Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 37

37.1

iti śrīsamādhirāje śīlaskandhanirdeśaparivartaḥ ṣaṭtriṃśatitamaḥ || 36 ||
(Vaidya 264)
37 Yaśaḥprabhaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemāṃścāparimāṇānāścaryādbhutān bodhisattvadharmānākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmenāyaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaḥ samādhiḥ śrotavya udgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartayitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyo 'raṇābhāvanayā bhāvayitavyo bahulīkartavyaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | kṣāntibalaṃ cānena bhāvayitavyam | kṣāntirāsevayitavyā bhāvayitavyā bahulīkartavyā | dharmārthikena ca bhavitavyaṃ dharmakāmena dharmapratigrāhakena dharmānudharmapratipannena | buddhapūjābhiyuktena bhavitavyam | tena triṣu sthāneṣvabhiyogaḥ karaṇīyaḥ | katameṣu triṣu? yaduta kleśakṣayāya puṇyabalādhipataye buddhajñānamākāṅkṣatā kuśalamūlānyavaropayitavyāni no tu khalu lokasukhasparśābhikāṅkṣiṇā | eṣu triṣu sthāneṣvabhiyogaḥ karaṇīyaḥ ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya tamevārthamudyotayamāna imameva pūrvayogakathānirdeśaṃ gāthābhigītena saṃprakāśayati sma -
hanta śṛṇotha mametu kumārā kalpasahasra yathā caritā me /
pūjita buddhasahasraśatāni eṣatu eti samādhi praṇītam

37.2

kalpa acintiya evamatītāḥ kṣetraśateṣu ye vālika asti /
eṣa nidarśanu kīrtitu bhotī yaṃ jinu āsi gaṇeśvaranāmā

37.3

ṣaṣṭiranūnaka koṭisahasrāṇyāsi gaṇottamu tasya jinastha /
sarvi anāsravi kṣīṇakileśā aṣṭavimokṣapratiṣṭhita dhyāyī

37.4

tatra ca kāli iyamapi sarvā kṣema subhikṣa anākula āsīt /
saukhyasamarpita sarvamanuṣyāḥ prīṇita mānuṣakebhi sukhebhiḥ

37.5

(Vaidya 265)
puṇyabalena ca sarva upetā darśaniyāstatha premaṇiyāśca /
āḍhya mahādhana sarva samṛddhā divyasukhena samarpitagātrāḥ

37.6

sūratu suvrata mandakileśāḥ kṣāntibalābhiratā abhirūpāḥ /
devapureṣu yathā maruputrāḥ śīlaguṇopagatā matimantaḥ

37.7

tatra ca kāli mahīpatirāsīd rājasuto varapuṣpasunāmā /
tasya ca putra anūnakamāsan pañcaśatā smṛtimanmatimantaḥ

37.8

tena ca rājasutena jinasyo ṣaṣṭi udyānasahasraśatāni /
puṣpaphalapratimaṇḍita sarve tasya niryātita kāruṇikasya

37.9

vicitra udyāna sahasraśatā caṃkramaśayyaniṣadyasahasraiḥ /
cīvarakoṭisahasraśatebhiḥ saṃstṛta caṃkramaṇāśca niṣadyāḥ

37.10

evamanekaprakārasahasrā yāttaka śrāmaṇakāḥ paribhogāḥ /
rājasutena prasannamanenā tasya upasthāpitāḥ sugatasya

37.11

so daśasu śubhakarmapatheṣu rāja pratiṣṭhita sādhūjanenā /
prāṇasahasraśatānayutebhirgacchi puraskṛtu nāyaku draṣṭam

37.12

puṣpavilepanadhūpa gṛhītvā chatrapatākadhvajāṃstatha vādyān /
(Vaidya 266)
pūja karitva sa tasya jinasya prāñjalikaḥ purata sthita āsīt

