Samādhirājasūtra · Chapter 22

(Vaidya 142)
drakṣyathā daśadiśe tathāgatān śāntacitta kṛpamaitralocanān | sarvalokaśaraṇaṃ parāyaṇaṃ dharmavarṣu jagi utsṛjiṣyathā || 30 ||
iti śrīsamādhirāje pūrvayogaparivarto nāma ekaviṃśatitamaḥ ||
(Vaidya 143)
22 Tathāgatakāyanirdeśaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāt tarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena kāye 'nadhyavasitena jīvite nirapekṣeṇa bhavitavyam | tat kasya hetoḥ? kāyajīvitādhyavasānahetorhi kumāra akuśaladharmābhisaṃskāro bhavati | tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena na rūpakāyatastathāgataḥ prajñātavyaḥ | tat kasya hetoḥ? dharmakāyā hi buddhā bhagavanto dharmakāyaprabhāvitāśca na rūpakāyaprabhāvitāḥ | tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena tathāgatakāyaṃ prārthayitukāmena tathāgatakāyaṃ jñātukāmena ayaṃ samādhirudgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyo vācayitavyo bhāvanāyogamanuyuktena bhavitavyam parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | tatra kumāra tathāgatasya kāyaḥ śatapuṇyanirjātayā buddhyānekārthanirdeśo dharmanirjātaḥ ānimittaḥ sarvanimittāpagato gambhīraḥ apramāṇaḥ apramāṇadharmaḥ ānimittasvabhāvaḥ sarvanimittavibhāvitaḥ | acalo 'pratiṣṭhito 'tyantākāśasvabhāvo 'dṛśyaścakṣuḥpathasamatikrānto dharmakāyaḥ prajñātavyaḥ | acintyaḥ cittabhūmivigataḥ sukhaduḥkhāviprakampyaḥ sarvaprapañcasamatikrānto 'nirdeśyo 'niketo buddhajñānaṃ prārthayitukāmānāṃ ghoṣapathasamatikrāntaḥ sasāro rāgasamatikrāntaḥ abhedyo doṣapathasamatikrānto dṛḍho mohapathasamatikrānto nirdiṣṭaḥ | śūnyatānirdeśena ajāto jātisamatikrāntaḥ anāsravaḥ vipākasamatikrāntaḥ nityo vyāhāreṇa | vyavahāraśca śūnyaḥ nirviśeṣo nirvāṇena, nirvṛtaḥ śabdena, śānto ghoṣeṇa, sāmānyaḥ saṃketena, saṃketaḥ paramārthena, paramārtho bhūtavacanena | śītalo niṣparidānaḥ animittaḥ amanyitaḥ aninditaḥ aprapañcitaḥ - alpaśabdo nirdeśena | aparyanto varṇanirdeśena, mahābhijñāparikarmanirjātaḥ asmṛtitaḥ avidūre mahābhijñāparikarmanirdeśena | ayamucyate kumāra tathāgatakāya iti ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
ya icche lokanāthasya kāyaṃ jānitumīdṛśam /
imaṃ samādhiṃ bhāvitvā kāyaṃ buddhasya jñāsyati

(Vaidya 144)
puṇyanirjātu buddhasya kāyaḥ śuddhaḥ prabhāsvaraḥ /
sameti so 'ntarīkṣeṇa nānātvaṃ nāsya labhyate

yādṛśā bodhirbuddhasya lakṣaṇāni ca tādṛśāḥ /
yādṛśā lakṣaṇāstasya kāyastasya hi tādṛśaḥ

saṃbodhilakṣaṇaḥ kāyo buddhakṣetraṃ hi tādṛśam /
balā vimokṣā dhyānāni sarve te 'pyekalakṣaṇāḥ

evaṃ saṃbhavu buddhānāṃ lokanāthāna īdṛśaḥ /
na jātu kenacicchakyaṃ paśyituṃ māṃsacakṣuṣā

bahū evaṃ pravakṣyanti dṛṣṭo me lokanāyakaḥ /
suvarṇavarṇaḥ kāyena sarvalokaṃ prabhāsati

adhiṣṭhānena buddhānāmanubhāvādvikurvitaiḥ /
yenāsau dṛśyate kāyo lakṣaṇehi vicitritaḥ

ārohapariṇāhena kāyo buddhasya darśitaḥ /
na ca pramāṇaṃ kāyasya labdhaṃ tena acintiyaḥ

yadi pramāṇaṃ labhyeta kāyo buddhasya ettakaḥ /
nirviśeṣo bhavecchāstā devaiśca manujairapi

samāhitasya cittasya vipāko 'pi tallakṣaṇaḥ /
tallakṣaṇaṃ nāmarūpaṃ śuddhaṃ bhoti prabhāsvaram

na caiṣa kenacijjātu samādhiḥ śāntu bhāvitaḥ /
yatheha lokanāthena kalpakoṭyo niṣevitaḥ

bahubhiḥ śukladharmaiśca samādhirjanito 'pyayam /
samādherasya vaipulyāt kāyo mahyaṃ na dṛśyate

yasya vo yādṛśaṃ cittaṃ nāmarūpaṃ pi tādṛśam /
niḥsvabhāvasya cittasya nāmarūpaṃ vilakṣaṇam

yasya codārasaṃjñādi nāmarūpasmi vartate /
visabhāgāya saṃjñāya udāraṃ cittu jāyate

yasya co mṛdukī saṃjñā nāmarūpasmi vartate /
agṛdhraṃ nāmarūpasmi cittaṃ bhoti prabhāsvaram

smarāmī pūrvajātīṣu asaṃkhyeyeṣu saptasu /
tisro me pāpikāḥ saṃjñā naivotpannāḥ kadācana

(Vaidya 145)
anāsravaṃ ca me cittaṃ kalpakoṭyo hyacintiyāḥ /
karomi cārthaṃ sattvānāṃ na ca me kāyu dṛśyate

yathā ca yasya bhāvehi vimuktaṃ bhoti mānasam /
na tasya tehi bhāvehi bhūyo bhoti samāgamaḥ

vimuktaṃ mama vijñānaṃ sarvabhāvehi sarvaśaḥ /
svabhāvo jñātu cittasya bhūyo jñānaṃ pravartate

kṣetrakoṭīsahasrāṇi gacchanti mama nirmitāḥ /
kurvanti cārthaṃ sattvānāṃ yatra kāyo na labhyate

alakṣaṇo nirnimitto yathaiva gaganaṃ tathā /
kāyo nirabhilāpyo me durvijñeyo nidarśitaḥ

dharmakāyo mahāvīro dharmeṇa kāya nirjito /
na jātu rūpakāyeṇa śakyaṃ prajñāpituṃ jino

kathānirdeśu yasyaitaṃ śrutvā prītirbhaviṣyati /
na tasya māraḥ pāpīyānavatāraṃ labhiṣyati

śrutvā ca dharmaṃ gambhīraṃ yasya trāso na bheṣyati /
na cāsau jīvitārthāya buddhabodhiṃ pratikṣipet

bhūtakoṭīsahasrāṇāṃ bhūtanirdeśa jñāsyati /
ālokabhūto lokānāṃ yena yena gamiṣyati

tatra kumāra tathāgatasya kāyo nimittakarmaṇāpi na sukaraṃ jñātum | nīlo vā nīlavarṇo vā nīlanidarśano vā nīlanirbhāso vā | pīto vā pītavarṇo vā pītanidarśano vā pītanirbhāso vā | lohito vā lohitavarṇo vā lohitanidarśano vā lohitanirbhāso vā | avadāto vā avadātavarṇo vā avadātanidarśano vā avadātanirbhāso vā | mañjiṣṭho vā mañjiṣṭhavarṇo vā mañjiṣṭhanidarśano vā mañjiṣṭhanirbhāso vā | sphaṭiko vā sphaṭikavarṇo vā sphaṭikanidarśano vā sphaṭikanirbhāso vā | āgneyo vā agnivarṇo vā agninidarśano vā agninirbhāso vā | sarpirmaṇḍopamo vā sarpirvarṇo vā sarpirnidarśano vā sarpirnirbhāso vā | sauvarṇo vā suvarṇavarṇo vā suvarṇanidarśano vā suvarṇanirbhāso vā | vaidūryo vā vaidūryavarṇo vā vaidūryanidarśano vā vaidūryanirbhāso vā | vidyudvā vā vidyudvarṇo vā vidyunnidarśano vā vidyunnirbhāso vā | brahmo vā brahmavarṇo vā brahmanidarśano vā brahmanirbhāso vā | devo vā devavarṇo vā devanidarśano vā devanirbhāso vā | iti hi kumāra tathāgatasya kāyaḥ śuddhaḥ sarvanimittairapyacintyaḥ apyacintyanirdeśo rūpakāyapariniṣpattyā | na sukaraṃ sadevakenāpi lokena kāyasya pramāṇamudgrahītumanyatra sarvākārairacintyaḥ aprameyaḥ ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
(Vaidya 146)
yadrajo lokadhātūṣu pāṃsusaṃjñānidarśanam |
utsahradataḍāgeṣu samudreṣu ca yajjalam /
na teṣāṃ labhyate anto ettakā paramāṇavaḥ

samudrādvālakoṭībhirmātuṃ śakyaṃ jalaṃ bhavet |
na tulyā lokanāthena upamā saṃprakāśitā /
jalabindavo 'prameyāstathaiva paramāṇavaḥ

paśmāmyekasya sattvasya tato bahutarānaham /
adhimukticittotpādo naikakāle prajānitum

ye mayā ātmabhāvasya bhūtavarṇā nidarśitāḥ /
sarvasattvādhimuktāstāneteṣāmupamākṣamāḥ

nimittakarmaṇā caiva varṇanirbhāsa īdṛśaḥ /
śakyaṃ jānituṃ buddhasya viśeṣo hīdṛśo mama

nimittāpagatā buddhā dharmakāyaprabhāvitāḥ /
gambhīrāścāprameyāśca tena buddhā acintiyāḥ

acintiyasya buddhasya buddhakāyo 'pyacintiyaḥ /
acintiyā hi te kāyā dharmakāyaprabhāvitāḥ

cittenāpi na buddhānāṃ kāyaścintayituṃ kṣamaḥ /
tathā hi tasya kāyasya pramāṇaṃ nopalabhyate

aprameyā hi te dharmāḥ kalpakoṭyo niṣevitāḥ /
teno acintiyaḥ kāyo nirvṛto me prabhāsvaraḥ

agrāhyaḥ sarvasattvehi na pramāṇehi gṛhyate /
tathā hi kāyo buddhasya apramāṇo hyacintiyaḥ

apramāṇehi dharmehi pramāṇaṃ tatra kalpitam /
akalpitehi dharmehi buddho 'pyevamakalpitaḥ

pramāṇaṃ kalpamākhyāto apramāṇamakalpitam /
akalpyaḥ kalpāpagatastena buddho acintiyaḥ

apramāṇaṃ yathākāśaṃ mātuṃ śakyaṃ na kenacit /
tathaiva kāyu buddhasya ākāśasamasādṛśaḥ

ye kāyamevaṃ jānanti buddhānāṃ te jinātmajāḥ /
te 'pi buddhā bhaviṣyanti lokanāthā acintiyāḥ