Scripture Library

Sangita Ratnakara · Chapter p7

saṅgītaratnākaraḥ‎
prathamaḥ svaragatādhyāyaḥ
tatrādimaṃ padārthasaṃgrahākhyaṃ prakaraṇam
brahmagranthijamārutānugatinā cittena hṛtpaṅkaje
sūrīṇāmanu rañjakaḥ śrutipadaṃ yo'yaṃ svayaṃ rājate /
yasmād grāmavibhāgavarṇaracanā'laṅkārajātikramo
vande nādatanuṃ tamuddhurajagadgītaṃ mude śaṅkaram

p7.2

asti svastigṛhaṃ vaṃśaḥ śrīmatkāśmīrasaṃbhavaḥ /
ṛṣervṛṣagaṇājjātaḥ kīrttikṣālitadiṅmukhaḥ

p7.3

yajvabhirdharmadhīdhuryairvedasāgarapāragaiḥ /
yo dvijendrairalañcakre brahmabhirbhūgatairiva

p7.4

tatrābhūdbhāskaraprakhyo bhāskarastejasāṃ nidhiḥ /
alaṅkartuṃ dakṣiṇāśāṃ yaścakre dakṣiṇā'yanam

p7.5

tasyābhūttanayaḥ prabhūtavinayaḥ śrīsoḍhalaḥ prauḍhadhī-
ryena śrīkaraṇapravṛddhavibhavaṃ bhūvallabhaṃ bhillamam /
ārādhyākhilalokaśokaśamanīkīrttiḥ samāsāditā
jaitre jaitrapadaṃ nyadhāyi mahatī śrīsiṅghaṇe śrīrapi

p7.6

ekaḥ kṣmāvalaye kṣitīśvaramilanmaulīndranīlāvali-
prodañcaddyuticitritāṅghrinakharaśreṇirnṛpālāgraṇīḥ /
śrīmatsiṅghaṇadeva eva vijayī yasya pratāpānalo
viśvavyāpyapi dandahīti hṛdayānyeva dviṣāmuddhuraḥ

p7.7

taṃ prasādya sudhīdhuryo guṇinaṃ guṇarāgiṇam /
guṇagrāmeṇa yo viprānupakārairatītṛpat

p7.8

dadau na kiṃ na kiṃ jajñau na dadhau kāṃ ca sampadam /
kaṃ dharmaṃ vidadhau naiṣa na babhau kairguṇairayam

p7.9

tasmāddugdhāmbudherjātaḥ śārṅgadevaḥ sudhākaraḥ /
uparyupari sarvānyaḥ sudaudāryasphuratkaraḥ

p7.10

kṛtagurupadasevaḥ prīṇitāśeṣadevaḥ
kalitasakalaśāstraḥ pūjitāśeṣapātraḥ /
jagati vitatakīrttirmanmathodāramūrtiḥ
pracurataravivekaḥ śārṅgadevo'yamekaḥ

p7.11

nānāsthāneṣu saṃbhrāntā pariśrāntā sarasvatī /
sahavāsapriyā śaśvadviśrāmyati tadālaye

p7.12

sa vinodaikarasiko bhāgyavaidagdhyabhājanam /
dhanadānena viprāṇāmārtiṃ saṃhṛtya śāśvatīm

p7.13

jijñāsūnāṃ ca vidyābhirgadārtānāṃ rasāyanaiḥ /
adhunā'khilalokānāṃ tāpatrayajihīrṣayā

p7.14

śāśvatāya ca dharmāya kīrttyai niḥśreyasāptaye /
āviṣkaroti saṃgītaratnākaramudāradhīḥ

p7.15

sadāśivaḥ śivā brahmā bharataḥ kaśyapo muniḥ /
mataṅgo yāṣṭiko durgāśaktiḥ śārdūlakohalau

p7.16

viśākhilo dattilaśca kambalo'śvatastathā /
vāyurviśvāvasū rambhā'rjuno nāradatumburū

p7.17

āñjaneyo mātṛgupto rāvaṇo nandikeśvaraḥ /
svātirgaṇo bindurājaḥ kṣetrarājaśca rāhulaḥ

p7.18

rudraṭo nānyabhūpālo bhojabhūvallabhastathā /
paramardī ca someśo jagadekamahīpatiḥ

p7.19

vyākhyātāro bhāratīye lollaṭodbhaṭaśaṅkukāḥ /
bhaṭṭābhinavaguptaśca śrīmatkīrttidharaḥ paraḥ

p7.20

anye ca bahavaḥ pūrve ye saṃgītaviśāradāḥ /
agādhabodhamanthena teṣāṃ matapayonidhim

p7.21

nirmathya śrīśārṅgadevaḥ sāroddhāramimaṃ vyadhāt /
gītaṃ vādyaṃ tathā nṛttaṃ trayaṃ saṃgītamucyate

p7.22

mārgo deśīti tad dvedhā tatra mārgaḥ sa ucyate /
yo mārgito viriñcyādyaiḥ prayukto bharatādibhiḥ

p7.23

devasya purataḥ śaṃbhorniyatābhyudayapradaḥ /
deśe deśe janānāṃ yadrucyā hṛdayarañjakam

p7.24

gītaṃ ca vādanaṃ nṛttaṃ taddeśītyabhidhīyate /
nṛttaṃ vādyānugaṃ proktaṃ vādyaṃ gītānuvarti ca

p7.25

ato gītaṃ pradhānatvādatrādāvabhidhīyate /
sāmavedādidaṃ gītaṃ saṃjagrāha pitāmahaḥ

p7.26

gītena prīyate devaḥ sarvajñaḥ pārvatīpatiḥ /
gopīpatirananto'pi vaṃśadhvanivaśaṃ gataḥ

p7.27

sāmagītirato brahmā vīṇā''saktā sarasvatī /
kimanye yakṣagandharvadevadānavamānavāḥ

p7.28

ajñātaviṣayāsvādo bālaḥ paryaṅkikāgataḥ /
rudangītāmṛtaṃ pītvā harṣotkarṣaṃ prapadyate

p7.29

vanecarastṛṇāhāraścitraṃ mṛgaśiśuḥ paśuḥ /
lubdho lubdhakasaṅgīte gīte yacchati jīvitam

p7.30

tasya gītasya māhā''tmyaṃ ke praśaṃsitumīśate /
dharmārthakāmamokṣāṇāmidamevaikasādhanam

p7.31

tatra svaragatādhyāye prathame pratipādyate /
śarīraṃ nādasaṃbhūtiḥ sthānāni śrutayastathā

p7.32

tataḥ śuddhāḥ svarāḥ sapta vikṛtā dvādaśāpyamī /
kulāni jātayo varṇā dvīpānyāṣaṃ ca daivatam

p7.33

chandāṃsi viniyogāśca svarāṇāṃ śrutijātayaḥ /
grāmāśca mūrchanāstānāḥ śuddhāḥ kūṭāśca saṃkhyayā

p7.34

prastāraḥ khaṇḍameruśca naṣṭoddiṣṭaprabodhakaḥ /
svarasādhāraṇaṃ jātisādhāraṇamataḥ param

p7.35

kākalyantarayoḥ samyakprayogo varṇalakṣaṇam /
triṣaṣṭirapyalaṅkārāstrayodaśavidhaṃ tataḥ

p7.36

jātilakṣma grahāṃśādi kapālāni ca kambalam /
nānāvidhā gītayaścetyetāvānvastusaṃgrahaḥ

p7.37

atha rāgavivekākhye'dhyāye vakṣyāmahe kramāt /
grāmarāgāṃścoparāgānrāgānbhāṣā vibhāṣikāḥ

p7.38

tato'pyantarabhāṣāśca rāgāṅgāṇyakhilānyapi /
bhāṣā'ṅgāṇyapyupāṅgāni kriyāṅgāṇi ca tattvataḥ

p7.39

tataḥ prakīrṇakādhyāye tṛtīye kathayiṣyate /
vāgeyakāro gāndharvaḥ svarādirgāyanastathā

p7.40

gāyanī guṇadoṣāśca tayoḥ śabdabhidāstathā /
guṇadoṣāśca śabdasya śārīraṃ tadguṇāstathā

p7.41

taddoṣā gamakaḥ sthāyā ālaptirvṛndalakṣaṇam /
tataḥ prabandhādhyāye tu dhātavo'ṅgāni jātayaḥ

p7.42

prabandhānāṃ dvidhā sūḍaḥ śuddhaśchāyālagastathā /
ālikramaprabandhāśca sūḍasthā ālisaṃśrayāḥ

p7.43

viprakīrṇāstataśchāyālagasūḍasamāśritāḥ /
gītasthā guṇadoṣāśca vakṣyante śārṅgasūriṇā

p7.44

tālādhyāye pañcame tu mārgatālāḥ kalāstathā /
pātā mārgāśca catvārastathā mārgakalā'ṣṭakam

p7.45

gurulaghvādimānaṃ caikakalatvādayo bhidāḥ /
pādabhāgāstathā mātrāstāle pātakalāvidhiḥ

p7.46

aṅgulīnāṃ ca niyamo bhedā yugmādayastathā /
parivarto layāsteṣāṃ yatayo gītakāni ca

p7.47

chandakādīni gītāni tālāṅganicayastathā /
gītāṅgāni ca vakṣyante deśītālāśca tattvataḥ

p7.48

niḥśaṅkaśārṅgadevena tālānāṃ pratyayāstathā /
ṣaṣṭhe nānāvidhaṃ vādyamadhyāye kathayiṣyate

p7.1

saptame nartanaṃ nānārasabhāvāḥ krameṇa ca /
iti prathame svarādhyāye padārthasaṃgrahākhyamādimaṃ prakaraṇam

p7.1

atha dvitīyaṃ piṇḍotpattiprakaraṇam /
gītaṃ nādātmakaṃ vādyaṃ nādavyaktyā praśasyate /
taddvayānugataṃ nṛttaṃ nādādhīnamatastrayam

p7.2

nādena vyajyate varṇaḥ padaṃ varṇātpadādvacaḥ /
vacaso vyavahāro'yaṃ nādādhīnamato jagat

p7.3

āhato'nāhataśceti dvidhā nādo nigadyate /
so'yaṃ prakāśate piṇḍe tasmātpiṇḍo'bhidhīyate

p7.4

asti brahma cidānandaṃ svayaṃjyotirnirañjanam /
īśvaraṃ liṅgamityuktamadvitīyamajaṃ vibhuḥ

p7.5

nirvikāraṃ nirākāraṃ sarveśvaramanaśvaram /
sarvaśakti ca sarvajñam tadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ

p7.6

anādyavidyopahitā yathā'gnervisphuliṅgakāḥ /
dārvādyupādhisaṃbhinnāste karmabhiranādibhiḥ

p7.7

sukhaduḥkhapradaiḥ puṇyapāparūpairniyantritāḥ /
tattajjātiyutaṃ dehamāyurbhogaṃ ca karmajam

p7.8

pratijanma prapadyante teṣāmastyaparaṃ punaḥ /
sūkṣmaṃ liṅgaśarīram tadāmokṣādakṣayaṃ matam

p7.9

sūkṣmabhūtendriyaprāṇāvasthātmakamidaṃ viduḥ /
jīvānāmupabhogāya jagadetatsṛjatyajaḥ

p7.10

sa ātmā paramātmā ca viśrāntyai saṃharatyatha /
tadetatsṛṣṭisaṃhāraṃ pravāhānādi saṃmatam

p7.11

te jīvā nātmano bhinnā bhinnaṃ vā nātmano jagat /
śaktyā sṛjannabhinnau'sau suvarṇaṃ kuṇḍalādiva

p7.12

sṛjatyavidyayetyanye yathā rajjurbhujaṅgamam /
ātmanaḥ pūrvamākāśastato vāyustato'nalaḥ

p7.13

analājjalametasmātpṛthivī samajāyata /
mahābhūtānyamūnyeṣā virājo brahmaṇastanuḥ

p7.14

brahma brahmāṇamasṛjattasmai vedānpradāya ca /
bhautikaṃ vedaśabdebhyaḥ sarjayāmāsa tena tat

p7.15

tadājñayāsṛjad brahmā manasaiva prajāpatīn /
tebhyastu raitasī sṛṣṭiḥ śarīrāṇāṃ nirūpyate

p7.16

svedodbhedajarāyvaṇḍahetubhedāccaturvidham /
dehaṃ yūkādinaḥ svedādudbhedāttu latādinaḥ

p7.17

jarāyormānuṣādīnāmaṇḍāttu vihagādinaḥ /
tatra nādopayogitvānmānuṣaṃ dehamucyate

p7.18

kṣetrajñaḥ sthita ākāśa ākāśādvāyumāgataḥ /
vāyorṣūmaṃ tataścābhramabhrānmeghe'vatiṣṭhate

p7.19

āhutyāpyāyito grastaraso grīṣme ca bhānubhiḥ /
bhānurmeghe dhanarasaṃ nidhatte taṃ valāhakaḥ

p7.20

yadā varṣati varṣeṇa saha jīvastadā bhuvaḥ /
vanaspatyoṣadhīrjātāḥ saṃkrāmatyavilakṣitaḥ

p7.21

tābhyo'nnaṃ jātamannaṃ tatpuruṣaiḥ śuklatāṃ gatam /
śuddhārtavāyā yoṣāyā niṣiktaṃ smaramandire

p7.22

sahārtavena śuddhaṃ cedgarbhāśayagataṃ bhavet /
jīvakarmapreritaṃ tad garbhamārabhate tadā

p7.23

dravatvaṃ prathame māsi kalalākhyaṃ prajāyate /
dvitīye tu ghanaḥ piṇḍaḥ peśīṣaddhanamarbudam

p7.24

puṃstrīnapuṃsakānāṃ syuḥ prāgavasthāḥ kramādimāḥ /
tṛtīye tvaṅkurāḥ pañca karāṅghriśiraso matāḥ

p7.25

aṅgapratyaṅgabhāgāśca sūkṣmāḥ syuryugapattadā /
vihāya śmaśrudantādīñjanmānantarasaṃbhavān

p7.26

eṣā prakṛtiranyā tu vikṛtiḥ saṃmatā satām /
caturthe vyaktatā teṣāṃ bhāvānāmapi jāyate

p7.27

puṃsāṃ śauryādayo bhāvā bhīrutvādyāstu yoṣitām /
napuṃsakānāṃ saṃkīrṇā bhavantīti pracakṣate

p7.28

mātṛjaṃ cāsya hṛdayaṃ viṣayānabhikāṅkṣati /
ato māturmano'bhīṣṭaṃ kuryādgarbhasamṛddhaye

p7.29

tāṃ ca dvihṛdayāṃ nārīmāhurdauhṛvinīṃ budhāḥ /
adānāddohadānāṃ syurgarbhasya vyaṅgatādayaḥ

p7.30

māturyadviṣayālābhastadārto jāyate sutaḥ /
garbhaḥ syādarthavānbhogī dohadādrājadarśane

p7.31

alaṅkāreṣu lalito dharmiṣṭhastāpasāśrame /
devatādarśane bhakto hiṃsro bhujagadarśane

p7.32

godhāśane tu nidrālurbalī gomāṃsabhakṣaṇe /
māhiṣe śukaraktākṣaṃ lomaśaṃ sūyate sutam

p7.33

prabuddhaṃ pañcame cittaṃ māṃsaśoṇitapuṣṭatā /
ṣaṣṭhe'sthisnāyunakharakeśaromaviviktatā

p7.34

balavarṇau copacitau saptame tvaṅgapūrṇatā /
pālyantaritahastābhyāṃ śrotrarandhre pidhāya saḥ

p7.35

udvigno garbhasaṃvāsādāste garbhāśayānvitaḥ /
smaranpūrvānubhūtāḥ sa nānājātīśca yātanāḥ

p7.36

mokṣopāyamabhidhyāyanvartate'bhyāsatatparaḥ /
aṣṭame tvaksmṛtī syātāmojaścaitacca hṛdbhavam

p7.37

śuddhamāpītaraktaṃ ca nimittaṃ jīvite matam /
punarambāṃ punargarbhaṃ cañcalaṃ tatpradhāvati

p7.38

ato jāto'ṣṭame māsi na jīvatyojasojjhitaḥ /
kiṃcitkālamavasthānaṃ saṃskārātkhaṇḍitāṅgavat

p7.39

samayaḥ prasavasya syānmāseṣu navamādiṣu /
mātū rasavahāṃ nāḍīmanubaddhā parā'bhidhā

p7.40

nābhisthanāḍī garbhasya mātrāhārarasāvahā /
kṛtāñjalirlalāṭe'sau mātṛpṛṣṭhamabhi sthitaḥ

p7.41

adhyāste saṃkucadgātro garbhaṃ dakṣiṇapārśvagaḥ /
vāmapārśvasthitā nārī klībaṃ madhyasthitaṃ matam

p7.42

kriyate'dhaḥśirāḥ sūtimārutaiḥ prabalaistataḥ /
niḥsāryate rujadgātro yantracchidreṇa bālakaḥ

p7.43

jātamātrasya tasyātha pravṛttiḥ stanyagocarā /
prāgjanmabodhasaṃskārāviti jīvasya nityatā

p7.44

bhāvāḥ syuḥ ṣaḍvidhāstasya mātṛjāḥ pitṛjāstathā /
rasajā ātmajāḥ sattvasaṃbhavāḥ sātmyajāstathā

p7.45

mṛdavaḥ śoṇitaṃ medo majjā plīhā yakṛd gudam /
hṛnnābhītyevamādyāstu bhāvā mātṛbhavā matāḥ

p7.46

śmaśrulomakacāḥ snāyusirādhamanayo nakhāḥ /
daśanāḥ śuklamityādyāḥ sthirāḥ pitṛsamudbhavāḥ

p7.47

śarīropacayo varṇo vṛddhiḥ suptirbalaṃ sthitiḥ /
alolupatvamutsāha ityādīnrasajānviduḥ

p7.48

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ dharmādharmau ca bhāvanā /
prayatno jñānamāyuścendriyāṇītyātmajā matāḥ

p7.49

jñānendriyāṇi śravaṇaṃ sparśanaṃ darśanaṃ tathā /
rasanaṃ ghrāṇamityāhuḥ pañca teṣāṃ tu gocarāḥ

p7.50

śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandha iti kramāt /
vākkarāṅghrigudopasthānāhuḥ karmendriyāṇi tu

p7.51

vacanādānagamanavisargaratayaḥ kramāt /
kriyāsteṣāṃ mano buddhirityantaḥkaraṇadvayam

p7.52

sukhaṃ duḥkhaṃ ca viṣayau vijñeyau manasaḥ kriyā /
smṛtibhrāntivikalpādyā dhiyo'dhyavasitirmatā

p7.53

brahmayonīnīndriyāṇi bhautikānyapare jaguḥ /
sattvākhyamantaḥkaraṇaṃ guṇabhedāttridhā matam

p7.54

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ sattvāttu sāttvikāt /
āstikyaśuddhadharmaikaruciprabhūtayo matāḥ

p7.55

sattvāttu rājasādbhāvāḥ kāmakrodhamadādayaḥ /
nidrā''lasyapramādārtivañcanādyāstu tāmasāt

p7.56

prasannendriyatā''rogyānālasyādyāstu sātmyajāḥ /
deho bhūtātmakastasmādādatte tadguṇānimān

p7.57

śabdaṃ śrotraṃ suṣiratāṃ vaiviktyaṃ sūkṣmaboddhṛtām /
bilaṃ ca gaganādvāyoḥ sparśaṃ ca sparśanendriyam

p7.58

utkṣepaṇamavakṣepākuñcane gamanaṃ tathā /
prasāraṇamitīmāni pañca karmāṇi rūkṣatām

p7.59

prāṇāpānau tathā vyānasamānodānasaṃjñakān /
nāgaṃ kūrma ca kṛkaraṃ devadattam dhanañjayam

p7.60

daśeti vāyuvikṛtīstathā gṛhṇāti lāghavam /
teṣāṃ mukhyatamaḥ prāṇo nābhikandādadhaḥ sthitaḥ

p7.61

caratyāsye nāsikayornābhau hṛdayapaṅkaje /
śabdoccāraṇaniḥśvāsocchvāsakāsādikāraṇam

p7.62

apānastu gude meḍhre kaṭījaṅghodareṣu ca /
nābhikande vaṅkṣaṇayorūrujānuni tiṣṭhati

p7.63

asya mūtrapurīṣādivisargaḥ karma kīrtitaḥ /
vyāno'kṣiśrotragulpheṣu kaṭyāṃ ghrāṇe ca tiṣṭhati

p7.64

prāṇāpānadhṛtityāgagrahaṇādyasya karma ca /
samāno vyāpya nikhilaṃ śarīraṃ vahninā saha

p7.65

dvisaptatisahasreṣu nāḍīrandhreṣu saṃcaran /
bhuktapītarasānsamyagānayandehapuṣṭikṛt

p7.66

udānaḥ pādayorāste hastayoraṅgasandhiṣu /
karmāsya dehonnayanotkramaṇādi prakīrtitam

p7.67

tvagādidhātūnāśritya pañca nāgādayaḥ sthitāḥ /
udgārādi nimeṣādi kṣutaprabhṛti ca kramāt

p7.68

tandrāprabhṛti śophādi teṣāṃ karma prakīrtitam /
agnestu locanaṃ rūpaṃ pittaṃ pākaṃ prakāśatām

p7.69

amarṣaṃ taikṣṇyamūṣmāṇamojastaijaśca śūratām /
medhāvitāṃ tathādatte jalāttu rasanaṃ rasam

p7.70

śaityaṃ snehaṃ dravaṃ svedaṃ mūtrādi mṛdutāmapi /
bhūmerghrāṇendriyaṃ gandhaṃ sthairyaṃ dhairyaṃ ca gauravam

p7.71

śmaśrukeśānakhaṃ dantānasthyādyanyacca karkaśam /
vātādidhātuprakṛtirvyomādiprakṛtistathā

p7.72

saptadhā sāttviko yaśca brahmendrayamavigrahaḥ /
vāruṇaścātha kaubera ārṣo gāndharvavigrahaḥ

p7.73

rājasaḥ ṣaḍvidho yaśca paiśāco rākṣasastathā /
āsuraḥ śākunaḥ sārpaḥ pretadehastathā paraḥ

p7.74

tāmasastrividho yaśca paśumatsyāṅghripākṛtiḥ /
teṣāṃ lakṣmāṇi na brūmo granthavistarakātarāḥ

p7.75

piṇḍasyāhuḥ ṣaḍaṅgāni śiraḥ pādau karau tathā /
madhyaṃ ceti atha vakṣyante pratyaṅgānyakhilānyapi

p7.76

tvacaḥ sapta kalāḥ sapta snāyuśleṣmajarāyubhiḥ /
channāḥ kośāgnibhiḥ pakvāstā dhātūnantarāntarā

p7.77

sīmabhūtāśca dhātūnāṃ kāṣṭhasāropamā matāḥ /
ādyā māṃsadharā māṃse sirā dhamanayastathā

p7.78

snāyusrotāṃsi rohanti paṅke paṅkajakandavat /
asṛṅmedaḥ śleṣmaśakṛtpittaśukladharāḥ parāḥ

p7.79

tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjaśukrāṇi dhātavaḥ /
sapta syustatra coktā tvagraktaṃ jāṭharavahninā

p7.80

pakvādbhavedannarasādevaṃ raktādibhiḥ pare /
svasvakośāgninā pakvairjanyante dhātavaḥ kramāt

p7.81

raktaśleṣmāmapittānāṃ pakvasya marutastathā /
mūtrasya cāśrayāḥ sapta kramādāśayasaṃjñakāḥ

p7.82

garbhāśayo'ṣṭamaḥ strīṇāṃ pittapakvāśayāntare /
prasannābhyāṃ kaphāsṛgbhyāṃ hṛdayaṃ paṅkajākṛti

p7.83

suṣiraṃ syādadhovaktraṃ yakṛtplīhāntarasthitam /
etacca cetanasthānaṃ tadasmiṃstamasāvṛte