37.13

tuṣṭa abhūttada bhikṣusahasrā devamanuṣyatha yakṣasurāśca /
vyākaru kiṃ nu jino imu pūjāṃ sādhu kiṃ vakṣyati dharmu narendraḥ

37.14

tasya ca āśaya jñātva svayaṃbhū rājasutasya niruttaru cittam /
pāragato abhimuktipadeṣu tasyima deśayi śānta samādhim

37.15

yāva pramukta girā sugatenā kampita medini savanaṣaṇḍā /
puṣpa pravarṣi tadā gaganātaḥ padmaśatāpi ca udgata bhūmau

37.16

vyākari nāyaku āśayu jñātvā arthapadeṣu suśikṣita śāstā /
deśayi śānta samādhi narendrastatrimi arthapadāni śṛṇotha

37.17

sarvi bhavā abhavāḥ parikalpāstuccha marīcisamā yatha māyāḥ /
vidyatameghasamāścala śūnyāḥ sarvi nirātma nisattva nijīvāḥ

37.18

āditu śūnya anāgata dharmā nāgata asthita sthānavimuktāḥ /
nityamasāraka māyasvabhāvāḥ śuddha viśuddha nabhopama sarve

37.19

naiva ca nīla na pita na śvetā nāmatu riktaku ghoṣasvabhāvāḥ /
cittavivikta acittasvabhāvāḥ sarvarūtāpagatāḥ kṣaṇikatvāt

37.20

bhāṣatu akṣaru saṃkramu nāsti no pi abhāṣatu saṃkaru bhoti /
(Vaidya 267)
nāpi ca akṣara deśa vrajantī no punarakṣaru krānti kutaścit

37.21

akṣara akṣaya kṣīṇa niruddhā bhāṣatato va abhāṣatato vā /
nityamimakṣara akṣaya uktā yaḥ parijānati so 'kṣayu bhoti

37.22

buddhasahasraśatā ya atītā dharmasahasraśatāni bhaṇitvā /
naiva ca dharmu na cākṣara kṣīṇā | nāsti samutpatti tena akṣīṇā

37.23

yena prajānati akṣayadharmān nityu prajānati akṣayadharmān /
sutrasahasraśatāni bhaṇitvā sarvi anakṣara jānati dharmān

37.24

yaṃ ca prabhāṣati dharma jinasyo taṃ ca na manyati so 'kṣayatāye /
ādi nirātmani ye tvimi dharmā tāṃśca prabhāṣati no ca kṣapeti

37.25

sarvagiraḥ sa prabhāṣati vijño no ca girāya harīyati cittam /
sarvagiro girighoṣanikāśo tena na sajjati jātu girāye

37.26

yāya girāya sa kīrtitu dharmaḥ sā gira tatkṣaṇi sarva niruddhā /
yādṛśu lakṣaṇu tasya girāye sarvimi dharma tallakṣaṇaprāptāḥ

37.27

sarvimi dharma alakṣa vilakṣā sarvi alakṣaṇa lakṣaṇaśuddhāḥ /
nitya vivikta viśuddha nabho vā saṃkhya samāsatu te na upenti

37.28

saṃskṛtāsaṃskṛta sarvi viviktā nāsti vikalpana teṣamṛṣīṇām /
(Vaidya 268)
sarvagatīṣu asaṃskṛta prāptā dṛṣṭigatehi sadaiva viviktāḥ

37.29

nityamarakta aduṣṭa amūḍhāstasya svabhāva samāhitacittāḥ /
eṣa samādhibalī balavanto yo imu jānati īdṛśa dharmān

37.30

śailaguhāgiridurganadīṣu yadva pratiśrutka jāyi pratītya /
evimu saṃskṛti sarvi vijāne māyamarīcisamaṃ jagu sarvam

37.31

prajñabalaṃ guṇa dharmagatānāṃ jñānabalena abhijña ṛṣīṇām /
vāca upāyakuśalya niruktā yatra prakāśitu śānta samādhiḥ

37.32

kalpitu vuccati kalpanamātraṃ antu na labhyati saṃsaramāṇe /
koṭi alakṣaṇa yā puri āsīdapi anāgati pratyayatāye

37.33

karma kriyāya ca vartati evaṃ hīna utkṛṣṭatayā samudenti /
vivikta dharma sadā prakṛtīye śūnya nirātma vijānatha sarvān

37.34

saṃvṛti bhāṣitu dharma jinenāsaṃskṛtasaṃskṛta paśyatha evam /
nāstiha bhūtatu ātma naro vā etaku lakṣaṇa sarvajagasya

37.35

kṛṣṇāśubha ca na naśyati karma ātmana kṛtva ca vedayitavyam /
no puna saṃkrama karmaphalasya no ca ahetuka pratyanubhonti

37.36

(Vaidya 269)
sarvi bhavā alikā vaśikāśco riktaku tuccha phenasamāśca /
māyamarīcisamāḥ sada śunyā deśitu śabditu te ca viviktāḥ

37.37

evaṃ vijānatu manyana nāstī śīlavu bhotī aniśritacittaḥ /
kṣāntibalena na kalpayi kiṃci eva carantu samāhitu bhoti

37.38

yāttaka dharma vijāni sa rājā tāttaka deśita tena jinena /
śrutva nṛpo imu dharma jinasyo saparivāru samādadi śikṣām

37.39

rājasuto imu śrutva samādhiṃ āttamanā mudito bhaṇi vācam /
suṣṭhu subhāṣitu eṣa samādhī eṣa tavā caraṇeṣu patāmi

37.40

tatra ca prāṇisahasra aśītiḥ śrutvimu dharmasvabhāva praṇītam /
bhūtu ayaṃ paramārtha nirdeśo te anutpattika kṣānti labhiṃsu

37.41

nāsti upādu nirodhu narasyo evimi dharma sadā viviktāḥ /
eva prajānatu no parihāṇi rāja labhī anutpattika kṣāntim

37.42

rāja tadā vijahitvana rājyaṃ pravraji śāsani tasya jinasya /
te 'pyanu pravrajitāḥ suta rājñaḥ pañcaśatāni anūnaka sarve

37.43

pravrajito yada rāja saputro anya tadā bahuprāṇisahasrāḥ /
pravrajitāḥ sugatasya samīpe dharma gaveṣiyu tasya jinasya

37.44

(Vaidya 270)
viṃśativarṣaśatān paripūrṇān dharma prakāśitu tena jinenā /
rāja saputraku tena janenā viṃśativarṣaśatā cari dharmam

37.45

atha apareṇa punaḥ samayena so 'pi jinaḥ parinirvṛtu āsīt /
ye jinaśrāvaka te 'pi atītāḥ so 'pi ca dharmu parittaku āsīt

37.46

tasya ca rājina putra abhūṣī puṇyamatī sada śrāddhu prasannaḥ /
tasya ca bhikṣu kulopagu āsīt | so imu deśayi śānta samādhim

37.47

so akhilo madhuro ca abhūṣī satkṛtu prāṇisahasraśatebhiḥ /
devata koṭiśatānyanubaddhā varṇa bhaṇanti kulān praviśitvā

37.48

sa smṛtimān matimān gatimāṃśco suvratu sūratu śīlarataśca /
susvaru aparuṣa so madhuraśco dhātuṣu jñānavaśī varaprāptaḥ

37.49

cīvarakoṭiśatāna ca lābhī āsi sa bhikṣu yaśaḥprabhu nāmnā /
tasya ca puṇyabalaṃ asahantā bhikṣusahasra tadā jani īrṣām

37.50

puṇyabalena ca rūpabalena jñānabalena ca ṛddhibalena /
śīlabalena samādhibaleno dharmabalena samudgata bhikṣuḥ

