Samādhirājasūtra · Chapter 2
tatra kumāra sarvasattveṣu samacitto bodhisattvo mahāsattvo hitacitto 'pratihatacitto 'viṣamacittaṃ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ nāma samādhiṃ pratilabhate | katamaśca sa kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ nāma samādhiḥ pratilabhate | katamaśca sa kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcito nāma samādhiḥ? yaduta kāyasaṃvaraḥ | vāksaṃvaraḥ | manaḥsaṃvaraḥ | karmapariśuddhiḥ | ālambanasamatikramaḥ | skandhaparijñā | dhātusamatā | āyatanāpakarṣaḥ | tṛṣṇāprahāṇam | anutpādasākṣātkriyāvatāraḥ | hetudīpanā | karmaphalāvipraṇāśaḥ | dharmadarśanam | mārgabhāvanā | tathāgatasamavadhānam | tīkṣṇaprajñatā | satyānupraveśaḥ | dharmajñānam | pratisaṃvidavatārajñānam | akṣarapadaprabhedajñānam | vastūnāṃ samatikramaḥ | ghoṣaparijñā | prāmodyapratilābhaḥ | dharmaprītyanubhavanatā | ārjavatā | mārdavatā | ṛjukatā | akuṭilatā vigatabhṛkuṭitā | suratatā | suśīlatā | sākhilyam | mādhuryam | smitamukhatā | pūrvābhilāpitā | ehīti svāgatavāditā | anālasyam | gurugauravatā | guruśuśrūṣā | upapattisaṃtuṣṭiḥ | śukladharmātṛptatā | ājīvaviśuddhiḥ | araṇyavāsānutsargaḥ | bhūmivyavasthānajñānam | smṛteravipraṇāśaḥ | skandhakauśalyam | dhātukauśalyam | āyatanakauśalyam | abhijñāsākṣātkriyāvatāraḥ | kleśāpakarṣaṇam | vāsanānusaṃghisamuddhātaḥ | jñānaviśeṣagāmitā | bhāvanāniṣyandaḥ | āpattivyutthānakauśalyam | paryutthānaviṣkambhaṇam | anuśayaprahāṇam | (Vaidya 5) bhavasamatikramaḥ | jātismaratā | niṣkāṅkṣatā | karmavipāke dharmacittatā | śrutaparyeṣṭijñānatīkṣṇatā | jñānatṛṣṇā | jñānānubodhaḥ | ājāneyabhūmiḥ | śailopamacittatā | akampyatā | acalatā | avinivartanīyabhūmivyavasthānajñānam | kuśaladharmaniṣyandaḥ | pāpadharmajugupsanatā | asamudācāratā kleśānām | śikṣāyā aparityāgaḥ | samādhivyavasthānam | āśayajñānam | sattveṣūpapattiviśeṣajñānam | samatājñānam | vacanapratisaṃdhijñānam | gṛhāvāsaparityāgaḥ | traidhātuke 'nabhiratiḥ | anavalīnacittatā | dharmeṣvanabhiniveśaḥ | saddharmaparigrahaḥ | dharmaguptiḥ | karmavipākapratyayanatā | vinayakauśalyam | adhikaraṇavyupaśamaḥ | avigrahaḥ | avivādaḥ | kṣāntibhūmiḥ | kṣāntisamādānam
| gatisamatā | dharmapravicayakauśalyam | pravrajyācittam | dharmaviniścayakauśalyam | dharmapadaprabhedajñānam | dharmapadābhinirhārakauśalyam | arthānarthasaṃbhedapadanirhārakauśalyajñānam | pūrvāntajñānam | aparāntajñānam | pratyutpannajñānam | tryadhvasamatājñānam | trimaṇḍalapariśuddhijñānam | kāyāvasthānajñānam | cittāvasthānajñānam | īryāpatharakṣaṇam | īryāpathavikopanam | īryāpathavikalpanam | īryāpathaprāsādikatā | arthānarthakauśalyajñānam | yuktabhāṇitā | lokajñatā | muktatyāgitā | pratatapāṇitā | anavagṛhītacittatā | hrīvyapatrapitā | akuśalacittajugupsanatā | dhūtaguṇānutsargaḥ | cāritrasamādānam | priyasamudācāratā | gurūṇāṃ pratyutthānāsanapradānatā | mānanigrahaḥ | cittasaṃpragrahaḥ | cittasamutpādajñānam | arthaprativedhajñānam | jñānaprativedhajñānam | jñānānubodhaḥ | ajñānavigamaḥ | cittapraveśajñānam | cittasvabhāvānubodhajñānam | āhāranirhārakauśalyajñānam | sarvarutajñānam | niruktivyavasthānajñānam | arthaviniścayajñānam | anarthavivarjanam | satpuruṣasamavadhānam | satpuruṣasaṃsevanatā | kāpuruṣavivarjanam | dhyānānāṃ niṣpādanam, tatra cānāsvādanam | abhijñāvikurvaṇam | nāmasaṃketaprajñaptisvabhāvāvatārajñānam | prajñaptisamuddhātaḥ | saṃskāreṣu nirvedaḥ | satkāreṣvanabhilāṣaḥ | asatkāreṣūpekṣā | lābhe 'narthikatā | alābhe 'navalīnatā | yaśasyanabhilāṣaḥ | ayaśasyapratighaḥ | praśaṃsāyāmanunayaḥ | nindāyāmaviṣādaḥ | sukhe 'nabhiṣvaṅgaḥ | duḥkhe 'vaimukhyam | saṃskārāṇāmanādānatā | bhūtavarṇe 'saṅgaḥ | abhūtavarṇe 'dhivāsanatā | gṛhasthapravrajitairasaṃstavaḥ | agocaravivarjanam | gocarapracāraḥ | ācārasaṃpat | anācāravivarjanatā | kulānāmadūṣaṇatā | śāsanasyārakṣaṇatā | alpabhāṣaṇatā | mitabhāṣaṇatā | prativacanakauśalyam | pratyarthikanigrahaḥ | kālapratikramaṇatā | akālavivarjanatā | pṛthagjaneṣvaviśvāsaḥ | duḥkhitānāmaparibhavanatā, tebhyaśca dhanapradānam | daridrāṇāmanavasādanatā | duḥśīleṣvanukampā | hitavastutā | kṛpābuddhitā | dharmeṇānugrahaḥ | āmiṣaparityāgaḥ | asaṃcayasthāpitā | (Vaidya 6) śīlapraśaṃsanatā | dauḥśīlyakutsanatā | śīlavatāmaśāṭhyasevanatā | sarvasvaparityāgitā | adhyāśayanimantraṇatā
| yathoktakāritā | abhīkṣṇaprayogitā | satkṛtya prītyanubhavanatā | dṛṣṭāntajñānam | pūrvayogakauśalyam | kuśalamūlapūrvaṃgamatā | upāyakauśalyam | nimittaprahāṇam | saṃjñāvivartaḥ | vastūnāṃ parijñā | sūtrāntābhinirhāraḥ | vinayakauśalyam | satyaviniścayaḥ | vimuktisākṣātkriyāvatāraḥ | ekāṃśavacanapravyāhāratā | yathāvajjñānadarśanānutsarjanam | niṣkāṅkṣavacanatā | śūnyatāyā āsevanatā | animittaniṣevaṇatā | apraṇihitasvabhāvopalakṣaṇatā | vaiśāradyapratilambhaḥ | jñānenāvabhāsaḥ | śīladṛḍhatā | samāpattyavatāraḥ | prajñāpratilambhaḥ | ekārāmatā | ātmajñatā | alpajñānatā | saṃtuḥṭiḥ | cittasyānāvilatā | dṛḥṭikṛtavivarjanatā | dhāraṇīpratilambhaḥ | jñānāvatāraḥ | sthānāsthānaprasthānapratipattijñānam | hetuyuktinayadvāram | kāraṇam | mārgaḥ | pratipattiḥ | saṃdeśaḥ | avavādaḥ | anuśāsanī | caryā | ānulomikī kḥāntiḥ | kḥāntibhūmiḥ | akḥāntivigamaḥ | jñānabhūmiḥ | ajñānaprahāṇam | jñānapratiḥṭhānam | yogācārabhūmiḥ | bodhisattvagocaraḥ | satpuruḥasevanā | asatpuruḥavivarjanā | sarvadharmasvabhāvānubodhaprativedhajñānam | tathāgatenākhyātā buddhabhūmiḥ | paṇḍitairanumoditā | bālaiḥ pratikḥiptā | durvijñeyā śrāvakaiḥ | ājñātā pratyekabuddhaiḥ | abhūmistīrthikānām | bodhisattvaiḥ | parigṛhītā | daśabalairanubaddhā | devaiḥ pūjanīyā | brahmaṇā vandanīyā | śakrairadhigamanīyā | nāgairnamaskaraṇīyā | yakḥairanumodanīyā | kinnaraiḥ stotavyā | mahoragaiḥ praśaṃsanīyā | bodhisattvairbhāvanīyā | paṇḍitaiḥ paryavāptavyā | dhanamanuttaram | dānaṃ nirāmiḥam | bhaiḥajyaṃ glānānām | moditā śāntacittānām | kośo jñānasya | akḥayaḥ pratibhānasya | nayaḥ sūtrāntānām | vigamaḥ kośasya | viḥayaḥ śūrāṇām | parijñā traidhātukasya | kolaḥ pāragāminām | nauroghamadhyagatānām | kīrtiryaśaskāmānām | varṇo buddhānām | praśaṃsā tathāgatānām | stavo daśabalānām | guṇo bodhisattvānām | upekḥā kāruṇikānām | maitrī doḥaṃ śamayitukāmānām | muditā praśāntacāriṇām | āśvāso mahāyānikānām | pratipattiḥ siṃhanādanādinām | mārgo buddhajñānasya | mokḥaḥ sarvasattvānām | mudrā sarvadharmāṇām |
āhārikā sarvajñānasya | udyānaṃ sarvabodhisattvānām | vitrāsanaṃ mārasenāyāḥ | vidyā kḥemagāminām | arthaḥ siddhārthānām | paritrāṇamamitramadhyagatānām | pratyarthikanigrahaḥ saha dharmeṇa | satyākaro vaiśāradyānām | bhūte paryeḥṭirbālānām | pūrvanimittamaḥṭādaśānāmāveṇikānāṃ buddhadharmāṇām | alaṃkāro dharmakāyasya | niḥyandaścaryāyāḥ | ābharaṇaṃ buddhaputrāṇām | ratirmokḥakāmānām | prītirjyeḥṭhaputrāṇām | paripūrirbuddhajñānasya | abhūmiḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhānām | viśuddhiścittasya | pariśuddhiḥ kāyasya | pariniḥpattirvimokḥamukhānām | asaṃkleśo buddhajñānasya | anāgamo rāgasya (Vaidya 7) | vigamo dveḥasya | abhūmirmohasya | āgamo jñānasya | utpādo vidyāyāḥ | prahāṇamavidyāyāḥ | tṛptirvimuktisārāṇām | tuḥṭiḥ samādhisārāṇām | cakḥurdraḥṭukāmānām | abhijñā vikurvitukāmānām | ṛddhirabhinirhartukāmānām | dhāraṇī śrutārthikānām | smṛterasaṃpramoḥaḥ | adhiḥṭhānaṃ buddhānām | upāyakauśalyaṃ nāyakānām | sūkḥmaṃ durvijñeyamanabhiyuktānām | ajñeyamamuktaiḥ | vivartākḥarāṇāṃ durvijñeyaṃ ghoḥeṇa | ājñātaṃ vijñaiḥ | jñātaṃ sūrataiḥ | pratividdhamalpecchaiḥ | udgṛhītamārabdhavīryaiḥ | dhṛtaṃ smṛtimadbhiḥ | kḥayo duḥkhasya | anutpādaḥ sarvadharmāṇām | ekanayanirdeśaḥ sarvabhavagatyupapattyāyatanānām | ayaṃ sa kumāra ucyate sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcito nāma samādhiḥ ||
asmin khalu punaḥ sarvadharmaparyāye samādhinirdeśe bhagavatā bhāṣyamāṇe aśīternayutānāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyāḥ pūrvaparikarmakṛtāyā anutpattikeṣu dharmeṣu kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | ṣaṇṇavateśca nayutānāmānulomikāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | triṇavaternayutānāṃ ghoṣānugāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | paripūrṇasya bhikṣuśatasahasrasya anupādāyāsravebhyaścittāni vimuktāni | ṣaṣṭeśca prāṇiśatasahasrāṇāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyā virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham | aśīteśca bhikṣusahasrāṇāmanupādāyāsravebhyaścitāni vimuktāni | pañcabhiścopāsakaśatairanāgāmiphalaṃ prāptam | ṣaṣṭyā copāsikāśataiḥ sakṛdāgāmiphalaṃ prāptam | ayaṃ ca trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ kampitaḥ prakampitaḥ saṃprakampitaḥ | calitaḥ pracalitaḥ saṃpracalitaḥ | vedhitaḥ pravedhitaḥ saṃpravedhitaḥ | kṣubhitaḥ prakṣubhitaḥ saṃprakṣubhitaḥ | raṇitaḥ praraṇitaḥ saṃpraraṇitaḥ | garjitaḥ pragarjitaḥ saṃpragarjitaḥ | pūrvā digavanamati paścimā digunnamati | paścimā digavanamati pūrvā digunnamati | uttarā digavanamati dakṣiṇā digunnamati | dakṣiṇā digavanamati uttarā digunnamati | antādavanamati madhyādunnamati | antādunnamati madhyādavanamati | aprameyasya cāvabhāsasya loke prādurbhāvo 'bhūt | sarvaśca lokadhātuḥ sadevakaśca samārakaḥ sabrahmakaḥ saśramaṇabrāhmaṇikāḥ prajāstenāvabhāsenāvabhāsitāḥ sphuṭā abhūvan | imau ca candrasūryau evaṃmaharddhikau evaṃmahānubhāvau evaṃmaheśākhyau na bhāsato na tapato na virocataḥ | yā api lokāntarikā andhakāratamisrāḥ, tā api tenāvabhāsena sphuṭā abhūvan | ye 'pi tāsūpapannāḥ sattvāḥ, te 'pyanyonyaṃ saṃjānate sma | evaṃ cāhuḥ - anyo 'pi kila bho ayaṃ sattva ihopapannaḥ | yāvadavīcermahānarakāditi ||
iti śrīsamādhirāje nidānaparivarto nāma prathamaḥ ||
(Vaidya 8)
2 Śālendrarājapūrvayogaparivarto dvitīyaḥ |
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya etadeva pūrvayogaparivartaṃ bhūyasyā mātrayā gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
smarati daśabalāna ṣaṣṭikoṭī purimabhave nivasiṃsu gṛdhrakūṭe /
puri mama caramāṇu bodhicaryāmima varaśānta samādhi deśayiṃsu
teṣāṃ paścimako āsīllokanāthaḥ prabhaṃkaraḥ /
śālendrarāja nāmena sa mayā paripṛcchitaḥ
ahaṃ ca kṣatriyo āsaṃ rājaśreṣṭho mahīpatiḥ /
maṃma co śata putrāṇāṃ pañcābhūvannanūnakāḥ
koṭīmayā vihāraṇāṃ tasya buddhasya kāritā /
candanasya viśiṣṭasya kecidratnamayā abhūta
priyo manāpaśca bahujanasya bhīṣmottaro nāma abhūṣi rājā /
akārṣi buddhasya viśiṣṭapūjā aṣṭādaśavarṣasahasrakoṭyaḥ
jinasya tasya dvipadottamasya śālendrarājasya vināyakasya /
ṣaṭūsaptativarṣasahasrakoṭiyo āyustadā āsi aninditasya
niyutāntaśītisahasra śrāvakāṇāṃ traividya ṣaḍabhijña jitendriyāṇām /
kṣīṇāsravāṇāntimadehadhāriṇāṃ saṃghastadā āsi narottamasya
(Vaidya 9)
bahuprakārā mayi tasya pūjā kṛtā jinasya dvipadottamasya /
arthāya lokasya sadevakasya imaṃ samādhiṃ pratikāṅtā sadā
saputradāreṇa mi pravrajitvā śālendrarājasya jinasya antike /
caturdaśavarṣasahasrakoṭiyo ayaṃ samādhiḥ paripṛcchito mayā
aśīti gāthā niyutā sahasrāṇyanye ca koṭīśata bimbarāṇām /
tasyodgṛhītaḥ sugatasya antikāditaḥ samādheḥ parivarta eṣaḥ