p7.84

nimīlati svapityātmā jāgarti vikasatyapi /
dvedhā svapnasuṣuptibhyāṃ svāpo bāhyendriyāṇi cet

p7.85

līyante hṛdi jāgarti cittaṃ svapnastadocyate /
manaścellīyate prāṇe suṣuptiḥ syāttadātmanaḥ

p7.86

svamapītaḥ parātmānaṃ svapityātmetyato mataḥ /
śravaṇe nayane nāse vadanaṃ gudaśephasī

p7.87

bahirmalavahāni syurnava srotāṃsi dehinām /
strīṇāṃ trīṇyadhikāni syuḥ stanayordve bhage'sṛjaḥ

p7.88

asthisnāyusirāmāṃsasthāni jālāni ṣoḍaśa /
ṣaṭ kūrcāḥ karayoraṅghryoḥ kandharāyāṃ ca mehane

p7.89

pārśvayoḥ pṛṣṭhavaṃśasya catasro māṃsarajjavaḥ /
sīvanyaḥ pañca śirasi dve jihvāliṅgayormate

p7.90

caturdaśāṣṭādaśa vā saṃmatā asthirāśayaḥ /
asthnāṃ śarīre saṃkhyā syātṣaṣṭiyuktaṃ śatatrayam

p7.91

valayāni kapālāni rucakāstaruṇāni ca /
nalakānīti tānyāhuḥ pañcadhāsthīni sūrayaḥ

p7.92

trīṇyevāsthiśatānyatra dhanvantarirabhāṣata /
dve śate tvasthisandhīnāṃ syātāmatra daśottare

p7.93

korakāḥ pratarāstunnāḥ sīvanyaḥ syurulūkhalāḥ /
sāmudgā maṇḍalāḥ śaṅkhāvartā vāyasatuṇḍakāḥ

p7.94

ityaṣṭadhā samuddiṣṭā munīndrairasthisandhayaḥ /
peśīsnāyusirāsandhisahasradvitayaṃ matam

p7.95

nava snāyuśatāni syuścaturdhā snāyavo matāḥ /
pratānavatyaḥ suṣirāḥ kaṇḍarāḥ pṛthulāstathā

p7.96

bandhanairbahubhirbaddhā bhūribhārakṣamā bhavet /
naurambhasi yathā snāyuśatabaddhā tanustathā

p7.97

pañca peśīśatānyāhuḥ śarīrasthāni sūrayaḥ /
adhikā viṃśatiḥ strīṇāṃ tatra syuḥ stanayordaśa

p7.98

yauvane tāḥ pravardhante daśa yonau tu tatra ca /
dve antaḥ prasṛte bāhye dve tisro garbhamārgagāḥ

p7.99

śaṅkhanābhyākṛtiryonistryāvartā'tra tṛtīyake /
āvarte garbhaśayyā'sti pittapakvāśayāntare

p7.100

rohitābhidhamatsyasya sadṛśī tatra peśikā /
śukrārtavapraveśinyastisraḥ pracchādikā matāḥ

p7.101

sirādhamanikānāṃ tu lakṣāṇi navaviṃśatiḥ /
sārdhāni syurnavaśatī ṣaṭpañcāśadyutā tathā

p7.102

daśa mūlasirā ojovāhinyo hṛdayāśrayāḥ /
dvyaṅgulaṃ cāṅguladalaṃ yavaṃ yavadalaṃ tathā

p7.103

gatvā drumadalasyeva sīvanyaḥ pratatā yadā /
bhidyante tāstadā sapta śatāni parisaṃkhyayā

p7.104

tāsu jihvāsthite dve dve vāgrasajñānakāraṇe /
ghrāṇe gandhavahe dve dve meṣonmeṣakṛtau dṛśoḥ

p7.105

śrotrayoḥ śabdavāhinyau tāsu dve śārṅgiṇodite /
dhamanyo rasavāhinyaścaturviṃśatirīritāḥ

p7.106

kulyābhiriva kedārāstābhirdeho'bhivardhate /
etāḥ pratiṣṭhitā nābhyāṃ cakranābhāvarā iva

p7.107

ūrdhvaṃ daśa daśādhastāccatasrastiryagāyatāḥ /
ūrdhvagā hṛdayaṃ prāptāḥ pratāyante pṛthak tridhā

p7.108

vātaṃ pittaṃ kaphaṃ raktaṃ rasaṃ dve dve vimuñcataḥ /
śabdaṃ rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ dve dve tatrāvagacchataḥ

p7.109

dve dve ca bhāṣaṇaṃ ghoṣaṃ svāpaṃ bodhaṃ ca rodanam /
kurvāte dve nare śuklaṃ stanyaṃ tu sravataḥ striyām

p7.110

adhogatā api tredhā pṛthakpakvāśayasthitāḥ /
pravartayanti tatrādyā daśa vātādi pūrvavat

p7.111

annaṃ bhuktaṃ dhamanyau dve vahato'mbusamāśrayāt /
toyaṃ mūtraṃ balaṃ dve dve nārīṇāmārtavaṃ tvime

p7.112

vimuñcato dve srotāṃsi dve sthūlāntrānvite śakṛt /
svedaṃ samarpayantyaṣṭau tiraścyo bahudhā matāḥ

p7.113

romakūpeṣu santyāsāṃ mukhāni svedamuktaye /
praveśayanti cābhyaṅgalepādiprabhavānrasān

p7.114

jīvasthānāni marmāṇi śataṃ saptottaraṃ viduḥ /
sārdhakoṭitrayaṃ romṇāṃ śmaśrukeśāstrilakṣakāḥ

p7.115

srotaḥsirāśmaśrukeśaiḥ saha romṇāṃ tu koṭayaḥ /
catuḥpañcāśadākhyātāḥ saptaṣaṣṭyā ca sārdhayā

p7.116

lakṣāṇāṃ saṃhitāmānaṃ jalāderadhunocyate /
daśāñjali jalaṃ jñeyaṃ rasasyāñjalayo nava

p7.117

raktasyāṣṭau purīṣasya sapta syuḥ śleṣmaṇastu ṣaṭ /
pittasya pañca catvāro mūtrasyāñjalayastrayaḥ

p7.118

vasāyā medaso dvau tu majjña eko'ñjalirmataḥ /
ardhāñjaliḥ śiromajjā śleṣmasāro balaṃ tathā

p7.119

iti pratyaṅgasaṃkṣepo vistarastviha tattvataḥ /
asmadviracite'dhyātmaviveke vīkṣyatāṃ budhaiḥ

p7.120

gudaliṅgāntare cakramādhārākhyaṃ caturdalam /
paramaḥ sahajastadvadānando vīrapūrvakaḥ

p7.121

yogānandaśca tatra syādaiśānādivale phalam /
asti kuṇḍalinī brahmaśaktirādhārapaṅkaje

p7.122

ābrahmarandhramṛjutāṃ nīteyamamṛtapradā /
svāṣiṣṭhānaṃ liṅgamūle ṣaṭpatraṃ cakramasya ca

p7.123

pūrvādiṣu daleṣvāhuḥ phalānyetānyanukramāt /
praśrayaḥ krūratā garvanāśo mūrcchā tataḥ param

p7.124

avajñā syādaviśvāsaḥ kāmaśakteridaṃ gṛham /
nābhau daśadalaṃ cakraṃ maṇipūrakasaṃjñitam

p7.125

suṣuptiratra tṛṣṇā syādīrṣyā piśunatā tathā /
lajjā bhayaṃ ghṛṇā mohaḥ kaṣāyo'tha viṣāditā

p7.126

kramātpūrvādipatre tu syādbhānubhavanaṃ ca tat /
hṛdaye'nāhataṃ cakraṃ śivasya praṇavākṛteḥ

p7.127

pūjāsthānaṃ tadicchanti dalairdvādaśabhiryutam /
laulyapraṇāśaḥ prakaṭo vitarko'pyanutāpitā

p7.128

āśā prakāśaścintā ca samīhā samatā tataḥ /
krameṇa dambho vaikalyaṃ viveko'haṃkṛtistathā

p7.129

phalānyetāni pūrvādidalasthasyātmano jaguḥ /
kaṇṭhe'sti bhāratīsthānaṃ viśuddhiḥ ṣoḍaśacchadam

p7.130

tatra praṇava udgītho huṃphaḍ vaṣaḍatha svadhā /
svāhā namo'mṛtaṃ sapta svarāḥ ṣaḍjādayo viṣam

p7.131

iti pūrvādipatrasthe phalānyātmani ṣoḍaśa /
lalanākhyaṃ ghaṇṭikāyāṃ cakraṃ dvādaśapatrakam

p7.132

mado mānastataḥ snehaḥ śokaḥ svedaśca lubdhatā /
aratiḥ saṃbhramaścormiḥ śraddhātoṣoparodhitāḥ

p7.133

phalāni lalanācakre syuḥ pūrvādidaleṣviti /
bhrūmadhye tridalaṃ cakramājñāsaṃjñaṃ phalāni tu

p7.134

āvirbhāvāḥ sattvarajastamasāṃ kramato matāḥ /
tato'pyasti manaścakraṃ ṣaḍdalaṃ tatphalāni tu

p7.135

svapno rasopabhogaśca ghrāṇaṃ rūpopalambhanam /
sparśanaṃ śabdabodhaśca pūrvādiṣu daleṣviti

p7.136

tato'pi ṣoḍaśadalaṃ somacakramitīritam /
daleṣu ṣoḍaśasvasya kalāḥ ṣoḍaśa saṃsthitāḥ

p7.137

kṛpā kṣamārjavaṃ dhairyaṃ vairāgyaṃ dhṛtisaṃmadau /
hāsyaṃ romāñcanicayo dhyānāśru sthiratā tataḥ

p7.138

gāmbhīryamudyamo'cchatvamaudāryaikāgrate kramāt /
phalānyudyanti jīvasya pūrvādidalagāminaḥ

p7.139

cakraṃ sahasrapatraṃ tu brahmarandhre sudhādharam /
tatsudhāsāradhārābhirabhivardhayate tanum

p7.140

anāhatadale pūrve'ṣṭame caikādaśe tathā /
dvādaśe ca sthito jīvo gītādeḥ siddhimṛcchati

p7.141

caturthaṣaṣṭhadaśamairdalairgītādi naśyati /
viśuddheraṣṭamādīni dalānyaṣṭau śritāni tu

p7.142

dadyurgītādisaṃsiddhiṃ ṣoḍaśaṃ tadvināśakam /
daśamaikādaśe patre lalanāyāṃ tu siddhide

p7.143

nāśakaṃ prathamaṃ turyaṃ pañcamaṃ ca dalaṃ viduḥ /
brahmarandhrasthito jīvaḥ sudhayā saṃpluto yathā

p7.144

tuṣṭo gītādikāryāṇi saprakarṣāṇi sādhayet /
eṣāṃ śeṣeṣu patreṣu cakreṣvanyeṣu ca sthitaḥ

p7.145

jīvo gītādisaṃsiddhiṃ na kadācidavāpnuyāt /
ādhārād dvyaṅgulādūrdhva mehanād dvyaṅgulādadhaḥ

p7.146

ekāṅgulaṃ dehamadhyaṃ taptajāmbūnadaprabham /
tatrāste'gniśikhā tanvī cakrāttasmānnavāṅgule

p7.147

dehasya kando'styutsedhāyāmābhyāṃ caturaṅgulaḥ /
brahmagranthiriti proktaṃ tasya nāma purātanaiḥ

p7.148

tanmadhye nābhicakraṃ tu dvādaśāramavasthitam /
lūteva tantujālasthā tatra jīvo bhramatyayam

p7.149

suṣumṇayā brahmarandhramārohatyavarohati /
jīvaḥ prāṇasamārūḍho rajjvāṃ kohlāṭiko yathā

p7.150

suṣumṇāṃ parito nāḍyaḥ kandādābrahmarandhrataḥ /
kandīkṛtya sthitāḥ kandaṃ śākhābhistanvate tanum

p7.151

tāśca bhūritarāstāsu mukhyāḥ proktāścaturdaśa /
suṣumṇeḍā piṅgalā ca kuhūratha sarasvatī