37.51

hṛṣṭamanaśca priyaśca janasyo bhikṣu upāsakabhikṣuṇikānām /
(Vaidya 271)
ye jinaśāsani sattva prasannāsteṣamabhīpsita pūjaniyāśca

37.52

yaśca sa rājinu putru abhūṣī puṇyamatī sada śrāddhu prasannaḥ /
jñātva praduṣṭamanān bahubhikṣūṃ rakṣa sa kārayi ācariyasya

37.53

pañcahi prāṇisahasraśatehī varmita khaḍgagadāyudhakehi /
tehi sadā parivārita bhikṣu bhāṣati bhūtacarīmaparyantām

37.54

so pariṣāya prabhāṣati dharmaṃ śūnya nirātma nirjīvimi dharmāḥ /
ye upalambhika ātmaniviṣṭāsteṣa na rocati yaṃ bhaṇi bhikṣuḥ

37.55

utthitu bhikṣava śastra gṛhītvā yeṣa na rocati śūnyata śāntā /
eṣa adharma prabhāṣati bhikṣuḥ etu hanitva bhaviṣyati puṇyam

37.56

dṛṣṭva ca śastra na bhāyati bhikṣuḥ śūnyaka dharmamanusmaramāṇaḥ /
nāstiha sattva naro vāpahatyai kuḍyasamā imi riktaka dharmāḥ

37.57

bhikṣu karoti sa añjali mūrdhnā bhāṣati vāca namo 'stu jinānām /
yena satyenimi śūnyaka dharmā bhontimi śastra māndāravapuṣpāḥ

37.58

śīlavratopagatasya munisyo bhāṣitamātra ananyathavākye /
kampita medini savanaṣaṇḍā śastra te jāta māndāravapuṣpāḥ

37.59

(Vaidya 272)
bhikṣu abhūttada maṃkuśarīrā ye upalambhika śastragṛhītāḥ /
bhūyu ya śakyupasaṃkramaṇāye trasya abhūt sumahādbhutajātāḥ

37.60

ye puna śrāddha prasanna munīndre yeṣiha rocati śunyata śāntā /
tehi huṃkārasahasra karitvā dūṣyaśatairabhichādita bhikṣuḥ

37.61

bhikṣu janitvana maitra sa teṣu sarvajanasya purasta bhaṇāti /
ye mayi sattva pradoṣa karontī teṣa kṛte na hu bodhi carāmi

37.62

tena ca varṣa aśītiranūnā bhāṣita śūnyata koṣu jinānām /
bhikṣusahasra pratyarthika āsan ye ca nivārita rājasutena

37.63

so 'pi tadā paribhūt abhūṣī tasya ca bhikṣu parīttaku āsan /
vācamaniṣṭa tadā śruṇamānaḥ kṣāntibalā cyuta no ca kadācit

37.64

so 'pareṇa ca punaḥ samayena prāṇiśatāna karī mahadartham /
śīlamakhilamanusmaramāṇaḥ puṇyamatisya tadā bhaṇi vācam

37.65

tatra sa gauravu kṛtva udāraṃ puṇyamatī avacī tada bhikṣum /
mā mama kinacidācariyasyo cetasi kiṃci kṛtaṃ amanāpam

37.66

so avacī śṛṇu rājakumārā kṣāntibalena samudgata buddhāḥ /
(Vaidya 273)
yena mi bhāṣita vācamaniṣṭāstasyimi antiki maitra udārā

37.67

yena sa kalpasahasraśatāni kṣānti niṣevita pūrvabhaveṣu /
so ahu bhikṣu yaśaḥprabhu āsaṃ śākyamunirbhagavān bhaṇi vācam

37.68

yena yaśaḥprabhu rakṣitu bhikṣuḥ puṇyamatī tada rājinu putraḥ /
jātisahasra mamāsi sahāyaḥ so maya vyākṛtu maitraku buddhaḥ

37.69

yena gaṇeśvara pūjitu śāstā yena tu kārita śreṣṭha vihārāḥ /
pūrvamasau varapuṣpasunāmā so padumotturu āsi munīndraḥ

37.70

eva mayā bahukalpa anantā dhārayitāmimu dharma jinānām /
kṣāntibalaṃ samudānita pūrve śratva kumāra mamā anuśikṣāḥ

37.71

nirvṛtimapyatha bheṣyati evaṃ paścimi kāli saddharmavilope /
bhikṣu va tīrthamateṣvabhiyuktā te mama dharma pratikṣipi śāntam

37.72

unnata uddhata duṣṭa pragalbhā pāpasahāyaka bhojanalubdhāḥ /
cīvarapātraratāḥ paṭalubdhāḥ lābhasaṃniśrita te kṣipi dharmam

37.73

duṣtapraduṣṭamanā akṛtajñā hīnakuleṣu daridrakuleṣu /
pravrajitā iha śāsani mahyaṃ te 'pi pratikṣipi śāntamu dharmam

37.74

(Vaidya 274)
māramatena ca mohita sattvā rāgavaśānugatābhiniviṣṭāḥ /
mohavaśena tu mohita bālā yeṣa na rocati śūnyata śāntā

37.75

bhikṣu ca bhikṣuṇikā gṛhiṇaśco grāhita mohita pāpamatībhiḥ /
teṣa vaśānugatā sada bhūtvā paścimi kāli pratikṣipi bodhim

37.76

śrutva kumāra imā mama vācaṃ bhikṣu araṇyakule vasi nityam /
yeṣiya rocati śūnyata śāntā tairayu dhāritu dharmu jinānām

37.77

pravraji te mama śāsani caritva bhikṣu upasaṃpadapoṣadhakarmam /
bhuñjimu piṇḍamasaktā aduṣṭā ye imu dhārayiṣyanti samādhim

37.78

jīvita kāya apekṣi prahāyā śūnyata bhāvayathā supraśāntām /
yuktaprayuktamanā ca bhavitvā seva araṇya sadā mṛgabhūtāḥ

37.79

nitya karotha ca pūja jinānāṃ chatradhvajarddhiyamālyavihāraiḥ /
cetiya pūjayathā pratimānāṃ kṣipra labhiṣyatha etu samādhim

37.80

stūpa karāpayathā sugatānāṃ hemavibhūṣita rūpiyaliptān /
pratima suniṣṭhita ratnavicitrā bodhinidhānu janitvana cittam

37.81

yāvati pūja jagesmi praṇītā divyatha mānuṣikā ramaṇīyā /
(Vaidya 275)
sarva gaveṣiya buddha mahethā bodhinidhānu karitva pratijñām

37.82

dharmata paśyatha sarvi narendrān yāvata santi daśa diśi loke /
dṛśyati nirvṛti sarvajinānāṃ dharmatayā sthita saṃmukha buddhāḥ

37.83

bhotha ca sarviṣu tyāgādhimuktāḥ śīlaviśuddhagatā sthiracittāḥ /
kṣāntiratāḥ sada maitraratāśco sarvi prajānatha śūnyaka dharmān

37.84

vīryu janetha alīna adīnāḥ dhyānaratāḥ pravivekaratāśca /
prajña prajānatha prajñaviśuddhiṃ bheṣyatha kāruṇikā nacireṇa

37.85

rāgu śametha sadā aśubhā ye doṣu nigṛhṇatha kṣāntibalena /
mohu nigṛhṇatha prajñabalenā prāpsyatha bodhi jinānu praśastām

37.86

kāyu vibhāvayathā yathā phenaṃ duḥkhamasāraku pūtidurgandham /
skandha prajānatha riktaka sarvāṃllapsyatha jñānamanuttaru kṣipram

37.87

dṛṣṭi ma gṛhṇatha pāpika jātu ātma ayaṃ puruṣo atha jīvaḥ /
sarvi prajānatha śūnyaka dharmān kṣipra spṛśiṣyatha uttamabodhim

37.88

lābha ma kurvatha gṛddho kadācit mā paritapyatha piṇḍalamabdhvā /
nindita śaṃsita mā khu calethā merusamāśca akampiya bhothā

37.89

(Vaidya 276)
dharma gaveṣatha gauravajātāḥ śratva tadāpi ca tatpara bhotha /
tiṣṭhata gocari sarvajinānāṃ yāsyatha kṣipra sukhāvatikṣetram

37.90

sarvajage samacitta bhavitvā apriya mā priya citta karotha /
mā na gaveṣatha lābhu yaśo vā kṣipra bhaviṣyatha buddha munīndrāḥ

37.91

buddhaguṇāṃśca prabhāṣatha nityaṃ bhūtaguṇehi niruktipadehi /
yān guṇa śrutviha sattva prasannāḥ buddhaguṇeṣu spṛhāṃ janayeyuḥ

37.92

nitya sagaurava cācariyeṣu mātu pitustatha sarvajagasmin /
mā puna mānavaśānuga bhothā lapsyatha lakṣaṇa triṃśa duve ca

37.93

saṃgaṇikāṃ vijahitva aśeṣāṃ nityu vivekaratāpi ca bhotha /
sūrata nityupaśobhana śāntā ātmahitāḥ parasattvahitāśca

37.94

maitri niṣevi tathā karuṇāṃ co muditapekṣaratāḥ sada bhotha /
śāstuḥ praśāsanu paśyatha nityaṃ bheṣyatha kṣipra hitaṃkaru loke

37.95

pāpaka mitra ma jātu bhajetha sevatha mitra ye bhonti udārāḥ /
yeṣiha rocati śūnyata śāntā ye abhiprasthitā uttamabodhim

37.96

śrāvakabhūmi ma śikṣatha jātu mā ca spṛheṣyatha tatra carīye /
(Vaidya 277)
cittu ma riñcatha buddhaguṇeṣu kṣipra bhaviṣyatha buddha jinendrāḥ

37.97

satya giraṃ sada bhāṣatha śuddhāṃ mā mṛṣa bhāṣatha mā paruṣāṃ ca /
nitya priyaṃ madhuraṃ ca bhaṇethā lapsyatha vāca lokācariyāṇām

37.98

kāyi anarthika jīvita bhothā mātma utkarṣaka mā parapaṃsī /
ātmaguṇān samudānayamānāḥ paracariyāsu upekṣaka bhotha

37.99

śūnyavimokṣaratāḥ sada bhothā mā praṇidhāna karotha gatīṣu /
sarvanimitta vivarjya aśeṣāṃ bhotha sadā animittavihārī

37.100

anta vivarjayathā sadakālaṃ śāśvatucchedasthitā ma bhavātha /
pratyayatā sada budhyata sarvaṃ eva bhaviṣyatha yādṛśa śāstā

37.101

kāmaratīṣu ratiṃ vijahitvā doṣakhilāṃśca malān vijahitvā /
mohatamo vijahitvase sarvaṃ śāntaratā narasiṃha bhavātha

37.102

nityamanitya ca paśyatha nityaṃ sarvabhavā sukhaduḥkha vimucya /
aśubhamanātmata ātmaśubheṣu bhāvayamānu bhaveya naredraḥ

37.103

lokapradīpakarebhi jinebhiryeṣiha yoniśo dharma sunīta /
tairiha mārabalāni hanitvā prāptamanuttarabodhirudārā

37.104

(Vaidya 278)
yāttaka bhāṣita eti guṇā me ye ca prakāśita doṣaśatā me /
doṣa vivarjiya śikṣa guṇeṣu bheṣyasi buddhu tadeha kumāra

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc