇyakarmaṇaḥ

10.63

tadapramatto niyame samudyato ramasva yadyapsaraso 'bhilipsase /
ahaṃ ca te 'tra pratibhūḥ sthire vrate yathā tvamābhiniyataṃ sameṣyasi

10.64

ataḥparaṃ paramamiti vyavasthitaḥ parāṃ dhṛtiṃ paramamunau cakāra saḥ /
tato muniḥ pavana ivāmbarāt patan pragṛhya taṃ punaragamanmahītalam

Original text: Saundarānanda · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc