Śatakatraya · Chapter 2
śṛṅgāra-śatakam
bhartṛhareḥ
śambhu-svayambhu-harayo hariṇekṣaṇānāṃ
yenākriyanta satataṃ gṛha-kumbha-dāsāḥ |
vācām agocara-caritra-vicitritāya
tasmai namo bhagavate makara-dhvajāya
smitena bhāvena ca lajjayā bhiyā
parāṇmukhair ardha-kaṭākṣa-vīkṣaṇaiḥ |
vacobhir īrṣyā-kalahena līlayā
samasta-bhāvaiḥ khalu bandhanaṃ striyaḥ
bhrū-cāturyāt kuṣcitākṣāḥ kaṭākṣāḥ
snigdhā vāco lajjitāntāś ca hāsāḥ |
līlā-mandaṃ prasthitaṃ ca sthitaṃ ca
strīṇām etad bhūṣaṇaṃ cāyudhaṃ ca
kvacit sa-bhrū-bhaṅgaiḥ kvacid api ca lajjā-parigataiḥ
kvacid bhūri-trastaiḥ kvacid api ca līlā-vilalitaiḥ |
kumārīṇām etair madana-subhagair netra-valitaiḥ
sphuran-nīlābjānāṃ prakara-parikīrṇā iva diśaḥ
vaktraṃ candra-vikāsi paṅkaja-parīhāsa-kṣame locane
varṇaḥ svarṇam apākariṣṇur alinī-jiṣṇuḥ kacānāṃ cayaḥ |
bakṣojāv ibha-kumbha-vibhrama-harau gurvī nitamba-sthalī
vācāṃ hāri ca mārdavaṃ yuvatīṣu svābhāvikaṃ maṇḍanam
smita-kiñcin-mugdhaṃ sarala-taralo dṛṣṭi-vibhavaḥ
parispando vācām abhinava-vilāsokti-sarasaḥ |
gatānām ārambhaḥ kisalayita-līlā-parikaraḥ
spṛśantyās tāruṇyaṃ kim iva na hi ramyaṃ mṛgadṛśaḥ
draṣṭavyeṣu kim uttamaṃ mṛgadṛśaḥ prema-prasannaṃ mukhaṃ
ghrātaveṣv api kiṃ tad-āsya-pavanaḥ śravyeṣu kiṃ tad-vacaḥ |
kiṃ svādyeṣu tad-oṣṭha-pallava-rasaḥ spṛśyeṣu kiṃ tad-vapurdhyeyaṃ
kiṃ nava-yauvane sahṛdayaiḥ sarvatra tad-vibhramāḥ
etāś calad-valaya-saṃhati-mekhalotthajhaṅkāra-
nūpura-parājita-rāja-haṃsyaḥ |
kurvanti kasya na mano vivaśaṃ taruṇyo
vitrasta-mugdha-hariṇī-sadṛśaiḥ kaṭākṣaiḥ
kuṅkuma-paṅka-kalaṅkita-dehā
gaura-payodhara-kampita-hārā |
nūpura-haṃsa-raṇat-padmā
kaṃ na vaśīkurute bhuvi rāmā
nūnaṃ hi te kavi-varā viparīta-vāco
ye nityam āhur abalā iti kāminīs tāḥ |
yābhir vilolitara-tāraka-dṛṣṭi-pātaiḥ
śakrādayo 'pi vijitās tv abalāḥ kathaṃ tāḥ
nūnam ājñā-karas tasyāḥ subhruvo makara-dhvajaḥ |
yatas tan-netra-sañcāra-sūciteṣu pravartate
keśāḥ saṃyaminaḥ śruter api paraṃ pāraṃ gate locane
antar-vaktram api svabhāva-śuci-bhīḥ kīrṇaṃ dvijānāṃ gaṇaiḥ |
muktānāṃ satatādhivāsa-rucirau vakṣoja-kumbhāv imāvitthaṃ
tanvi vapuḥ praśāntam api terāgaṃ karoty eva naḥ
mugdhe dhānuṣkatā keyam apūrvā tvayi dṛśyate |
yayā vidhyasi cetāṃsi guṇair eva na sāyakaiḥ
sati pradīpe saty agnau satsu tārāravīnduṣu |
vinā me mṛga-śāvākṣyā tamo-bhūtam idaṃ jagat
udvṛttaḥ stana-bhāra eṣa tarale netre cale bhrū-late
rāgādhiṣṭhitam oṣṭha-pallavam idaṃ kurvantu nāma vyathām |
saubhāgyākṣara-mālikeva likhitā puṣpāyudhena svayaṃ
madhyasthāpi karoti tāpam adhikaṃ romāvaliḥ kena sā
mukhena candra-kāntena mahānīlaiḥ śiroruhaiḥ |
karābhyāṃ padmarāgābhyāṃ reje ratnamayīva sā
guruṇā stana-bhāreṇa mukha-candreṇa bhāsvatā |
śanaiś-carābhyāṃ pādābhyāṃ reje grahamayīva sā
tasyāḥ stanau yadi ghanau jaghanaṃ ca hāri
vaktraṃ ca cāru tava citta kim ākulatvam |
puṇyaṃ kuruṣva yadi teṣu tavāsti vāñchā
puṇyair vinā na hi bhavanti samīhitārthāḥ
ime tāruṇya-śrī-nava-parimalāḥ prauḍha-suratapratāpa-
prārambhāḥ smara-vijaya-dāna-pratibhuvaḥ |
ciraṃ cetaś corā abhinava-vikāraika-guravo
vilāsa-vyāpārāḥ kim api vijayante mṛga-dṛśām
praṇaya-madhurāḥ premodgārā rasāśrayatāṃ gatāḥ
phaṇiti-madhurā mugdha-prāyāḥ prakāśita-sammadāḥ |
prakṛti-subhagā visrambhārdrāḥ smarodaya-dāyinī
rahasi kim api svairālāpā haranti mṛgīdṛśām
viśramya viśramya vana-drumāṇāṃ
chāyāsu tanvī vicacāra kācit |
stanottarīyeṇa karoddhṛtena
nivārayantī śaśino mayūkhān
adarśane darśana-mātra-kāmā
dṛṣṭvā pariṣvaṅga-sukhaika-lolā |
āliṅgitāyāṃ punar āyatākṣyāmāśāsmahe
vigrahayor abhedam
mālatī śirasi jṛmbhaṇaṃ mukhe
candanaṃ vapuṣi kuṅkumāvilam |
vakṣasi priyatamā madālasā
svarga eṣa pariśiṣṭa āgamaḥ
prāṅ mām eti manāg anāgata-rasaṃ jātābhilāṣāṃ tataḥ
savrīḍaṃ tad anu ślathodyamam atha pradhvasta-dhairyaṃ punaḥ |
premārdraṃ spṛhaṇīya-nirbhara-rahaḥ krīḍā-pragalbhaṃ tato
niḥsaṅgāṅga-vikarṣaṇādhika-sukha-ramyaṃ kula-strī-ratam
urasi nipatitānāṃ srasta-dhammillakānāṃ
mukulita-nayanānāṃ kiñcid-unmīlitānām |
upari surata-kheda-svinna-gaṇḍa-sthalānāmadhara-
madhu vadhūnāṃ bhāgyavantaḥ pibanti
āmīlita-nayanānāṃ yaḥ
surataraso 'nu saṃvidaṃ bhāti |
mithurair mitho 'vadhāritamavitatham
idam eva kāma-nirbarhaṇam
idam anucitam akramaś ca puṃsāṃ
yad iha jarāsv api manmathā vikārāḥ |
tad api ca na kṛtaṃ nitambinīnāṃ
stana-patanāvadhi jīvitaṃ rataṃ vā
rājas-tṛṣṇāmburāśer na hi jagati gataḥ kaścid evāvasānaṃ
ko vārtho 'rthaiḥ prabhūtaiḥ sva-vapuṣi galite yauvane sānurāge |
gacchāmaḥ sadma yāvad vikasita-nayanendīvarālokinīnāmākramyākramya
rūpaṃ jhaṭiti na jarayā lupyate preyasīnām
rāgasyāgāram ekaṃ naraka-śata-mahā-duḥkha-samprāpti-heturmohasyotpatti-
bījaṃ jaladhara-paṭalaṃ jñāna-tārādhipasya |
kandarpasyaika-mitraṃ prakaṭita-vividha-spaṣṭa-doṣa-prabandhaṃ
loke 'smin na hy artha-vraja-kula-bhavana-yauvanād anyad asti
śṛṅgāra-druma-nīrade prasṛmara-krīḍā-rasa-srotasi
pradyumna-priya-bāndhave catura-vāṅ-muktā-phalodanvati |
tanvī-netra-cakora-pāvana-vidhau saubhāgya-lakṣmī-nidhau
dhanyaḥ ko 'pi na vikriyāṃ kalayati prāpte nave yauvane
saṃsāre 'sminn asāre kunṛpati-bhavana-dvāra-sevā-kalaṅkavyāsaṅga-
vyasta-dhairyaṃ katham amala-dhiyo mānasaṃ saṃvidadhyuḥ |
yady etāḥ prodyad-indu-dyuti-nicaya-bhṛto na syur ambhoja-netrāḥ
preṅkhat-kāñcī-kalāpāḥ stana-bhara-vinaman-madhya-bhājas taruṇyaḥ
siddhādhyāsita-kandare hara-vṛṣa-skandhāvarugṇa-drume
gaṅgā-dhauta-śilā-tale himavataḥ sthāne sthite śreyasi |
kaḥ kurvīta śiraḥ praṇāma-malinaṃ mlānaṃ manasvī jano
yad-vitrasta-kuraṅga-śāva-nayanā na syuḥ smarāstraṃ striyaḥ
saṃsāra tava paryanta-padavī na davīyasī |
antarā dustarā na syur yadi te madirekṣaṇām
diśa vana-hariṇībhyo vaṃśa-kāṇḍa-cchavīnāṃ
kavalam upala-koṭi-cchinna-mūlaṃ kuśānām |
śaka-yuvati-kapolāpāṇḍutāmbūla-vallīdalam
aruṇa-nakhāgraiḥ pāṭitaṃ vā vadhūbhyaḥ
asārāḥ sarve te virati-virasāḥ pāpa-viṣayā
jugupsyantāṃ yad vā nanu sakala-doṣāspadam iti |
tathāpy etad-bhūmau nahi para-hitāt puṇyam adhikaṃ
na cāsmin saṃsāre kuvalaya-dṛśo ramyam aparam
etat-kāma-phalo loke yad dvayor eka-cittatā |
anya-citta-kṛte kāme śavayor iva saṅgamaḥ || BharSt_2.35*1 ||
mātsaryam utsārya vicārya kāryamāryāḥ
samaryādam idaṃ vadantu |
sevyā nitambāḥ kim u bhūdharāṇāmata
smara-smera-vilāsinīnām
saṃsāre svapna-sāre pariṇati-tarale dve gatī paṇḍitānāṃ
tattva-jñānāmṛtāmbhaḥ-plava-lalita-dhiyāṃ yātu kālaḥ kathañcit |
no cen mugdhāṅganānāṃ stana-jaghana-ghanābhoga-sambhoginīnāṃ
sthūlopastha-sthalīṣu sthagita-karatala-sparśa-līlodyamānām
āvāsaḥ kriyatāṃ gaṅge pāpa-hāriṇi vāriṇi |
stana-dvaye taruṇyā vā manohāriṇi hāriṇi
kim iha bahubhir uktair yukti-śūnyaiḥ pralāpairdvayam
iha puruṣāṇāṃ sarvadā sevanīyam |
abhinava-mada-līlā-lālasaṃ sundarīṇāṃ
stana-bhara-parikhinnaṃ yauvanaṃ vā vanaṃ vā
satyaṃ janā vacmi na pakṣa-pātāl
lokeṣu saptasv api tathyam etat |
nānyan manohāri nitambinībhyo
duḥkhaika-hetur na ca kaścid anyaḥ
kāntety utpala-locaneti vipula-śroṇī-bharety unnamatpīnottuṅga-
payodhareti samukhāmbhojeti subhrūr iti |
dṛṣṭvā mādyati modate 'bhiramate prastauti vidvān api
pratyakṣāśuci-bhastrikāṃ striyam aho mohasya duśceṣṭitam
smṛtā bhavati tāpāya dṛṣṭā conmāda-kāriṇī |
spṛṣṭā bhavati mohāya sā nāma dayitā katham
tāvad evāmṛtamayī yāval locana-gocarā |
cakṣuṣ-pathād atītā tu viṣād apy atiricyate
nāmṛtaṃ na viṣaṃ kiñcid etāṃ muktvā nitambinīm |
saivāmṛta-latā raktā viraktā viṣa-vallarī
āvartaḥ saṃśayānām avinaya-bhuvanaṃ paṭṭaṇaṃ sāhasānāṃ
doṣāṇāṃ sannidhānaṃ kapaṭa-śata-mayaṃ kṣetram apratyayānām |
svarga-dvārasya vighno naraka-pura-mukha sarvamāyākaraṇḍaṃ
strī-yantraṃ kena sṛṣṭaṃ viṣam amṛtamayaṃ prāṇi-lokasya pāśaḥ
no satyena mṛgāṅka eṣa vadanī-bhūto na cendīvaradvandvaṃ
locanatāṃ gata na kanakair apy aṅga-yaṣṭiḥ kṛtā |
kintv evaṃ kavibhiḥ pratārita-manās tattvaṃ vijānann api
tvaṅ-māṃsāsthi-mayaṃ vapur mṛga-dṛśāṃ mando janaḥ sevate
līlāvatīnāṃ sahajā vilāsāsta
eva mūḍhasya hṛdi sphuranti |
rāgo nalinyā hi nisarga-siddhastatra
bhramty eva vṛthā ṣaḍ-aṅghriḥ
saṃmohayanti madayanti viḍambayanti
nirbhartsyanti ramayanti viṣādayanti |
etāḥ praviśya sadayaṃ hṛdayaṃ narāṇāṃ
kiṃ nāma vāma-nayanā na samācaranti || BharSt_2.47*1 ||
yad etat pūrṇendu-dyuti-haram udārākṛti paraṃ
mukhābjaṃ tanvaṅgyāḥ kila vasati yatrādhara-madhu |
idaṃ tat kiṃ pāka-druma-phalam idānīm atirasavyatīte 'smin
kāle viṣam iva bhaviṣyty asukhadam
unmīlat-trivalī-taraṅga-nilayā prottuṅga-pīna-stanadvandvenodgata-
cakravāka-yugalā vaktrāmbujodbhāsinī |
kāntākāra-dharā nadīyam abhitaḥ krūrātra nāpekṣate
saṃsārārṇava-majjanaṃ yadi tadā dūreṇa santyajyatām
jalpanti sārdham anyena paśyanty anyaṃ savibhramāḥ |
hṛd-gataṃ cintayanty anyaṃ priyaḥ ko nāma yoṣitām
madhu tiṣṭhati vāci yoṣitāṃ hṛdi hālāhalam eva kevalam |
ataeva nipīyate 'dharo hṛdayaṃ muṣṭibhir eva tāḍyate
apasara sakhe dūrād asmāt kaṭākṣa-viṣānalāt
prakṛti-viṣamād yoṣit-sarpād vilāsa-phaṇābhṛtaḥ |
itara-phaṇinā daṣṭaḥ śakyaś cikitsitum auṣadhaiścatur-
vanitābhogi-grastaṃ hi mantriṇaḥ
vistāritaṃ makara-ketana-dhīvareṇa
strī-saṃjñitaṃ baḍiśam atra bhavāmbu-rāśau |
yenācirāt tad-adharāmiṣa-lola-martya-
matsyān vikṛṣya vipacaty anurāga-vahnau
kāminī-kāya-kāntāre kuca-parvata-durgame |
mā saṃcara manaḥ pāntha tatrāste smara-taskaraḥ
vyādīrgheṇa calena vaktra-gatinā tejasvinā bhoginā
nīlābja-dyutināhinā param ahaṃ dṛṣṭo na tac-cakṣuṣā |
dṛṣṭe santi cikitsakā diśi diśi prāyeṇa darmārthino
mugdhākṣkṣaṇa-vīkṣitasya na hi me vaidyo na cāpy auṣadham
iha hi madhura-gītaṃ nṛtyam etad-raso 'yaṃ
sphurati parimalo 'sau sparśa eṣa stanānām |
iti hata-paramārthair indriyair bhrāmyamāṇaḥ
sva-hita-karaṇa-dhūrtaiḥ pañcabhir vañcito 'smi
na gamyo mantrāṇāṃ na ca bhavati bhaiṣajya-viṣayo
na cāpi pradhvaṃsaṃ vrajati vividhaiḥ śāntika-śataiḥ |
bhramāveśād aṅge kam api vidadhad bhaṅgam asakṛt
smarāpasmāro 'yaṃ bhramayati dṛśaṃ ghūrṇayati ca
jāty-andhāya ca durmukhāya ca jarājīrṇā khilāṅgāya ca
grāmīṇāya ca duṣkulāya ca galat-kuṣṭhābhibhūtāya ca |
yacchantīṣu manoharaṃ nija-vapu-lakṣmī-lava-śraddhayā
paṇya-strīṣu viveka-kalpa-latikāśa-strīṣu rājyeta kaḥ
veśyāsau madana-jvālā
rūpe 'ndhana-vivardhitā |
kāmibhir yatra hūyante
yauvanāni dhanāni ca
kaś cumbati kula-puruṣo veśyādhara-pallavaṃ manojñam api |
cārabhaṭa-cora-ceṭaka-naṭa-viṭa-niṣṭhīvana-śarāvam
dhanyās ta eva dhavalāyata-locanānāṃ
tāruṇya-darpa-ghana-pīna-payodharāṇām |
kṣāmodaropari lasat-trivalī-latānāṃ
dṛṣṭvākṛtiṃ vikṛtim eti mano na yeṣām
bāle līlā-mukulitam amī mantharā dṛṣṭi-pātāḥ
kiṃ kṣipyante virama-virama vyartha eṣa śramas te |
sampraty anye vayam uparataṃ bālyam āsthā vanānte
kṣīṇo mohas tṛṇam iva jagaj-jālam ālokayāmaḥ
iyaṃ bālā māṃ praty anavaratam indīvara-dalaprabhā
cīraṃ cakṣuḥ kṣipati kim abhipretam anayā |
gato moho 'smākaṃ smara-śabara-bāṇa-vyatikarajvara-
jvālā śāntā tad api na varākī viramati
kiṃ kandarpa karaṃ kadarthayasi re kodaṇḍa-ṭaṅkāritaṃ
re re kokila komalaṃ kala-ravaṃ kiṃ vā vṛthā jalpasi |
mugdhe snigdha-vidagdha-cāru-madhurair lolaiḥ kaṭākṣair alaṃ
cetaś cumbita-candra-cūḍa-caraṇa-dhyānāmṛtaṃ vartate
virahe 'pi saṅgamaḥ khalu
parasparaṃ saṅgataṃ mano yeṣām |
hṛdayam api vighaṭṭitaṃ cet
saṅgī virahaṃ viśeṣayati
kiṃ gatena yadi sā na jīvati
prāṇiti priyatamā tathāpi kim |
ity udīkṣya nava-megha-mālikāṃ
na prayāti pathikaḥ sva-mandiram
viramata budhā yoṣit-saṅgāt sukhāt kṣaṇa-bhaṅgurāt
kuruta karuṇā-maitrī-prajñā-vadhū-jana-saṅgamam |
na khalu narake hārākrāntaṃ ghana-stana-maṇḍalaṃ
śaraṇam athavā śroṇī-bimbaṃ raṇan-maṇi-mekhalam
yadā yogābhyāsa-vyasana-kṛśayor ātma-manasoravicchinnā
maitrī sphurati kṛtinas tasya kim u taiḥ |
priyāṇām ālāpair adhara-madhubhir vaktra-vidhubhiḥ
saniśvāsāmodaiḥ sakuca-kalaśāśleṣa-surataiḥ
yadāsīd ajñānaṃ smara-timira-sañcāra-janitaṃ
tadā dṛṣṭa-nārī-mayam idam aśeṣaṃ jagad iti |
idānīm asmākaṃ paṭutara-vivekāñjana-juṣāṃ
samībhūtā dṛṣṭis tribhuvanam api brahma manute
tāvad eva kṛtinām api sphuratyeṣa
nirmala-viveka-dīpakaḥ |
yāvad eva na kuraṅga-cakṣuṣāṃ
tāḍyate caṭula-locanāñcalaiḥ
vacasi bhavati saṅga-tyāgam uddiśya vārtā
śruti-mukhara-mukhānāṃ kevalaṃ paṇḍitānām |
jaghanam aruṇa-ratna-granthi-kāñcī-kalāpaṃ
kuvalaya-nayanānāṃ ko vihātuṃ samarthaḥ
sva-para-pratārako 'sau
nindati yo 'līka-paṇḍito yuvatīḥ |
yasmāt tapaso 'pi phalaṃ
svargaḥ svarge 'pi cāpsarasaḥ
mattebha-kumbha-dalane bhuvi santi dhīrāḥ
kecit pracaṇḍa-mṛga-rāja-vadhe 'pi dakṣāḥ |
kintu bravīmi balināṃ purataḥ prasahya
kandarpa-darpa-dalane viralā manuṣyāḥ
san-mārge tāvad āste prabhavati ca naras tāvad evendriyāṇāṃ
lajjāṃ tāvad vidhatte vinayam api samālambate tāvad eva |
bhrū-cāpākṛṣṭa-muktāḥ śravaṇa-patha-gatā nīla-pakṣmāṇa ete
yāval līlāvatīnāṃ hṛdi na dhṛtimuṣo dṛṣṭi-bāṇāḥ patanti
unmatta-prema-saṃrambhād
ārabhante yad-aṅganāḥ |
tatra pratyūham ādhātuṃ
brahmāpi khalu kātaraḥ
tāvan mahattvaṃ pāṇḍityaṃ
kulīnatvaṃ vivekitā |
yāvaj jvalati nāṅgeṣu
hataḥ pañceṣu-pāvakaḥ
śāstrajño 'pi praguṇi-tanayo 'tyānta-bādhāpi bāḍhaṃ
saṃsāre 'smin bhavati viralo bhājanaṃ sad-gatīnām |
yenaitasmin niraya-nagara-dvāram udghāṭayantī
vāmākṣīṇāṃ bhavati kuṭilā bhrū-latā kuñcikeva
kṛśaḥ kāṇaḥ khañjaḥ śravaṇa-rahitaḥ puccha-vikalo
vraṇī pūya-klinnaḥ kṛmi-kula-śatair āvṛta-tanuḥ |
kṣudhā kṣāmo jīrṇaḥ piṭharaka-kapālārpita-galaḥ
śunīm anveti śvā hatam api ca hanty eva madanaḥ
strī-mudrāṃ kusumāyudhasya jayinīṃ sarvārtha-sampat-karīṃ
ye mūḍhāḥ pravihāya yānti kudhiyo mithyā-phalānveṣiṇaḥ |
te tenaiva nihatya nirdayataraṃ nagnīkṛtā muṇḍitāḥ
kecit pañca-śikhī-kṛtāś ca jaṭilāḥ kāpālikāś cāpare
viśvāmitra-parāśara-prabhṛtayo vātāmbu-parṇāśanāste 'pi
strī-mukha-paṅkajaṃ sulalitaṃ dṛṣṭvaiva mohaṃ gatāḥ |
śālyannaṃ sa-ghṛtaṃ payo-dadhi-yutaṃ ye bhuñjate mānavāsteṣām
indriya-nigraho yadi bhaved vindhyaḥ plavet sāgare
parimala-bhṛto vātāḥ śākhā navāṅkura-koṭayo
madhura-vidhurotkaṇṭhā-bhājaḥ priyā pika-pakṣiṇām |
virala-virasa-svedodgārā vadhū-vadanendavaḥ
prasarati madhau dhātryāṃ jāto na kasya guṇodayaḥ
madhur ayaṃ madhurair api kokilā
kala-ravair malayasya ca vāyubhiḥ |
virahiṇaḥ prahiṇasti śarīriṇo
vipadi hanta sudhāpi viṣāyate
āvāsaḥ kila-kiñcitasya dayitā-pārśve vilāsālasāḥ
karṇe kokila-kāminī-kala-ravaḥ smero latā-maṇḍapaḥ |
goṣṭhī sat-kavibhiḥ samaṃ katipayair mugdhāḥ sudhāṃśoḥ karāḥ
keṣāṃcit sukhayanti cātra hṛdayaṃ caitre vicitrāḥ kṣapāḥ
pāntha strī-virahānalāhuti-kalām ātanvatī mañjarīmākandeṣu
pikāṅganābhir adhunā sotkaṇṭham ālokyate |
apy ete nava-pāṭalā-parimala-prāg-bhāra-pāṭac-carā
vānti-klānti-vitāna-tānava-kṛtaḥ śrīkhaṇḍa-śailānilāḥ
prathitaḥ praṇayavatīnāṃ
tāvat padam ātanotu hṛdi mānaḥ |
bhavati na yāvac candanataru-
surabhir malaya-pavamānaḥ
sahakāra-kusuma-kesaranikara-
bharāmoda-mūrcchita-dig-ante |
madhura-madhura-vidhura-madhupe
madhau bhavet kasya notkaṇṭhā
acchāccha-candana-rasārdratarā mṛgākṣyo
dhārā-gṛhāṇi kusumāni ca kaumudī ca |
mando marut sumanasaḥ śuci harmya-pṛṣṭhaṃ
grīṣme madaṃ ca madanaṃ ca vivardhayanti
srajo hṛdy āmodā vyajana-pavanaś candra-kiraṇāḥ
parāgaḥ kāsāro malayaja-rajaḥ śīdhu viśadam |
śuciḥ saudhotsaṅgaḥ pratanu vasanaṃ paṅkaja-dṛśo
nidāgha-rtāv etad vilasati labhante sukṛtinaḥ
sudhā-śubhraṃ dhāma sphurad-amala-raśmiḥ śaśadharaḥ
priyā-vaktrāmbhojaṃ malayaja-rajaś cātisurabhiḥ |
srajo hṛdyāmodās tad idam akhilaṃ rāgiṇi jane
karoty antaḥ kṣobhaṃ na tu viṣaya-saṃsarga-vimukhe
taruṇī-veṣoddīpita-kāmā
vikasaj-jātī-puṣpa-sugandhiḥ |
unnata-pīna-payodhara-bhārā
prāvṛṭ tanute kasya na harṣam
viyad-upacita-meghaṃ bhūmayaḥ kandalinyo
nava-kuṭaja-kadambāmodino gandhavāhāḥ |
śikhi-kula-kala-kekārāvaramyā vanāntāḥ
sukhinam asukhinaṃ vā sarvam utkaṇṭhayanti
upari ghanaṃ ghana-paṭalaṃ
tiryag girayo 'pi nartita-mayūrāḥ |
kṣitir api kandala-dhavalā
dṛṣṭiṃ pathikaḥ kva pātayati
ito vidyud-vallī-vilasitam itaḥ ketaki-taroḥ
sphuran gandhaḥ prodyaj-jalada-ninada-sphūrjitam itaḥ |
itaḥ keki-krīḍā-kala-kala-ravaḥ pakṣmala-dṛśāṃ
kathaṃ yāsyanty ete viraha-divasāḥ sambhṛta-rasāḥ
asūci-sañcāre tamasi nabhasi prauḍha-jaladadhvani-
prājñaṃmanye patati pṛṣatānāṃ ca nicaye |
idaṃ saudāminyāḥ kanaka-kamanīyaṃ vilasitaṃ
mudaṃ ca mlāniṃ ca prathayati pathi svaira-sudṛśām
āsāreṇa na harmyataḥ priyatamair yātuṃ bahiḥ śakyate
śītotkampa-nimittam āyata-dṛśā gāḍhaṃ samāliṅgyate |
jātāḥ śīkara-śītalāś ca marutor atyanta-kheda-cchido
dhanyānāṃ bata durdinaṃ sudinatāṃ yāti priyā-saṅgame
ardhaṃ suptvā niśāyāḥ sarabhasa-suratāyāsa-sanna-ślathāṅgaprodbhūtāsahya-
tṛṣṇo madhu-mada-nirato harmya-pṛṣṭhe vivikte |
sambhoga-klānta-kāntā-śithila-bhuja-latā-varjitaṃ karkarīto
jyotsnābhinnāccha-dhāraṃ pibati na salilaṃ śāradaṃ manda-puṇyaḥ
hemante dadhi-dugdha-sarpir aśanā māñjiṣṭha-vāso-bhṛtaḥ
kāśmīra-drava-sāndra-digdha-vapuṣaś chinnā vicitrai rataiḥ |
vṛttoru-stana-kāminojana-kṛtāśleṣā gṛhābhyantare
tāmbūlī-dala-pūga-pūrita-mukhā dhanyāḥ sukhaṃ śerate
praduyat-prauḍha-priyaṅgu-dyuti-bhṛti vikasat-kunda-mādyad-dvirephe
kāle prāleya-vāta-pracala-vilasitodāra-mandāra-dhāmni |
yeṣāṃ no kaṇṭha-lagnā kṣaṇam api tuhina-kṣoda-dakṣā mṛgākṣī
tesām āyāma-yāmā yama-sadana-samā yāminī yāti yūnām
cumbanto gaṇḍa-bhittīr alakavati mukhe sītkṛtāny ādadhānā
vakṣaḥ-sūtkañcukeṣu stana-bhara-pulakodbhedam āpādayantaḥ |
ūrū-nākampayantaḥ pṛthu-jaghana-taṭāt sraṃsayanto 'ṃśukāni
vyaktaṃ kāntā-janānāṃ viṭa-carita-bhṛtaḥ śaiśirā vānti vātāḥ
keśānākulayan dṛśo mukulayan vāso balād ākṣipannātanvan
pulakodgamaṃ prakaṭayann āvega-kampaṃ śanaiḥ |
bāraṃ bāram udāra-sītkṛta-kṛto danta-cchadān pīḍayan
prāyaḥ śaiśira eṣa samprati marut kāntāsu kāntāyate
yady asya nāsti ruciraṃ tasmiṃs tasya spṛhā manojñe 'pi |
ramaṇīye 'pi sudhāṃśau na manaḥ-kāmaḥ sarojinyāḥ
vairāgye saṃcaraty eko nītau bhramati cāparaḥ |
śṛṅgāre ramate kaścid bhuvi bhedāḥ parasparam
Original text: Śatakatraya (1. Nītiśataka, 2. Śṛṅgāraśataka, 3. Vairāgyaśataka) · Data entry Jan Brzezinski · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0