hastā śirā bhārya tathaiva putrā ratnaṃ prabhūtaṃ tatha khādyabhojyam /
na kiṃci dravyaṃ mi na tyaktapūrvam ima samādhiṃ pratikāṅkṣatā varam
smarāmi buddhāna sahasrakoṭiyo taduttare yattika gaṅgavālukāḥ /
yehi sthihitvā iha gṛdhrakūṭe ayaṃ samādhirvaru śānta deśitaḥ
sarve ca śākyarṣabhanāmagheyāḥ sarveṣu co rāhula nāma putrāḥ /
ānandanāmā paricārakāśca kapilāhvayāḥ pravrajitāśca sarve
agreyugaṃ kolitaśāriputrā samanāma sarve ca abhūṣi tāyinaḥ /
samanāmikā co tada lokadhātuḥ sarve 'pi cotpanna kaṣāyakāle
(Vaidya 10)
sarve mayā satkṛta te narendrā imāṃ carantena mi bodhicārikām /
yāvanti co kāci jināna pūjā sarvā kṛtā etu samādhimeṣatā
pratipattiya eṣa samādhi labhyate bahuprakārā pratipattiruktā /
guṇeṣu sarveṣu pratiṣṭhitasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ
raseṣvagṛdhrasya alolupasya kuleṣvasaktasya anīrṣukasya /
matrīvihārasya amatsarasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ
satkāralābheṣu anarthikasya ājīvaśuddhasya akiṃcanasya /
viśuddhaśīlasya viśāradasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ
ārabdhavīryasya atandritasya raṇyādhimuktasya dhute sthitasya /
nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ
sudāntacittasya anuddhatasya īryāya caryāya pratiṣṭhitasya /
tyāgādhimuktasya amatsarasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ
anuvyañjanalakṣaṇā buddhadharmā ye 'ṣṭādaśā kīrtita nāyakena /
balāviśāradya na tasya durlabhā dhāreti yaḥ śāntamimaṃ samādhim
(Vaidya 11)
buddhena ye cakṣuṣa dṛṣṭa sattvāsta ekakālasmi bhaveyu buddhāḥ /
teṣaika ekasya bhaveyurāyuḥ acintiyākalpasahasrakoṭiyaḥ
teṣaika ekasya śiro bhaveyuḥ sarvu samudreṣu yathaiva vālukāḥ /
yāvanti te sarva śiro bhaveyuḥ śire śire jihva bhaveyu tāttikāḥ
te tasya sarve bhaṇi ānuśaṃsā yo gātha dhāreyya itaḥ samādhitaḥ /
na kiṃcimātraṃ parikīrtitaṃ bhavet kiṃ vā punaryo hi śikṣitva dhāraye
dhūtān samādāya guṇāṃśca vartate spṛhenti devāsurayakṣaguhyakāḥ /
rājāna bhonti anuyātru tasya dhāreti yaḥ śānta samādhi durlabham
parigṛhīto bhavati jinebhirdevāśca nāgāḥ sada ānuyātrāḥ /
pratyarthikāstasya śriya no sahanti dhāreti yaḥ śānta samādhi durlabham
anantu tasya pratibhānu bhoti ananta sūtrāntasahasra bhāṣate /
na tasya viṣṭhā nu kadāci bhoti dhāreti yaḥ śāntamimaṃ samādhim
drakṣyanti buddhamamitābhu nāyakaṃ sukhāvatīṃ cāpyatha lokadhātum /
ye paścime kāli mahābhayānake samādhi śrutvā imu dhārayeyuḥ
(Vaidya 12)
prakāśayitvā imu ānuśaṃsā adhyeṣate śāstu svayaṃ svayaṃbhūḥ /
parinirvṛtasya mama paścikāle samādhi dhāretha imaṃ viśuddham
ye keci buddhā daśasu diśāsu atītakāle 'pi ca pratyutpannāḥ /
sarve jinā atra samādhiśikṣitā budhyanti bodhiṃ virajāmasaṃskṛtām
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0