Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 36

36.1

iti śrīsamādhirāje supuṣpacandraparivartaḥ pañcatriṃśatitaḥ || 35 ||
(Vaidya 254)
36 Śīlaskandhanirdeśaparivartaḥ |
tasmāttarhi kumāra ya ākāṅkṣedbodhisattvo mahāsattvaḥ kimityahaṃ sukhamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeyamiti, tena kumāra bodhisattvena mahāsattvena śīlaskandhe supratiṣṭhitena bhavitavyam, sarvabodhisattveṣu ca śāstṛpremasaṃjñā upasthāpayitavyā ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
yaḥ śīlaskandhe pratiṣṭhitu bodhisattvo hitaiṣicitto vicarati cārikāyām /
kṣipraṃ sa gatvā abhiratibuddhakṣetraṃ kṣāntiṃṃ labhitvā bhaviṣyati dharmarājaḥ

36.2

tasmāt samagrā bhavatha aduṣṭacittāḥ sarve ca bhogā satata manāpakārī /
dṛṣṭvā ca buddhān śirighana aprameyān bodhiṃ spṛśitvā bhaviṣyatha dharmasvāmī

36.3

tasmācchruṇitvā ima vara ānuśaṃsān dṛṣṭā ca bhikṣūn parama suśīlavantā /
niḥśāṭhiyeno vidu sada sevitavyāḥ samādhiptāptā bhaviṣyatha nocireṇa

36.4

sacennidhānāparimitāpramāṇa pūrṇā bhaveyu maṇiratanebhi saptaiḥ /
tathaiva bhūyo ratanavarāṇa pūrṇāḥ kṣetrā bhaveyurvālikagaṅgatulyāḥ

36.5

dānādhimukto bhaviya sa bodhisattva ekaika rātriṃdivamiha dānu dadyāt /
evaṃ dadan so bahuvidha kalpakoṭīḥ no viṣṭhitaḥ syād vālika gaṅgatulyāḥ

36.6

yaśco samādhiṃ imumiha bodhisattvo śrutvāna dhāreta sugatavarāṇa gañjam /
yaḥ puṇyaskandho bhavati gṛhītu teno tat sarvadānaṃ kalamapi nānubhoti

36.7

(Vaidya 255)
eṣo varo anupama puṇyaskandho jñānasya kośa aparimitākaropama /
śrāddho naro yo imu ānulomikaṃ dhāreyya agraṃ imu virajaṃ samādhim

36.8

dhāreyya eta viraja samādhi śānta mahādhano bhavati sa bodhisattvaḥ /
mahāsamudro bahuvidharatanasya ākaro na tasya puṇyasya pramāṇamasti

36.9

varehi dharmehi acintiyehi saṃbṛhito vuccati bodhisattvaḥ /
na tasya bodhāya kadāci saṃśayo ya uddiśeyāti imaḥ samādhim

36.10

saṃsthāpya lokācariyaṃ vināyakaṃ buddhaṃ mahākāruṇikaṃ svayaṃbhuvam /
yaḥ puṇyaskandhena vareṇupeto acintiyo yasya pramāṇu nāsti

36.11

na uttaro tasya ca sattva kaścit mahāsahasrāya kadāci vidyate /
yaḥ puṇyaskandhena samo bhaveta jñānena vāsādṛśācintiyena

36.12

anyatra yaḥ śrutva samādhimetaṃ dhāreyya vāceyya paryāpuṇeyyā /
paryeṣamāṇo 'tula budhabodhiṃ na tasya jñānena samo bhaveta

36.13

sacet kumārā siya ayu dharmarūpa yaḥ puṇyaskandho upacitu tena bhoti /
dhāratu vācetu imaṃ samādhiṃ na so viceyyā iha pṛthulokadhātuṣu

36.14

tasmāt kumāreha ya bodhisattvo ākāṅkṣate pūjitu sarvabuddhān /
(Vaidya 256)
asaṅganirdeśapadārthakovido atīta utpanna tathāgatāṃśca dhāretu vācetu imaṃ samādhim

