Samādhirājasūtra · Chapter 4
iti śrīsamādhirāje bhūtaguṇavarṇaprakāśanaparivarto nāma tṛtīyaḥ ||
(Vaidya 19)
4 Buddhānusmṛtiparivartaḥ |
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - samādhiḥ samādhiriti bhagavannucyate | katamasyaitaddharmasyādhivacanaṃ samādhiriti? evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - samādhiḥ samādhiriti kumāra ucyate yaduta cittanidhyāptiḥ | anupapattiḥ | apratisaṃdhiḥ | pratisaṃdhijñānam | apahṛtabhāratā | tathāgatajñānam | buddhavṛṣabhitā | rāgacikitsā | doṣavyupaśamaḥ | mohasya prahāṇam | yuktayogitā | ayuktavivarjanatā | akuśaladharmacchandaḥ | saṃsārānmokṣakāmatā | adhyāśayapratipattiḥ | jāgarikāyā āsevanam | prahāṇasyānutsargaḥ | ārakṣā śukladharmāṇām | upapattiṣvaviśvāsaḥ | anabhisaṃskāraḥ | karmaṇāmādhyātmikānāmāyatanānāmamanasikāraḥ | bāhyānāmāyatanānāmasamudācāraḥ | ātmano 'nutkarṣaṇam | pareṣāmapaṃsanatā | kuśaleṣvanadhyavasānam | pṛthagjaneṣvaviśvāsaḥ | śīlasya niṣyandaḥ | durāsadatā | mahaujaskatā | ātmajñānam | acapalatā | īryāpathasaṃpadavasthānam | avyāpādaḥ | apāruṣyam | pareṣvanutpīḍā | mitrāṇāmanurakṣaṇā | guhyamantrāṇāmārakṣaṇā | avihiṃsā | śīlavatāmanutpīḍanā | ślakṣṇavacanatā | sarvatraidhātuke aniḥśritatā | sarvadharmeṣu śūnyatā | ānulomikī kṣāntiḥ | sarvajñajñāne tīvracchandatā samādhiḥ samādhiriti kumāra ucyate | yā eveṣvevaṃrūpeṣu dharmeṣu pratipattirapratipattiḥ, ayaṃ sa kumāra ucyate samādhiriti ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
apāvṛtaṃ me amṛtasya dvāram ācakṣito dharmasvabhāvu yādṛśaḥ /
nidarśitā me upapatti yādṛśī prakāśitā nirvṛti sānuśaṃsā
vivarjanīyāḥ sada pāpamitrāḥ kalyāṇamitrāśca niṣevitavyāḥ /
vaneṣu vastavya gaṇān jahitvā maitraṃ ca cittaṃ sada bhāvanīyam
śuddhaṃ ca śīlaṃ sada rakṣitavyaṃ dhūteṣu puṣṭiḥ sada vinditavyā /
tyāgaśca prajñā ca niṣevitavyā | na durlabho eṣa samādhi bheṣyati
(Vaidya 20)
tato labhitvā ima śāntabhūmi yasyāmabhūmiḥ pṛthu śrāvakāṇām /
pratyakṣabhūtā sugatasya dharma pratilapsyathā buddhaguṇānacintiyān
dṛṣṭvā narān bhājanabuddhimantān tān bodhicittasmi samādahetha /
anuttare jñāni pratiṣṭhapitvā na durlabho eṣa samādhirājaḥ
yasyārthi īrṣā puna saṃjaneyyā āhāri niṣyandiha pratyavekṣataḥ /
paryeṣṭitaśco paribhogataśca na durlabho eṣa samādhi bheṣyate
samādhirājo yadi vaiṣa śūnyato viśuddhaśīlānayu mūrdhni tiṣṭhati /
svabhāvato dharma sadā samāhitā bālā na jānanti ayuktayogāḥ
yeṣāmayaṃ śānta samādhiriṣṭo na teṣa jātu bhayabuddhi tiṣṭhati /
sadānupaśyanti narāṇamuttamamimāṃ niṣevitva praśāntabhūmim
ākārato yaḥ smarate tathāgatān sa bhoti śāntendriyu śāntamānasaḥ /
abhrāntacittaḥ satataṃ samāhitaḥ śrutena jñānena ca sāgaropamaḥ
asmin samādhau hi pratiṣṭhihittvā yaścaṃkrame caṃkrami bodhisattvaḥ /
sa paśyati buddhasahasrakoṭiyastaduttare yāttika gaṅgavālukāḥ
unmādu gaccheya narasya cittaṃ yo buddhadharmāṇa pramāṇu gṛhṇīyāt /
(Vaidya 21)
naivāpramāṇasya pramāṇamasti acintiyā sarvaguṇehi nāyakāḥ
na so 'sti sattvo daśasu diśāsu yo lokanāthena samaḥ kutottari /
sarve hi sarvajñaguṇarupetamākāṅkṣatha lapsyatha buddhajñānam
suvarṇavarṇena samucchrayeṇa samantaprāsādiku lokanāthaḥ /
yasyātra ālambani cittu vartate samāhitaḥ socyati bodhisattvaḥ
asaṃskṛtaṃ saṃskṛtu jñātva vijño nimittasaṃjñāya vibhāvitāya /
so ānimitte bhavati pratiṣṭhitaḥ prajānatī śūnyaka sarvadharmān
yo dharmakāye bhavati pratiṣṭhito abhāva jānāti sa sarvabhāvān /
abhāvasaṃjñāya vibhāvitāya na rūpakāyena jinendra paśyati
ārocayāmi prativedayāmi vo yathā yathā bahu ca vitarkayennaraḥ /
tathā tathā bhavati tannimittacittastehi vitarkehi tanniśritehi
evaṃ munīndraṃ smarato narasya ākārato jñānato aprameyataḥ /
anusmṛtiṃ bhāvayataḥ sadā ca tannimnacittaṃ bhavatī tatproṇam
sa caṃkramastho na niṣadyamāśrita ākāṅkṣate puruṣavarasya jñānam /
ākāṅkṣamāṇaḥ praṇigheti bodhaye bhaviṣyahaṃ loki niruttaro jinaḥ
(Vaidya 22)
sa buddha saṃjānati buddha paśyate buddhāna co dharmata pratyavekṣate /
iha samādhismi pratiṣṭhihitvā namasyate buddha mahānubhāvān
kāyena vācā ca prasanna mānasā buddhāna varṇaṃ bhaṇatī abhīkṣṇam /
tathāhi so bhāvitacittasaṃtatī | rātriṃdivaṃ paśyati lokanāthān
yadāpi so bhoti gilāna āturaḥ pravartate vedana māraṇāntikā /
na buddhamārabhya smṛtiḥ pramuṣyate na vedanābhiranusaṃharīyati
tathā hi tena vicinitva jñātā anāgatā āgata dharmaśūnyatā /
so tādṛśe dharmanaye pratiṣṭhito na khidyate citta carantu cārikām
tasmācchruṇitvā imu ānuśaṃsā janetha chandamatulāya bodhaye /
mā paścakāle paritāpu bheṣyata sudurlabhaṃ sugatavarāṇa darśanam
ahaṃ ca bhāṣeya praṇīta dharmaṃ yūyaṃ ca śrutvāna samācarethāḥ /
bhaiṣajya vastrāṃ ca gṛhītva āturo 'panetu vyādhiṃ na prabhoti ātmanaḥ
tasmādvidhijñena vicakṣaṇena imaṃ samādhiṃ pratikāṅkṣatā sadā /
śīlaṃ śrutaṃ tyāgu niṣevitavyaṃ na durlabho eṣa samādhi bheṣyati
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0