Samādhirājasūtra · Chapter 10
iti śrīsamādhirāje gambhīradharmakṣāntiparivarto nāma navamaḥ || 9 ||
(Vaidya 54)
10 Purapraveśaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra pratipattisāro bhaviṣyāmītyevaṃ tvayā kumāra sadā śikṣitavyam | tat kasya hetoḥ? pratipattisārasya hi kumāra bodhisattvasya mahāsattvasya na durlabhā bhavatyanuttarā samyaksaṃbodhiḥ, kiṃ punarayaṃ samādhiḥ | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvat subhāṣitā ceyaṃ bhagavatā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmavavādānuśāsanī sarvabodhisattvaśikṣā deśitā svākhyātā suprajñaptā | sarvatathāgatagocaro 'yaṃ bhagavan yatra abhūmiḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ kaḥ punarvādo 'nyatīrthikānām? pratipattisārāśca vayaṃ bhagavan bhaviṣyāmaḥ anapekṣāḥ kāyajīvite ca bhūtvā tathāgatasyānu śikṣiṣyāmahe | tat kasya hetoḥ? śikḥitukāmāśca vayaṃ bhagavaṃstathāgatasya, abhisaṃboddhukāmā vayaṃ bhagavannanuttarāṃ samyaksaṃbodhim | arthikā vayaṃ bhagavan anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ | vidhvaṃsayitukāmāśca vayaṃ bhagavan māraṃ pāpīyāṃsam | mocayitukāmā vayaṃ bhagavan sarvasattvān sarvabhayebhyaḥ sarvaduḥkhebhyaḥ | adhivāsayatu me bhagavān śvastane mama gṛhe bhaktaṃ bhoktuṃ sārdhaṃ bodhisattvagaṇena sārdhaṃ bhikḥusaṃghena cānukampāmupādāya | adhivāsayati sma bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya tūḥṇīṃbhāvena śvastane gṛhe bhaktaṃ bhoktuṃ sārdhaṃ bodhisattvagaṇena bhikḥusaṃghena cānukampāmupādāya | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavatastūḥṇīṃbhāvenādhivāsanaṃ viditvā utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakḥiṇīkṛtya bhagavato 'ntikāt prākrāmat ||
atha khalu candaprabhaḥ kumārabhūto yena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ yena ca svakaṃ niveśanaṃ tenopasamakrāmat | upasaṃkramya candraprabhaḥ svagṛhaṃ prāviśat | praviśya ca tāmeva rātriṃ prabhūtaṃ praṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ svādanīyamabhisaṃskārayati sma | śatarasaṃ ca bhojanaṃ saṃpādya tasyā eva rātryā atyayena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ susiktaṃ susaṃmṛṣṭaṃ muktakusumābhikīrṇaṃ gandhaghaṭikānirghūpitamucchritacchatradhvajapatākaṃ (Vaidya 55) dhūpanadhūpitaṃ vitānavitatamavasaktapaṭṭadāmakalāpaṃ sarathyāntarāpaṇamapagatapāṣāṇaḥarkarakaṭhallaṃ vicitrapuṣpābhikīrṇaṃ candanacūrṇābhikīrṇaṃ gavākṣatoraṇaniryūhapañjarajālārdhacandrasamalaṃkṛtaṃ candanānuliptamakārṣīt | sarvāvantaṃ nagaramutpalakumudapadmapuṇḍarīkābhyavakīrṇamakārṣīt | svaṃ ca gṛhaṃ sarvālaṃkāravyūhitamakārṣīt | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta imānevaṃrupān nagaravyūhān gṛhavyūhān bhojanavyūhān samalaṃkṛtya rājagṛhānmahānagarānniṣkramya yena gṛdhrakūṭaparvato yena bhagavāṃstenopasamakrāmat | upasaṃkramya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'sthāt | ekānte sthitaḥ candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavataḥ kālamārocayāmāsa - kālo bhagavan, kālaḥ sugata, siddhaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ kālaṃ manyase | atha khalu bhagavān utthāyāsanāt kalyameva nivāsya pātracīvaramādāya mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ paripūrṇena bhikṣuśatasahasreṇa saṃbahulaiśca bodhisattvairmahāsattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto 'nekaiśca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyaśatasahasraiḥ pūjyamāno 'bhiṣṭūyamāno mahatā buddhānubhāvena mahatā buddhaprātihāryeṇa mahatā buddheryāpathena raśmikoṭiniyutaśatasahasrairniścaradbhirnānātūryaśatasahasraiḥ puṣpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaraiḥ pravarṣadbhiryena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ tenopasaṃkrāmati sma | candraprabhasya kumārabhūtasya niveśane prakṣiptaśca bhagavatā dakṣiṇaścakraratnasamalaṃkṛtaḥ aparimitakuśalasaṃcitapādaratna indrakīle, atha tāvadeva tasmin mahānagare anekāni āścaryādbhutāni prātihāryāṇi saṃdṛśyante sma | iyamatra dharmatā
| tatredamucyate -
puravara praviśanti nāyakasmin caraṇavaru sthapitaśca indrakīle /
calati vasumatī śirīya tasya pramudita bhonti purottamasmi sattvāḥ
ye naraḥ kṣudhitāḥ pipāsitā vā na bhavati teṣa jighatsa tasmi kāle /
apagata bhavatī kṣughā pipāsā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
tatha puna nara ye bhavanti andhāḥ śrotravihīna anātha alpapuṇyāḥ /
sarvi pratilabhanti cakṣu śrotraṃ yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
yamaviṣaye ye keci bhonti pretāḥ suduḥkhita kheṭasiṃghāṇakabhojanāśāḥ /
sarvi sukhita bhonti ābhaspṛṣṭā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
(Vaidya 56)
śailaśikharaśṛṅgaparvatāśca tatha varapādapaśālakarṇikārāḥ /
sarvi abhinamanti yena buddho yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
sanagaranigamā sasāgarāntā pracali vasuṃdhari ṣaḍvikāra sarvā /
na bhavati viheṭha kasyapi ceha yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
marumanujakumbhāṇḍarākṣasāśca nabhaḥsthita tuṣṭa udagracittāḥ /
chatra dhariya ca lokanāyakasya paramaprīṇita janetva bodhichandam
śrūyati ca manojña vādyaśabdastūryasahasra aghaṭṭitā raṇanti /
pramuditāstada bhonti sarvasattvā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
vṛkṣaśatasahasra onamanti sarvi prapuṣpita bhonti tasmi kāle /
devaśatasahasra antarīkṣe pūja karonti amānuṣī jinasya
ṛṣabhagaṇa tadā nadanti hṛṣṭā hayadviradādhipatī pravṛddhakāyāḥ /
mṛgapatayo nadanti siṃhanādaṃ yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam
mahīpataya ye keci bhūmipālā diśividiśāsu ca āgatā bhavanti /
dharaṇitali patanti hṛṣṭacittā dṛṣṭu jinasya śirīmimamevarūpām
anye abhiṣṭuvanti lokanātham apari kṣipanti jinasya puṣpavṛṣṭim /
(Vaidya 57)
apari daśanakhāñjaliṃ karitvā aho jinu kāruṇiko bhaṇanti vācam
keci vara kṣipanti muktahārān bahuvidha ābharaṇān janetva prītim /
cīvara ratanān kṣipanti anye atuliyu agru jinatva bodhicittam
keci vara kṣipanti hemajālaṃ apari punarmukhaphullakaṃ kṣipanti /
keci vara kṣipanti hemaniṣkāṃstatha apare parihārakān kṣipanti
kaṭakavara kṣipanti keci tatra apari keyūra kṣipanti ratnacitrān /
ambara kusumān kṣipanti anye citta janetva 'siyāṃ vayaṃ pi buddhāḥ'
apari naraḥ kṣipanti hemacitrāṃstatha maṇisūtravarān prasannacittāḥ /
keci ca ratanajālakaṃ kṣipanti dvāri yadā sthitu bhoti lokanāthaḥ
paramaduḥkhita ye bhavanti sattvā bahuvidhupadruvu śokaśalya prāptāḥ /
sarvi sukhasamarpitā bhavanti puruṣavarasya śirīya nāyakasya
parabhṛtaśukasārikāmayūrāstathapi ca sārasacāṣahaṃsakrauñcāḥ /
sarvi dvijagaṇā nabhe sthihitvā paramamanojñarutāni vyāharanti
pramudita tada bhonti pakṣisaṃghā madhuramanojñarutaṃ pramuñcamānāḥ /
rāgu tatha samenti doṣamohaṃ ye ca śṛṇanti manojña pakṣiśabdān
(Vaidya 58)
śruṇiya rañjanīya sattvakoṭyaḥ sarvi ca labhanti kṣāntimānulomām /
tāṃśca sugata vyākaroti sarvān bhaviṣyatha yūya jinā anāgatāśca
na bhavati kileśu tasmi kāle sarvi sagaurava bhonti dharmarāje /
apagatabhayadoṣamohajālāḥ praṇipatitāḥ sugatamabhiṣṭuvantaḥ
paśyiya tada rūpa nāyakasya spṛha janayanti varasmi buddhajñāne /
kada vaya labhe jñānamevarūpam āśayu jñātva jino 'sya vyākaroti
raśmi śatasahasra niścaranti ekaikataḥ sugatasya romakūpāt /
taduttari yatha gaṅgavālikā vā na pi ca nimittu gṛhītu śakyu tāsām
sūryaprabha na bhāntiṃ tasmi kāle na pi maṇi nāgni na sarvadevatānām /
sarvi prabha na bhānti tasmi kāle yada praviśanta puraṃ vibhāti buddhaḥ
padmaśatasahasra prādurbhūtā dharaṇitu koṭisahasrapatra śuddhāḥ /
yatra daśabalaḥ sthapeti pādaṃ mārga gataḥ sugato mahāgaṇena
aśuci kalimalā na bhonti tasmi kāle nagaravaraṃ praviśanti nāyakasmin /
nagaru surabhi sarvi dhūpanena gandha manojña pravāyate samantāt
vīthi nagari tada bhoti sarvā apagataloṣṭakaṭhalla sikta gandhaiḥ /
(Vaidya 59)
puṇya daśalabasya evarūpā vividha vikīrṇa bhavanti muktapuṣpāḥ
yakṣa śatasahasra raudracittāḥ kanakanibhaṃ dvipadendru dṛṣṭva buddham /
janayi vipulu nāyakasmi premaṃ śaraṇamupeti ca buddhadharmasaṃghān
ye ca devaśatasahasra koṭiyo vā upagata sarvi narendradarśanāya /
varṣati sugatasya puṣpavarṣaṃ gaganatale ca sthihanti muktapuṣpāḥ
ye manuja kṣipī jinasya puṣpaṃ gaganatale bhavatīti puṣpachatram /