36.15

eṣā hi sā bodhi tathāgatānāṃ śraddhehi mahyaṃ vacanaṃ kumārāḥ /
na bhāṣate vācamṛṣāṃ tathāgato na hīdṛśāḥ sattva mṛṣāṃ vadanti

36.16

yasmin mayā śodhitu ātmagrāho itaḥ pure kalpaśatānacintiyān /
śreṣṭhā carantena pi bodhicārikāṃ paryeṣamāṇena imāṃ samādhim

36.17

tasmādimaṃ śrutva atha dharmagañjaṃ yaḥ sūtrakoṭīnayutāna āgamaḥ /
yaḥ puṇyaskandho vipulo acintiyo yeno laghuṃ budhyati buddhajñānam

36.18

sarveṣa sūtrāṇidamagrasūtramacintiyasyo kuśalasya ākaram /
paryantu dharmāṇa na teṣa labhyate yāṃ so sadā nirdiśate viśāradaḥ

36.19

chinditva bhinditva mahāsahasraṃ śakyaṃ gaṇetuṃ paramāṇusaṃcayaḥ /
na tveva te sūtraśatā acintiyān pramātu yaṃ bhāṣati so aviṣṭhitaḥ

36.20

āśvāsa praśvāsa gaṇetu śakyaṃ sarveṣa sattvāniha buddhakṣetre /
paryantu sūtrāṇa na teṣa śakyaṃ yān bhāṣate so 'tra samādhiye sthitaḥ

36.21

buddhāna kṣetrā yatha gaṅgavālikā ye teṣa sattvā gati teṣūpapannāḥ /
gaṇetu te śakyamathāpi cintituṃ na teṣa sūtrāṇa ya nityu bhāṣate

36.22

(Vaidya 257)
gaṇetu śakyamita kalpakoṭibhiḥ mahāsamudreṣviha yātti vālikāḥ /
nadīṣu kuṇḍeṣu hradeṣu tadvad ananta sūtrānta sa yat prabhāṣate

36.23

śakyaṃ gaṇetuṃ bahukalpakoṭiṣu ya āpaskandhaḥ sada tatra tiṣṭhati /
śatāya bhinnāya vālāgrakoṭiyo svarāṅga teṣāṃ na tu śakyu sarvaśaḥ

36.24

śakyaṃ gaṇetuṃ bahukalpakoṭibhirye sattva āsan purimeṇa tatra /
ya ātmabhāve vinibaddhasārā na teṣa sūtrāntanirhāra jānitum

36.25

gaṇetu śakyaṃ ruta sarvaprāṇināṃ ye santi sattvā daśasu diśāsu /
na śakyu sūtrānta gaṇetu tasya yad bhāṣate 'sau satatamaviṣṭhitaḥ

36.26

sarveṣa dharmāṇa nideśu jānati niruktinirdeśapadārthakovidaḥ /
viniścaye bhūtanayeṣu śikṣito viśālabuddhiḥ sada harṣaprajñaḥ

36.27

abhinnabuddhirvipulārthacintī acintya cinteti sadā prajānati /
ghoṣasvabhāvaṃ pṛthu sarva jānatī śabdāṃśca tān nirdiśato na sajjati

36.28

asakta so vuccati dharmabhāṇako na sajjate sarvajagasya bhāṣataḥ /
praśnāna nirdeśapadehi kovidaḥ tathāhi teno paramārthu jñātaḥ

36.29

ekasya sūtrasyupadeśakoṭiyo acintiyāṃ niordiśato na sajjati /
(Vaidya 258)
asaṅganirdeśapadārthakovido bhāṣantu so parṣagato na sajjate

36.30

yaḥ susthito bhoti iho samādhiye sa bodhisattvo bhavatī akampiyaḥ /
dharme balādhānaviśeṣaprāptaḥ karoti so 'rthaṃ bahuprāṇakoṭinām

36.31

yathaiva meruracalo akampiyaḥ sarvehi vātehi na śakya kampitum /
tathaiva bhikṣurvidu dharmabhāṇakaṃ kampetu śakyaṃ na parapravādibhiḥ

36.32

mahāsahasreṣviha lokadhātuṣu ye parvatā ukta akampanīyāḥ /
te śakya vātena prakampanāya na tveva dharme sthitu śūnyi bhikṣuḥ

36.33

ya śūnyatāyāṃ satataṃ prayukto buddhāna eṣo niyataṃ vihāraḥ /
prajānatī niścitu dharma śūnyāṃ sa sarvavādībhi na śakyu kṣobhitum

36.34

akampiyo bhoti parapravādibhiḥ savapravādehi anābhibhūtaḥ /
anābhibhūtaśca aninditaśca imumuddiśitvāna samādhi śāntam

36.35

gatiṃ gato bhoti sa śunyatāyāṃ sarveṣu dharmeṣu na kāṅkṣate 'sau /
anantajñāne sada supratiṣṭhito imumuddiśitvāna samādhi śāntam

36.36

balāni bodhyaṅga na tasya durlabhā pratisaṃvido ṛddhividhī acintiyā /
abhijña no tasya bhavanti durlabhā dhāretva vācetva ima samādhim

36.37

(Vaidya 259)
bhavābhivṛttasya na tasya durlabhaṃ anantajñānena jināna darśanam /
saṃbuddha koṭīnayutānacintiyān so drakṣyate etu samādhi dhārayan

36.38

sarveṣa co teṣa jināna antike sa śroṣyate etu samādhi śāntam /
vareṇa jñānena upetu bheṣyatī pratisaṃvidāsu vaśa pāramiṃ gataḥ

36.39

saced bhavenmaṇiratanāna pūrṇā mahāsahasrā iya lokadhātuḥ /
ye divya śreṣṭhā maṇiratanāḥ pradhānā heṣṭaṃ upādāya bhavāgru yāvat

36.40

yāvanta kṣetrā bahuvidha te anantā jāmbūnadāsaṃstṛta pūrṇa sarve /
dānaṃ dade jinavareṣu sarvaṃ bhūmītalādupari bhavāgra yāvat

36.41

yāvanti santi bahu vividhā hi sattvā dānaṃ dadeyurvividhamanantakalpān /
buddhāna dadyuḥ satatamaviṣṭhihanto bodhyarthiko co daditu dānaskandham

36.42

yaścaiva bhikṣurabhiratu śūnyatāyāṃ buddhānnamasye daśanakhaprāñjalīyo /
na sa dānaskandhaḥ purimaku yāti saṃkhyāṃ yaḥ śūnyatāyāmabhiratu bodhisattvaḥ

36.43

taṃ co labhitvā sa hi naru puṇyavanto dānaṃ dadeti vipulu janetva śraddhām /
paryeṣamāṇo atuliya buddhabodhiṃ aupamyametaṃ kṛtu puruṣottamena

36.44

yaśco samādhimimu varu śreṣṭha gṛhṇeccatuṣpadāṃ gātha sa tuṣṭacittaḥ /
yaḥ puṇyaskandho upacitu tena bhoti tat sarvadānaṃ śatimakalā nu bhoti

36.45

(Vaidya 260)
na tāva śīghraṃ pratilabhi buddhajñānaṃ dānaṃ dadet so hitakaru bodhisattvaḥ /
aśrutva etaṃ viraju samādhi śāntaṃ yatha śrutva śīghraṃ labhati sa buddhajñānam

36.46

yaśco labhitvā imu vara śāntabhūmiṃ śrutasya gotraṃ imu virajaṃ samādhim /
puryāpuṇeyyā pramuditu bodhisattvaḥ sa śīghrametaṃ pratilabhi buddhajñānam

36.47

yo 'pī nidhānaṃ pratilabhi evarūpaṃ kṣetrānanantān yathariva gaṅgavālikāḥ /
te co bhaveyurmaṇiratanāna pūrṇā divyāna co tathapi ca mānuṣāṇām

