Samādhirājasūtra · Chapter 12
iti śrīsamādhirāje sūtradhāraṇaparivarto nāmaikādaśaḥ || 11 ||
(Vaidya 76)
12 Samādhyanuśikṣaṇāparivartaḥ |
tatra kumāra yo bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadhamāṇāṃ svabhāvaṃ prajānāti, tasyeme evaṃrūpā guṇānuśaṃsā bhavanti - sa tathāgatānāṃ bhūtaṃ guṇavarṇaṃ bhāṣate | na ca tathāgatān vyākhyāti asatā abhūtena | tat kasya hetoḥ? yayā dharmatayā tathāgataḥ prabhāvyate, tāṃ dharmatāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | anantāt buddhaguṇān prajānāti | tat kasya hetoḥ? anantā hi kumāra buddhaguṇā acintyāścintāpagatāḥ | tenāśakyaṃ cintayituṃ vā pramātuṃ vā | tat kasya hetoḥ? cittaṃ hi kumāra niḥsvabhāvamarūpyanidarśanam | iti hi kumāra yatsvabhāvaṃ cittaṃ tatsvabhāvā buddhaguṇāḥ, yatsvabhāvā buddhaguṇāstatsvabhāvāstathāgatāḥ, tatsvabhāvāḥ sarvadharmāḥ | yaḥ kumāra bodhisattvo mahāsattva evaṃ sarvaguṇasvabhāvanirdeśaṃ yathābhūtaṃ prajānāti, ayaṃ kumāra ucyate bodhisattvo mahāsattvo nidhyāptimānasaḥ | niḥsaraṇakuśalaḥ | traidhātukaniḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānāti | yathāvadarśī avitathavādī ananyathābhāṣī, yathāvādī tathākārī, anabhiniviṣṭastraidhātuke traidhātukasamatikrāntaḥ | samatikrāntaḥ kāmabhūmiṃ rūpabhūmiṃ ārūpyabhūmiṃ kleśabhūmiṃ nāmabhūmiṃ ghoṣabhūmim | akṣarapadanayakuśalaḥ | akṣaravibhāvitajñānaḥ | anabhilapyadharmakovidaḥ | akṣarajñaḥ | akṣarakuśalaḥ | akṣarapadaprabhedajñānakuśalaḥ | akṣarapadaprabhedavistārajñānakuśalaḥ | sarvadharmapadaprabhedakuśalaḥ | sarvadharmapadaprabhedavistārakuśalaḥ | sarvadharmavyavasthānajñānakuśalaḥ | niścitayā buddhyā samanvāgato 'nabhibhūtaḥ sarvamāraiḥ pāpīyobhirmārakāyikābhiśca devatābhiḥ ||
asmin khalu punardharmaparyāye bhāṣyamāṇe aṣṭānavaterniyutānāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyāḥ pūrvaparikarmakṛtāyāḥ koṭīśatasahasrāvartāyā dhāraṇyā anāvaraṇāyāśca dharmavipaśyanāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | te ca sarve bhagavatā vyākṛutā aṣṭācatvāriṃśatā kalpairasaṃkhyeyaśatasahasrairanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante | sarve ca anyānyanāmāna ekāyuṣpramāṇā anyānyeṣu buddhakṣetreṣu anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante | tatredamucyate -
yo bodhisattva matimān prāpnoti anuttarāṃ varāṃ bodhim /
arthe ca dharmi kuśalo carati sa dharmasvabhāvasmi
nābhūt bhaṇati vācaṃ buddhānāṃ yādṛśā guṇaviśeṣāḥ /
sa hi dharmu taṃ jinānāṃ jānati śūro vigatakaṅkṣāḥ
ekārtha sarvadharmān prajānati ca śūnyatāṃ sa ekāṃśam /
nānārthu nāsti teṣāṃ ekārthe śikṣito bhavati
(Vaidya 77)
niṣkalpānavikalpān anopalambhāṃśca jānāti matimān /
kṣati akṣaye 'sya saṃjñā prahīṇa sarvā niravaśeṣā
na hi rūpato daśabalān paśyati so dharmakāya narasiṃhān /
nāpi lakṣaṇehi tasya prahīṇa sarve viparyāsāḥ
dharmā acintya ete cintāpagatā svabhāva upaśāntāḥ /
evaṃ prajānamānaḥ paśyati buddhān dvipadaśreṣṭhān
yatha jñātvātmasaṃjñāstathaiva sarvatra preṣitā buddhiḥ /
sarve ca tatsvabhāvā dharma viśuddhā gaganakalpāḥ
na hi jāta mānase 'sya niḥsaraṇaṃ jñātva sarvadharmāṇām /
traidhātuke vimuktipraṇidhānu na vidyate tasya
yathāvadarśi bhoti avitathavacano 'nanyathābhāṣī /
sarvaṃ ca tasya vacanaṃ niścarati jinānubhāvena
atikrāntu kāmabhūmiṃ kileśabhūmiṃ ca rūpa ārūpyān /
dharmeṣvasaktamanasaḥ pramudita carate jagahitāya
atikrāntu nāmabhūmiṃ ghoṣo jñāna svabhāvena cayikaḥ /
yāvacciraṃ pi bhaṇato na vidyate niśrayastasya
saṃjñāpracāru nāsti dṛṣṭiviparyāsu sarvaśaḥ kṣīṇaḥ /
suniścitā buddhiśca te gaganopamadhīrāḥ
vihāra koṭīniyutā bhaveyu vikṣepaṇārtha cittasya /
abhibhavati sarvamārān na cāpi teṣāṃ vaśamupaiti
sarvi jahyu mārajālaṃ pariśuddhaḥ śīlavānaparidāhaḥ /
dhyānasukhasmi nirataḥ prajānati ca śūnyakaṃ lokam
lokāśca skandha uktāstāṃścāpi sa śūnyakān prajānati /
anutpādānanirodhān sarvān gaganopamān dharmān
ātmānaṃ sa tyajate na caiva śikṣāṃ śrutāṃ daśabalasya /
so śīlapāramiṃ gata upapadyati yatra praṇidheti
vicarantu buddhakṣetrān paśyati buddhakoṭīniyutāni /
na svargaṃ prārthayate na cāpi praṇidhānato muktaḥ
(Vaidya 78)
na bhraṃśayati sa vīryaṃ muhūrtamātramapi dharma caramāṇaḥ /
praśaṃsitaśca bhoti buddhabhirdaśadiśe loke
tasmāttarhi kumāra śrutvā dharmānimān samādhismin /
jahiyāna jñātralābhaṃ prakāśaya mahājane dharmam
ya icchati svayaṃbhūrbhaveya buddho mahāguṇasamaṅgī /
iha śikṣitvā kuśalo daśabaladhārī bhavati buddhaḥ
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0