Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 7

7.1

iti śrīsamādhirāje samādhiparivarto nāma ṣaṣṭhaḥ ||
(Vaidya 35)
7 Trikṣāntyavatāraparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmātarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemaṃ samādhimākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena trikṣāntijñānakuśalena bhavitavyam | tena prathamā kṣāntiḥ prajñātavyā | dvitīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | tṛtīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | trikṣāntiviśeṣakuśalena bhavitavyaṃ trikṣāntijñānaviśeṣakuśalena ca | tat kasya hetoḥ? tathāhi kumāra yadā bodhisattvo mahāsattvastrikṣāntiviśeṣakuśalo bhavati trikṣāntijñānaviśeṣakuśalaśca bhavati, tadāyaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipraṃ samādhiṃ pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmenāyaṃ trikṣāntyavatāro dharmaparyāya udgrahītavyaḥ | udgṛhya na parebhyo vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ceti ||
atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasyemaṃ trikṣāntyavatāraṃ dharmaparyāyaṃ gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
na kenacit sārdhaṃ karoti vigrahaṃ na bhāṣate vācamanarthasaṃhitām /
arthe ca dharme ca sadā pratiṣṭhitaḥ prathamāya kṣāntīya sada nirdiśīyati

7.2

māyopamān jānati sarvadharmān na cāpi so bhoti nimittagocaraḥ /
na hīyate jñānavivṛddhabhūmeḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.3

sa sarvasūtrāntanayeṣu kovidaḥ subhāṣite 'sminnadhimuktipaṇḍitaḥ /
anantajñānī sugatāna jñāne prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.4

yaḥ kaści dharmaṃ śṛṇute subhāṣitaṃ buddhāna co bhāṣita tanna kāṅkṣati /
adhimucyate sarvajināna dharmatāṃ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.5

(Vaidya 36)
nītārthasūtrāntaviśeṣa jānati yathopadiṣṭā sugatena śūnyatā /
yāsmin punaḥ pudgala sattva pūruṣo neyārthatāṃ jānati sarvadharmān

7.6

ye asmi loke pṛthu anyatīrthā na tasya teṣu pratihanyate manaḥ /
kāruṇyameteṣu upasthapeti prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.7

ābhāsamāgacchati tasya dhāraṇī tasmiṃśca ābhāsi na jātu kāṅkṣati /
satyānuparivartini vāca bhāṣate prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.8

caturṇa dhātūna siyānyathātvaṃ vāyvambutejaḥpṛthivīya cāpi /
na co vivarteta sa buddhabodheḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.9

ye śilpasthānā pṛthu asti loke sarveṣu so śikṣitu bodhisattvaḥ /
na cātmana uttari kiṃci paśyati prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.10

akampiyaḥ samathabalena bhoti śelopamo bhoti vipaśyanāya /
na kṣobhituṃ śakyu sa sarvasattvairdvitīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati

7.11

samāhitastiṣṭhati bhāṣate ca samāhitaścaṃkramate niṣīdati /
samādhiye pāramitāgato vidu dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.12

(Vaidya 37)
samāhito labhati abhijña pañca kṣetraśataṃ gacchati dharmadeśakaḥ /
no cāpi so ṛddhibalāttu hīyate dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.13

sa tādṛśaṃ śānta samādhimeṣate samāhitasya na sa asti sattvaḥ /
yastasya cittasya pramāṇu gṛhṇīyā dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.14

ye lokadhātuṣviha keci sattvāste buddhajñānena bhaṇeyu dharmān /
udgṛhṇato sarva yato hi bhāṣiutaṃ dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.15

purimottarā dakṣiṇapaścimāsu heṣṭhe tathordhvaṃ vidiśāsu caiva /
sarvatra so paśyati lokanāthān tṛtīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati

7.16

suvarṇavarṇena samucchrayeṇa acintiyāṃ nirmita nirmiṇitvā /
deśeti dharmaṃ bahuprāṇikoṭināṃ tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.17

ya jambudvīpa iha buddhakṣetre sarvatra so dṛśyati bodhisattvaḥ /
jñātaśca bhotī sasurāsure jage tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.18

buddhāna ācāru tathaiva gocarā īryāpatho yādṛśa nāyakānām /
sarvatra so śikṣitu bhoti paṇḍitastṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ

7.19

ye lokadhātuṣviha keci sattvāste bodhisattvasya bhaṇeyu varṇam /
(Vaidya 38)
sace 'sya tasmin nānunīyate mano na śikṣito ucyati buddhajñāne

7.20

ye lokadhātuiṣviha keci sattvāste bodhisattvasya bhaṇeyu varṇam /
sace 'sya teṣu pratihanyate mano na śikṣito 'dyāpi sa buddhajñāne

7.21

arthena labdhena na bhoti sūmano na cāpyanarthena sa bhoti durmanāḥ /
śailopame citti sadā pratiṣṭhito ayaṃ viśeṣastṛtīyāya kṣāntiyāḥ

7.22

ghoṣānugāmī iya kṣāntiruktā cintāmayī bhāvanānulomikī /
śrutaṃmayā sā anutpattikā yā śikṣā ca atrāpyayu bodhimārgaḥ

7.23

tisro 'pi kṣāntīya sadā niruttarāḥ sa bodhisattvena bhavanti labdhāḥ /
dṛṣṭvā tatastaṃ sugatā narottamā viyākaronti virajāya bodhaye

7.24

tato 'sya taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā prakampitā medinī ṣaḍvikāram /
ābhāya kṣetraṃ bhavate prabhāsvaraṃ puṣpāṇi ca varṣiṣu devakoṭyaḥ

7.25

tasyo ca taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā sattvāna koṭī niyutā acintiyā /
utpādayī citta varāgrabodhaye vayaṃ pi bheṣyāma jina āryacetikāḥ

7.26

kṣāntyā imāstisra niruttarā yadā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ /
na cāpi so jāyati nāpi mrīyate na cāpi sa cyavati nopapadyate

7.27

(Vaidya 39)
yadā imā kṣānti trayo niruttarā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ /
na paśyateḥ jāyati yaśca mrīyate sthitadharmatāṃ paśyati sarvadharmān

7.28

tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ /
na śūnyatā jāyati no ca mrīyate svabhāvaśūnyā imi sarvadharmāḥ

7.29

yadāttyasau satkṛtu bhoti kenacid upasthito mānitu pūjito 'rcitaḥ /
na tasya tasminnanunīyate mano jānāti so dharmasvabhāvaśūnyatām

7.30

ākruṣṭa sattvehi prahāratarjito na teṣu krodhaṃ kurute na mānam /
maitrīṃ ca teṣu dṛḍha saṃjaneti tathaiva sattvāna pramocanāya

7.31

loṣṭehi daṇḍehi ca tāḍyamānaḥ pratighātu teṣu na karoti paṇḍitaḥ /
nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitasya na vidyate krodhakhilaṃ na mānaḥ

7.32

tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ /
sa tādṛśe dharmanaye pratiṣṭhitaḥ susatkṛto bhoti sadevaloke

7.33

yadāpi sattvāḥ pragṛhītaśastrāśchindeyu tasyo pṛthu aṅgamaṅgam /
na tasya teṣu pratihanyate mano na cāpi maitrī karuṇā tu hīyate

7.34

evaṃ ca so tatra janeti cittaṃ chindanti te hi pṛthu aṅgamaṅgam /
(Vaidya 40)
tathā na mahyaṃ śiva śānti nirvṛtī yāvanna sthāpye imi agrabodhaye

7.35

etādṛśe kṣāntibale niruttare nairātmyakṣāntīsamatāvihāriṇām /
saṃbodhisattvāna mahāyaśānāṃ kalpāna koṭyaḥ satataṃ subhāvitāḥ

7.36

tatottare yāttika gaṅgavālikā na tāva bodhī bhavatīha sparśitā /
ye buddhajñānena na karoti kāryaṃ kiṃ vā punarjñāna tathāgatānām

7.37

kṣapetu varṇaṃ sukaraṃ na teṣāṃ prabhāṣatā kalpaśatānyacintiyā /
anantakīrtena mahāyaśānāṃ nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitānām

7.38

tasmāddhi yo icchati bodhi buddhituṃ taṃ jñānaskandhaṃ pravaraṃ niruttaram /
sa kṣānti bhāvetu jinena varṇitāṃ na durlabhā bodhi varā bhaviṣyati

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc