Samādhirājasūtra · Chapter 5
iti śrīsamādhirāje buddhānusmṛtiparivarto nāma caturthaḥ ||
(Vaidya 23)
5 Ghoṣadattaparivartaḥ |
tatra bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - bhūtapūrvaṃ kumāra atīte 'dhvanyasaṃkhyeye kalpe asaṃkhyeyatare vipule 'prameye 'cintye 'parimāṇe yadāsīt tena kālena tena samayena bhagavān ghoṣadatto nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | tena kālena tena samayena tasya bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya aśītiḥ śrāvakakoṭyaḥ prathamasannipāto 'bhūt sarveṣāmarhatām | dvitīyaḥ śrāvakasannipātaḥ saptatikoṭyo 'rhatāmabhūt | tṛtīyaḥ sannipātaḥ ṣaṣṭiḥ śrāvakakoṭyo 'rhatāmabhūt | tena khalu punaḥ samayena tasya bhagavato ghoṣadattasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya catvāriṃśadvarṣasahasrāṇyāyuḥpramāṇamabhūt | ayaṃ ca jambudvīpa ṛddhaḥ sphītaśca kṣemaśca subhikṣaśca ramaṇīyaśca bahujanākīrṇamanuṣyaścābhūt | tena khalu punaḥ samayena asmin jambudvīpe dvau rājānāvabhūtām | dṛḍhabalaśca nāma mahābalaśca nāma | tatraiko rājā ardhaṃ jambudvīpaṃ paribhuṅkte, dvitīyo 'pyardhaṃ paribhuṅkte ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ramaṇīyaṃ ca bahujanākīrṇamanuṣyaṃ ca || tena kālena tena samayena rājño mahābalasya vijite bhagavān ghoṣadattastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha utpanno 'bhūt | iti hi kumāra rājñā mahābalena sa ghoṣadattastathāgataḥ paripūrṇaṃ varṣasahasraṃ nimantrito 'bhūt sārdhaṃ bodhisattvasaṃghena bhikṣusaṃghena ca kalpikena paribhogeṇānavadyena cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāreṇa | tena ca kumāra kālena tena samayena tasya bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya bodhisattvasaṃghasya saśrāvakasaṃghasya cotsado lābhasatkāraśloko 'bhūt | śrāddhāśca brāhmaṇagṛhapatayo bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sabodhisattvasaṃghasya cotsadaṃ lābhasatkāramakārṣuḥ | te ca śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya lābhasatkārāyodyuktā abhūvan lokāmiṣapūjāyai yaduta rājña eva ca mahābalasyānuśikṣamāṇarūpam | iti hi
kumāra tasya bhagavato ghoṣadattasya etadabhūt - parihīyante bateme sattvāḥ śīlapoṣadhasamādānatastathāgatānāmupasaṃkramaṇatastathāgataparyupāsanato brahmacaryāvāsataḥ pravrajyopasaṃpannabhikṣubhāvataśca | ta ete sattvāstadanantaraṃ sukhagurukāḥ | tat kasya hetoḥ? tathā hi tadanantaraṃ sukhamidaṃ yaduta lokāmiṣapūjā | ta ete satvā dṛṣṭadharmagurukāśca saṃparāyagurukāśca nātyantaniṣṭhāḥ kuśalamūlāya | tatreyaṃ kumāra katamā duṣṭadharmagurukatā? yaduta pañcakāmaguṇābhiprāyatā | (Vaidya 24) tatra kumāra katamā sāṃparāyikagurukatā? yaduta svargalokādhyālambanatā | katamā cātyantaniṣṭhakuśalamūlagurukatā? yadutātyantaviśuddhiḥ | atyantavimuktiḥ | atyantayogakṣematā | atyantabrahmacaryāvāsaḥ | atyantaparyavasānam | atyantakuśalamūlaniṣṭhā | atyantaparinirvāṇam | yannavahameteṣāṃ sattvānāṃ tathā tathā dharmaṃ deśayeyaṃ yadamī sattvā yathānuttarayā dharmapūjayā dharmapratipattyā ca tathāgataṃ pūjayeyuḥ ||
atha khalu kumāra ghoṣadattastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastasyāṃ velāyāṃ rājño mahābalasya teṣāṃ ca brāhmaṇagṛhapatīnāṃ saṃvejanābhiprāya imā gāthā abhāṣata -
dānapradānena anyonya sevatāṃ teṣānyamanyasmi na bhoti gauravam /
nā tādṛśīṃ sevana varṇayanti buddhā vidū yeṣa prahīṇa vāsanā
te tādṛśā bhonti narāḥ susevitā ye dharma deśenti hitāya prāṇinām /
teṣānyamanyasmi abhedya prema yanmārakoṭībhiraśakyu bhinditum
lokāmiṣeṇo nara sevatāṃ nṛṇāṃ sarveṣaṃ sāṃdṛṣṭika bhoti arthaḥ /
nirāmiṣaṃ dharma niṣevatāṃ hi mahānta artho bhavatī narāṇām
nirāmiṣaṃ cittu upasthapitvā nirāmiṣaṃ dharma prakāśayitvā /
nirāmiṣaṃ yeṣa bhaveta prema te tādṛśāḥ kṣipra bhavanti buddhāḥ
na jātu kāmān pratisevamānaḥ putreṣu dāreṣu janitva tṛṣṇām /
gṛhaṃ ca sevantu jugupsanīyamanuttarāṃ prāpsyati so 'grabodhim
ye kāma varjenti yathāgnikarṣūṃ putreṣu dāreṣu jahitva tṛṣṇām /
(Vaidya 25)
uttrastu gehādabhiniṣkramanti na durlabhā teṣviyamagrabodhiḥ
na kaści buddhaḥ purimeṇa āsī anāgate bheṣyati vāvatiṣṭhate /
yehi sthitairevamagāramadhye prāptā iyamuttama agrabodhiḥ
prahāya rājyaṃ yatha kheṭapiṇḍaṃ vaseta raṇyeṣu vivekakāmaḥ /
kleśān prahāya pratihatya māraṃ buddhyanti bodhiṃ virajāmasaṃskṛtām
yo buddhavīrān yatha gaṅgavālukā upasthiheyyā bahukalpakoṭiyaḥ /
yaśco gṛhātaḥ parikhinnamānaso 'bhiniṣkrameyyā ayu tatra uttamaḥ
annehi pānehi ca cīvarehi puṣpehi gandhehi vilepanehi /
nopasthitā bhonti narottamā jinā yatha pravrajitvā cariyāṇa dharmam
yaścaiva bodhiṃ pratikāṅkṣamāṇaḥ sattvārtha nirviṇṇu kusaṃskṛtātaḥ /
raṇyāmukhaḥ sapta padāni prakrame ayaṃ tataḥ puṇyaviśiṣṭa bhoti
aśrauṣīt khalu punaḥ kumāra rājā mahābalo bhagavatā ghoṣadattena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena imāmevaṃrūpāṃ pravartitāṃ naiṣkramyapratisaṃyuktāṃ kathām | śrutvā ca vimṛśati - yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārthamājānāmi, na bhagavān dānapāramitāṃ varṇayati, na śīlapāramitāṃ varṇayati | atyantaniṣṭhāṃ saṃvarṇayati | atyantaviśuddhim | atyantabrahmacaryāvāsam | atyantanirvāṇaṃ saṃvarṇayati | tasyaitadabhūt - nedaṃ sukaramagāramadhyāvasatā anuttaradharmapratipattiṃ saṃpādayitum, arthaṃ vā anuprāptum | parihīṇo 'smyanuttarāyā dharmapratipattitaḥ | yannvahaṃ keśaśmaśrūṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajeyam | iti hi (Vaidya 26) kumāra rājā mahābalaḥ sārdhamaśītyā brāhmaṇagṛhapatiśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bhagavān ghoṣadatto nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastenopasaṃkrāmat | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'sthāt | atha khalu kumāra bhagavān ghoṣadatto rājño mahābalasya adhyāśayaṃ viditvā imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ deśayate | atha khalu kumāra rājā mahābala imaṃ samādhiṃ śrutvā tuṣṭa udagra āttamanāḥ keśaśmaśraṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajito 'bhūt | sa tathā pravrajitaḥ sannimaṃ samādhimudgṛhītavān | udgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayiotvā bhāvanāyogamanuyukto vyahārṣīt | sa tenaiva kuśalamūlena daśakalpakoṭyo na jātu durgativinipātamagamat, viṃśatiṃ ca buddhakoṭīrārāgayāmāsa | teṣāṃ ca tathāgatānāmantikādimaṃ samādhimaśrauṣīt | śrutvā tebhyo buddhebhyastenodgṛhītaḥ paryavāpto dhārito vācito bhāvanāyogamanuyukto vyahārṣīt | sa tataḥ paścāt tenaiva kuśalamūlena daśānāṃ kalpakoṭīnāmatyayena paripūrṇena kalpaśatasahasreṇa anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho 'bhūt | so 'prameyāṇāṃ sattvānāmarthaṃ kṛtvā paścād buddhaparinirvāṇena parinirvṛto 'bhūt | tatra kumāra yānyaśītiprāṇiśatasahasrāṇi rājñā mahābalena sārdhaṃ bhagavantaṃ ghoṣadattaṃ tathāgatamupasaṃkrāntāni, te 'pi sarve imaṃ samādhiṃ
śrutvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ
prītisaumanasyajātāḥ keśaśmaśrūṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajitā abhūvan | te 'pi tathā pravrajitā imaṃ samādhimudgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayitvā bhāvanāyogamanuyuktā vihṛtya tenaiva kuśalamūlena viṃśatikalpakoṭyo na jātu durgativinipātamagaman | sarvatra ca kalpe kalpe buddhakoṭīrbuddhakoṭīrārāgayāmāsa | sarveṣāṃ ca teṣāṃ tathāgatānāmantike imaṃ samādhiṃ śrutvodgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayitvā bhāvanāyogamanuyuktā vihṛtya tenaiva pūrvakreṇa kuśalamūlena viṃśatīnāṃ kalpakoṭīnāmatyayena tataḥ paścāt paripūrṇadaśabhiḥ kalpasahasrairanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā dṛḍhaśūranāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke utpannā abhuvan | te 'pyaprameyānasaṃkhyeyān sattvān paripācya teṣāṃ cārthaṃ kṛtvā buddhaparinirvṛtā abhūvan | tadanenāpi te kumāra paryāyeṇa evaṃ veditavyaṃ yathāyaṃ samādhirbahukaro bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmanuttarasya sarvajñajñānasyāharaṇāya saṃvartata iti || atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya tasyāṃ velāyāmetadeva pūrvayogaparivartaṃ bhūyasyā mātrayā gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
smarāmyahaṃ pūrvamatītamadhvani acintiye kalpi narāṇa uttamaḥ /
(Vaidya 27)
utpannu lokārthakaro maharṣi nāmena so ucyati ghoṣadattaḥ
aśīti koṭyaḥ paripūrṇa tasya prathamo gaṇo āsi ya śrāvakāṇām /
dvitīya cāsīt paripūrṇa saptatistṛtīya co ṣaṣṭyarahantakoṭiyaḥ
sarve ca kṣīṇāsrava niṣkileśāḥ sarve ca ṛddhībalapāramiṃ gatāḥ /
varṣaṃ sahasrā duvi viśaṃ cāyuḥ kṣetraṃ ca āsīt pariśuddha śobhanam
abhiṣekaprāptā parahita aprameyā vaśitehi bhūmihi ca supratiṣṭhitāḥ /
āsanna te drumavari bodhi bodhituṃ ye bodhisatvāsta abhūṣi tāyinaḥ
iha jambudvīpasmi abhūṣi rājā dṛḍhabalo nāma mahābalaśca /
upārdhu rājyasya tadeku bhuñjate dvitīya cādhasya abhūṣi rājā
mahābalasyo vijitasmi buddho utpanna so devamanuṣyapūjitaḥ /
labhitva rājā sugatasmi śraddhām upasthihī varṣasahasra pūrṇam
tasyānuśikṣī bahu anyasattvāḥ kurvanti satkāra tathāgatasya /
lokāmiṣeṇaiva hi dharmapūjayā saśrāvakasya atulo 'bhū utsadaḥ
abhūṣi cittaṃ puruṣottamasya deśiṣya dharmamimi dharmakāmāḥ /
yannūna sarve prajahitva kāmāniha pravrajeyurmama śāsanasmin
(Vaidya 28)
sa bhāṣate gātha narāṇamuttamaḥ saṃlekhidharmaṃ sugatāna śikṣām /
gṛhavāsadoṣāṃśca anantaduḥkhān pratipatti dharmeṣviha dharmapūjā
śruṇitva gāthāṃ tada rājapārthivo eko vicinteti rahogato nṛpaḥ /
na śakya gehasmi sthihitva sarve pratipadyitumuttadharmapūjā
sa rājya tyaktvā yatha kheṭapiṇḍaṃ prāṇisahasrebhiraśītibhiḥ saha /
upasaṃkramī tasya jinasya antikaṃ vanditva pādau purataḥ sthito 'bhūt
teṣāṃ jino āśayu jānamāno deśetimaṃ śānta samādhi durdṛśam /
te prītiprāmodyasukhena prīṇitāstuṣṭā udagrāstada pravrajiṃsu
te pravrajitvāna imaṃ samādhiṃ dhāritva vācitva paryāpuṇitva /
na jātu gacche vinipātadurgatiṃ kalpāna koṭyaḥ paripūrṇa viṃśatim
te tena sarve kuśalena karmaṇā adrākṣu buddhāna sahasrakoṭiyaḥ /
sarveṣu co teṣu jinānuśāsane te pravrajitvemu samādhi bhāvayī
te paścime kāli abhūṣi buddhā dṛḍhaśūranāmāna anantavīryāḥ /
kṛtvā ca arthaṃ bahuprāṇikoṭināṃ te paścikālesmi śikhīva nirvṛtāḥ
(Vaidya 29)
mahābalo rājā ya āsi pūrvaṃ sa jñānaśūro abhu buddha loke /
tadā bahu prāṇisahasrakoṭiyaḥ sthapetva bodhāya sa paści nirvṛtaḥ
tasmācchruṇitvā imu paścikāle dhāreya sūtramimu buddhavarṇitam /
dhāretvimamīdṛśa dharmakoṣaṃ bhaviṣyathā kṣipra narāṇamuttamāḥ
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0