ye puna kusumān kṣipanti devā dharaṇitale stṛta bhonti divyapuṣpāḥ
na bhavati kadāci dṛṣṭva tṛptī devamanuṣyakubhāṇḍarākṣasānām /
yada daśabalu dṛṣṭva lokanāthaṃ pramudita bhonti udagrakalyacittāḥ
na manasi tada bhonti divyapuṣpā na ca puna vismayu jāyate ca tatra /
yada puruṣavarasya kāyu dṛṣṭvā tuṣṭa bhavanti udagra sarvasattvāḥ
brahma daśabalasya dakṣiṇeno tatha puna vāmatu śakra devarājā /
gaganatalagatā analpa devakoṭyaḥ puruṣavarasya janenti citrikāram
parivṛta jinu devadānavehi marumanujāna śiriṃ grasitva sarvām /
dharaṇi kramatalehi citrayanto praviśi puraṃ bhagavānnimantraṇāya
(Vaidya 60)
kusumita anuvyañjanehi kāye yatha gaganaṃ paripūrṇa tārakehi /
pratapati sthitu rājamārgi buddhaścandro nabhaḥstha yathaiva pūrṇimāsyām
maṇiratanu yathā viśuddhu śreṣṭhaṃ vyapagatadoṣamalaṃ prabhāsamānam /
diśi vidiśi pramuñci ābha śuddhāṃ tatha jinu bhāsati sarvalokadhātum
parivṛtu jinu devadānavehi praviśati rājagṛhaṃ narāṇa śreṣṭhaḥ /
dharaṇi kramatalehi citrayanto praviśati candraprabhasya gehi buddhaḥ
puruvaru samalaṃkṛtaṃ samantād bahu dhvaja koṭisahasra ucchitātra /
gandhavaravilipta sarvabhūmī sumanaḥprakīrṇa tathaiva vārṣikāram
yada sugatu kathāṃ katheti nātho vīthigato manujān kṛpāyamānaḥ /
nirmitu jinu tatra nirmiṇitvā vitarati teṣu praṇīta buddhadharmān
daśaniyuta jināna nirmitāna kanakanibhā abhirūpa darśanīyā /
parivṛtu jinu buddhu nirmitehi vitarati śūnyata śānta buddhabodhim
prāṇiśatasahasra taṃ śruṇitvā praṇidadhi cittu varāgrabuddhajñāne /
kada vaya labhi jñānamevarūpaṃ āśayu jñātva jino 'sya vyākaroti
keci spṛha janenti tatra kāle parama acintiya labdha tehi lābhāḥ /
(Vaidya 61)
yehi jinu nimantrito narendro na ca paryanta sa teṣu dakṣiṇāyāḥ
keci punarupapādayi sucittaṃ śvo vaya kāruṇikaṃ nimantrayāmaḥ /
hitakaramanukampakaṃ prajānāṃ yasya sudurlabhu darśanaṃ bhaveṣu
keci sthita niryūhakhoṭake hi subhagu vibhūṣitagātra premaṇīyāḥ /
divya daśabalasya muktapuṣpāṇyavakirate 'gru janitva bodhicittam
surucira vara campakasya mālāṃ tatha atimuktaka gandhavarṣikāṃ ca /
apari puna kṣipanti paṭṭadāmān parama niruttaru cittu saṃjanitvā
keci sthita gṛhe gṛhītapuṣpāḥ paramavibhūṣitakāyu cīvarehi /
puṣpa vividhu gṛhītva paṭṭadāmān pravarṣi yena jino mahānubhāvaḥ
padumakumudotpalān kṣipanti keci apari kṣipanti viśiṣṭa hemapuṣpān /
maṇiratana kṣipanti keci tasmin apari kṣipanti ca cūrṇa candanasya
aparimita bhavanti accharīyā atuliya ye na ca śakyu kīrtanāya /
puravaru praviśanti nāyakasmin bahujanakoṭya sthihiṃsu buddhajñāne
abṛha atapāśca dṛṣṭasattyāḥ sudṛśa sudarśana ye ca anya devāḥ /
tatha punarakaniṣṭha vītarāgā upagata sarvi narendradarśanāya
(Vaidya 62)
tatha śubhamarutāśca aprameyā aparimita śubhā udagracittāḥ /
śubhakṛtsna niyutāśca aprameyā upagata paśyitu nāyakaṃ maharṣim
aparimitu tathāpramāṇaābhā tatha puna deva parītta ābha ye ca /
bahu niyuta ābhasvarāṇa tasmin upagata paśyitu te 'pi lokanātham
bahava śatasahasra pāriṣadyāstatha puna brahmapurohitāḥ prasannāḥ /
bahuśata puna brahmakāyikānāṃ upagata nāyakadarśanāya sarve
tatha puna paranirmitāpi devāstatha nirmāṇaratiśca śuddhasattvāḥ /
pramudita tuṣitātha yāmadevā upagata sarvi namasyamāna buddham
tridaśa apu ca śakra devarājā apsarakoṭiśataiḥ sahāgato 'tra /
kusumavarṣa saṃpravarṣamāṇo upagata buddhamunīndradarśanāya
caturi caturdiśāsu lokapālā vaiśravaṇo dhṛtarāṣṭra nāgarājā /
virūḍhaku virūpākṣu hṛṣṭacittā upagata sarvi narendra te stuvantā
ailavila balavanta yakṣarājā parivṛta yakṣaśatehi premajātaḥ /
gaganatali sthihitva hṛṣṭacittaḥ kṣipati aneka vicitra puṣpavarṣam
apari punarananta māladhārī vividha vicitra gṛhītva mālyagandhān /
(Vaidya 63)
sarvi saparivāra hṛṣṭacittāḥ puruṣavarasya karonti tatra pūjām
bahava śata karoṭapāṇi yakṣā api ca subhūṣi teṣa yakṣakanyāḥ /
sumadhura sumanojña yakṣavādyaistūryaśatehi karonti buddhapūjām
lalitamadhuragītavāditasmin sukuśalaiḥ saha kinnarīsahasraiḥ /
druma upagata gandhamādanāto jinavaru pūjitu kinnarāṇa rājñā
śaṃbara bala vemacitra rāhu dānavakanya sahasrapārivārāḥ /
asuragaṇa maharddhikāśca anye upagata te ratanāni varṣamāṇāḥ
śataniyuta ananta rākṣasānāṃ rākṣasakoṭiśatairupāsyamānāḥ |
pṛthu vividha vicitra muktapuṣpān puruṣavarasya kṣipanti gauraveṇa ||61 ||
tathapi ca anavataptu nāgarājā paramasuśikṣitāśca nāgakanyāḥ /
tūryaśatasahasra nādayantyo upagata pūjana tatra lokanātham
pañcaśata anavataptu putrā vipulu anuttaru jñāna prārthayantaḥ /
svajanaparivṛtā udagra bhūtvā upagata pūjayituṃ svayaṃ svayaṃbhūm
tathapi ca apalālu nāgarājā puruṣavarasya kṛtāñjaliḥ praṇamya /
(Vaidya 64)
vara rucira gṛhītva nāgapuṣpān sthita gagane munirāja satkarontaḥ
tathapi ca mucilinda nāgarājā prītamanāḥ parituṣṭa harṣajātaḥ /
vividha ratnamauktikaṃ gṛhītvā upagami nāyaku abhikirantu tatra
tathapi ca kāliko 'pi nāgarājā upagatu mukhu tathāgatasya hṛṣṭacittaḥ /
vara rūcira gṛhītva ratnadāmān puruṣavarasya pūja karitva śreṣṭhām
so 'pi parama gauravaṃ janitvā anusmaramāṇu guṇāṃstathāgatasya /
svajanaparivṛtaḥ sanāgasaṃgho bahuvidhu bhāṣati varṇa nāyakasya
nandu tathā upanandu nāgarājā tatha punastakṣaka kṛṣṇagautamau ca /
upagata jinu te namasyamānāḥ praṇipatitāḥ sugatasya pādayorhi
upagata elapatru nāgarājā parivṛta nāgaśatehi rocamānaḥ /
munivara jinu kāśyapaṃ smaranto svaka upapatti apaśyi akṣaṇeṣu
aho ahu puri āsi kāṅkṣaprāpto mayi puri cchinnu parittamelapatram /
so ahu upapannu akṣaṇasmin na sukaru dharma vijānituṃ jinasya
kṣipra ahu jahitva nāgayoniṃ parama jugupsitametu jantukāyam /
(Vaidya 65)
dharmamahu vijāni śāntibhāvaṃ puruṣavareṇa ya jñātu bodhimaṇḍe
sāgara ahirājacakravartī parivṛtu nāgatrikoṭisahasraiḥ /
varuṇa manasvī gṛhītva muktāhārān upagatu te bhagavantu pūjanāya
kṣipta śila jinasya tatra yeno gaganasthitena gṛhītva tasmi kāle /
rājagṛhi sa kimpilo 'pi yakṣaḥ purataḥ sthitaḥ sugatasya gauraveṇa
alakavatī samagra rājadhānī śūnya abhūṣi na tatra kaści yakṣaḥ /
sarvi kriya karitva anyamanyaṃ upagata paśyitu sarvalokanātham
tathapi ca kharakarṇa sūciromā āṭavikastatha yakṣa bheṣakaśca /
haimavata śatagiriśca yakṣa upagata gardabhako jinaṃ svayaṃbhūm
indraketu vikaṭaśca surūpo vakkulu pañciku śākya pravṛddho /
ete pare 'pi ca yakṣendra sahastā upagata dhūpaghaṭaṃ parigṛhya
vikṛta bahu duḥsaṃsthitātmabhāvā vigalitaābharaṇā anekarūpāḥ /
bahava śatasahasra tasmi kāle upagata tatra gṛhītva yakṣa puṣpān
(Vaidya 66)
jalanidhi nivasanti ye suparṇā upagata brāhmaṇaveśa nirmiṇitvā /
mukuṭadhara vicitra darśanīyā gaganasthitāḥ sugataṃ namasyamānāḥ
nagaraśata ye keci jambudvīpe vanavihareṣu ya tatra devatāśca /
sarva nagaradevatāḥ samagrā upagata pūja karonta nāyakasya
upagata vanadevatā anantāstathapi ca sarvi ya śailadevatāśca /
tathapi ca nadidevatāḥ samagrā upagata pūja karonta nāyakasya
aṭavimaruṣu devatāśatāni giriśikhareṣu ya devatā samagrāḥ /
utsasarataḍāgadevatāśca upagata sāgaradevatāśca buddham
devaasuranāgayakṣasaṃghā garuḍamahoragakinnarāḥ kumbhāṇḍāḥ /
tathapi ca bahu pretapūtanāśco puruṣavarasya karonti citrikāram
te 'pi ca jinavare karitva pūjāṃ nagaravaraṃ praviśanti nāyakasmin /
deva asuranāgayakṣarājā | satatamatṛpta bhavanti darśanena
yatha purimabhaveṣu lokanāthaḥ purimajineṣu akārṣi pūja śreṣṭhām /
puṇyaphalavipāka evarūpo na ca janu tṛptu narendra paśyamānaḥ
meru tatha sumeru cakravālā himagiristatha gandhamādanaśca /
(Vaidya 67)
āvaraṇā na te jinasya bhonti ābha yadā jinu muñci buddhakṣetre
ye ca iha samudra buddhakṣetre te 'pi mahīya samāstadā bhavanti /
sarvamimu samantu buddhakṣetraṃ samu bhavatī kusumehi saṃprakīrṇam
raśmi śatasahasra aprameyā avakiri pādatalehi dharmarājā /
sarvi niraya śītalā bhavanti dharmaduḥkha upanīta sukhaṃ ca vedayanti
dharma daśabala saṃprabhāṣi tatro marumanujāna viśuddha bhoti cakṣuḥ /
prāṇi śatasahasra aprameyā niyata bhavanti ca sarvi buddhajñāne
bahu imi sugatasya pratihāryā na sukaru vaktu ca kalpakoṭiyebhiḥ /
puravara praviśanti nāyakasmin pramudita sarva jagajjinapraveśe
imi guṇa sugatasya aprameyā naravṛṣabhasya guṇāgrapāragasya /
sarvaguṇaviśeṣapāragasya śirasi namasyatha buddhapuṇyakṣetram
Original text: Samādhirājasūtra · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0