36.48

durdharṣu so bhoti prebhūtakośo mahādhano dhanaratanenupetaḥ /
yo bodhisattvo labhati imaṃ samādhiṃ paryāpuṇantaḥ satatamatṛptu bhoti

36.49

rājyaṃ labhitvā paramasamṛddha sphītaṃ na tena tuṣṭo bhavati kadāci vijñaḥ /
yathā labhitvā imu virajaṃ samādhiṃ tuṣṭo udagro bhavati sa bodhisattvaḥ

36.50

te te dharmadharā bhavanti satataṃ buddhāna sarvajñināṃ
dhārentī varadharmanetri vipulāṃ kṣīṇāntakāle tathā /
dharmakośadharā mahāmatidharāḥ sarvajñagañjaṃdharāḥ
te te sattva sahasrakoṭiniyutāṃstoṣanti dharmasvaraiḥ

36.51

te te śīladhanenupeta matimān śikṣādhanāḍhyā narāḥ
te te śīlavrate sthitā abhiratā dharmadrumasyāṅkurāḥ /
te te raktakaṣāyacīvaradharā naiṣkramyatuṣṭāḥ sadā
te te sattvahitāya apratisamāḥ sarvajñatāṃ prasthitāḥ

36.52

te te dānta sudānta sattvadamakā damathenupetāḥ sadā
te te śānta suśāntatāmanugatāḥ śāntapraśāntendriyāḥ /
te te supta prasupta sattva satataṃ dharmasvanairbodhayī
bodhitvā varaśreṣṭha dharmaratanaiḥ sattvān pratiṣṭhāpayī

36.53

(Vaidya 261)
te te dānapatī bhavanti satataṃ sada muktatyāgī vidu
te te matsariyairna saṃvasi mahātyāge ramante sadā /
te te sattva daridra dṛṣṭva dukhitān bhogehi saṃtarpayī
te te sattvahite sukhāya satataṃ sarvajñatāṃ prasthitāḥ

36.54

te te āhani dharmabheri vipulāṃ jñāne sadā śikṣitāḥ
chindantī jana sarva saṃśayalatāṃ jñāne sadā prasthitāḥ /
te te suśruta dharmadhāri virajā sūtrāntakoṭīśatān
parṣāyāṃ sthita āsane matidharāḥ pravyāharī paṇḍitāḥ

36.55

te te bhonti bahuśrutāḥ śrutidharāḥ saṃbuddhadharmaṃdharāḥ
kośān dharmamayān dharanti munināṃ dharmānnidhāne ratāḥ /
te te bhonti viśālaprajña vipulāṃ prīitiṃ janenti sadā
deśentā varadharma śānta nipuṇaṃ nairyāṇikaṃ durdṛśam

36.56

te te dharmamadharmajñeya matimān dharme sthitāḥ sūratāḥ
dharmarājyi praśāsi apratisamā varadharmacārī sadā /
te te bhonti viśiṣṭadharmagurukā gurugaurave ca sthitāḥ
dharme nagavare sthitā matidharā dharmadhvajocchrāyikāḥ

36.57

te te matta pramatta sattva satataṃ dṛṣṭvā pramāde sthitān
dṛṣṭvā caiva pranaṣṭa utpathagatān saṃsāramārge sthitān /
teṣū maitra janitvudāra karuṇā muditāpyupekṣā sthitā
teṣāṃ mārgavaraṃ pradarśayi śivamaṣṭāṅgikaṃ durdṛśam

36.58

te tu nāva karitva dharma sudṛḍhāṃ dhārenti sattvān bahūn
udyantān mahārṇaveṣu patitān saṃsārasrotogatān /
bodhyaṅgā bala indriyaiḥ kavacitāḥ saddharmanāvāruhāḥ
tīre pārami kṣema nityamabhaye sthāpenti sattvān sadā

36.59

te te vaidyavarā vrateṣu caritā vaidyottamā vedakā
vidyājñānavimuktipāragamitā saddharmabhaiṣajyadāḥ /
dṛṣṭvā sattva gilāna nekavividhai rogaiḥ samabhyāhatān
teṣāṃ dharmavirecanaṃ dadati taddharmaiścikitsanti tān

