Samādhirājasūtra · Chapter 37
iti śrīsamādhirāje śīlaskandhanirdeśaparivartaḥ ṣaṭtriṃśatitamaḥ || 36 ||
(Vaidya 264)
37 Yaśaḥprabhaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemāṃścāparimāṇānāścaryādbhutān bodhisattvadharmānākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmenāyaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaḥ samādhiḥ śrotavya udgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartayitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyo 'raṇābhāvanayā bhāvayitavyo bahulīkartavyaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | kṣāntibalaṃ cānena bhāvayitavyam | kṣāntirāsevayitavyā bhāvayitavyā bahulīkartavyā | dharmārthikena ca bhavitavyaṃ dharmakāmena dharmapratigrāhakena dharmānudharmapratipannena | buddhapūjābhiyuktena bhavitavyam | tena triṣu sthāneṣvabhiyogaḥ karaṇīyaḥ | katameṣu triṣu? yaduta kleśakṣayāya puṇyabalādhipataye buddhajñānamākāṅkṣatā kuśalamūlānyavaropayitavyāni no tu khalu lokasukhasparśābhikāṅkṣiṇā | eṣu triṣu sthāneṣvabhiyogaḥ karaṇīyaḥ ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya tamevārthamudyotayamāna imameva pūrvayogakathānirdeśaṃ gāthābhigītena saṃprakāśayati sma -
hanta śṛṇotha mametu kumārā kalpasahasra yathā caritā me /
pūjita buddhasahasraśatāni eṣatu eti samādhi praṇītam
kalpa acintiya evamatītāḥ kṣetraśateṣu ye vālika asti /
eṣa nidarśanu kīrtitu bhotī yaṃ jinu āsi gaṇeśvaranāmā
ṣaṣṭiranūnaka koṭisahasrāṇyāsi gaṇottamu tasya jinastha /
sarvi anāsravi kṣīṇakileśā aṣṭavimokṣapratiṣṭhita dhyāyī
tatra ca kāli iyamapi sarvā kṣema subhikṣa anākula āsīt /
saukhyasamarpita sarvamanuṣyāḥ prīṇita mānuṣakebhi sukhebhiḥ
(Vaidya 265)
puṇyabalena ca sarva upetā darśaniyāstatha premaṇiyāśca /
āḍhya mahādhana sarva samṛddhā divyasukhena samarpitagātrāḥ
sūratu suvrata mandakileśāḥ kṣāntibalābhiratā abhirūpāḥ /
devapureṣu yathā maruputrāḥ śīlaguṇopagatā matimantaḥ
tatra ca kāli mahīpatirāsīd rājasuto varapuṣpasunāmā /
tasya ca putra anūnakamāsan pañcaśatā smṛtimanmatimantaḥ
tena ca rājasutena jinasyo ṣaṣṭi udyānasahasraśatāni /
puṣpaphalapratimaṇḍita sarve tasya niryātita kāruṇikasya
vicitra udyāna sahasraśatā caṃkramaśayyaniṣadyasahasraiḥ /
cīvarakoṭisahasraśatebhiḥ saṃstṛta caṃkramaṇāśca niṣadyāḥ
evamanekaprakārasahasrā yāttaka śrāmaṇakāḥ paribhogāḥ /
rājasutena prasannamanenā tasya upasthāpitāḥ sugatasya
so daśasu śubhakarmapatheṣu rāja pratiṣṭhita sādhūjanenā /
prāṇasahasraśatānayutebhirgacchi puraskṛtu nāyaku draṣṭam
puṣpavilepanadhūpa gṛhītvā chatrapatākadhvajāṃstatha vādyān /
(Vaidya 266)
pūja karitva sa tasya jinasya prāñjalikaḥ purata sthita āsīt
tuṣṭa abhūttada bhikṣusahasrā devamanuṣyatha yakṣasurāśca /
vyākaru kiṃ nu jino imu pūjāṃ sādhu kiṃ vakṣyati dharmu narendraḥ
tasya ca āśaya jñātva svayaṃbhū rājasutasya niruttaru cittam /
pāragato abhimuktipadeṣu tasyima deśayi śānta samādhim
yāva pramukta girā sugatenā kampita medini savanaṣaṇḍā /
puṣpa pravarṣi tadā gaganātaḥ padmaśatāpi ca udgata bhūmau
vyākari nāyaku āśayu jñātvā arthapadeṣu suśikṣita śāstā /
deśayi śānta samādhi narendrastatrimi arthapadāni śṛṇotha
sarvi bhavā abhavāḥ parikalpāstuccha marīcisamā yatha māyāḥ /
vidyatameghasamāścala śūnyāḥ sarvi nirātma nisattva nijīvāḥ
āditu śūnya anāgata dharmā nāgata asthita sthānavimuktāḥ /
nityamasāraka māyasvabhāvāḥ śuddha viśuddha nabhopama sarve
naiva ca nīla na pita na śvetā nāmatu riktaku ghoṣasvabhāvāḥ /
cittavivikta acittasvabhāvāḥ sarvarūtāpagatāḥ kṣaṇikatvāt
bhāṣatu akṣaru saṃkramu nāsti no pi abhāṣatu saṃkaru bhoti /
(Vaidya 267)
nāpi ca akṣara deśa vrajantī no punarakṣaru krānti kutaścit
akṣara akṣaya kṣīṇa niruddhā bhāṣatato va abhāṣatato vā /
nityamimakṣara akṣaya uktā yaḥ parijānati so 'kṣayu bhoti
buddhasahasraśatā ya atītā dharmasahasraśatāni bhaṇitvā /
naiva ca dharmu na cākṣara kṣīṇā | nāsti samutpatti tena akṣīṇā
yena prajānati akṣayadharmān nityu prajānati akṣayadharmān /
sutrasahasraśatāni bhaṇitvā sarvi anakṣara jānati dharmān
yaṃ ca prabhāṣati dharma jinasyo taṃ ca na manyati so 'kṣayatāye /
ādi nirātmani ye tvimi dharmā tāṃśca prabhāṣati no ca kṣapeti
sarvagiraḥ sa prabhāṣati vijño no ca girāya harīyati cittam /
sarvagiro girighoṣanikāśo tena na sajjati jātu girāye
yāya girāya sa kīrtitu dharmaḥ sā gira tatkṣaṇi sarva niruddhā /
yādṛśu lakṣaṇu tasya girāye sarvimi dharma tallakṣaṇaprāptāḥ
sarvimi dharma alakṣa vilakṣā sarvi alakṣaṇa lakṣaṇaśuddhāḥ /
nitya vivikta viśuddha nabho vā saṃkhya samāsatu te na upenti
saṃskṛtāsaṃskṛta sarvi viviktā nāsti vikalpana teṣamṛṣīṇām /
(Vaidya 268)
sarvagatīṣu asaṃskṛta prāptā dṛṣṭigatehi sadaiva viviktāḥ
nityamarakta aduṣṭa amūḍhāstasya svabhāva samāhitacittāḥ /
eṣa samādhibalī balavanto yo imu jānati īdṛśa dharmān
śailaguhāgiridurganadīṣu yadva pratiśrutka jāyi pratītya /
evimu saṃskṛti sarvi vijāne māyamarīcisamaṃ jagu sarvam
prajñabalaṃ guṇa dharmagatānāṃ jñānabalena abhijña ṛṣīṇām /
vāca upāyakuśalya niruktā yatra prakāśitu śānta samādhiḥ
kalpitu vuccati kalpanamātraṃ antu na labhyati saṃsaramāṇe /
koṭi alakṣaṇa yā puri āsīdapi anāgati pratyayatāye
karma kriyāya ca vartati evaṃ hīna utkṛṣṭatayā samudenti /
vivikta dharma sadā prakṛtīye śūnya nirātma vijānatha sarvān
saṃvṛti bhāṣitu dharma jinenāsaṃskṛtasaṃskṛta paśyatha evam /
nāstiha bhūtatu ātma naro vā etaku lakṣaṇa sarvajagasya
kṛṣṇāśubha ca na naśyati karma ātmana kṛtva ca vedayitavyam /
no puna saṃkrama karmaphalasya no ca ahetuka pratyanubhonti
(Vaidya 269)
sarvi bhavā alikā vaśikāśco riktaku tuccha phenasamāśca /
māyamarīcisamāḥ sada śunyā deśitu śabditu te ca viviktāḥ
evaṃ vijānatu manyana nāstī śīlavu bhotī aniśritacittaḥ /
kṣāntibalena na kalpayi kiṃci eva carantu samāhitu bhoti
yāttaka dharma vijāni sa rājā tāttaka deśita tena jinena /
śrutva nṛpo imu dharma jinasyo saparivāru samādadi śikṣām
rājasuto imu śrutva samādhiṃ āttamanā mudito bhaṇi vācam /
suṣṭhu subhāṣitu eṣa samādhī eṣa tavā caraṇeṣu patāmi
tatra ca prāṇisahasra aśītiḥ śrutvimu dharmasvabhāva praṇītam /
bhūtu ayaṃ paramārtha nirdeśo te anutpattika kṣānti labhiṃsu
nāsti upādu nirodhu narasyo evimi dharma sadā viviktāḥ /
eva prajānatu no parihāṇi rāja labhī anutpattika kṣāntim
rāja tadā vijahitvana rājyaṃ pravraji śāsani tasya jinasya /
te 'pyanu pravrajitāḥ suta rājñaḥ pañcaśatāni anūnaka sarve
pravrajito yada rāja saputro anya tadā bahuprāṇisahasrāḥ /
pravrajitāḥ sugatasya samīpe dharma gaveṣiyu tasya jinasya
(Vaidya 270)
viṃśativarṣaśatān paripūrṇān dharma prakāśitu tena jinenā /
rāja saputraku tena janenā viṃśativarṣaśatā cari dharmam
atha apareṇa punaḥ samayena so 'pi jinaḥ parinirvṛtu āsīt /
ye jinaśrāvaka te 'pi atītāḥ so 'pi ca dharmu parittaku āsīt
tasya ca rājina putra abhūṣī puṇyamatī sada śrāddhu prasannaḥ /
tasya ca bhikṣu kulopagu āsīt | so imu deśayi śānta samādhim
so akhilo madhuro ca abhūṣī satkṛtu prāṇisahasraśatebhiḥ /
devata koṭiśatānyanubaddhā varṇa bhaṇanti kulān praviśitvā
sa smṛtimān matimān gatimāṃśco suvratu sūratu śīlarataśca /
susvaru aparuṣa so madhuraśco dhātuṣu jñānavaśī varaprāptaḥ
cīvarakoṭiśatāna ca lābhī āsi sa bhikṣu yaśaḥprabhu nāmnā /
tasya ca puṇyabalaṃ asahantā bhikṣusahasra tadā jani īrṣām
puṇyabalena ca rūpabalena jñānabalena ca ṛddhibalena /
śīlabalena samādhibaleno dharmabalena samudgata bhikṣuḥ
hṛṣṭamanaśca priyaśca janasyo bhikṣu upāsakabhikṣuṇikānām /
(Vaidya 271)
ye jinaśāsani sattva prasannāsteṣamabhīpsita pūjaniyāśca
yaśca sa rājinu putru abhūṣī puṇyamatī sada śrāddhu prasannaḥ /
jñātva praduṣṭamanān bahubhikṣūṃ rakṣa sa kārayi ācariyasya
pañcahi prāṇisahasraśatehī varmita khaḍgagadāyudhakehi /
tehi sadā parivārita bhikṣu bhāṣati bhūtacarīmaparyantām
so pariṣāya prabhāṣati dharmaṃ śūnya nirātma nirjīvimi dharmāḥ /
ye upalambhika ātmaniviṣṭāsteṣa na rocati yaṃ bhaṇi bhikṣuḥ
utthitu bhikṣava śastra gṛhītvā yeṣa na rocati śūnyata śāntā /
eṣa adharma prabhāṣati bhikṣuḥ etu hanitva bhaviṣyati puṇyam
dṛṣṭva ca śastra na bhāyati bhikṣuḥ śūnyaka dharmamanusmaramāṇaḥ /
nāstiha sattva naro vāpahatyai kuḍyasamā imi riktaka dharmāḥ
bhikṣu karoti sa añjali mūrdhnā bhāṣati vāca namo 'stu jinānām /
yena satyenimi śūnyaka dharmā bhontimi śastra māndāravapuṣpāḥ
śīlavratopagatasya munisyo bhāṣitamātra ananyathavākye /
kampita medini savanaṣaṇḍā śastra te jāta māndāravapuṣpāḥ
(Vaidya 272)
bhikṣu abhūttada maṃkuśarīrā ye upalambhika śastragṛhītāḥ /
bhūyu ya śakyupasaṃkramaṇāye trasya abhūt sumahādbhutajātāḥ
ye puna śrāddha prasanna munīndre yeṣiha rocati śunyata śāntā /
tehi huṃkārasahasra karitvā dūṣyaśatairabhichādita bhikṣuḥ
bhikṣu janitvana maitra sa teṣu sarvajanasya purasta bhaṇāti /
ye mayi sattva pradoṣa karontī teṣa kṛte na hu bodhi carāmi
tena ca varṣa aśītiranūnā bhāṣita śūnyata koṣu jinānām /
bhikṣusahasra pratyarthika āsan ye ca nivārita rājasutena
so 'pi tadā paribhūt abhūṣī tasya ca bhikṣu parīttaku āsan /
vācamaniṣṭa tadā śruṇamānaḥ kṣāntibalā cyuta no ca kadācit
so 'pareṇa ca punaḥ samayena prāṇiśatāna karī mahadartham /
śīlamakhilamanusmaramāṇaḥ puṇyamatisya tadā bhaṇi vācam
tatra sa gauravu kṛtva udāraṃ puṇyamatī avacī tada bhikṣum /
mā mama kinacidācariyasyo cetasi kiṃci kṛtaṃ amanāpam
so avacī śṛṇu rājakumārā kṣāntibalena samudgata buddhāḥ /
(Vaidya 273)
yena mi bhāṣita vācamaniṣṭāstasyimi antiki maitra udārā
yena sa kalpasahasraśatāni kṣānti niṣevita pūrvabhaveṣu /
so ahu bhikṣu yaśaḥprabhu āsaṃ śākyamunirbhagavān bhaṇi vācam
yena yaśaḥprabhu rakṣitu bhikṣuḥ puṇyamatī tada rājinu putraḥ /
jātisahasra mamāsi sahāyaḥ so maya vyākṛtu maitraku buddhaḥ
yena gaṇeśvara pūjitu śāstā yena tu kārita śreṣṭha vihārāḥ /
pūrvamasau varapuṣpasunāmā so padumotturu āsi munīndraḥ
eva mayā bahukalpa anantā dhārayitāmimu dharma jinānām /
kṣāntibalaṃ samudānita pūrve śratva kumāra mamā anuśikṣāḥ
nirvṛtimapyatha bheṣyati evaṃ paścimi kāli saddharmavilope /
bhikṣu va tīrthamateṣvabhiyuktā te mama dharma pratikṣipi śāntam
unnata uddhata duṣṭa pragalbhā pāpasahāyaka bhojanalubdhāḥ /
cīvarapātraratāḥ paṭalubdhāḥ lābhasaṃniśrita te kṣipi dharmam
duṣtapraduṣṭamanā akṛtajñā hīnakuleṣu daridrakuleṣu /
pravrajitā iha śāsani mahyaṃ te 'pi pratikṣipi śāntamu dharmam
(Vaidya 274)
māramatena ca mohita sattvā rāgavaśānugatābhiniviṣṭāḥ /
mohavaśena tu mohita bālā yeṣa na rocati śūnyata śāntā
bhikṣu ca bhikṣuṇikā gṛhiṇaśco grāhita mohita pāpamatībhiḥ /
teṣa vaśānugatā sada bhūtvā paścimi kāli pratikṣipi bodhim
śrutva kumāra imā mama vācaṃ bhikṣu araṇyakule vasi nityam /
yeṣiya rocati śūnyata śāntā tairayu dhāritu dharmu jinānām
pravraji te mama śāsani caritva bhikṣu upasaṃpadapoṣadhakarmam /
bhuñjimu piṇḍamasaktā aduṣṭā ye imu dhārayiṣyanti samādhim
jīvita kāya apekṣi prahāyā śūnyata bhāvayathā supraśāntām /
yuktaprayuktamanā ca bhavitvā seva araṇya sadā mṛgabhūtāḥ
nitya karotha ca pūja jinānāṃ chatradhvajarddhiyamālyavihāraiḥ /
cetiya pūjayathā pratimānāṃ kṣipra labhiṣyatha etu samādhim
stūpa karāpayathā sugatānāṃ hemavibhūṣita rūpiyaliptān /
pratima suniṣṭhita ratnavicitrā bodhinidhānu janitvana cittam
yāvati pūja jagesmi praṇītā divyatha mānuṣikā ramaṇīyā /
(Vaidya 275)
sarva gaveṣiya buddha mahethā bodhinidhānu karitva pratijñām
dharmata paśyatha sarvi narendrān yāvata santi daśa diśi loke /
dṛśyati nirvṛti sarvajinānāṃ dharmatayā sthita saṃmukha buddhāḥ
bhotha ca sarviṣu tyāgādhimuktāḥ śīlaviśuddhagatā sthiracittāḥ /
kṣāntiratāḥ sada maitraratāśco sarvi prajānatha śūnyaka dharmān
vīryu janetha alīna adīnāḥ dhyānaratāḥ pravivekaratāśca /
prajña prajānatha prajñaviśuddhiṃ bheṣyatha kāruṇikā nacireṇa
rāgu śametha sadā aśubhā ye doṣu nigṛhṇatha kṣāntibalena /
mohu nigṛhṇatha prajñabalenā prāpsyatha bodhi jinānu praśastām
kāyu vibhāvayathā yathā phenaṃ duḥkhamasāraku pūtidurgandham /
skandha prajānatha riktaka sarvāṃllapsyatha jñānamanuttaru kṣipram
dṛṣṭi ma gṛhṇatha pāpika jātu ātma ayaṃ puruṣo atha jīvaḥ /
sarvi prajānatha śūnyaka dharmān kṣipra spṛśiṣyatha uttamabodhim
lābha ma kurvatha gṛddho kadācit mā paritapyatha piṇḍalamabdhvā /
nindita śaṃsita mā khu calethā merusamāśca akampiya bhothā
(Vaidya 276)
dharma gaveṣatha gauravajātāḥ śratva tadāpi ca tatpara bhotha /
tiṣṭhata gocari sarvajinānāṃ yāsyatha kṣipra sukhāvatikṣetram
sarvajage samacitta bhavitvā apriya mā priya citta karotha /
mā na gaveṣatha lābhu yaśo vā kṣipra bhaviṣyatha buddha munīndrāḥ
buddhaguṇāṃśca prabhāṣatha nityaṃ bhūtaguṇehi niruktipadehi /
yān guṇa śrutviha sattva prasannāḥ buddhaguṇeṣu spṛhāṃ janayeyuḥ
nitya sagaurava cācariyeṣu mātu pitustatha sarvajagasmin /
mā puna mānavaśānuga bhothā lapsyatha lakṣaṇa triṃśa duve ca
saṃgaṇikāṃ vijahitva aśeṣāṃ nityu vivekaratāpi ca bhotha /
sūrata nityupaśobhana śāntā ātmahitāḥ parasattvahitāśca
maitri niṣevi tathā karuṇāṃ co muditapekṣaratāḥ sada bhotha /
śāstuḥ praśāsanu paśyatha nityaṃ bheṣyatha kṣipra hitaṃkaru loke
pāpaka mitra ma jātu bhajetha sevatha mitra ye bhonti udārāḥ /
yeṣiha rocati śūnyata śāntā ye abhiprasthitā uttamabodhim
śrāvakabhūmi ma śikṣatha jātu mā ca spṛheṣyatha tatra carīye /
(Vaidya 277)
cittu ma riñcatha buddhaguṇeṣu kṣipra bhaviṣyatha buddha jinendrāḥ
satya giraṃ sada bhāṣatha śuddhāṃ mā mṛṣa bhāṣatha mā paruṣāṃ ca /
nitya priyaṃ madhuraṃ ca bhaṇethā lapsyatha vāca lokācariyāṇām
kāyi anarthika jīvita bhothā mātma utkarṣaka mā parapaṃsī /
ātmaguṇān samudānayamānāḥ paracariyāsu upekṣaka bhotha
śūnyavimokṣaratāḥ sada bhothā mā praṇidhāna karotha gatīṣu /
sarvanimitta vivarjya aśeṣāṃ bhotha sadā animittavihārī
anta vivarjayathā sadakālaṃ śāśvatucchedasthitā ma bhavātha /
pratyayatā sada budhyata sarvaṃ eva bhaviṣyatha yādṛśa śāstā
kāmaratīṣu ratiṃ vijahitvā doṣakhilāṃśca malān vijahitvā /
mohatamo vijahitvase sarvaṃ śāntaratā narasiṃha bhavātha
nityamanitya ca paśyatha nityaṃ sarvabhavā sukhaduḥkha vimucya /
aśubhamanātmata ātmaśubheṣu bhāvayamānu bhaveya naredraḥ
lokapradīpakarebhi jinebhiryeṣiha yoniśo dharma sunīta /
tairiha mārabalāni hanitvā prāptamanuttarabodhirudārā
(Vaidya 278)
yāttaka bhāṣita eti guṇā me ye ca prakāśita doṣaśatā me /
doṣa vivarjiya śikṣa guṇeṣu bheṣyasi buddhu tadeha kumāra
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0