p7.152

gāndhārī hastijihvā ca vāruṇī ca yaśasvinī /
viśvodarā śaṅkhinī ca tataḥ pūṣā payasvinī

p7.153

alambuseti tatrādyāstisro mukhyatamā matāḥ /
suṣumṇā tisṛṣu śreṣṭhā vaiṣṇavī muktimārgagā

p7.154

kandamadhye sthitā tasyā iḍā savye'tha dakṣiṇe /
piṅgaleḍāpiṅgalayoścarataścandrabhāskarau

p7.155

kramātkālagaterhetū suṣumṇā kālaśoṣiṇī /
sarasvatī kuhūścāste suṣumṇāyāstu pārśvayoḥ

p7.156

iḍāyāḥ pṛṣṭhapūrvasthe gāndhārīhastijihvike /
kramātpūṣāyaśasvinyau piṅgalāpṛṣṭhapūrvayoḥ

p7.157

viśvodarā madhyadeśe syātkuhūhastijihvayoḥ /
madhye kuhūyaśasvinyorvāruṇī sasthitā matā

p7.158

pūṣāsarasvatīmadhyamadhiśete payasvinī /
gāndhārikāsarasvatyormadhye vasati śaṅkhinī

p7.159

alambusā kandamadhye tatreḍāpiṅgale kramāt /
savyadakṣiṇanāsā'ntaṃ kuhūrāmehanaṃ puraḥ

p7.160

sarasvatyūrdhvamājihvaṃ gāndhāryāḥ pṛṣṭhataḥ sthitā /
āvāmanetramāsavyapādāṅguṣṭhaṃ tu saṃsthitā

p7.161

hastijihvā sarvagā tu vāruṇyatha yaśasvinī /
āṅguṣṭhāddakṣiṇāṅghristhā dehe viśvodarā'khile

p7.162

śaṅkhinī savyakarṇāntaṃ pūṣā tvāyāmyanetrataḥ /
payasvinī tu vitatā dakṣiṇaśravaṇāvadhi

p7.163

alambusā pāyumūlamavaṣṭabhya vyavasthitā /
evaṃvidhe tu dehe'sminmalasaṃcayasaṃvṛte

p7.164

prasādhayanti dhīmanto bhuktiṃ muktimupāyataḥ /
tatra syātsaguṇāddhyānādbhuktirmuktistu nirguṇāt

p7.165

dhyānamekāgracittaikasādhyaṃ na sukaraṃ nṛṇām /
tasmādatra sukhopāyaṃ śrīmannādamanāhatam

p7.166

gurūpadiṣṭamārgeṇa munayaḥ samupāsate /
so'pi raktivihīnatvānna manorañjako nṛṇām

p7.167

tasmādāhatanādasya śrutyādidvārato'khilam /
geyaṃ vitanvato lokarañjanaṃ bhavabhañjanam

p7.2

utpattimabhighāsyāmastathā śrutyādihetutām /
iti prathame svarādhyāye dvitīyaṃ piṇḍotpattiprakaraṇam

p7.1

atha tṛtīyaṃ nādasthānaśrutisvarajātikuladaivatarṣicchandorasaprakaraṇam
caitanyaṃ sarvabhūtānāṃ vivṛttaṃ jagadātmanā /
nādabrahma tadānandamadvitīyamupāsmahe

p7.2

nādopāsanayā devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
bhavantyupāsitā nūnaṃ yasmādete tadātmakāḥ

p7.3

ātmā vivakṣamāṇo'yaṃ manaḥ prerayate manaḥ /
dehasthaṃ vahnimāhanti sa prerayati mārutam

p7.4

brahmagranthisthitaḥ so'tha kramādūrdhvapathe caran /
nābhihṛtkaṇṭhamūrdhāsyeṣvāvirbhāvayati dhvanim

p7.5

nādo'tisūkṣmaḥ sūkṣmaśca puṣṭo'puṣṭaśca kṛtrimaḥ /
iti pañcābhidhā dhatte pañcasthānasthitaḥ kramāt

p7.6

nakāraṃ prāṇanāmānaṃ dakāramanalaṃ viduḥ /
jātaḥ prāṇāgnisaṃyogāttena nādo'bhidhīyate

p7.7

vyavahāre tvasau tredhā hṛdi mandro'bhidhīyate /
kaṇṭhe madhyo mūrdhni tāro dviguṇaścottarottaraḥ

p7.8

tasya dvāviṃśatirbhedāḥ śravaṇācchrutayo matāḥ /
hṛdyūrdhvanāḍīsaṃlagnā lāḍyo dvāviṃśatirmatāḥ

p7.9

tiraścyastāsu tāvatyaḥ śrutayo mārutāhateḥ /
uccoccataratāyuktāḥ prabhavantyuttarottaram

p7.10

evaṃ kaṇṭhe tathā śīrṣe śrutidvāviṃśatirmatā /
vyaktaye kurmahe tāsāṃ vīṇādvandve nidarśanam

p7.11

dve vīṇe sadṛśau kārye yathā nādaḥ samo bhavet /
tayordvāviṃśatistantryaḥ pratyekaṃ tāsu cādimā

p7.12

kāryā mandratamadhvānā dvitīyoccadhvanirmanāk /
syānnirantaratā śrutyormadhye dhvanyantarāśruteḥ

p7.13

adharādharatīvrāstāstajjo nādaḥ śrutirmataḥ /
vīṇādvaye svarāḥ sthāpyāstatra ṣaḍjaścatuḥśrutiḥ

p7.14

sthāpyastantryāṃ turīyāyāmṛṣabhastriśrutistataḥ /
pañcamītastṛtīyāyāṃ gāndhāro dviśrutistataḥ

p7.15

aṣṭamīto dvitīyāyāṃ madhyamo'tha catuḥśrutiḥ /
daśamītaścaturthyāṃ syātpañcamo'tha catuḥśrutiḥ

p7.16

caturdaśītasturyāyāṃ dhaivatastriśrutistataḥ /
aṣṭādaśyastṛtīyāyāṃ niṣādo dviśrutistataḥ

p7.17

ekaviṃśyā dvitīyāyāṃ vīṇaikā'tra dhruvā bhavet /
calavīṇā dvitīyā tu tasyāṃ tantrīstu sārayet

p7.18

svopāntyatantrīmāneyāstasyāṃ sapta svarā budhaiḥ /
dhruvavīṇāsvarebhyo'syāṃ calāyāṃ te svarāstadā

p7.19

ekaśrutyapakṛṣṭāḥ syurevamanyā'pi sāraṇā /
śrutidvayalayādasyāṃ calavīṇāgatau ganī

p7.20

dhruvavīṇopagatayo ridhayorviśataḥ kramāt /
tṛtīyasyāṃ sāraṇāyāṃ viśataḥ sapayo ridhau

p7.21

nigameṣu caturthyāṃ tu viśanti samapāḥ kramāt /
śrutidvāviṃśatāvevaṃ sāraṇānāṃ catuṣṭyāt

p7.22

dhruvāśrutiṣu līnāyāmiyattā jñāyate sphuṭam /
ataḥ param tu raktidhnaṃ na kāryamapakarṣaṇam

p7.23

śrutibhyaḥ syuḥ svarāḥ ṣaḍjarṣabhagāndhāramadhyamāḥ /
pañcamo dhaivataścātha niṣāda iti sapta te

p7.24

teṣāṃ saṃjñāḥ sarigamapadhanītyaparā matāḥ /
śrutyanantarabhāvī yaḥ snigdho'nuraṇanātmakaḥ

p7.25

svato rañjayati śrotṛcittaṃ sa svara ucyate /
nanu śrutiścāturthyādirastvevaṃ svarakāraṇam

p7.26

tryādīnāṃ tatra pūrvāsāṃ śrutīnāṃ hetutā katham /
brūmasturyātṛtīyādiḥ śrutiḥ pūrvā'bhikāṅkṣayā

p7.27

nirdhāryate'taḥ śrutayaḥ pūrvā apyatra hetavaḥ /
dīptāyatā ca karuṇā mṛdurmadhyeti jātayaḥ

p7.28

śrutīnāṃ pañca tāsāṃ ca svareṣvevaṃ vyavasthitiḥ /
dīptāyatā mṛdurmadhyā ṣaḍje syādṛṣabhe punaḥ

p7.29

saṃsthitā karuṇā madhyā mṛdurgāndhārake punaḥ /
dīptāyate madhyame te mṛdumadhye ca saṃsthite

p7.30

mṛdurmadhyāyatākhyā ca karuṇā pañcame sthitā /
karuṇā cāyatā madhyā dhaivate saptame punaḥ

p7.31

dīptā madhyeti tāsāṃ ca jātīnāṃ brūmahe bhidāḥ /
tīvrā raudrī vrajikognetyuktā dīptā caturvidhā

p7.32

kumudvatyāyatā yā'syāḥ krodhā cātha prasāriṇī /
saṃdīpanī rohiṇī ca bhedāḥ pañceti kīrtitāḥ

p7.33

dayāvatī tathālāpinyatha proktā madantikā /
trayaste karuṇābhedā mṛdorbhedacatuṣṭayam

p7.34

mandā ca ratikā prītiḥ kṣitirmadhyā tu ṣaḍvidhā /
chandovatī rañjanī ca mārjanī raktikā tathā

p7.35

ramyā ca kṣobhiṇītyāsāmatha brūmaḥ svarasthitim /
tīvrākumudvatīmandācchandovatyastu ṣaḍjagāḥ

p7.36

dayāvatī rañjanī ca raktikā carṣabhe sthitāḥ /
raudrī krodhā ca gāndhāre vajrikā'tha prasāriṇī

p7.37

prītiśca mārjanītyetāḥ śrutayo madhyamāśritāḥ /
kṣitī raktā ca saṃdīpanyālāpinyapi pañcame

p7.38

madantī rohiṇī ramyetyetāstisrastu dhaivate /
ugrā ca kṣobhiṇīti dve niṣāde vasataḥ śrutī

p7.39

te mandramadhyatārākhyasthānabhedāttridhā matāḥ /
ta eva vikṛtāvasthā dvādaśa pratipāditāḥ

p7.40

cyuto'cyuto dvidhā ṣaḍjo dviśrutivikṛto bhavet /
sādhāraṇe kākalītve niṣādasya ca dṛśyate

p7.41

sādhāraṇe śrutiṃ ṣāḍjīmṛṣabhaḥ saṃśrito yadā /
catuḥśrutitvamāyāti tadaiko vikṛto bhavet

p7.42

sādhāraṇe triśrutiḥ syādantaratve catuḥśrutiḥ /
gāndhāra iti tadbhedau dvau niḥśaṅkena kīrtitau

p7.43

madhyamaḥ ṣaḍjavaddvedhā'ntarasādhāraṇāśrayāt /
pañcamo madhyamagrāme triśrutiḥ kaiśike punaḥ

p7.44

madhyamasya śrutiṃ prāpya catuḥśrutiriti dvidhā /
dhaivato madhyamagrāme vikṛtaḥ syāccatuḥśrutiḥ

p7.45

kaiśike kākalītve ca niṣādastricatuḥśrutiḥ /
prāpnoti vikṛtau bhedau dvāviti dvādaśa smṛtāḥ

p7.46

taiḥ śuddhaiḥ saptabhiḥ sārdhaṃ bhavantyekonaviṃśatiḥ /
mayūracātakacchāgakrauñcakokiladardurāḥ

p7.47

gajaśca sapta ṣaḍjādīnkramāduccārayantyamī /
caturvidhāḥ svarā vādī saṃvādī ca vivādyapi

p7.48

anuvādī ca vādī tu prayoge bahulaḥ svaraḥ /
śrutayo dvādaśāṣṭau vā yayorantaragocarāḥ

p7.49

mithaḥ saṃvādinau tau sto nigāvanyavivādinau /
ridhayoreva vā syātāṃ tau tayorvā ridhāvapi

p7.50

śeṣāṇāmanuvāditvaṃ vādī rājā'tra gīyate /
saṃvādī tvanusāritvādasyāmātyo'bhidhīyate

p7.52

vivādī viparītatvāddhīrairuktau ripūpamaḥ /
gīvaṇikulasaṃbhūtāḥ ṣaḍjagāndharamadhyamāḥ /
pañcamaḥ pitṛvaṃśottho ridhāvṛṣikulodbhavau

p7.53

niṣādo'suravaṃśottho brāhmaṇāḥ samapañcamāḥ /
ridhau tu kṣattriyau jñeyau vaiśyajātī nigau matau

p7.54

śūdrāvantarakākalyau svarau varṇāstvime kramāt /
padmābhaḥ piñjaraḥ svarṇavarṇaḥ kundaprabho'sitaḥ

p7.55

pītaḥ karvura ityeṣāṃ janmabhūmīratha bruve /
jambūśākakuśakrauñca śālmalīśvetanāmasu

p7.56

dvīpeṣu puṣkare caite jātāḥ ṣaḍjādayaḥ kramāt /
bahnirvedhāḥ śaśāṅkaśca lakṣmīkāntaśca nāradaḥ

p7.57

ṛṣayo dadṛśuḥ pañca ṣaḍjādīṃstumbururdhanī /
bahnibrahmasarasvatyaḥ śarvaśrīśagaṇeśvarāḥ

p7.58

sahasrāṃśuriti proktāḥ kramātṣaḍjādidevatāḥ /
kramādanuṣṭubgāyattrī triṣṭupca bṛhatī tataḥ

p7.59

paṅktiruṣṇikca jagatītyāhuśchandāṃsi sādiṣu /
sarī vīre'dbhute raudre dho bībhatse bhayānake

p7.3

kāyau ganī tū karuṇe hāsyaśṛṅgārayormapau /
iti prathame svarādhyāye tṛtīyaṃ nādasthānaśrutisvaraprakaraṇam

p7.1

atha caturthaṃ grāmamūrcchanākramatānaprakaraṇam
grāmaḥ svarasamūhaḥ syānmūrcchanā''deḥ samāśrayaḥ /
tau dvau dharātale tatra syātṣaḍjagrāma ādimaḥ

p7.2

dvitīyo madhyamagrāmastayorlakṣaṇamucyate /
ṣaḍjagrāmaḥ pañcame svacaturthaśrutisaṃsthite

p7.3

svopāntyaśrutisaṃsthe'sminmadhyamagrāma iṣyate /
yadvā dhastriśrutiḥ ṣaḍje madhyame tu catuḥśrutiḥ

p7.4

rimayoḥ śrutimekaikāṃ gāndhāraścetsamāśritaḥ /
paśrutiṃ dho niṣādastu dhaśrutiṃ saśrutiṃ śritaḥ

p7.5

gāndhāragrāmamācaṣṭa tadā taṃ nārado muniḥ /
pravartate svargaloke grāmo'sau na mahītale

p7.6

ṣaḍjaḥ pradhānamādyatvādamātyādhikyatastathā /
grāme syādavilopitvānmadhyamastu puraḥsaraḥ

p7.7

etatkulaprasūtatvād gandhāro'pyagraṇīrdivi /
kramād grāmatraye devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

p7.8

hemantagrīṣmavarṣāsu gātavyāste yathākramam /
pūrvāhṇakāle madhyāhne'parāhṇe'bhyudayārthibhiḥ

p7.9

kramātsvarāṇāṃ saptānāmārohaścāvarohaṇam /
mūrcchanetyucyate grāmadvaye tāḥ sapta sapta ca

p7.10

ṣaḍje tūttaramandrādau rajanī cottarāyatā /
śuddhaṣaḍjā matsarīkṛdaśvakrāntābhirudgatā

p7.11

madhyame syāttu sauvīrī hāriṇāśvā tataḥ param /
syātkalopanatā śuddhamadhyā mārgo ca pauravī

p7.12

hṛṣyaketi
atha tāsāṃ tu lakṣaṇaṃ pratipādyate /
madhyasthānasthaṣaḍjena mūrcchanārabhyate'grimā

p7.13

adhastanainiṣādādyaiḥ ṣaḍanyā mūrcchanāḥ kramāt /
madhyamadhyamamārabhya sauvīrī mūrcchanā bhavet

p7.14

ṣaḍanyāstadadho'dhaḥsthasvarānārabhya tu kramāt /
ṣaḍjasthānasthitairnyādyairajanyādyāḥ pare viduḥ

p7.15

hāriṇāśvādikā gādyairmadhyamasthānasaṃsthitaiḥ /
ṣaḍjādīnmadhyamādīṃśca tadūrdhvaṃ sārayetkramāt

p7.16

caturdhā tāḥ pṛthak śuddhāh kākalīkalitāstathā /
sāntarāstaddvayopetāḥ ṣaṭpañcāśaditīritāḥ

p7.17

śrutidvayaṃ cetṣaḍjasya niṣādaḥ saṃśrayettadā /
sa kākalī madhyamasya gāndhārastvantaraḥ svaraḥ

p7.18

yasyāṃ yāvatithau ṣaḍjamadhyamau grāmayoḥ kramāt /
mūrcchanā tāvatithyeva sā niḥśaṅkena kīrtitā

p7.19

prathamādisvarārambhādekaikā saptadhā bhavet /
tāsūccāryāntyasvarāṃstānpūrvānuccārayetkramāt

p7.20

te kramāsteṣu saṃkhyā syād dvānavatyā śatatrayam /
yakṣarakṣonāradābjabhavanāgāśvipāśinaḥ

p7.21

ṣaḍjagrāme mūrcchanānāmetāḥ syurdevatāḥ kramāt /
brahmendravāyugandharvasiddhadruhiṇabhānavaḥ

p7.22

syurimā madhyamagrāmamūrcchanādevatāḥ kramāt /
tāsāmanyāni nāmāni nārado munirabravīt

p7.23

murcchanottaravarṇā''dyā ṣaḍjagrāme'bhirudgatā /
aśvakrāntā ca sauvīrī hṛṣyakā cottarāyatā

p7.24

rajanīti samākhyātā ṛṣīṇāṃ sapta mūrcchanāḥ /
āpyāyanī viśvakṛtā candrā hemā kapardinī

p7.25

maitrī cāndramasī pitryā madhyame mūrcchanā imāḥ /
nandā viśālā sumukhī citrā citravatī sukhā

p7.26

ālāpā ceti gāndhāragrāme syuḥ sapta mūrcchanāḥ /
tāśca svarge prayoktavyā viśeṣāttena noditāḥ

p7.27

tānāḥ syurmūrcchanāḥ śuddhāḥ ṣāḍavauḍuvitīkṛtāḥ /
ṣaḍjagāḥ sapta hīnāścetkramātsaripasaptamaiḥ

p7.28

tadā'ṣṭāviṃśatistānā madhyame sarigojjhitāḥ /
sapta kramādyadā tānāḥ syustadā tvekaviṃśatiḥ

p7.29

ete caikonapañcāśadubhaye ṣaḍavā matāḥ /
sapābhyāṃ dviśrutibhyāṃ ca ripābhyāṃ sapta varjitāḥ

p7.30

ṣaḍjagrāme pṛthaktānā ekaviṃśatirauḍuvāḥ /
ridhābhyāṃ dviśrutibhyām ca madhyamagrāmagāstu te

p7.31

hīnāścaturdaśaiva syuḥ pañcatriṃśattu te yutāḥ /
sarve caturaśītiḥ syurmilitāḥ ṣāḍavauḍuvāḥ

p7.32

asampūrṇāśca sampūrṇā vyutkramoccāritasvarāḥ /
mūrcchanāḥ kūṭatānāḥ syuḥ tatsaṅkhyāmabhidadhmahe

p7.33

pūrṇāḥ pañca sahasrāṇi catvāriṃśadyutāni tu /
ekaikasyāṃ mūrcchanāyāṃ kūṭatānāḥ saha kramaiḥ

p7.34

ṣaṭpañcāśanmūrcchanāsthāḥ pūrṇāḥ kūṭāstu yojitāḥ /
lakṣadvayaṃ sahasrāṇi dvyaśītirdve śate tathā

p7.35

catvāriṃśacca saṅkhyātā athāpūrṇānpracakṣmahe /
ekaikāntyāntyavirahādbhedāḥ ṣaṭ ṣaṭsvarādayaḥ

p7.36

ekasvaro'tra nirbhedo'pyukto naṣṭādisiddhaye /
kramā akūṭatānatve'pyuktāsteṣūpayoginaḥ

p7.37

syuḥ ṣāḍavānāṃ viṃśatyā saha sapta śatāni tu /
auḍuvānāṃ tu viṃśatyā sahitaṃ śatamiṣyate

p7.38

catuḥsvarāṇāṃ kūṭānāṃ caturviśatirīritāḥ /
trisvarāḥ ṣaḍ dvisvarau dvāvekastvekasvaro mataḥ

p7.39

ārciko gāthikaścātha sāmiko'tha svarāntaraḥ /
ekasvarāditānānāṃ caturṇāmabhidhā imāḥ

p7.40

uktāḥ śuddhādibhedena nigayuktāścaturvidhāḥ /
tayorekaikahīnāstu dvedhā mūlakramā matāḥ

p7.41

ṣaḍjādyau madhyamādyau ca catvāraḥ syurdvidhā dvidhā /
caturdhānye daśetyaṣṭācatvāriṃśadamī kramāḥ

p7.42

saṃviśatiḥ saptaśatī prāguktā guṇitā kramaiḥ /
catustriṃśatsahasrāṇi ṣaṣṭyā pañca śatāni ca

p7.43

iti ṣāḍavasaṅkhyā syāt atha pañcasvarānbruve /
gādyau dhādyau niṣādādyau caturbhedāḥ ṣaḍauḍuvāḥ

p7.44

āṣṭāvanye dvidhetyevaṃ catvāriṃśadime kramāḥ /
saviṃśatau śate taiśca guṇite'ṣṭau śatāni tu

p7.45

catvāri ca sahasrāṇi saṅkhyā pañcasvareṣviti /
catuḥsvareṣu nyādyau dvau caturdhā dvādaśāpare

p7.46

kramā dvidheti dvātriṃśaccaturviṃśatitāḍitā /
śatāni saptāṣṭaṣaṣṭyā syāccatuḥsvarasaṃmitiḥ

p7.47

trisvareṣu tu mādyau dvāvabhedau dvādaśāpare /
dvidhā ṣaḍviṃśatiriti kramāste ṣaḍbhirāhatāḥ

p7.48

ṣaṭpañcāśacchataṃ ca syuḥ dvisvareṣu punardvidhā /
rigadhanyādayo'ṣṭau syuḥ śuddhāstaditare kramāḥ

p7.49

dvāviṃśatiste tu catuścatvāriṃśad dvitāḍitāḥ /
ekasvarāstvabhedatvānmaulā eva caturdaśa

p7.50

ṣaḍjādeḥ śuddhamadhyāyā bhedakaṃ pañcamaṃ vinā /
catuḥsvare kramadvandve'ṣṭācatvāriṃśadīritāḥ

p7.51

tānāstrisvarayostvete dvādaśa dvasvare dvayam /
eka ekasvaraste triṣaṣṭirauttaramandrakaiḥ

p7.52

punaruktā matāstānairnyādimārgīkramāḥ punaḥ /
pañcasvarā ye catvārastattānānāṃ catuḥśatī

p7.53

aśītyabhyadhikā cātuḥsvarī ṣaṇṇavatirbhavet /
dvādaśa trisvaradvandve catvāro dvisvaradvaye

p7.54

eka ekasvarastānasteṣāṃ pañcaśatī tviyam /
trinavatyā yutā tānairabhinnā rajanīgataiḥ

p7.55

dhaivatādestu pauravyāścatvārah ṣaṭsvarāḥ kramāt /
tattānānāṃ tu sāśītiḥ śatāṣṭāviṃśatirmatā

p7.56

auḍuvānāṃ caturṇāṃ prāguktā saṅkhyā catuḥsvarau /
trisvarau dvisvarāvekasvaraḥ prāguktasaṅkhyakāḥ

p7.57

pañcaviṃśatisaṃyuktā catustriṃśacchatī tviyam /
tānānāṃ sadṛśākārā syāttānairauttarāyataiḥ

p7.58

ityekāśītisaṃyuktaṃ sahasrāṇāṃ catuṣṭayam /
tānānāṃ punaruktānāṃ pūrṇāpūrṇaiḥ saha kramaiḥ

p7.59

apanīyeta cedeṣā kūṭatānamitirbhavet /
lakṣatrayaṃ saptadaśa sahasrāṇi śatāni ca

p7.60

navatriṃśadyutānīti jñānopāyo'tra kathyate /
aṅkānekādisaptāntānūrdhvamūrdhvaṃ likhetkramāt

p7.61

hate pūrveṇa pūrveṇa teṣu cāṅke pare pare /
ekasvarādisaṅkhyā syātkrameṇa pratimūrcchanam

p7.62

kramaṃ nyasya svaraḥ sthāpyaḥ pūrvaḥ pūrvaḥ parādadhaḥ /
sa cedupari tatpūrvaḥ purastūparivartinaḥ

p7.63

mūlakramakramātpṛṣṭhe śeṣāḥ prastāra īdṛśaḥ /
saptādyekāntakoṣṭhānāmadho'dhaḥ sapta paṅktayaḥ

p7.64

tāsvādyāyāmādyakoṣṭhe likhedekaṃ pareṣu kham /
vedyatānasvaramitānnyasyetteṣveva loṣṭakān

p7.65

prākpaṅktyantyāṅkasaṃyogamūrdhvādhaḥsthitapaṅktiṣu /
śūnyādadho likhedekaṃ taṃ cādho'dhaḥ svakoṣṭhakān

p7.66

koṣṭhasaṅkhyāguṇaṃ nyasyetkhaṇḍamerurayaṃ mataḥ /
svarānmūlakramasyāntyātpūrvaṃ yāvatithaḥ svaraḥ

p7.67

uddiṣṭāntyastāvatithe koṣṭhe'dho loṣṭakaṃ kṣipet /
loṣṭacālanamantyātsyāttyaktvā labdhaṃ kramo bhavet

p7.68

loṣṭākrāntāṅkasaṃyogāduddiṣṭasya mitirbhavet /
yairaṅkairnaṣṭasaṃkhyā syānmaulaikāṅkasamanvitaiḥ

p7.69

teṣu loṣṭaṃ kṣipenmūle loṣṭasthānamitaṃ bhavet /
naṣṭatānasvarasthānam tato yāvatithe pade

p7.70

adhaḥkramādasti loṣṭaḥ svarastāvatitho bhavet /
kramāntimasvarātpūrvo labdhatyāgādi pūrvavat

p7.71

tānasvaramitordhvādhaḥpaṅktigāntyāṅkamiśraṇāt /
ekasvarāditānānāṃ saṃkhyā saṃjāyate kramāt

p7.72

athātra śuddhatānānāṃ nāmāni vyāharāmahe /
agniṣṭomo'tyagniṣṭomo vājapeyaśca ṣoḍaśī

p7.73

puṇḍarīko'śvamedhaśca rājasūyastataḥ paraḥ /
iti syuḥ ṣaḍjahīnānāṃ sapta nāmānyanukramāt

p7.74

sviṣṭakṛdbahusauvarṇo gosavaśca mahāvrataḥ /
viśvajidbrahmayajñaśca prājāpatyastu saptamaḥ

p7.75

kramādṣabhahīnānāṃ tānānāmabhidhā imāḥ /
aśvakrānto rathakrānto viṣṇukrāntastataḥ paraḥ

p7.76

sūryakrānto gajakrānto valabhinnāgapakṣakaḥ /
iti pañcamahīnānāṃ saṃjñāḥ sapta kramānmatāḥ

p7.77

cāturmāsyo'tha saṃsthā''khyaḥ śastraścokthaścaturthakaḥ /
sautrāmaṇī tathā citrā saptamastūdbhidāhvayaḥ

p7.78

saṃjñā niṣādahīnānāṃ ṣāḍavānāmimāḥ kramāt /
sāvitrī cārdhasāvitrī sarvatobhadrasaṃjñakaḥ

p7.79

ādityānāmayanaśca gavāmayananāmakaḥ /
sarpāṇāmayanaḥ ṣaṣṭhaḥ saptamaḥ kauṇapāyanaḥ /
nāmāni ṣaḍjahīnānāṃ tānānāmiti menire

p7.80

agnicid dvādaśāhaścopāṃśuḥ somābhidhastataḥ /
aśvapratigraho varhirathābhyudayasaṃjñakaḥ

p7.81

ṛṣabheṇa vihīnānāmiti nāmāni manvate /
sarvasvadakṣiṇo dīkṣā somākhyaḥ samidāhvayaḥ

p7.82

svāhākārastanūnapāttato godohano mataḥ /
iti gāndhārahīnānāṃ kramātsaṃjñāḥ pracakṣate

p7.83

iḍā puruṣamedhaśca śyeno vajra iṣustataḥ /
aṅgirāḥ kaṅka ityetāḥ sapahīnābhidhāḥ kramāt

p7.84

jyotiṣṭomastato darśo nāndyākhyaḥ paurṇamāsakaḥ /
aśvapratigraho rātriḥ saubharaḥ saptamaḥ smṛtaḥ

p7.85

etā niṣādagāndhārahīnānāmabhidhāḥ kramāt /
saubhāgyakṛcca kārīrī śāntikṛtpuṣṭikṛttathā

p7.86

vainateyoccāṭanau ca vaśīkaraṇasaṃjñakaḥ /
pañcamarṣabhahīnānāṃ tānānāmabhidhā imāḥ

p7.87

trailokyamohano vīraḥ kandarpabalaśātanaḥ

p7.88

śaṅkhacūḍo gajacchāyo raudrākhyo viṣṇuvikramaḥ /
tānānāṃ ridhahīnānāṃ nāmānyetānyanukramāt

p7.89

bhairavaḥ kāmadākhyaścāvabhṛtho'ṣṭakapālakaḥ /
sviṣṭakṛcca vaṣaṭkāro mokṣadaḥ saptamo mataḥ

p7.90

saṃjñā niṣādagāndhārahīnānāmiti saṃmatāḥ /
yadyajñanāmā yastānastasya tatphalamiṣyate

p7.91

gāndharve mūrcchanāstānāḥ śreyase śruticoditāḥ /
gāne sthānasya lābhena te kūṭāścopayoginaḥ

p7.1

sādhāraṇaṃ bhaved dvedhā svarajātiviśeṣaṇāt /
svarasādhāraṇaṃ tatra caturdhā parikīrtitam

p7.2

kākalyantaraṣaḍjaiśca madhyamena viśeṣaṇāt /
sādhāraṇaḥ kākalī hi bhavetṣaḍjaniṣādayoḥ

p7.3

sādhāraṇyamatastasya yattatsādhāraṇaṃ viduḥ /
antarasyāpi gamayorevaṃ sādhāraṇaṃ matam

p7.4

prayojyau ṣaḍjamuccārya kākalīdhaivatau kramāt /
evam madhyamamuccārya prayuñjītāntararṣabhau

p7.5

ṣaḍjakākalinau yadvoccārya ṣaḍjaṃ punarvrajet /
tatparānyatamaṃ caivaṃ madhyamaṃ cāntarasvaram

p7.6

prayujya madhyamo grāhyastatparānyatamo'tha vā /
alpaprayogaḥ sarvatra kākalī cāntaraḥ svaraḥ

p7.7

niṣādo yadi ṣaḍjasya śrutimādyāṃ samāśrayet /
ṛṣabhastvantimāṃ proktaṃ ṣaḍjasādhāraṇaṃ tadā

p7.8

madhyamasyāpi gapayorevaṃ sādhāraṇaṃ matam /
sādhāraṇaṃ madhyamasya madhyamagrāmagaṃ dhruvam

p7.9

sādhāraṇe kaiśike te keśāgravadaṇutvataḥ /
te eva kaiścaducyete grāmasādhāraṇe budhaiḥ

p7.10

ekagrāmodbhavāsvekāṃśāsu jātiṣu yadbhavet /
samānaṃ gānamāryāstajjātisādhāraṇaṃ jaguḥ

p7.1

jātisādhāraṇaṃ kecidrāgāneva pracakṣate /
gānakriyocyate varṇaḥ sa caturdhā nirūpitaḥ /
sthāyyārohyavarohī ca saṃcārītyatha lakṣaṇam

p7.2

sthitvā sthitvā prayogaḥ syādekasyaiva svarasya yaḥ /
sthāyī varṇaḥ sa vijñeyaḥ parāvanvarthanāmakau

p7.3

etatsaṃmiśraṇādvarṇaḥ saṃcārī parikīrtitaḥ /
viśiṣṭaṃ varṇasandarbhamalaṅkāraṃ pracakṣate

p7.4

tasya bhedāstu bahavastatra sthāyigatānbruve /
yeṣāmādyantayorekaḥ svaraste sthāyivarṇagāḥ

p7.5

prasannādiḥ prasannāntaḥ prasannādyantasaṃjñakaḥ /
tataḥ prasannamadhyaḥ syātpañcamaḥ kramarecitaḥ

p7.6

prastāro'tha prasādaḥ syātsaptaite sthāyini sthitāḥ /
mandraḥ prakaraṇe'tre syānmūrcchanāprathamaḥ svaraḥ

p7.7

sa eva dviguṇastāraḥ pūrvaḥ pūrvo'tha vā bhavet /
mandraḥ parastatastāraḥ prasanno mṛdurityapi

p7.8

mandrastārastu dīptaḥ syānmandro binduśirā bhavet /
ūrdhvarekhāśirastāro lipau trirvacanātplutaḥ

p7.1

mandradvayātpare tāre prasannādirudīritaḥ /
saṃ saṃ sa॑

p7.2

tadvailomya prasannāntaḥ
sa॑ saṃ saṃ

p7.9

prasannadvayamadhyage

p7.3

dīpte prasannādyantaḥ syāt
saṃ sa॑ saṃ

p7.10

tārayormadhyage punaḥ /
mandre prasannamadhyākhyamalaṅkāraṃ vido viduḥ

p7.4

sa॑ saṃ sa॑

p7.11

ādyantayormūrcchanādiścetsvaro'ntardvitīyakaḥ /
saikā kalā'tha cenmadhye stastṛtīyacaturthakau

p7.12

sā dvitīyā pañcamādyāstrayo'ntaścetkalā parā /
evaṃ kalātrayeṇokto'laṅkāraḥ kramarecitaḥ

p7.5

saṃrisaṃ saṃgamasaṃ saṃpadhanisaṃ

p7.6

dīptāntaścetpratikalaṃ prastāraḥ so'bhidhīyate /
saṃrisa॑ saṃgamasa॑ saṃpadhanisa॑

p7.13

tāramandraviparyāsāttaṃ prasādaṃ pracakṣate

p7.7

sa॑risaṃ sa॑gamasaṃ sa॑padhanisaṃ

p7.14

syātāṃ vistīrṇaniṣkaṣau bindurabhyuccayaḥ paraḥ /
hasitapreṅkhitākṣiptasandhipracchādanāstathā

p7.15

udgītodvāhitau tadvattrivarṇo veṇirityamī /
dvādaśārohivarṇasthālaṅkārāḥ parikīrtitāḥ

p7.16

mūrcchanādeḥ svarādyatra krameṇārohaṇaṃ bhavet /
sthitvā sthitvā svarairdīrghaiḥ sa vistīrṇo'bhidhīyate

p7.1

sā rī gā mā pā dhā nī

p7.2

hrasvaiḥ svaraiḥ sa niṣkarṣo dvirdviruktairnirantaraiḥ /
sasa riri gaga mama papa dhadha nini

p7.17

triścaturvā svaroccāre gātravarṇamimaṃ viduḥ

p7.2

sasasa ririri gagaga mamama dhadhadha ninini /
sasasasa riririri gagagaga mamamama papapapa dhadhadhadha nininini

p7.18

niṣkarṣasyaiva bhedau dvau kecidetau babhāṣire /
plutaṃ hrasvaṃ plutaṃ hrasvaṃ plutaṃ hrasvaṃ plutaṃ svaram

p7.3

kurvankramādyadārohettadā vinduraryaṃ mataḥ /
sa

ri ga

m pa

dha ni

ekāntarasvarārohamāhurabhyuccayaṃ budhāḥ

p7.4

sagapani

p7.20

yatraikottaravṛddhābhirāvṛttibhirudīritāḥ /
āruhyante svarāḥ prāha hasitaṃ taṃ śivapriyaḥ

p7.5

sa riri gagaga mamamama papapapapa dhadhadhadhadhadha ninininininini

p7.21

svaradvayaṃ samuccārya pūrvaṃ pūrvayutaṃ param /
yadāndolitamārohetpreṅkhito'sau kramo'tha vā

p7.6

sari riga gama mapa padha dhani

p7.22

ekāntaraṃ svarayugaṃ tādṛkpūrvayutaṃ param /
kramādārohati yadā tadākṣiptaṃ pracakṣate

p7.7

saga gapa pani

p7.23

trisvarādyā kalānye ca pūrvapūrvānitmādime /
kale stastrisvare yatra sandhipracchādanastu saḥ

p7.9

sariga gamapa padhani /
yadādyādyastrirāvṛttaḥ kalayostrisvarātmanoḥ /
tadodgītaḥ
sasasariga mamamapadha

p7.24

madhyamena tādṛśodvāhito mataḥ

p7.10

sariririga mapapapadha

p7.11

antyasya tu trirāvṛttau trivarṇaṃ varṇayantyamum /
sarigagaga mapadhadhadha

p7.25

trayāṇāṃ tu trirāvṛttau pṛthagveṇirudīritaḥ

p7.12

sasasa ririri gagaga mamama papapa dhadhadha

p7.26

avarohakramādete dvādaśāpyavarohiṇi /
mandrādirmandramadhyaśca mandrāntaḥ syādataḥ param

p7.27

prastāraśca prasādo'tha vyāvṛttaskhalitāvapi /
parivartākṣepabindūdvāhitormisamāstathā

p7.28

preṅkhaniṣkūjitaśyenakramodghaṭṭitarañjitāḥ /
saṃnivṛttapravṛtto'tha veṇuśca lalitasvaraḥ

p7.29

huṅkāro hrādamānaśca tataḥ syādavalokitaḥ /
syuḥ sañcāriṇyalaṅkārāḥ pañcaviṃśatirityamī

p7.30

trisvarā'dyā kalaikaikamandratyāgena cāparāḥ /
trisvarāścetkalā mandrādyā mandrādistadā bhavet

p7.1

sagari rimaga gapama madhapa panidha

p7.2

tāḥ kalā mandramadhyāntāḥ kramāccedaparau tadā /
mandramadhyo yathā
gasari mariga pagama dhamapa nipadha

p7.3

mandrānto yathā
rigasa gamari mapaga padhama dhanipa

p7.31

tyāktāntaraṃ svarayugaṃ tyāktādārabhyate punaḥ

p7.4

yugaṃ tādṛksamārohettayā prastāra ucyate /
saga rima gapa madha pani

p7.32

pūrvaḥ pūrvaḥ parasyordhvādhovartī kriyate svaraḥ

p7.33

yadā tadā prasādaṃ tamāha śrīkaraṇeśvaraḥ /
sarisa rigari gamaga magama padhapa dhanidha /
catuḥsvarā kalā tatrādyāttṛtīyaṃ dvitīyakāt

p7.34

turyaṃ gatvā'dimaṃ gacchedevamekaikahānataḥ /
catuḥsvarāḥ parā yatra sa vyāvṛttaḥ smṛto budhaiḥ

p7.35

sagarimasa rimagapari mapamadhaga madhapanim
kalāṃ prayujya mandrāderdviruktordhvasvarānvitām /
avaruhyeta cedeṣa skhalitākhyastadā bhavet

p7.7

sagarimamarigasa rimagapapagamari gapamadhadhamapaga
madhapaninipadhama

p7.36

svaraṃ dvitīyamujjhitvā trisvarā''dyā kalā yadi /
tyaktādārabhya tādṛśyo'nyāstadā parivartakaḥ

p7.8

sagama rimapa gapadha madhani

p7.37

trisvarāścetkalāḥ pūrvapūrvatyāgordhvasaṃkraiḥ /
tadā''kṣepaḥ
sariga rigama gamapa mapadya padyani /
atha binduḥ sa yatra plutamadhaḥ svaram

p7.3

kṛtvāgnivatparaṃ spṛṣṭvādhaḥ sparśenākhilāḥ kalāḥ /
sa

risa ri

gari ga

maga ma

pama pa

dhapa dha

nidha

kalāyāṃ trīnsvarāngītvā'varuhyaikaṃ parāḥ kalāḥ

p7.11

yatraikaikojjhitā gītāstadvadudvāhitastu saḥ /
sarigari rigamaga gamapama mapadhapa padhani

p7.39

mūrcchanādeḥ svarātturyaṃ plutīkṛtyādyametya ca

p7.3

turyagāne kalaikaikahānādyatrāparāstathā /
sa ūrmiḥ syāt
sama

sama ripa

ripa gadha

gadha mani

mani /
sa tu samaḥ kalā yatra catuḥ svarāḥ

p7.13

tulyārohāvarohaikaikahānādaparāstathā /
sarigamamagarisa rigamapapamagari gamapadhadhapamaga
mapadhaninidhapama

p7.41

kalā gatāgatavatī dvisvaraikaikahānataḥ

p7.14

yatrānyāstādṛśaḥ sa syātpreṅkhaḥ
saririsa rigagari gamamaga mapapama padhadhapa dhaninidha

p7.42

niṣkūjitaḥ punaḥ /
prasādasya kalāṃ gītvā tatkalādestṛtīyakam

p7.15

gatvādyagānādbhavati
sarisagasa rigarimari gamagapaga mapamadhama vadhapanipa

p7.43

śyenaḥ saṃvādiyugmakaiḥ

p7.44

kramātsarigamādyaiḥ syāt
sapa ridha gani masa /
kalā dvitricatuḥsvarāḥ /
ādyasvarādyāstisraḥ syurdvitīyādyādayastathā

p7.17

yatrāsau krama ityuktaḥ
sarisarigasarigama rigarigamarigamapa gamagamapagamapadha
mapamapadhamapadhani

p7.45

sa tūdghaṭṭita ucyate /
yatra svaradvayaṃ gītvā pañcamāccutaraḥ svarān

p7.18

avarohetkalā gāyettathaikaikojjhanātparāḥ /
saripamagari rigadhapamaga gamanidhapama

p7.46

diruktā yadi mandrāntā mandrādeḥ syuḥ kalāstadā

p7.13

rañjitaḥ
sagarisagarisa rimagarimagari gapamagapamaga madhapamadhapama
panidhapanidhapa

p7.47

atha bhavedeṣa saṃnivṛttapravṛttakaḥ /
yatrādyapañcamau gītvā turyāttrīnavarohati

p7.20

kramātkalā sā yatrānyāstadvadekaikahānataḥ /
sapamagari ridhapamaga ganidhapama

p7.48

yatrādyaḥ syād dvirdvitīyacaturthakatṛtīyakāḥ

p7.21

sakṛtkalānyāścaikaikahānādveṇurasau mataḥ /
sasarimaga ririgapama gagamadhapa mamapanidha

p7.49

gītvādyau dvau caturthaṃ ca yasyāṃ tāvavarohati

p7.22

sā kalānyāśca tādṛśyo yatrāsau lalitasvaraḥ /
sarimarisa rigapagari gamadhamaga mapanipama

p7.50

ādimena kalā yatra dvisvarādyā gatāgataiḥ

p7.23

svarairekottaraṃ vṛddhaiḥ sa huṅkāro nigadyate /
sarisa sarigarisa sarigamagarisa sarigamapamagarisa
sarigamapadhapamagarisa sarigamapadhanidhapamagarisa

p7.51

hrādamāne prasannāntā mandrādestu kalā matāḥ

p7.24

sagarisa rimagari gapamaga madhapama panidhapa

p7.52

yadārohe'varohe ca svadvitīyaṃ parityajet /
catuḥsvarā samālā tadā syādavalokitaḥ

p7.25

sagamamarisa rimapapagari gapadhadhamaga madhaninapama

p7.53

evaṃ sañcāryalaṅkārā āroheṇa pradarśitāḥ /
etānevāvaroheṇa prāha śrīkaraṇāgraṇīḥ

p7.54

anye'pi saptālaṃkārā gītajñairupadarśitāḥ /
tāramandraprasannaśca mandratāraprasannakaḥ

p7.55

āvartakaḥ sampradāno vidhūto'pyupalolakaḥ /
ullāsitaśceti teṣāmadhunā lakṣma kathyate

p7.56

kalāsteṣāṃ dvitīyādyāḥ pūrvaikaikaprahāṇataḥ /
aṣṭamasvaraparyantamāruhyādyaṃ vrajedyadi

p7.1

tāramandraprasanno'yamalaṅkārastadocyate /
saṃrigamapadhanisa॑saṃ

p7.57

mandrādaṣṭamamutplutya saptakasyāvarohaṇe

p7.2

mandratārapraśannākhyamāha māheśvarottamaḥ /
saṃsa॑nidhapamagarisaṃ

p7.58

ādyaṃ dvitīyamādyaṃ ca dvirdvirgītvā dvitīyakam

p7.3

sakṛdādyaṃ yatkalāyāṃ gāyedāvartakastu saḥ /
sasaririsasarisa ririgagaririgari gagamamagagamaga
mamapapamamapama papadhadhapapadhapa dhadhaninidhadhanidha

p7.59

etasyaiva kalā'ntyau dvau svarau saṃtyajya gīyate

p7.4

yadā tadā sampradānamalaṃkāraṃ vidurdudhāḥ /
sasaririsasa ririgagariri gagamamagaga mamapapamama papadhadhapapa
dhadhaninidhadha

p7.60

yugmamekāntaritayostyaktādapyevameva cet

p7.5

dvirdviḥ prayujyeta tadā vidhūto budhasaṃmataḥ /
sagasaga rimarima gapagapa madhamadha panipani

p7.61

kalāyāmādyayoryugmaṃ cettṛtīyadvitīyayoḥ

p7.6

dvirdviḥ prayujyate tajjñairupalolastadocyate /
sarisarigarigari rigarigamagamaga gamagamapamapama
mapamapadhapadhapa padhapadhanidhanidha

p7.62

dvirgītvā''dyaṃ tṛtīyaṃ ca prathamaṃ ca tṛtīyakam

p7.7

sakṛdgāyedyatkalāyāṃ tamullāsitamūcire /
sasagasaga ririmarima gagapagapa mamadhamadha papanipani

p7.63

iti prasiddhālaṅkārāstriṣaṣṭiruditā mayā

p7.64

anantatvāttu te śāstre na sāmastyena kīrtitāḥ /
raktilābhaḥ svarajñānaṃ varṇāṅgānāṃ vicitratā

p7.6

iti prayojanānyāhuralaṅkāranirūpaṇe /
iti prathame svaragatādhyāye ṣaṣṭhaṃ varṇālaṅkāraprakaraṇam

p7.1

atha saptamaṃ jātiprakaraṇam
śuddhāḥ syurjātayaḥ sapta tāḥ ṣaḍjādisvarābhidhāḥ /
ṣaḍjyārṣabhī ca gāndhārī madhyamā pañcamī tathā

p7.2

dhaivatī cātha naiṣādī śuddhatālakṣma kathyate /
yāsām nāmasvaro nyāso'panyāso'śo grahastathā

p7.3

tāranyāsavihīnāstāḥ pūrṇāḥ śuddhābhidhā matāḥ /
vikṛtā nyāsavarjaitallakṣmahīnā bhavantyabhūḥ

p7.4

sampūrṇatvagrahāṃśāpanyāseṣvekaikavarjanāt /
bhavanti bhedāścatvāro dvayostyāge tu ṣaṇmatāḥ

p7.5

tyāge trayāṇāṃ catvāra ekastyakte catuṣṭaye /
bhedāḥ pañcadaśaivete ṣaḍjyāḥ sadbhirnirūpitāḥ

p7.6

tatrāṣṭau pūrṇatāhīnāḥ sapta tvitaravarjitāḥ /
dvidhā syuḥ pūrṇatāhīnāḥ ṣaḍavauḍuvabhedataḥ

p7.7

ato'ṣṭāvadhikā ārṣabhyādiṣvauḍuvajātiṣu /
atastrayoviṃśatidhā ṣaṭsu pratyekamīritāḥ

p7.8

vikṛtānāṃ tu saṃsargājjātā ekādaśa smṛtāḥ /
syātṣaḍjakaiśikī ṣaḍjodīcyavāṣaḍjamadhyamā

p7.9

gāndhārodīcyavā raktagāndhārī kaiśikī tathā /
madhyamodīcyavā kārmāravī gāndhārapañcamī

p7.10

tathā''ndhrī nandayantīti taddhetūnadhunā bruve /
ṣāḍjīgāndhārikāyogājjāyate ṣaḍjakaiśikī

p7.11

ṣāḍjikāmadhyamābhyāṃ tu jāyate ṣaḍjamadhyamā /
gāndhārīpañcamībhyāṃ tu jātā gāndhārapañcamī

p7.12

gāndhāryārṣabhikābhyāṃ tu jātirāndhrī prajāyate /
ṣāḍjī gāndhārikā tadvaddhaivatī militāstvimāḥ

p7.13

ṣaḍjodīcyavatīṃ jātiṃ kuryuḥ kārmāravīṃ punaḥ /
utpādayanti naiṣādīpañcamyārṣabhikā yutāḥ

p7.14

nandayantīṃ tu gāndhārīpañcamyārṣabhikā yutāḥ /
gāndhārī dhaivatī ṣaḍjī madhyameti yutāstvimāḥ

p7.15

gāndhārodīcyavāṃ kuryurmadhyamodīcyavāṃ punaḥ /
etā eva vinā ṣaḍjyā pañcamyā saha kurvate

p7.16

kuryustā raktagāndhāraॐ naiṣādī ca na dhaivatī /
ārṣabhīṃ dhaivatīṃ tyaktvā pañcabhyaḥ kaiśikī bhavet

p7.17

catasraḥ ṣaḍjaśabdinyo naiṣādī dhaivatī tathā /
ārṣabho ceti saptaitāḥ ṣaḍjagrāmasya jātayaḥ

p7.18

śeṣāḥ syurmadhyamagrāme pūrṇatvādyadhunocyate /
kārmāravyatha gāndhārapañcamī ṣaḍjakaiśikī

p7.19

madhyamodīcyavetyetā nityapūrṇāḥ prakīrtitāḥ /
ṣaḍjī ca nandayantyāndhrī gāndhārodīcyavetyamūḥ

p7.20

sampūrṇaṣāḍavāḥ prāha catasraḥ kāśyapo muniḥ /
daśāvaśiṣṭāḥ sampūrṇaṣāḍavauḍuvitā matāḥ

p7.21

pañcamīmadhyamāṣaḍjamadhyamākhyāsu jātiṣu /
svarasādhāraṇaṃ proktaṃ munibhirbharatādibhiḥ

p7.22

aṃśeṣu samapeṣvetadyathāsvaniyamādbhavet /
etadalpanigāsvāhuḥ kambalāścatarādayaḥ

p7.23

alpadviśrutike rāgabhāṣādāvapi tanmatam /
nigayoraṃśayoḥ ṣaḍjamadhyamāyāṃ na tadbhavet

p7.24

vikṛtā eva tatrāpi svarasādhāraṇāśrayāḥ /
ekāṃśā nandayantī ca madhyamodīcyavā tathā

p7.25

gāndhārapañcamītyetāstisro dvyaṃśāstu dhaivatī /
gāndhārodīcyavā vātha pañcamītyuditā imāḥ

p7.26

naiṣādyārṣabhikāṣaḍjakaiśikyastryaṃśikā matāḥ /
āndhrokārmāravīṣaḍjodīcyavāścaturaṃśikāḥ

p7.27

pañcāṃśā raktagāndhārī gāndhārī madhyamā tathā /
ṣāḍjītyetāścatasraḥ syuḥ ṣaḍaṃśaikaiva kaiśikī

p7.28

saptāṃśā sūribhiḥ ṣaḍjamadhyamā parikīrtitā /
iti triṣaṣṭiraṃśāḥ syurjātiṣvaṣṭādaśasvime

p7.29

grahāṃśatāramandrāśca nyāsāpanyāsakau tathā /
api saṃnyāsavinyāsau bahutvaṃ cālpatā tataḥ

p7.30

etānyantaramārgeṇa saha lakṣmāṇi jātiṣu /
ṣāḍavoḍuvite kvāpītyevamāhustrayodaśa

p7.31

gītādinihitastatra svaro graha itīritaḥ /
tatrāṃśagrahayoranyataroktāvubhayagrahaḥ

p7.32

yo raktivyañjako geye yatsaṃvādyanuvādinau /
vidāryāṃ bahulau yasmāttāramandravyavasthitiḥ

p7.33

yaḥ svayaṃ yasya saṃvādī cānuvādī svaro'paraḥ /
nyāsāpanyāsavinyāsasaṃnyāsagrahatāṃ gataḥ

p7.34

prayoge bahulaḥ sa syādvādyaṃśo yogyatāvaśāt /
bahulatvaṃ prayogeṣu vyāpakaṃ tvaṃśalakṣaṇam

p7.35

madhyame saptakeṃ'śaḥ syāttasmāttārasthitātparān /
svarāṃścatura ārohedeṣa tārāvadhiḥ paraḥ

p7.36

arvāktu kāmacāraḥ syāttāre lupto'pi gaṇyate /
ātāraṣaḍjamāroho nandayantyāṃ prakīrtitaḥ

p7.37

madhyasthānasthitādaṃśādāmandrasthāṃśamāvrajet /
āmandranyāsamathavā tadadhaḥstharidhāvapi

p7.38

eṣā mandragateḥ sīmā tato'rvākkāmacāritā /
gīte samāptikṛnnyāsa ekaviṃśatidhā ca saḥ

p7.39

ṣāḍjyādīnāṃ tu saptānāṃ nyāsaḥ syānnāmakṛtsvaraḥ /
dvau nāmakāriṇau ṣaḍjamadhyamāyāṃ tu tau matau

p7.40

udīcyavātrayaṃ māntaṃ nipagāntā tu kaiśikī /
kārmāravī pañcamāntā gāntāḥ pañcāparāḥ smṛtāḥ

p7.41

apanyāsasvaraḥ sa syādyo vidārīsamāpakaḥ /
kārmāravyāṃ ca naiṣādyāmāndhrīmadhyamayostathā

p7.42

ārṣabhyāṃ ca svarā yeṃ'śāste'panyāsāḥ prakīrtitāḥ /
udīcyavānāṃ tritaye'panyāsau ṣaḍjadhaivatau

p7.43

madhyamo raktagāndhāryāṃ gāndhāryāṃ ṣaḍjapañcamau /
sanipāḥ ṣaḍjakaiśikyāṃ pañcamyāṃ niripāḥ smṛtāḥ

p7.44

ripau gāndhārapañcamyāṃ ṣaḍjyāṃ gāndhārapañcamau /
dhaivatyāṃ rimadhāḥ proktā nandayantyāṃ mapau matau

p7.45

rivarjyāḥ ṣaṭ ca kaiśikyāṃ saptāpītyūcire pare /
saptasvarāpanyāsāṃ tu bhāṣante ṣaḍjamadhyamām

p7.46

atra yeṃ'śā apanyāsāste syurekonaviṃśatiḥ /
saptatriṃśatpare te ca ṣaṭpañcāśattu saṃyutāḥ

p7.47

kaiśikyāṃ saptapakṣe tānsaptapañcāśataṃ viduḥ /
aṃśāvivādī gītasyādyavidārīsamāptikṛt

p7.48

saṃnyāsaॐ'śāvivādyeva vinyāsaḥ sa tu kathyate /
yo vidārībhāgarūpapadaprānte'vatiṣṭhate

p7.49

alaṅghanāttathā'bhyāsādbahutvaṃ dvividhaṃ matam /
paryāyāṃśe sthitaṃ tacca vādisaṃvādinorapi

p7.50

alpatvaṃ ca dvidhā proktamanabhyāsācca laṅkhanāt /
anabhyāsastvanaṃśeṣu prāyo lopyeṣvapoṣyate

p7.51

īṣatsparśo laṅghane syātprāyastallopyagocaram /
uśanti tadanaṃśe'pi kvacidgītaviśāradāḥ

p7.52

nyāsādisthānamujjhitvā madhye madhye'lpatāyujām /
svarāṇāṃ yā vicitrasvakāriṇyaṃśādisaṃgatiḥ

p7.53

anabhyāsaiḥ kvacitkvāpi laṅghanaireva kevalaiḥ /
kṛtā sā'ntaramārgaḥ syātprāyo vikṛtajātiṣu

p7.54

ṣaḍavanti prayogaṃ ye svarāste ṣaḍavā matāḥ /
ṣaṭsvaraṃ teṣu jātatvādgītaṃ ṣāḍavamucyate

p7.55

vānti yāntyuḍavo'treti vyomoktamuḍuvaṃ budhaiḥ /
pañcamaṃ tacca bhūteṣu pañcasaṃkhyā tadudbhavā

p7.56

auḍuvī sā'sti yeṣāṃ ca svarāste tvauḍuvā matāḥ /
te saṃjātā yatra gīte tadauḍuvitamucyate

p7.57

tatsambandhādauḍuvaṃ ca pañcasvaramidaṃ viduḥ /
kramādalpālpatarate ṣāḍavauḍuvakāriṇoḥ

p7.58

sampūrṇatvadaśāyāṃ staḥ pañcamyāṃ tu viparyayaḥ /
vacanaṃ vidhiraprāptāvihālpatvabahutvayoḥ

p7.59

parisaṃkhyā dvayoḥ prāptāvekasyātiśayāya yat /
atha pratyekametāsāṃ jātīnāṃ lakṣma kathyate

p7.60

ṣāḍjyāmaṃśāḥ svarāḥ pañca niṣādarṣabhavarjitāḥ /
nilopātṣāḍavaṃ so'tra pūrṇatve kākalī kvacit

p7.61

sagayoḥ sadhayoścātra saṃgatirbahulastu gaḥ /
gāndhāreṃ'śe na nerlopo mūrcchanā dhaivatādikā

p7.62

tridhā tālaḥ pañcapāṇiratra caikakalādikaḥ /
kramānmārgāścitravṛttidakṣiṇā gītayaḥ punaḥ

p7.63

māgadhī saṃbhāvitā ca pṛthuleti kramādimāḥ /
naiṣkrāmikadhruvāyāṃ ca prathame prekṣaṇe smṛtaḥ

p7.1

viniyogo dvādaśātra kalā aṣṭalaghuḥ kalā /
asyāṃ ṣāḍjyāṃ ṣaḍjo nyāsaḥ / gāndhārapañcamāvapanyāsau /
varāṭī dṛśyate / asyāḥ prastāraḥ
ṣāḍjī

p7.64

taṃ bhavalalāṭanayanāmbujādhikaṃ nagasūnupraṇayakelisamudbhavam /
sarasakṛtatilakapaṅkānulepanaṃ praṇamāmi kāmadehendhanānalam //
ārṣabhyāṃ tu trayaॐ'śāḥ syurniṣādarṣabhadhaivatāḥ

p7.65

dviśrutyoḥ saṃgatiḥ śeṣairlaṅghanaṃ pañcamasya ca /
ṣāḍavaṃ ṣaḍjalopena sapalopādihauḍuvam

p7.66

mūrcchanā pañcamādiśca tālaścaccatpuṭo mataḥ /
aṣṭau kalā bhavantīha viniyogastu pūrvavat

p7.2

asyāmārṣabhyāmṛṣabho nyāsaḥ / aṃśā evāpanyāsāḥ / deśomadhukayau
dṛśyete / asyāḥ prastāraḥ

p7.1

ārṣabhī
rī gā sā riga mā rima gā riri