36.60

te te vādi apavādimathanā lokendra vāgīśvarāḥ
sarvajñeyaprabhaṃkarā matidharā varajñānabhūmisthitāḥ /
śūra jñānabalā balapramathanāḥ saṃvarṇitā jñānibhiḥ
jñāneno bahusattvakoṭiniyutāṃstoṣyanti dharme sthitāḥ

36.61

(Vaidya 262)
te te 'dhipati sārthavāha vipadaḥ sattvāna trāṇārthikāḥ
dṛṣṭvā sattva pramūḍha mārgaratane sada mārapāśe sthitāḥ /
teṣāṃ mārgavaraṃ prakāśayi śivaṃ kṣemaṃ sadā nirvṛtī
yena jñānapathena nenti kuśalān bahusattvakoṭīśatān

36.62

te te lenu bhavanti trāṇu śaraṇaṃ cakṣuḥ pradīpaṃkarāḥ
bhītānāmabhayapradāśca satataṃ trastāna cāśvāsakāḥ /
te 'tiduḥkhita sattva jñātva paramān jātyandhabhūtānimān
dharmāloku karonti dharmaratane bhūtanaye śikṣitāḥ

36.63

ye ye śilpavarā jage bahukarāḥ sattvāna arthāvahā
yebhiḥ sattva sadā bhavanti sukhitāḥ śilpeṣu saṃśikṣitāḥ /
śikṣāpāramitāṃ gatāḥ sukuśalā āścaryaprāptādbhutā
ye bodhīnabhiprasthitā matidharā lokasya cakṣurdadāḥ

36.64

no te tṛpta kadācidapratisamā varabuddhadharmaśrutāḥ
śīlakṣāntisamādhipāragamitā gambhīradharmaśrutāḥ /
no tṛptāśca pareṣu dharmaratanaṃ te deśayantaḥ śivaṃ
mokṣopāyu pravarṣamāṇu varṣaṃ dharmairnarāṃstarpayī

36.65

yāvanto bahu sattva teṣupagatā dharmārthikāḥ paṇḍitāḥ
śroṣyāmo varadharmaśreṣṭharatanaṃ mārgaṃ ṛjuṃ añjasam /
teṣāṃ chindiṣu saṃśayān matiadharā dharmeṇa saṃtoṣayī
śīlakṣāntisamādhipāramigatā jānanta sattvaśayān

36.66

jñānī jñānavarāgra pāramigatāḥ sattvāśaye kovidāḥ
jānantaḥ parasattvacittacaritaṃ yeṣāṃ kathā yādṛśī /
ye ye jñānakathāya sattvanayutā varadharmacakṣurlabhāḥ
te te jñānaviśeṣapāramigatā mārgopadeśaṃkarāḥ

36.67

mārā koṭisahasra teṣa viduṣāṃ cittaṃ pi no jāniṣu
ākāśe yatha pakṣiṇāṃ padagatiṃ jñātuṃ na śakyā kvacit /
śāntā dānta praśānta jñānavaśino āryasmi jñāne sthitāḥ
sarvān māra nihatya śūra vṛṣabhā budhyanti bodhiṃ śivām

36.68

ṛddhipāramiprāpta bhonti satataṃ gacchanti kṣetrān śatān
paśyanti bahubuddhakoṭiniyutān gaṅgā yathā vālikāḥ /
(Vaidya 263)
cakṣusteṣa na sajjate daśadiśe paśyanti rūpān bahu
ye co sattva daśaddiśe bhavasthitāḥ sarveṣa te nāyakāḥ

36.69

te tasyo bhaṇi ānuśaṃsa sakalāṃ kalpāna koṭīśatān
no co pūrvacarīya varṇa kṣapaye pratibhānato bhāṣato /
buddhānāṃ dhanamakṣayaṃ suvipulaṃ jñānasya co sāgaraṃ
yo etaṃ virajaṃ samādhimatulaṃ dhāreya kaścinnaraḥ

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc