Language

ENहिગુ
Scripture Library

Samādhirājasūtra · Chapter 11

11.1

iti śrīsamādhirāje purapraveśaparivarto nāma daśamaḥ ||
(Vaidya 68)
11 Sūtradhāraṇaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya niviśanarathyāmavagāhamānaścandraprabhasya kumārabhūtasya niveśanaṃ praviṣṭo 'bhūt | praviśya ca nyaṣīdat prajñapta evāsane | yathārhe cāsane bodhisattvasaṃgho bhikṣusaṃghaśca niṣaṇṇo 'bhūt | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantaṃ bodhisattvasaṃghaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca niṣaṇṇaṃ viditvā svayameva śatarasena bhojanena praṇītena prabhūtena khādanīyena bhojanīyena lehyena coṣyeṇa peyena bhagavantaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantamapanītadhautapāṇiṃ viditvā divyena navanavatikoṭīśatasahasramūlyena dūṣyayugena bhagavantamabhicchādayāmāsa | teṣāṃ ca bodhisattvānāṃ bhikṣusaṃghasya ca pratyekaṃ pratyekaṃ tricīvaramadātū ||
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta ekāṃsamuttarāsaṅga kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gāthābhigītena praśnaṃ paripṛcchati sma -
kathaṃ caranto vidu bodhisattvaḥ svabhāvu dharmāṇa sadā prajānate /
kathaṃ kriyāmācarate vicakṣaṇaḥ kriyāmācarate bhotāru vadāhi nāyaka

11.2

kathaṃ ca jātismaru bhoti nāyaka na cāpi garbhe upapadyate katham /
kathaṃ parīvāru bhavedabhedya pratibhānu bhotīha kathamanantakam

11.3

sarveṣa sattvāna cariṃ prajānase sarveṣu dharmeṣu ti jñānu vartate /
anābhibhūtā dvipadānamuttamā pṛcchāmi praśnaṃ mama vyākarohi

11.4

svabhāva dharmāṇamabhāvu jānase anābhilapyāṃ gira saṃprabhāṣase /
siṃhena vā dharṣita sarva kroṣṭakā stathaiva buddheniha anyatīrthikāḥ

11.5

(Vaidya 69)
sarveṣa sattvāna cariṃ prajānase sarveṣu dharmeṣu jñānānuvartate /
asaṅgajñānī pariśuddhagocarā taṃ vyākarohi mama dharmasvāmī

11.6

atītu jānāsi tathā anāgataṃ yacca ihā vartati pratyutpannam /
triyadhvajñānaṃ ti asaṅgu vartate tenāhu pṛcchāmiha śākyasiṃham

11.7

triyadhvayuktāna jināna dharmatā tvaṃ dharmatāṃ jānasi dharmarāja /
dharmasvabhāvakuśalaḥ svayaṃbhūstenāhu pṛcchāmiha jñānasāgaram

11.8

yat kiṃci dharmaṃ skhalitaṃ na te 'sti tato ti cittaṃ nikhilaṃ prahīṇam /
prahīṇa granthā khilamohasādakā deśehi me bodhicariṃ narendra

11.9

yallakṣaṇā dharma jinena buddhāstallakṣaṇaṃ dharma mama prakāśaya /
yallakṣaṇaṃ dharmamahaṃ viditvā tallakṣaṇaṃ bodhi cariṣyi cārikām

11.10

vilakṣaṇāṃ sattvacarīmanantāṃ kathaṃ carantaścarimotaranti /
carīpraveśaṃ mama deśaya svayaṃ śrutvā ca sattvāna cariṃ prajāniyām

11.11

vilakṣaṇaṃ dharmasvabhāvalakṣaṇaṃ svabhāvaśūnyaṃ prakṛtīviviktam /
pratyakṣa bhonti katha bodhisattvaḥ prakāśayasva mama buddhanetrīm

11.12

sarveṣu dharmeṣviha pāramiṃgatāḥ sarveṣu nirdeśapadeṣu śikṣitāḥ /
(Vaidya 70)
niḥsaṃśayī saṃśayakāṅkṣakṣachedake prakāśayāhī mama buddhabodhim

11.13

atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya cetasaiva cetaḥparivitarkamājñātha candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate smaekadharmeṇa kumāra samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ etān guṇān pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | katamenaikena dharmeṇa iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇāṃ svabhāvaṃ yathābhūtaṃ prajānāti?kathaṃ ca kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇāṃ svabhāvaṃ jānāti? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmānanāmakān nāmāpagatān prajānāti | ghoṣāpagatān vākpathāpagatān akṣarāpagatān utpādāpagatān nirodhāpagatān hetuvilakṣaṇān pratyayavilakṣaṇān vipākalakṣaṇānārambhaṇalakṣaṇān vivekalakṣaṇān ekalakṣaṇān yadutālakṣaṇān nimittāpagatān acintyāṃścintāpagatān manopagatān sarvadharmān yathābhūtaṃ prajānāti | atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
eku nirdeśa dharmāṇāṃ sarvadharmā alakṣaṇāḥ /
deśitā varaprajñena yathābhūtaṃ prajānatā

11.14

ya evaṃ dharmanirdeśaṃ bodhisattvaḥ prajānati /
na tasya bhoti viṣṭhānaṃ sūtrakoṭyā prabhāṣataḥ

11.15

adhiṣṭhito nāyako hi bhūtakoṭīṃ prajānati /
prajānāti ca tāṃ koṭīṃ na cātro kiṃci bhāṣitam

11.16

ekena sarvaṃ jānāti sarvamekana paśyati /
kiyad bahuṃ pu bhāṣitvā na tasyotpadyate mahaḥ

11.17

tathāsya cittaṃ nidhyāptaṃ sarvadharmā anāmakāḥ /
śikṣito nāmanirdeśe bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣate

11.18

śṛṇoti ghoṣaṃ yaṃ kaṃcit pūrvāntaṃ tasya jānati /
jñātvā ghoṣasya pūrvāntaṃ ghoṣeṇa hriyate na saḥ

11.19

yathā ghoṣasya pūrvāntaṃ evaṃ dharmāṇa lakṣaṇam /
evaṃ dharmān prajānanto na garbheṣūpapadyate

11.20

ajātiḥ sarvadharmāṇāmanutpattiṃ prajānati /
prajānan jātinirdeśaṃ bhavejjātismaraḥ sadā

11.21

yadā jātismaro bhoti tadā ca carate kriyām /
kriyāmotaramāṇasya parivāro na bhidyate

11.22

(Vaidya 71)
yaṃ evaṃ śūnyakān dharmān bodhisattvaḥ prajānati /
na tasya kiṃcidajñātameṣā koṭirakiṃcanā

11.23

akiṃcanāyāṃ koṭyāṃ hi kiṃcid bālairvikalpitam /
yena te kalpakoṭīyaḥ saṃsaranti punaḥ punaḥ

11.24

sacette kalpa jānīyuryathā jānati nāyakaḥ /
na teṣāṃ duḥkhu jāyeta nāpi gaccheyu durgatim

11.25

evaṃ pṛthagjanāḥ sarve ajānanta imaṃ nayam /
kṣipanti īdṛśān dharmān yatra duḥkhaṃ nirudhyate

11.26

alabdhiḥ sarvadharmāṇāṃ dharmasaṃjñā pravartate /
sā evaṃjātikā saṃjñā saṃjñāmeva vijānatha

11.27

vijānanā ca saṃjñā ca bālairetadvikalpitam /
prakalpiteṣu dharmeṣu nātra muhyanti paṇḍitāḥ

11.28

paṇḍitānāmiyaṃ bhūmirbālānāṃ nātra gocaraḥ /
gocaro buddhaputrāṇāṃ śūnyā dharmā anāvilāḥ

11.29

bodhisattvānāmiyaṃ bhūmirbuddhaputracarī iyam /
buddhadharmāṇalaṃkāro deśitā śānta śūnyatā

11.30

yadā ca bodhisattvānāṃ prahīṇā bhoti vāsanā /
na te hriyanti rūpehi buddhagotrasmi te sthitāḥ

11.31

asthāna sarvadharmāṇāṃ sthānameṣāṃ na vidyate /
ya evaṃ sthāna jānāti bodhistasya na durlabhā

11.32

dānaṃ śīlaṃ śrutaṃ kṣāntiṃ sevitvā mitra bhadrakān /
imāṃ kriyāṃ vijānantaḥ kṣipraṃ bodhiṃ sa budhyate

11.33

devātha nāgāḥ sada satkaronti gandharva yakṣā asurā mahoragāḥ /
sarve ca rājāna suparṇi kinnarā niśācarāścāsya karonti pūjām

11.34

yaśo 'sya bhāṣanti ca buddhakoṭiyo bahukalpakoṭyo 'pi adhiṣṭhihantaḥ /
(Vaidya 72)
dharma prakāśantiya bhoti varṇo na śakyu paryantu kṣapetu tasya

11.35

yaḥ śūnyatāṃ jānati bodhisattvaḥ karoti so 'rthaṃ bahuprāṇikoṭinām /
deśeti dharmaṃ paryāyasūtrato śrutvāsya prema janayanti gauravam

11.36

jñānaṃ ca teṣāṃ vipulaṃ pravartate yeneti paśyanti narottamān jinān /
kṣetre ca paśyanti viyūha śobhanaṃ dharmaṃ ca deśenti te lokanāthāḥ

11.37

māyopamān jānatha sarvadharmān yathāntarīkṣaṃ prakṛtīya śūnyam /
prakṛtiṃ pi so jānati teṣa tādṛśīmevaṃ caranto na kahiṃci sajjati

11.38

jñānenāsaṅgena karoti so 'rthaṃ loke caranto varabodhicārikām /
jñānena te vīkṣiya sarvadharmān preṣenti te nirmita anyakṣetrān

11.39

te buddhakṛtyaṃ kariyāṇa nirmitā prakṛtīya gacchanti yathaiva dharmatām /
yathābhiprāyaṃ ca labhanti te 'rthaṃ ye bodhicittasmi narāḥ pratiṣṭhitāḥ

11.40

sa bhoti buddhān sadā kṛtajño yo buddhavaṃśasya sthitīya yujyate /
virocamānena samucchrayeṇa dvātriṃśa kāye 'sya bhavanti lakṣaṇāḥ

11.41

anyānanantān bahu ānuśaṃsān śreṣṭhaṃ samādhau caramāṇu lapsyate /
mahābalo bhoti sadā akampiyo rājān tasyo na sahanti tejaḥ

11.42

(Vaidya 73)
prāsādiko bhoti mahābhiṣaṭkaḥ puṇyena tejena śirīya codgataḥ /
devāpi no tasya sahanti tejo yo buddhadharmeṣu careya paṇḍitaḥ

11.43

mitraṃ sa bhoti sada sarvaprāṇināṃ yo bodhicittasmi dṛḍhaṃ pratiṣṭhitaḥ /
na cāndhakāro 'sya kadāci bhoti prakāśayantasmi sa buddhabodhim

11.44

apagatagiravākpathā anabhilapyā yatha gaganaṃ tatha tāḥ svabhāvadharmāḥ /
ima gati paramāṃ vijānamāno tatha tu bhavati pratibhānu akṣayaṃ se

11.45

sūtraśatasahasra bhāṣamāṇaḥ sūkṣma prajānati pūrvikāṃ sa koṭim /
sada vidu bhavatī asaṅgavākyaḥ susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.46

nayaśatakuśalaśca nityu bhoti bahuvidhaghoṣaniruktikovidaśca /
karmaphalavibhakti niścitāśco bhonti viśiṣṭa viśeṣa evarūpāḥ

11.47

avikalaveśadhārī bhoti daśabalaātmaja paṇḍito mahātmā /
sada sbhṛti pariśuddha tasya bhoti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.48

na śruṇati amanojña śabda jātu śruṇati praṇīta manāpu nitya śabdān /
sada bhavati manojña tasya vācā susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.49

smṛtimatigatiprajñavantu bhoti tathapi ca cittamanāvilaṃ prasannam /
(Vaidya 74)
sūtraśatasahasru bhāṣate anekān susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.50

akṣarapadaprabhedakovidaśco ruta bahu jānati naika anyamanye /
arthakuśala bhoti vyañjano ca ima guṇa dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.51

devamanujanāgarākṣasānām asuramahoragakinnarāṇa nityam /
teṣa sada priya manāpa bhoti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.52

bhūtagaṇapiśācarākṣasāśco paramasudāruṇa ye ca māṃsabhakṣāḥ /
te 'sya bhayu na jātu saṃjanenti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ

11.53

vipula kathaṃ śruṇitva paṇḍitānāṃ vipula prajāyati romaharṣa teṣām /
vipula tada janenti buddhapremaṃ vipula acintiyu teṣu bhoti arthaḥ

11.54

puṇyabala na śakyu teṣa vaktuṃ bahumapi kalpasahasra bhāṣamāṇaiḥ /
aparimita ananta aprameya imu sugatāna dharetva dharmagañjam

11.55

sarva jina atīta pūjitāste aparimitā ya anāgatāśca buddhāḥ /
daśasu diśāsu ye sthitāśca buddhā ima vara śānta samādhi dhārayitvā

11.56

yatha naru iha kaści puṇyakāmo daśabala kāruṇikānupasthiheyyā /
aparimita ananta kalpakoṭīraparimitaṃ ca janetu prema teṣu

11.57

(Vaidya 75)
dvitīya naru bhaveta puṇyakāmo itu paramārthanayāttu gāthamekām /
dhariya carimakāli vartamāne parimaku puṇyakalā na bhoti tasya

11.58

parama iyaṃ viśiṣṭa buddhapūjā carimaki dāruṇi kāli vartamāne /
catupadamita gāthameku śrutvā dhārayi pūjita tena sarvabuddhāḥ

11.59

parama sada sulabdha tehi lābhā parama subhuktu sadā va rāṣṭrapiṇḍam /
parama daśabalasya jyeṣṭhaputrā bahu jina pūjita tehi dīrgharātram

11.60

ahamapi iha dṛṣṭa gṛghrakūṭe tatha maya vyākṛta te 'pi buddhajñāne /
api ca maya parītu maitraka syāṃ punarapi vyākaraṇāya tasmi kāle

11.61

tatha punaramitāyu teṣa tatro bhāṣate buddha aneka ānuśaṃsām /
sarvi imi sukhāvatīṃ praviṣṭo abhirati gatva akṣobhya paśyi buddham

11.62

kalpaśatasahasra aprameyā na ca vinipātabhayaṃ kadāci bhoti /
imu varu caramāṇu bodhicaryāmanubhavati sa hi nitya saumanasyam

11.63

tasya imu viśiṣṭa evarūpā ya imu prakāśita śreṣṭha ānuśaṃsām /
pratipadamanuśikṣamāṇa mahyaṃ paścimi kāli dhareyu eta sūtram

Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc