Samādhirājasūtra · Chapter 3
iti śrīsamādhirāje śālendrarāja(pūrvayoga)parivarto nāma dvitīyaḥ ||
(Vaidya 13)
3 Bhūtaguṇavarṇaprakāśanaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhiṃ kumāra yo bodhisattvo mahāsattva ākāṅkṣati tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya bhūtaṃ buddhaguṇavarṇaṃ saṃprakāśayituṃ no cārthato vā vyañjanato vā paryādānaṃ gantuṃ sarvaṃ ca me vacanaṃ buddhaparigṛhītaṃ niścaritumiti, tena kumāra bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvānāmarthāya ayaṃ samādhirudgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartayitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyaḥ araṇābhāvanayā bhāvayitavyo bahulīkartavyaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | katame ca te kumāra tathāgatasya bhūtā buddhaguṇāḥ? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvo 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā abhyavakāśagato vā śūnyāgāramadhyagato vā evaṃ pratisaṃśikṣate - evaṃ sa bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | niṣyandaḥ sa tathāgataḥ puṇyānām | avipraṇāśaḥ kuśalamūlānām | alaṃkṛtaḥ kṣāntyā | āgamaḥ puṇyanidhānānām | citrito 'nuvyañjanaiḥ | kusumito lakṣaṇaiḥ | pratirūpo gocareṇa | apratikūlo darśanena | abhiratiḥ śraddhādhimuktānām | anabhibhūtaḥ prajñayā | anavamardanīyo balaiḥ | śāstā sarvasattvānām | pitā bodhisattvānām | rājā āryapudgalānām | sārthavāha ādikarmikāṇām | aprameyo jñānena | anantaḥ pratibhānena | viśuddhaḥsvareṇa | āsvādanīyo ghoṣeṇa | asecanako rūpeṇa | apratisamaḥ kāyena | aliptaḥ kāmaiḥ | anupalipto rūpaiḥ | asaṃsṛṣṭa ārūpyaiḥ | vimukto duḥkhebhyaḥ | vipramuktaḥ skandhebhyaḥ | visaṃyukto dhātubhiḥ | saṃvṛta āyatanaiḥ | praticchanno granthaiḥ | vimuktaḥ paridāhaiḥ | parimuktastṛṣṇāyāḥ | oghāduttīrṇaḥ | paripūrṇo jñānena | pratiṣṭhito 'tītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ jñāne | apratiṣṭhito nirvḥṇe | sthito bhūtakoṭyḥm | sthitaḥ sarvasattvollokanīyḥyḥṃ bhūmau | ime te kumḥra tathḥgatasya bhūtḥ buddhaguṇḥḥ | ebhirbuddhaguṇavarṇaiḥ samanvḥgato bodhisattvo mahḥsattva imaṃ samḥdhimḥgamya anḥcchedyena pratibhḥnena tathḥgatasyḥhataḥ samyaksaṃbuddhasya
bhūtaṃ buddhaguṇavarṇaṃ saṃprakḥśayan no cḥrthato no vyañjanataśca paryḥdḥnaṃ gacchati | sarvaṃ cḥsya vacanaṃ buddhaparigṛhītaṃ niścarati ||
atha bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
na sukaru jinavarṇa sarvi vaktuṃ bahumapi kalpasahasra bhāṣamāṇaiḥ /
(Vaidya 14)
tatha guṇa samudānitā jinebhiḥ imu varu śānta samādhimeṣamāṇaiḥ
paramasu-abhirūpadarśanīyāḥ kanya alaṃkṛtagātra premaṇīyāḥ /
datta puri adīnamānasena imu varu śānta samādhimeṣatā me
tatha mayi dhanadhānyadāsidāsā tatha maṇimuktisuvarṇarūpyakaṃ ca /
tyakta mayi adīnamānasena imu varu śānta samādhimeṣatā me
maṇiratanavicitramuktahārā rucira pu vasana śaṅkhasuvarṇasūtrā /
tyakta mayi purā vināyakeṣu imu varu śānta samādhimeṣatā me
aparimita ananta kalpakoṭyaḥ paramasugandhika vārṣikāśca /
tyakta mayi jināna cetiyeṣu paramaniruttaru cittu saṃjanitvā
tathariva mayi dattu dharmadānaṃ parṣagatena janitva citrikāram /
na ca mama samutpanna jātu cittaṃ siya mama jñātru daditva dharmadānam
eta guṇa samudānituṃ mi pūrvā vana varu sevita nityamalpaśabdam /
kṛpabahulu bhavāmi nityakālaṃ sada mama cittu labheya buddhajñānam
na ca mama kvacidāgraho abhūṣi priyataravastuna ātmano 'pi bhoktum /
(Vaidya 15)
dadami ahu prabhūta deyadharmaṃ sada mama cittu labheya buddhajñānam
akhilamadhurasaṃvibhāgaśīlaḥ smitavadanaḥ śrutidhāri snigdhaghoṣaḥ /
sumadhuravacanaḥ priyo bahūnāṃ jana mama sarvi atṛpta darśanena
kṣaṇamapi ca na matsarī bhavāmi bhavaniyutena na jātu īrṣyamāsīt /
sada ahu paritṛpta piṇḍapāte sakala nimantraṇa varjitānyaśeṣā
bahuśruta śrutadhāri ye bhavanti gātha ito dharaye catuṣpadāṃ pi /
te mayi sada satkṛtā abhūvan parama niruttara prema saṃjanitvā
bahuvidhamananta dānu dattaṃ tathapi ca rakṣitu śīlu dīrgharātram /
pūja bahu kṛtā vināyakeṣu imu varu śānta samādhimeṣatā me
pṛthu vividha ananta lokadhātūn maṇiratanaiḥ paripūrya dānu dadyāt /
itu dharayi samādhitaśca gāthām imu tatpuṇya viśiṣyate udāram
yāvat pṛthu kecidasti puṣpā tathariva gandha manoramā udārāḥ /
tehi jinu maheyya puṇyakāmā bahumapi kalpa ananta aprameyān
yāvat pṛthu kecidasti vādyā tatha bahu bhojana annapānavastrāḥ /
tehi jinu maheyya puṇyakāmā bahumapi kalpa ananta aprameyān
(Vaidya 16)
yaśca naru janitva bodhicittam ahu jinu bheṣyu svayaṃbhu dharmarājaḥ /
gāthamimu dhare samāhitaikāṃ tato viśiṣyate puṇyamudāram
yāvata pṛthu gaṅgavālikāḥ syustāvata kalpa bhaṇeya ānuśaṃsā /
na ca parikṣaya śakyu kīrtyamāne bahutara puṇyasamādhi dhārayitvā
tasmāttarhi kumāra bodhisattven mahāsattvena udgrahītavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ paryavāptavyaḥ | udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya araṇābhāvanāyogamanuyuktena ca bhavitavyam | tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca | atha khalu bhagavāstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
tasmācchrutveti buddhānāmānuśaṃsān subhadrakān /
kṣipramuddiśathā etaṃ samādhiṃ buddhavarṇitam
trisaptatibuddhakoṭyaḥ pūrvajātiṣu satkṛtāḥ /
sarvehi tehi buddhehi idaṃ sūtraṃ prakāśitam
mahākaruṇajetāramidaṃ sūtraṃ nirucyate /
bāhuśrutyasmi śikṣitvā buddhadharmā na durlabhāḥ
bheṣyanti paścime kāle nirvṛte lokanāyake /
bahu asaṃyatā bhikṣu bāhuśrutye anarthikāḥ
śīlasya varṇaṃ vakṣyanti śīlena ca anarthikāḥ /
samādhivarṇaṃ vakṣyanti samādhiya anarthikāḥ
prajñāya varṇaṃ vakṣyanti prajñāya ca anarthikāḥ /
vimuktyā bahu bhāṣante vimuktyā ca anarthikāḥ
candanasya yathā kaścid bhāṣate puruṣo guṇān /
īdṛśaṃ candanaṃ nāma gandhajātaṃ manoramam
athānyaḥ puruṣaḥ kaścidevaṃ pṛccheta taṃ naram /
gṛhīta candanaṃ kiṃcid yasya vaṇa prabhāṣase
(Vaidya 17)
sa naraṃ taṃ pratibrūyād gandhavarṇaṃ bravīmyaham /
jīvikāṃ yena kalpemi taṃ ca gandhaṃ na vedmyaham
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ śīlavarṇena jīvikā /
paścime bheṣyate kāle śīlaṃ caiṣāṃ na bheṣyate
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ samādhivarṇena jīvikā /
paścime bheṣyate kāle samādhiścaiṣāṃ na bheṣyate
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ prajñāvarṇana jīvikā /
bheṣyate paścime kāle prajñā caiṣāṃ na bheṣyate
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ vimuktivarṇena jīvikā /
bheṣyate paścime kāle vimuktiścaiṣāṃ na bheṣyate
yatha puruṣu daridru kaścideva sace paribhūtu bhavenmahājanasya /
sa ca labhati nidhānu paścakāle dhanapati bhūtva janāna satkareyyā
evamimu na samādhi yāva labdho na ca bahumato bhavatīha bodhisattvaḥ /
marumanujakumbhāṇḍarākṣasā no yatha puruṣu daridru arthahīnaḥ
yada punariya labdha bhoti bhūmī atuliyu dharmanidhānu paṇḍitena /
maru manuja spṛhaṃ janenti tatra sa ca dhanu deti niruttaraṃ prajānām
tasma imi śruṇitva ānuśaṃsāṃ paramapraṇītayaḥ kīrtitā jinena /
sarva jahiya jñātralābhasaukhyamimu varamuddiśathā samādhi śāntam
ye keci buddhā diśatā sunirvṛtā anāgatā ye 'pi ca pratyutpannāḥ /
sarve ca śikṣitva iha samādhau bodhiṃ vibuddhā atulāmacintiyām
(Vaidya 18)
candraprabhaḥ kumāru hṛṣṭacittaḥ puratu jinasya sthihitva vāca bhāṣī /
ahu puruṣavarasya nirvṛtasya sukisari kāli idaṃ dhariṣye sūtram
kāya ahu tyajitva jīvitaṃ ca tathapi ca saukhya yadasti loke /
tatra ahu mahābhaye 'pi kāle imu varu śānta samādhi dhārayiṣye
mahakaruṇa janitva sattvakāye sudukhita sattva anātha prāpta dṛṣṭvā /
teṣvahamupasaṃharitva maitrīmimu vara śānta samādhi deśayiṣye
pañcaśata anūna tasmin kāle ya utthita tatra samādhidhārakāṇām /
pūrvaṃgama kumāra teṣa āsīdiha varasūtraparigrahe udāre
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0