Sādhanadīpikā · Chapter 3
nitya-kṛtya-prayogam āha-
oṃ namaḥ śrī-kṛṣṇāya |
om asya śrī-bhagavad-gītā-mālā-matrasya bhagavān veda-vyāsa ṛṣor anuṣṭup-
chandaḥ śrī-kṛṣṇaḥ paramātmā devatā jape viniyogaḥ |
aśocyān anvaśocas tvaṃ prajñāvādāṃś ca bhāṣase (2.11) iti bījam |
sarva-dharmān parityajya mām ekaṃ śaraṇaṃ vraja (18.66) iti śaktiḥ |
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ (18.66) iti kīlakam |
ūrdhva-mūlam adhaḥ-śākham aśvatthaṃ prāhur avyayam (15.1) iti kavacam|
amuka-karmaṇi viniyogaḥ |
nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ (2.27) ity aṅguṣṭābhyāṃ namaḥ
|
na cainaṃ kledayanty āpo na śoṣayati mārutaḥ (2.27) iti tarjanībhyāṃ namaḥ |
acchedyo'yam adāhyo'yam akledyo'śoṣya eva ca (2.24) iti madhyamābhyāṃ namaḥ
|
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇur acalo'yaṃ sanātanaḥ (2.24) iti anāmikābhyāṃ namaḥ |
paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ (11.5) iti kaniṣṭhābhyāṃ namaḥ |
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca (11.5) iti kara-tala-pṛṣṭhābhyāṃ namaḥ
|
nainaṃ chindanti śastrāṇi iti hṛdayāya namaḥ |
na cainaṃ kledayanty āpo iti śirase svāhā |
acchedyo'yam adāhyo'yam iti śikhāyai vaṣaṭ |
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ iti kavacāya hūṃ |
paśya me pārtha rūpāṇi iti netra-trayāya vauṣaṭ |
nānāvidhāni divyāni ity astrāya phaṭ | śrī-kṛṣṇa-prīty-arthaṃ jape viniyogaḥ |
(śrī-gītā-māhātmyam)-
pārthāya pratibodhitāṃ bhagavatā nārāyaṇena svayaṃ
vyāsena grathitāṃ purāṇa-muninā madhye mahābhārate |
advaitāmṛta-varṣiṇīṃ bhagavatīm aṣṭādaśādhyāyinīṃ
amba tvām anusandadhāmi bhagavad-gīte bhava-dveṣiṇīm ||
namo'stu te vyāsa viśāla-buddhe
phullāravindāyātapatra-netre |
yena tvayā bhārata-taila-pūrṇaḥ
prajvalito jñānamayaḥ pradīpaḥ ||
prapanna-parijātāya totra-vetraika-pāṇaye |
jñāna-mudrāya kṛṣṇāya gītāmṛta-duhe namaḥ ||
sarvopaniṣado gāvo dogdhā gopāla-nandanaḥ |
pārtho vatsaḥ sudhīr bhoktā dugdhaṃ gītāmṛtaṃ mahat ||
vasudeva-sutaṃ devaṃ kaṃsa-cāṇūra-mardanam |
devakī-paramānandaṃ kṛṣṇaṃ vande jagad-gurum ||
bhīṣma-droṇa-taṭā jayadratha-jalā gāndhārī-nīlotpalā
śalya-grāhavatī kṛpeṇa vahinī karṇena velākula |
aśvattāma-vikarṇa-ghora-makarā duryodhanāvartinī
sottīrṇā khalu pāṇḍavārṇava-nadī kaivartakaḥ keśvaḥ ||
pārāśarya-vacaḥ sarojam amalaṃ gītārtha-gandhotkaṭaṃ
nānākhyānaka-keśaraṃ hari-kathā-sambodhanābodhitam |
loke sajjana-ṣaṭpadair aharahaḥ pepīyamānaṃ mudā
bhūyād bhārata-paṅkajaṃ kalimala-pradhvaṃsanaṃ śreyase ||
mūkaṃ karoti vācālaṃ paṅguṃ laṅghāyate girim |
yat-kṛpā tam ahaṃ vande paramānanda-mādhavam ||
yaṃ brahmā varuṇendra-rudra-marutaḥ stunvanti divyaiḥ stavair
vedaiḥ sāṅga-pada-kramopaniṣadair gāyanti yaṃ sāma-gāḥ |
dhyānāvasthita-tad-gatena manasā paśyanti yaṃ yogino
yasyāntaṃ na viduḥ surāsura-gaṇā devāya tasmai namaḥ || (12.13.1)
iti nyāsa-vidhiḥ |
kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṃ dharma-saṃmūḍha-cetāḥ |
yac chreyaḥ syān niścitaṃ brūhi tan me
śiṣyas te'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam || (2.7)
japa-niyama-saṅkhyā aṣṭottara-śatam | athavā sahasram | prayogam āha-
(śrī-gopāla-kavacam |)
pulastya uvāca-
bhagavan sarva-dharmajña kavacaṃ yat prakāśitam |
trailokya-maṅgala nāma kṛpayā brahmaṇe purā ||
brahmaṇā kathitaṃ mahyaṃ paraṃ snehād vadāmi te |
atiguhyatamaṃ tattvaṃ brahma mantrogha-vigraham ||
yad dhṛtvā paṭhanād brahmā sṛṣṭiṃ vitanute sadā |
yad dhṛtvā paṭhanād pāti mahā-lakṣmīr jagat trayam ||
paṭhanād dhāraṇāc chambhuḥ saṃhartā sarva-tattva-vit |
trailokya-jananī durgā mahiṣādi-mahāsurān ||
vara-dṛptān jaghānaiva paṭhanād dhāraṇād yataḥ |
evam indrādayaḥ sarve sarvaiśvaryam avāpnuyuḥ ||
śiṣyāya bhakti-yuktāya sādhakāya prakāśayet |
śaṭhāya para-śiṣyāya nindakāya tathaiva hi ||
haribhakti-vihīnāya para-dāra-ratāya ca |
kṛpaṇāya kuśīlāya dattvā mṛtyum avāpnuyāt ||
trailokya-maṅgalasyāpi kavacasya prajāpatiḥ |
ṛṣiś chandaś ca gāyatrī devo nārāyaṇaḥ svayam ||
dharmārtha-kāma-mokṣeṣu viniyogaḥ prakīrtitaḥ |
oṃ praṇavo me śiraḥ pātu namo nārāyaṇāya ca |
bhālaṃ pāyān netra-yugmam aṣṭārṇo bhakti-muktidaḥ ||
klīṃ pāyāc chrotra-yugmaṃ caikākṣaraḥ sarva-mohanaḥ |
klīṃ kṛṣṇāya sadā ghrāṇaṃ govindāyeti jihvikām |
gopī-jana-padaṃ vallabhāya svāhānanaṃ mama ||
aṣṭādaśākṣaro mantraḥ kaṇṭhaṃ pāyād daśākṣaraḥ |
gopī-jana-padaṃ vallabhāya svāhā bhuja-dvayam ||
klīṃ glauṃ klīṃ karau pāyāt klīṃ kṛṣṇāyāṅgajo'vatu |
hṛdayaṃ śrī-bhuvaneśaḥ klīṃ kṛṣṇāya klīṃ stanau mama ||
gopālāyāgnijāyāṃ taṃ kukṣi-yugmaṃ sadāvatu |
klīṃ kṛṣṇāya sadā pātu pārśva-yugmaṃ manūttamaḥ |
kṛṣṇa-govindakau pātāṃ smarādyau ṅe-yutau manū ||
aṣṭādaśākṣaraḥ pātu nābhiṃ kṛṣṇeti dvy-akṣaro manuḥ |
pṛṣṭhaṃ klīṃ kṛṣṇa-kaṅkālaṃ klīṃ kṛṣṇāya dvi-ṭhāntakaḥ |
sakthinī satataṃ pātu śrīṃ hrīṃ klīṃ ṭha-dvayam ||
urū saptākṣaraḥ pātu trayodaśākṣaro'vatu ||
śrīṃ hrīṃ klīṃ padato gopī-jana-padaṃ tataḥ |
vallabhāya svāheti pātu klīṃ hrīṃ śrīṃ ca daśārṇakaḥ ||
jānunī ca sadā pātu hrīṃ śrīṃ klīṃ ca daśākṣaraḥ |
trayodaśākṣaraḥ pātu jaṅghe cakrādyudāyudhaḥ |
aṣṭādaśākṣaro hrīṃ-śrīṃ-pūrvako viṃśad-arṇakaḥ ||
sarvāṅgaṃ me sadā pātu dvārakā-nāyako balī |
namo bhagavate paścād vāsudevāya tat-param ||
tārād yo dvādaśārṇo'yaṃ prācyāṃ māṃ sarvadāvatu |
śrīṃ hrīṃ klīṃ daśavarṇas tu klīṃ hrīṃ śrīṃ ṣoḍaśākṣaraḥ ||
gadādyadāyudho viṣṇur mām agner diśi rakṣatu |
hrīṃ śrīṃ daśākṣaro mantro dakṣiṇe māṃ sadāvatu ||
tāraṃ namo bhagavate rukmiṇī-vallabhāya ca |
svāheti ṣoḍaśārṇo'yaṃ nairṛtyāṃ diśi rakṣatu ||
klīṃ padaṃ hṛṣīkeśāya namo māṃ vāruṇ'vatu |
aṣṭādaśārṇaḥ kāmānto vāyavye māṃ sadāvatu |
śrīṃ māyā kāma-kṛṣṇāya hrīṃ govindāya dvi-ṭho manuḥ |
dvādaśārṇātmako viṣṇur uttare māṃ sadāvatu ||
vāg bhavaṃ kāma-kṛṣṇāya hrīṃ govindāya tataḥ param ||
śrīṃ gopī-jana-vallabhāya svāhā iti tataḥ param |
dvātriṃśad-akṣaro mantro mām aiśānye sadāvatu |
kālīyasya phaṇā-madhye divyaṃ nṛtyaṃ karoti tam |
namāmi devakī-putraṃ nitya-rājānam acyutam ||
dvātriṃśad-akṣaro mantro'py ādyo'dho māṃ sarvato'vatu |
klīṃ kāma-devāya vidmahe puṣpa-bāṇāya dhīmahi |
tan no'naṅgaḥ pracodayād eṣa māṃ pātu cordhvataḥ ||
trailokya-maṅgalaṃ nāma kavacaṃ brahma-rūpiṇam |
iti te kathitaṃ vipra sarva-mantrauṣadha-vigraham |
brahmeśa-pramukhādhīśair nārāyaṇa-mukhāc chrutam ||
tava snehān mayākhyātaṃ pravaktavyaṃ na kasyacit |
guruṃ praṇamya vidhivat kavacaṃ prapaṭhed yadi ||
sakṛd-dis-trir-yathā-jñānaṃ so'pi sarva-tapomayaḥ |
mantreṣu sakaleṣv eva deśiko nātra saṃśayaḥ ||
śatam aṣṭottaraṃ sāsya puraścaryā-vidhiḥ smṛtaḥ |
havanādīn daśāṃśena kṛtvā tat sādhayed dhruvam |
yadi cet siddhi-kavaco vibhur eva bhavet svayam ||
mantra-siddhir bhavet tasya puraścaryā-vidhānataḥ |
śraddhā-śuddha-mates tasya lakṣmī-vāṇī vasen mukhe ||
puṣpāñjaly-aṣṭakaṃ dattvā mūlenaiva paṭhet sakṛt |
daśa-varṣa-sahasrāṇāṃ pūjāyāḥ phalam āpnuyāt ||
bhūrje vilikhya guṭikāṃ svarṇasthāṃ dhārayed yadi
kaṇṭhe vā dakṣiṇe bāhau so'pi viṣṇur na saṃśayaḥ ||
aśvamedha-sahasrāṇi vājapeya-śatāni ca |
mahā-dānāni yāny eva prādakṣiṇye bhavas tathā ||
kalāṃ nārhanti tāny eva sakṛd uccādaṇādataḥ |
kavacasya prasādena jīvan-mukto bhaven naraḥ ||
trailokyaṃ kṣobhayaty eva trailokya-vijayī bhavet |
idaṃ kavacam ajñātvā bhajed yaḥ puruṣottamam |
śata-lakṣa-prajapto'pi na mantraḥ siddhi-dāyakaḥ ||
iti sanat-kumāra-tantre navama-paṭale śrī-nārada-pañcarātre (4.5)
trailokya-maṅgalaṃ nāma śrī-gopāla-kavacaṃ samāptam |
atha puraścaraṇa-saṅkalpādi-vidhiḥ | śrī-viṣṇur viṣṇur namo'sya amuka-māse
amuka-pakṣe bhāskare amuka-tithau amuka-gotro'muka-dāsas trailokya-saṃmohana-
tantrokta-śrī-kṛṣṇa-devatāyās trailokya-saṃmohana-kavaca-siddhi-kāmas tat
kavacasyāṣṭottara-śata-japa-tad-daśāṃśa-homa-tad-daśāṃśa-tarpaṇa-tad-
daśāṃśābhiṣeka-tad-daśāṃśa-brāhmaṇa-bhojana-rūpa-puraścaraṇam ahaṃ kariṣye
| eka-divase kārya-siddhiḥ | prayogaḥ śrīmad-bhāgavatānusāreṇa daśārṇa-mantra-
prathame śrī-bhāgavata-maṅgalācaraṇe |
[The following section is perhaps not in all manuscripts.]
atha chāyā-puruṣa-darśana-phalam āha-
pūrvāhne sūrya-bimbārkaṃ pṛṣṭhe kṛtvā naraḥ śuciḥ |
animiṣo hi sva-cchāyāṃ galād ūrdhvaṃ vilokayet ||
tatra cchāyā-samudbhūtaṃ puruṣaṃ yadi paśyati |
sarvāvayava-saṃyuktaṃ śubhaṃ varṣāvadhiṃ smṛtam ||
adṛṣṭe hasta-karṇasya pārayāṃ hṛdaye naraḥ ||
jīvasyārkāśva-dik-candra-vahni-netra-samāḥ kramāt |
śirasy ādṛṣṭe ṣaṇmāsaṃ sarandhre hṛdi saptakam ||
etaj-jñānaṃ mahā-divyaṃ duṣṭa-śiṣyāya no vadet ||
iti śrī-kaṃsāri-miśra-yaśodhara-viracita-daivajña-cintāmaṇau tṛtīya-prakāśaḥ
samāptaḥ |
gāyatrī-mantro rādhāyā mantraḥ kṛṣṇasya tat-param |
mahāprabhor mantra-varo hari-nāma tathaiva ca |
mānasī vara-sevā ca pañca-saṃskāra-saṃjñakaḥ ||
ahaṅkārādhiṣṭhātṛtvād bhūta-śuddher adhidevāya saṅkarṣaṇāya namaḥ he
saṅkarṣaṇa sadyaḥ śudhyed upāsanopayuktaṃ syāt tathā kṛpāṃ kuru |
atha mātṛkā-dhyānam-
cikura-kalita-piñchāṃ pīna-tuṅga-stanābhyāṃ
kara-jala-ruhi vidyāṃ dakṣiṇe padma-rūpām |
dadhi-ghaṭam api savye bibhratīṃ tuṅga-vidyām
amṛta-kiraṇa-kāntiṃ mātṛkā-mūrtim īḍe ||
keśava-kīrtikādi-dhyānam-
koṇenākṣṇoḥ pṛthu-ruciḥ mitho hāriṇā lihyamānāv
ekaikena pracura-pulakenopaguḍhau bhujena |
gaurī-śyāmau vasana-yugalaṃ śyāma-gauraṃ vasānau
rādhā-kṛṣṇau smara-vilasitoddāma-tṛṣṇau smarāmi ||
tatra nyāsasya vāsudevo'dhiṣṭhātā sa stoka-kṛṣṇo'tra jñeyas tad-dhyānam ucyate
|
abhra-śyāmaṃ vidyud-udyad-dukūlaṃ
smeraṃ līlāmbhoja-vibhrāji-hastam |
piñchottaṃsaṃ vāsudeva-svarūpaṃ
kṛṣṇa-preṣṭhaṃ stoka-kṛṣṇaṃ namāmi ||
prāṇāyāme nijābhīṣṭa-devau tau paricintayet |
anyo'nya-skandha-vandīkṛta-pulaki-bhujau hiṅgula-svarṇa-varṇaṃ
kauśeyānāṃ catuṣkaṃ dhṛta-ruci dadhatau phulla-vaktrāravindau |
ācinvānau vihāraṃ parijana-ghaṭayā saṃbhṛtāraṇya-bhūṣau
gaura-śyāmāṅga-bhāsau smita-madhura-mukhau naumi rādhā-mukundau ||
kara-kacchapikāṃ kṛtvā tato dhyāyet sva-devate |
iddhaiḥ siddha-tridaśa-munibhiḥ praṣṭum apy apragalhbair
dūre svasthair vihita-natibhiḥ sambhramaiḥ stūyamānā |
vaikuṇṭhādyair api parijanaiḥ saspṛhaṃ prekṣita-śrīr
mādhuryeṇa tirbhuvana-camatkāra-vistāra-dīkṣā ||
navīna-yavasāṅkura-prakara-saṅkula-droṇibhiḥ
parisphurita-mekhalair akhila-dhātu-lekhā-śriyā |
upaskṛta-guhāgṛhair giribhir uccalan nirjharaiḥ
kvacit kvacid alaṅkṛtāsphuṭam anuṣṭhānīva sthalā ||
vikaca-kamala-ṣaṇḍotkūja-kāraṇḍavānāṃ
niravadhi dadhi-dugdhoḍhāti-mugdhāmbu-bhājām |
laghu-lahari-bhujāgronmṛṣṭatīva drumāṇāṃ
vighaṭita-ghana-dharmāṃ nimnagānāṃ ghaṭābhiḥ ||
mada-valita-valgu-sārasaiḥ
sarasānāṃ muhur añjasā rasaiḥ |
sarasī-ruha-rūḍha-rociṣāṃ
sarasīnāṃ visareṇa rājitā ||
(line missing?)
gandhānandita-sindhujā-sahacarī-vṛndaiḥ kṣaṇād vīkṣitaiḥ |
bālārka-pratima-pravāla-suṣamā-pūrṇaiḥ sudhā-mādhurī
darpa-dhvaṃsi-phalaiḥ palāśibhir atisphītair niruddhātapā ||
madhūlībhir mādyan-madhukara-vadhū-jhaṅkṛti-ghaṭā-
kṛtānanṅgārāti-pramada-vana-bhaṅgī-jaḍimabhiḥ |
samantād utphulla-stavaka-bhara-labdhāvanatibhir
latā-viñcholībhiḥ pṛthubhir abhito lāñchita-taṭā ||
kapiñjala-valākikā-caṭaka-cātakopayaṣṭikaiḥ
pikair madana-sārikā-śuka-kaliṅga-pārāvataiḥ |
śata-cchada-śita-cchadaiḥ karaṭa-khañjarīṭādibhiḥ
śakuntibhir akuṇṭhita-dhvanibhir antar udbhāṣitā ||
ābhīrāṇām ānanda-vṛndāni cakoraiś
candrātmatvā lālasayā hātum aśakyā |
tāsāṃ labdhaṃ kuntala-sāmyaṃ piñcha-samūhair
yadbhir nṛtyānuccair matta-mayūra-prakaraiḥ |
kiṭi-kirīṭibhiḥ śalyair bhalla-plavaṅga-kuraṅgamaiḥ
sṛmara-camarair golāṅgulaiḥ samūrucamūrubhir
urubhir urubhiḥ pārīndroghaiḥ sarāru-bhayojjhitaiḥ
paśubhir aśubhonmuktair iva sthagitāntarā gaḍḍarair
jaḍima-ḍāmara-śṛṅgaiḥ kṣīriṇībhir api ca cchagalībhiḥ |
gaṇḍa-śaila-smṛti-saṅgamābhiḥ kāsarī-tatibhir apy avaruddhā ||
sthalaiḥ kvacana nisthalaiḥ sphaṭika-kuṭṭima-dyotibhir
harin-maṇi-mayair iva kvacana śādvalair ujjvalā |
nija-pravala-mādhurī-mṛdita-harmya-śriyā
prasūna-bhara-mañjulā vara-nikuñja-puñjena ca ||
ārādhitā kila kalinda-sutāravinda-
syandānubandha-rasikena samīraṇena |
ānanda-tundila-carācara-jīva-vṛndā
vṛndāṭavī prathamam ucca-rucir vicityām || kulakam |
muhur avikala-kala-jhaṅkriyā-kalāpair
ali-nikarasya karambitāṃ smareyam |
iha ghana-makaranda-sikta-mūlāṃ
parimala-digdha-diśaṃ prasūna-vāṭīm ||
iha vidruma-vidrumaṃ harin-maṇi-patraṃ vara-hīra-korakam |
kuruvinda-phalaṃ śravat-sudhā-prasaraṃ kalpa-taruṃ smared budhaḥ ||
ṛtubhir mahitasya tasya nityaṃ prakaṭaṃ hema-taṭī-madhye vicintya-
mahīṣṭam aṣṭapatram udayan-mihirābhaṃ
cintayed iha saroruha-varyam |
maṇi-kuṭṭimam atra visphurantaṃ
paramānanda-ghanaṃ smaren manasvī ||
tatra kuṭṭima-vare sphuṭa-dīptau yogapīṭham api vincintya-
tasyojjvalāyām uru-karṇikāyāṃ
virājitāyāṃ sthita-saukhya-bhājau |
navyāmbuda-svarṇa-viḍambi-bhāsau
kṛṣṇaṃ ca rādhāṃ ca vicintayāmi ||
śikhara-baddha-śikhaṇḍa-visphurat-
kuṭila-kuntala-veṇu-kṛta-śriyau |
tilakita-sphurad-ujjvala-kuṅkuma-
mṛgamadācita-cāru-viśeṣakau ||
manojñatara-saurabha-praṇaya-nandad-indindiraṃ
sphurat-kusuma-mañjarī-viracitāvataṃsa-tviṣau |
calan-makara-kuṇḍala-sphurita-phulla-gaṇḍa-sthalaṃ
vicitra-maṇi-karṇikā-dyuti-vilīḍha-karṇāñcalām ||
śarad-abhimuditāra-vinda-dyuti-
damanāyata-lohitāñcalāṅkam
alaghu-caṭula-dīrgha-dṛṣṭi-khelā-
madhurima-kharvita-khañjarīṭa-yuvām
vala-lalāṭa-kṛtārdha-śaśi-prabhuṃ
dvi-kalasīti-kara-sphuritālikām |
kusuma-kārmuka-kārmuka-vibhramo-
ddhati-vidhūnana-dhurya-tara-bhruvo
citra-paṭṭa-ghaṭikopama-sphurat-
pāśa-varya-parivīta-mastakam
nāsikā-śikhara-lambi-vartula-
sthūla-mauktika-rucāñcitānanām
rākā-śārada-śarvarīśa-suṣamā-jaitrānana-śrī-yujau
navydīrṇa-tila-prasūna-damana-śrī-nāsikā-rociśau |
rājad-bimba-viḍambikāvara-rucau gaṇḍasthalī-nyakkṛte
pronmīlan-maṇi-darpaṇoru-mahasau susmeratā-sampadau ||
divya-dundubhi-gabhīra-nisvanaṃ snigdhakaṇṭha-kala-kaṇṭha-jalpitāṃ
phullābhinava-vallibhir valayita-skandhaiḥ prasūnāvalī |
suṣṭhu-labdha-paripāka-dāḍimī-
bīja-rāja-vijayi-dvijārciṣe |
kambukaṇṭha-viluṭhan-maṇi-ratna-
ratna-niṣka-pariśobhita-kaṇṭhām |
unnati-prathima-sulalitāṃsaṃ
snigdhayor ucita-rāmavanamrām |
dīprān yugena bhujayor bhujagān hasantaṃ
keyūriṇā vilasatā śriyam ākṣipantīm |
ratnormikā-sphurita-cāru-tarāṅgulibhir
vidyota-kaṅkaṇaka-rañjita-pāṇi-bhājau ||
harinmaṇi-kavāṭikodbhaṭa-kaṭhora-vakṣa-sthalī-
vilāsi-vana-mālikā-milita-hāra-guñjāvalim |
sphuran-niviḍa-dāḍimī-phala-viḍambi-vakṣoruha-
dvaya-śikhara-śekharī-bhavad-amanda-muktā-latām ||
alola-madhupāvali-vijayi-roma-rājīvalad-
valī-tritaya-maṇḍita-pratanu-madhya-ramyākṛtim |
yama-svasari saṃpatat-sura-sarid-varāvarta-jid-
gabhīratara-nābhi-bhāgam uru-tunda-lakṣmī-bhṛtau ||
ghana-jaghana-viḍambita-ratna-kāñcī-
valayita-pīta-dukūla-mañju-lābham |
maṇimaya-rasanāḍhya-śoṇa-paṭṭā-
mbara-parirambhi-nitamba-ramyām ||
atinava-mada-bhara-manthara-sindhura-kara-bandhuroru-vimānau jaṅghābhyāṃ
racita-rucau suvartulābhyāṃ gūḍhenāpy anupama-gulpha-yugmakena padbhyām apy
aruṇa-nakhojjvalābhyāṃ maṇimaya-nūpurāñcitābhyāṃ |
āmṛṣṭa-pṛṣṭham abhito dayitā-bhujena
tiṣṭhantam utphulikinā kila dakṣiṇena |
kāntasya savya-bhuja-mūla-kṛtottamāṅgāṃ
tad-vaktra-padma-taṭa-valgad-apāṅga-yugmām ||
tiro-nyasta-grīvaṃ kim api dayitā-vaktra-kamale
valad-dīrghāpāṅgaṃ sphurad-adhara-kūjan-muralikam |
bhayan-madhyaṃ savyopari parimilad-dakṣiṇa-padaṃ
calac-cillī-mālaṃ bhuja-taṭa-gatottaṃsa-kusumam ||
rūpe kaṃsaharasya mugdha-nayanāṃ sparśe'tihṛṣyat-tvacaṃ
vāṇyām utkalita-śrutiṃ parimale saṃspṛṣṭa-nāsā-puṭām |
ārajyad-rasanāṃ kilādhara-puṭe nyañcan-mukhāmbhoruhāṃ
dambhodgīrṇa-mahā-dhṛtiṃ bahir api prodyad-vikārākulām ||
mukha-stokodgīrṇānila-vilasitāmṛṣṭa-muralī-
viniṣkrāmad-grāma-glapita-jagatī-dhairya-vibhavam |
priyā-sparśenāntaḥ-paravaśatayā khaṇḍitam api
svarālāpaṃ bhaṅgyā sapadi gamayantaṃ sva-samayam ||
nīvī-bandhe'py atiśithilite sveda-sandoha-maitrī-
ruddha-śroṇī-pulina-rasanām unnatā-raṅga-raṅgām |
ādya-drava-dravad-abhihṛdāṃ vismṛtāśeṣa-bhāvāṃ
gāḍhotkaṇṭhā-nicaya-racitoddāma-vaiklavya-vijñām ||
pulakita-vapuṣau śrutāśru-dhārā
snapita-mukhāmburuhau prakampa-bhājau |
kṣaṇam atigūḍha-gadgadāḍhya-vācau
madana-madonmada-cetasau smarāmi ||
navabhiḥ śuśirair virājitā
guravī-bīja-samāna-varṣmabhiḥ |
aruṇena vibhūṣitādhara-
kara-bhājāṃ saralena veṇunā ||
suślāghyayāntar-nija-muṣṭimeyayā
hasta-trayī-māna-manojña-rūpayā |
bhūyiṣṭayā śyāmala-kānti-juṣṭayā
yaṣṭyādy-avaṣṭambhita-dakṣa-kūrparam ||
asitena vibhaṅgurātmanā
pṛthu-mūlena kṛtena cāgrataḥ |
dhaṭi-kāñcala-baddha-mūrtinā
vara-śṛṅgena pūro niṣevitam ||
bhṛṅgān suhṛd-vadana-gandha-bhareṇa lolān
līlāmbujena mṛdulena nivārayantyā |
udvīkṣyamāṇa-mukha-candramasau rasaugha-
vistāriṇā lalitayā nayanāñcalena ||
cāmarabha-nava-mañju-mañjarī-
bhrājamāna-karayā viśākhayā |
citrayā ca kila dakṣa-vāmayor
vījyamāna-vapuṣau vilāsataḥ ||
nāga-valli-dala-baddha-vīṭikā-
sampuṭa-sphurita-pāṇi-padmayā |
campakādilatayā sakampayā
dṛṣṭa-pṛṣṭa-taṭa-rūpa-sampadau ||
ramyendulekhā-kala-gīta-miśritair
vaṃśī-vilāsānu-guṇair guṇa-jñayā |
vīṇā-nināda-prasaraiḥ purasthayā
prārabdha-raṅgau kila tuṅgavidyayā ||
taraṅgad-aṅgyā kila raṅga-devyā
savye sudevyā ca śanair asavye |
ślakṣṇābhimarśana-vimṛjyamāna-
svedāśru-dhārau sicayāñcalena ||
smaraṇa-maṅgala-stotram
śrī-rādhā-prāṇa-bandhoś caraṇa-kamalayoḥ keśa-śeṣādy-agamyā
yā sādhyā prema-sevā vraja-carita-parair gāḍha-laulyaika-labhyā |
sā syāt prāptā yayā tāṃ prathayitum adhunā mānasīm asya sevāṃ
bhāvyāṃ rāgādhva-pānthair vrajam anucaritaṃ naityikaṃ tasya naumi
kuñjād goṣṭhaṃ niśānte praviśati kurute dohanānnāśanādyāṃ
prātaḥ sāyaṃ ca līlāṃ viharati sakhibhiḥ saṅgave cārayan gāḥ |
madhyāhne cātha naktaṃ vilasati vipine rādhayāddhāparāhne
goṣṭhaṃ yāti pradoṣe ramayati suhṛdo yah sa kṛṣṇo'vatān naḥ
rātryante trasta-vṛnderita-bahu-viravair bodhitau kīra-śārī-
padyair hṛdyair ahṛdyair api sukha-śayanād utthitau tau sakhībhiḥ |
dṛṣṭau hṛṣṭau tadātvodita-rati-lalitau kakkhaṭī-gīḥ-saśaṅkau
rādhā-kṛṣṇau sa-tṛṣṇāv api nija-nija-dhāmny āpta-talpau smarāmi
rādhāṃ snāta-vibhūṣitāṃ vraja-payāhūtāṃ sakhībhiḥ prage
tad-gehe vihitānna-pāka-racanāṃ kṛṣṇāvaśeṣāśanām |
kṛṣṇaṃ buddham avāpta-dhenu-sadanaṃ nirvyūḍha-go-dohanaṃ
susnātaṃ kṛta-bhojanaṃ sahacarais tāṃ cātha taṃ cāśraye
pūrvāhne dhenu-mitrair vipinam anusṛtaṃ goṣṭha-lokānuyātaṃ
kṛṣṇaṃ rādhāpti-lolaṃ tad-abhisṛti-kṛte prāpta-tat-kuṇḍa-tīram |
rādhāṃ cālokya kṛṣṇaṃ kṛta-gṛha-gamanāryayārkārcanāyai
diṣṭāṃ kṛṣṇa-pravṛttyai prahita-nija-sakhī-vartma-netrāṃ smarāmi
madhyāhne'nyonya-saṅgodita-vividha-vikārādi-bhūṣā-pramugdhau
vāmyotkaṇṭhātilolau smara-makha-lalitādy-āli-narmāpta-śātau |
dolāraṇyāmbu-vaṃśī-hṛti-rati-madhu-pānārka-pūjādi-līlau
rādhā-kṛṣṇau sa-tṛṣṇau parijana-ghaṭayā sevyamānau smarāmi
śrīrādhāṃ prāptagehāṃ nijaramaṇakṛte k.lptanānopahārāṃ
susnātāṃ ramyaveśāṃ priyamukhakamalālokapūrṇapramodām |
kṛṣṇañcaivāparāhṇe vrajamanucalitaṃ dhenuvṇdairvayasyaiḥ
śrīrādhālokatṛptaṃ pitṛmukhamilitaṃ mātṛmṛṣṭaṃ smarāmi
sāyaṃ rādhā sva-sakhyā nija-ramaṇa-kṛte preṣitāneka-bhojyāṃ
sakhyānīteśa-śeṣāśana-mudita-hṛdaṃ tāṃ ca taṃ ca vrajendum |
susnātaṃ ramya-veśaṃ gṛham anu jananī lālitaṃ prāpta-goṣṭhaṃ
nirvyūḍhosrāli-dohaṃ sva-gṛham anu punar bhuktavantaṃ smarāmi
rādhāṃ sālīgaṇāntāmasitasitaniśāyogyaveśāṃ pradoṣe
dūtyā vṛndopadeśādabhisṛtayamunātīrakalpāgakuñjāṃ |
kṛṣṇaṃ gopaiḥ sabhāyāṃ vihitaguṇikalālokanaṃ snigdhamātrā
yatnādānīya saṃśāyitamatha nibhṛtaṃ prāptakuñjaṃ smarāmi
tāv utkau labdha-saṅghau bahu-paricaraṇair vṛndayārādhyamānau
gānair narma-prahelī-sulapana-naṭanaiḥ rāsa-lāsyādi-raṅgaiḥ |
preṣṭhālībhir lasantau rati-gata-manasau mṛṣṭa-mādhvīka-pānau
krīḍā-cāryau nikuñje vividha-rati-raṇa uddhatya vistāritāntau
tāmbūlair gandha-mālyair vyajana-hima-payaḥ-pāda-saṃvāhanādyaiḥ
premṇā saṃsevyamānau praṇayi-sahacarī-sañcayenāpta-śātau |
vācā kāntairaṇābhir nibhṛta-rati-rasaiḥ kuñja-suptāli-saṅghau
rādhā-kṛṣṇau niśāyāṃ su-kusuma-śayane prāpta-nidrau smarāmi
iti śrī-rūpa-gosvāmi-viracitā smaraṇa-paddhatiḥ |
śrī-rūpo jayati |
iti smaraṇa-maṅgalaṃ samāptam |
iti caturtha-kakṣā
pañcama-kakṣā
atha paramaiśvarya-mādhurya-pīyūṣāmṛta-vāridheḥ svayaṃ bhagavataḥ katamaṃ
tad-dhāma yatrāsau bhagavān viharati | ity apekṣāyām āhākare-
yasya vāsaḥ purāṇādau khyātaḥ sthāna-catuṣṭaye |
vraje madhupure dvāravatyāṃ goloka eva ca ||
tathā hi skānde-
yā yathā bhuvi vartante puryo bhagavataḥ priyāḥ |
tās tathā santi vaikuṇṭhe tat-tal-līlārtham ādṛtāḥ || ity ādi |
tad-vyavasthām āhākāre (LBhāg 1.4.497-8, 502)-
dhāmāsya dvividhaṃ proktaṃ māthuraṃ dvārvatī tathā |
māthuraṃ ca dvidhā prāhur gokulaṃ puram eva ca ||
yat tu goloka-nāma syāt tac ca gokula-vaibhavam |
tad-ātma-vaibhavatvaṃ ca tasya tan-mahimonnateḥ ||
asyārthaḥ-gokula-vaibhavaṃ goikulaiśvaryaṃ prakāśa-rūpam | tasya gokulasya tad-
ātma-vaibhavatvaṃ sa goloka ātmanaḥ svasya vaibhavaṃ yasya | tan-mahimonnates
tasmād golokān mahimonnater hetoḥ | anyathā golokasya gokulāprakaṭa-
prakāśatve sthāna-catuṣṭayatā-siddhiḥ | yady aprakaṭatvena sthānatvāt tadā
madhupurī-dvārakayor aprakaṭa-prakāśābhyāṃ sthāna-ṣaṭtā syāt | tarhi golokasya
kutra sthitir ity āha | para-vyomopari sarvordhva-bhāga eva | śrī-brahma-
saṃhitāyām-
goloka-nāmni nija-dhāmni tale ca tasya
devi maheśa-hari-dhāmasu teṣu teṣu |
te te prabhāva-nicayā vihitāś ca yena
govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi || [BrahmaS 5.43] iti |
śriyaḥ kāntāḥ kāntaḥ parama-puruṣaḥ kalpa-taravo | ity ādi |
sa yatra kṣīrābdhiḥ sravati surabhībhyaś ca su-mahān
nimeṣārdhākhyo vā vrajati na hi yatrāpi samayaḥ |
bhaje śvetadvīpaṃ tam aham iha golokam iti yaṃ
vidantas te santaḥ kṣiti-virala-cārāḥ katipaye || ity ādi |
ataeva śrī-bhāgavate (10.2.7) gaccha devi vrajaṃ bhadre iti, śrī-caitanya-caritāmṛte
(ādi 4.29) mo-viṣaye gopī-gaṇra upapati-bhāve ity ādi prakaṭa-līlānusāreṇa śrī-
goloka-nātha-vākyam |
atra goloke śry-ādayo'nuvāda-rūpāḥ | kāntādayo vidheya-rūpāḥ | param apīti
goloke śvetadvīpa-vaikuṇṭhādayo'py anuvāda-rūpāḥ | vṛndāvana-gokulādayo
vidheya-rūpāḥ | tataḥ kṛṣṇo'yaṃ nārāyaṇasya vilāsī goloka-para-vyomopari vartata
iti dṛṣṭyā janānāṃ jhaṭiti pravṛtti-durghaṭā syāt | ataeva tad-gata parikarāṇām
ayaṃ sarveśvaro'smākaṃ prabhur iti sadā sphūrtiḥ |
kiṃ ca, goloka-gata kaiśora-līlāyā aiśvarya-mayatvāt tal-līlā-valitasya goloka-
nāthasya bālya-paugaṇḍa-dharmābhāvāt kaiśora-gatatvena līlāyā eka-vidhatvam
| tasmiṃś ca sati, ayaṃ parama-puruṣaḥ śaktimān vayam asya śaktayaḥ iti sphūrteḥ
pāṇi-grahaṇābhāvāc ca dānābhisārādayo līlā na santi | tatra nimeṣārdhākhyo vā
vrajati na hi yatrāpi samayaḥ iti |
dina-rātrer abhāvād rātri-vilāsitvābhāvena tal-līlānām abhāvaḥ | gauṇa-samañjasa
rati-matībhis tad-gata-strībhis tad ayogyatvāt | tasmād dvārakāto'pi golokasya
nyūnatvam | tathāpi śrī-dāsa-gosvāminaḥ śrī-stavāvalyāṃ (vraja-vilāse 5)-
vaikuṇṭhād api sodarātmaja-vṛtā dvāravatī sā priyā
yatra śrī-śata-nindi-paṭṭa-mahiṣī-vṛndaiḥ prabhuḥ khelati |
prema-kṣetram asau tato'pi mathurā śreṣṭhā harer janmato
yatra śrī-vraja eva rājatitarāṃ tām eva nityaṃ bhaje ||
evaṃ paraspara-sambandhatvena mathurāto'pi dvārakāyā nyūnatvam | atha śruti-
smṛti-saṃmataṃ sarvotkṛṣṭaṃ tu māthuram | yathā padma-purāṇe-
aho madhupurī dhanyā vaikuṇṭhāc ca garīyasī |
evaṃ sapta-purīṇāṃ tu sarvotkṛṣṭaṃ tu māthuram |
śrūyatāṃ mahimā devi vaikuṇṭha-bhuvanottamaḥ || iti |
ataeva śrī-bṛhad-bhāgavatāmṛte goloka-gata-gopa-kumārasya tad-gata-parikarāṇāṃ
sañjāyamānādara-gaurava-darśanena sva-mano na tṛpyet | tad yathā (2.4.110-113)-
tam eva sarvajña-śiromaṇiṃ prabhuṃ
vaikuṇṭha-nāthaṃ kila nanda-nandanam |
lakṣmyādi-kāntaṃ kalayāmi rādhikā-
mukhāś ca dāsādi-gaṇān vrajārbhakān ||
tathāpy asyāṃ vraja-kṣmāyāṃ prabhuṃ sa-parivārakam |
viharantaṃ tathā nekṣe bhidyate tena manmathaḥ ||
kadāpi tatropavaneṣu līlayā
tathā lasantaṃ niciteṣu go-gaṇaiḥ |
paśyāmy amūṃ karhy api sthitaṃ
nijāsane sva-prabhuvac ca sarvathā ||
tathāpi tasmin parameśa-buddher
vaikuṇṭha-nāthe kila nanda-nandane |
sañjāyamānādara-gauraveṇa
tat-prema-hānyā sva-mano na tṛpyet ||[*ENDNOTE #10]
śrī-stava-mālāyāṃ ca (nandāpaharaṇaṃ 19)-
loko ramyaḥ ko'pi vṛndāṭavīto
nāsti kvāpīty añjasā bandhu-vargam |
yo vaikuṇṭhaṃ suṣṭhu sandarśya bhūyo
ninye goṣṭhaṃ pātu sa tvāṃ mukundaḥ ||
yathā śrī-daśame (10.28.10)-
nandas tv atīndriyaṃ dṛṣṭvā lokapālamahodayam |
kṛṣṇe ca sannatiṃ teṣāṃ jñātibhyo vismito'bravīt ||
atha ṭīkā-vismitaḥ parama-mādhuryāviṣṭatvenaiśvaryānusandhānābhāvāt | ataḥ
parama-kāruṇikaḥ śrī-kṛṣṇaḥ sva-bandhu-vargaṃ nandādikaṃ golokaṃ sandarśya
punar gokulaṃ nītavān | golokaṃ bhū-vṛndāvanādikaṃ śrī-daśame nandādīnāṃ
vaikuṇṭha-darśanānantaraṃ vrajāgamanaṃ vyaktam evāsti | ataeva svayaṃ-prakāśa-
bhū-vṛndāvanasya sadā prakaṭāprakaṭatve virājamānatve sasmād gokulākhyād
vṛndāvanād golokaya pṛthaktvaṃ nyūnatvaṃ ca spaṣṭam madhuraiśvaryayor
abhāvāt | madhuraiśvaryaṃ ca-ye daityā duḥśakā hantuṃ ity ādeḥ | kvacid aiśvarya-
sāmyena dhāmnor goloka-goṣṭhayor aikyaṃ darśitam indrādyair mādhuryāṇām
akovidaiḥ | aikyaṃ tu golokasya gokula-vaibhava-prakāśa-rūpatvāt | prakāśas tu na
bhedeṣu gaṇyate sa hi no pṛthak (LBhāg 1.1.20), tatra ca karoti yāḥ prakāśeṣu
koṭiśo'prakaṭeṣv api (LBhāg 1.5.451) |
yadyapi svayaṃ-prakāśa-prakāśyānāṃ madhye bhedo gaṇyate tathāpi caitanya-
caritāmṛte (madhya 8.83) taṭastha ha-iyā vicārile āche taratama | tatra ca mahā-
rāsa-prasaṅge tāra madhye eka mūrti rahe rādhā-pāśa iti pūrve vicārito'sti | yad vā
viśeṣato śrī-caritāmṛte madhya-līlāyāṃ viṃśati-paricchede śrī-sanātana-gosvāmi-
śikṣā-prasaṅge vivṛtam asti | athavā acintya-śakti-prabhāveṇa samādheyaḥ |
kiṃ ca-
yathā caturbhujatve'pi na tyajet kṛṣṇa-rūpatvam |
ataḥ prakāśa eva syāt tasyāsau dvibhujasya ca || (LBhāg 1.1.23)
ity-ādi-nyāyāt brahma-mohanādi-kartṛtvābhāvāt mathurā-dvārakā-gata-śrī-kṛṣṇa-
prakāśe śrī-gokula-gata-pūrṇatama-rūpa-mādhuryābhāve'pi prakāśatvam, tathā
goloke'pi śrī-vṛndāvana-gata-madhuraiśvarya-mādhuryayor abhāve'pi prakāśatvam
| aprapañca-prapañca-gocaratvam aprākṛta-prākṛta iva śrī-gokula-
bhūrūpo'nuvādatayā cintāmaṇy-ādi-rūpo vidheyatayā, sa tu māthura-bhū-rūpaḥ
paricchinno'py athādbhutaḥ ity ādeḥ |
māthuro śrī-gokulaḥ-
māthuraṃ ca dvidhā prāhur gokulaṃ puram eva ca (LBhāg 1.5.497) ity ādeḥ |
atevāsya pādme ca śrūyate nitya-rūpatā |
nityaṃ me mathurāṃ viddhi vanaṃ vṛndāvanaṃ tathā iti |
atraivājāṇḍamālāpi paryāptim upagacchati |
vṛndāvana-pratīke'pi yānubhūtaiva vedhasā ||
ity ato rāsa-līlāyāṃ puline tatra yāmune |
pramadā-śata-koṭyo'pi mamūr yat tat kim adbhutam ||
svaiḥ svair līlā-parikarair janair dṛśyāni nāparaiḥ |
tat-tal-līlādy-avasare prādurbhāvocitāni hi ||
āścaryam ekadaikatra vartamānāny api dhruvam |
parasparam asaṃpṛkta-svarūpāṇy eva sarvathā ||
kṛṣṇa-bālyādi-līlābhir bhūṣitāni samantataḥ |
śaila-goṣṭha-vanādīnāṃ santi rūpāṇy anekaśaḥ ||
līlāḍhyo'pi pradeśo'sya kadācit kila kaiścana |
śūnya evekṣate dṛṣṭi-yogyair apy aparair api ||
ataḥ prabhoḥ priyāṇāṃ ca dhāmnaś ca samayasya ca |
avicintya-prabhāvatvād atra kiṃ ca na durghaṭam ||
(LBhāg 1.5.506-7, 509-515)
caturdhā mādhurī tasya vraja eva virājate |
aiśvarya-krīḍayor veṇos tathā śrī-vigrahasya ca || (LBhāg 1.5.526)
tasmāt yā yathā bhuvi vartante ityādi-diśā dvārakā mathurā-gokula-nāmāni
svatanvāṇy eva bhagavato dhāmāni | gokula-tad-vaibhava-prakāśatvena prasiddho
goloka iti nāma para-vyomoparīti śāstra-prasiddhaṃ, yathā hari-vaṃśe śakra-
vacanam-
svargād ūrdhvaṃ brahma-loko brahmarṣi-gaṇa-sevitaḥ |
tatra soma-gatiś caiva jyotiṣāṃ ca mahātmanām ||
tasyopari gavāṃ lokaḥ sādhyās taṃ pālayanti hi |
sa hi sarva-gataḥ kṛṣṇa mahākāśa-gato mahān ||
upary upari tatrāpi gatis tava tapomayī |
yāṃ na vidmo vayaṃ sarve pṛcchanto'pi pitāmaham |
gatiḥ śama-damāḍhyānāṃ svargaḥ sukṛta-karmaṇām ||
brāhmye tapasi yuktānāṃ brahma-lokaḥ parā gatiḥ |
gavām eva tu yo loko durāroho hi sā gatiḥ ||
sa tu lokas tvayā kṛṣṇa sīdamānaḥ kṛtātmanā |
dhṛto dhṛtimatā vīra nighnatopadravān gavām || [HV 2.19.29-35] iti |
indras tu brahma-mohanādau gokula-paramaiśvaryaṃ jñātvāpi parama-mādhurya-
darśanena brahmaṇa iva punar mohitaḥ san tasyaivāścarya-prakāśaṃ golokaṃ
varṇayitvā tasyāpi gokulena sahābhedavan nirdeśenāha-- sa tu lokas tvayā kṛṣṇa iti
| ataḥ śrī-kṛṣṇa-vākyaṃ śrī-bhāgavate (10.25.18)-
tasmān mac-charaṇaṃ goṣṭhaṃ man-nāthaṃ mat-parigraham |
gopāye svātma-yogena so'yaṃ me vrata āhitaḥ || iti |
tasmād yuktam eva-yasya vāsaḥ purāṇādau khyātaḥ sthāna-catuṣṭaye iti | kiṃ ca-
mac-charaṇaṃ man-nāthaṃ mat-parigraham iti viśeṣaṇād atra brahmādīnām apy
adhikāro nāsti, kā kathānyeṣām ? dṛśyate cānyatra daśa-yojanātmake śrī-
puruṣottama-kṣetre śaṅkākāre krośa-pañcake tad-deśādhipateḥ
svatantreṇādhikāro nāsti | kiṃ bahunā, ataḥ svayaṃ-prakāśa-bhū-vṛndāvanasya
parama-prāpyatvaṃ parama-rahasyatvaṃ parama-ramaṇīyatvaṃ ca tathā śrī-
bhāgavate (10.21.10)-
vṛndāvane sakhi bhuvo vitanoti kīrtiṃ
yad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmi |
punas tatraiva brahma-stave (10.14.34)-
tad bhūri-bhāgyam iha janma kim apy aṭavyāṃ
yad gokule'pi katamāṅghri-rajo'bhiṣekam |
yaj jīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukundas
tv adyāpi yat-pada-rajaḥ śruti-mṛgyam eva ||
punas tatraiva śrīmad-uddhavoktau (10.47.61)-
āsām aho caraṇa-reṇu-juṣām ahaṃ syāṃ
vṛndāvane kim api gulma-latauṣadhīnām | iti |
ādi-purāṇe-
trailokye pṛthivī dhanyā yatra vṛndāvanaṃ purī |
tatrāpi gopikā pārtha yatra rādhābhidhā mama ||
tathā hi-
vraja na gopikā bhinnā mattaḥ paśyanti kevalam |
gopā gāvaś ca tatratyā mamaivānanda-vigrahāḥ ||
ye vrajasthān aho bhinnān mat paśyanti tu kecana |
na teṣāṃ mūḍha-buddhīnāṃ gatir naiva paratra ca ||
brahma-saṃhitāyām (5.56)-
drumā bhūmiś cintāmaṇi-gaṇa-mayi toyam amṛtam |
kathā gānaṃ nāṭyaṃ gamanam api vaṃśī priya-sakhi
cid-ānandaṃ jyotiḥ param api tad āsvādyam api ca ||
śrī-gopāla-tāpanyāṃ ca (2.36)-tāsāṃ madhye sākṣād brahma gopāla-purī iti |
bṛhad-gautamīye-
idaṃ vṛndāvanaṃ ramyaṃ mama dhāmaiva kevalam |
atra ye paśavaḥ pakṣi-vṛkṣā kīṭā narāmarāḥ |
ye vasanti mamādhiṣṇye mṛtā yānti mamālayam ||
atra yā gopa-kanyāś ca nivasanti mamālaye |
yoginyas tā mayā nityaṃ mama sevā-parāyaṇāḥ ||
pañca-yojanam evāsti vanaṃ me deha-rūpakam |
kālindīyaṃ suṣumnākhyā paramāmṛta-vāhinī ||
atra devāś ca bhūtāni vartante sūkṣma-rūpataḥ |
sarva-deva-mayaś cāhaṃ na tyajāmi vanaṃ kvacit ||
āvirbhāvas tirobhāvo bhaven me 'tra yuge yuge |
tejo-mayam idaṃ ramyam adṛśyaṃ carma-cakṣuṣā ||
vṛndāvanaṃ dvādaśamaṃ vṛndayā parirakṣitam |
hariṇādhiṣṭhitaṃ tac ca brahma-rudrādi-sevitam ||
skānde-
tato vṛndāvanaṃ puṇyaṃ vṛndā-devī-samāśritam |
hariṇādhiṣṭhitaṃ tac ca brahma-rudrādi-sevitam ||
yathā lakṣmīḥ priyatamā yathā bhakti-parā narāḥ |
govindasya priayatamaṃ tathā vṛndāvanaṃ bhuvi ||
tatra śrī-vṛndāvane śrī-govinda-sthalākhyaṃ | yathā śrī-govinda-līlāmṛte (21.28)-
śrī-govinda-sthalākhyaṃ taṭam idam amalaṃ kṛṣṇa-saṃyoga-pīṭhaṃ
vṛndāraṇyottamāṅgaṃ krama-natam abhitaḥ kūrma-pīṭha-sthalābham |
kuñja-śreṇī-dalāḍhyaṃ maṇimaya-gṛha-sat-karṇikaṃ svarṇa-rambhā-
śreṇī-kiñjalkam eṣā daśa-śata-dala-rājīva-tulyaṃ dadarśa ||
ataeva smaraṇa-maṅgale kuñjāt ity atra kuñjād iti kuñja-prādhānyāt śrī-govinda-
sthala-gataḥ kuñjo jñeya iti |
skānde mathurā-khaṇḍe (Mathurā-māhātmye 399-401)-
tasmin vṛndāvane puṇyaṃ govindasya niketanam
tat-sevaka-samākīrṇaṃ tatraiva sthīyate mayā |
bhuvi govinda-vaikuṇṭhaṃ tasmin vṛndāvane nṛpa |
yatra vṛndādayo bhṛtyāḥ santi govinda-lālasāḥ ||
vṛndāvane mahā-sadma yair dṛṣṭaṃ puruṣottamaiḥ |
govindasya mahī-pāla te kṛtārthā mahītale ||
tatra yoga-pīṭhe śrī-govinda-devasya dhyānaṃ, yathā krama-dīpikāyām (3.1-36)-
atha prakaṭa-saurabhodgalita-mādhvīkotphullasat-
prasūna-nava-pallava-prakara-namra-śākhair drumaiḥ |
praphulla-nava-mañjarī-lalita-vallarī-veṣṭitaiḥ
smarec chiśiritaṃ śivaṃ sita-matis tu vṛndāvanam ||1
vikāśi-sumano-ramāsvādana-mañjulaiḥ sañcarac-
chilimukhodgatair mukharitāntaraṃ jhaṅkṛtaiḥ |
kapota-śuka-śārikāpara-bhṛtādibhiḥ patribhir
virāṇitam itas tato bhujaga-śatru-nṛtyākulam ||2
kalinda-duhituś calal-lahari-vipruṣāṃ vāhibhir
vinidra-sarasī-ruhodara-rajaś cayoddhūsaraiḥ |
pradīpita-manobhava-vraja-vilāsinī-vāsasāṃ
vilolana-parair niṣevitam anārataṃ mārutaiḥ ||3
pravāla-nava-pallavaṃ marakata-cchadaṃ vajra-mau-
ktika-prakara-korakaṃ kamala-rāga-nānā-phalam |
sthaviṣṭham akhila-rtubhiḥ satata-sevitaṃ kāmadaṃ
tad-antaram api kalpakāṅghripam udañcitaṃ cintayet ||4
suhema-śikharāvaler udita-bhānuvad-bhāsvarām
adho'sya kanaka-sthalīm amṛta-śīkarāsāriṇaḥ |
pradīpta-maṇi-kuṭṭimāṃ kusuma-reṇu-puñjojjvalāṃ
smaret punar atandrito vigata-ṣaṭtanaṅgāṃ budhaḥ ||5
tad-ratna-kuṭṭima-niviṣṭa-mahiṣṭha-yoga-
pīṭhe'ṣṭa-patram aruṇaṃ kamalaṃ vicintya |
udyad-virocana-sarocir amuṣya madhye
sañcintayet sukha-niviṣṭham atho mukundam ||6
sūtrāma-ratna-dalitāñjana-megha-puñja-
pratyagra-nīla-jalajanma-samāna-bhāsam |
susnigdha-nīla-ghana-kuñcita-keśa-jālaṃ
rājan-manojña-śiti-kaṇṭha-śikhaṇḍa-cūḍam ||7
āpūrṇa-śārada-gatāṅkuśa-śāṅka-bimba-
kāntānanaṃ kamala-patra-viśāla-netram |
ratna-sphuran-makara-kuṇḍala-raśmi-dīpta-
gaṇḍa-sthalī-mukuram unnata-cāru-nāsam ||8
sidnūra-sundaratarādharam indu-kunda-
mandāra-manda-hasita-dyuti-dīpitāṅgam |
vanya-pravāla-kusuma-pracayāvak pta-
graiveyakojjvala-manohara-kambu-kaṇṭham ||9
matta-bhramara-juṣṭa-vilambamāna-
santāna-kapra-sava-dāma-pariṣkṛtāṃsam |
hārāvalī-bhagaṇa-rājita-pīvaroro-
vyoma-sthalī-lasita-kaustubha-bhānumantam ||10
śrīvatsa-lakṣaṇa-sulakṣitam unnatāṃsam
ājānu-pīna-parivṛtta-sujāta-bāhum |
ābandhurodaram udāra-gambhīra-nābhiṃ
bhṛṅgāṅganā-nikara-mañjula-roma-rājim ||11
nānā-maṇi-praghaṭitāṅgada-kaṅkaṇormi-
graiveya-sāra-sana-nūpura-tunda-bandham |
dvyāṅga-rāga-paripañjaritāṅga-yaṣṭim
āpīta-vastra-parivīta-nitamba-bimbam ||12
cārūru-jānum anuvṛtta-manojña-jaṅgha-
kāntonnata-prapada-nindita-kūrma-kāntim |
māṇikya-darpaṇa-lasan-nakharāji-rājad-
ratnāṅguli-cchadan-sundara-pāda-padmam ||13
matsyāṅkuśāradara-ketu-yavābja-vajra-
saṃlakṣitāruṇa-karāṅghri-talābhirāmam |
lāvaṇya-sāra-samudāya-vinirmitāṅga-
saundarya-nirjita-manobhava-deha-kāntim ||14
āsyāravinda-paripūrita-veṇu-randhra-
lolat-karāṅguli-samīrita-divya-rāgaiḥ |
śaśvad-dravī-jṛta-vikṛṣṭa-samasta-jantu-
santāna-santatim ananta-sukhāmbu-rāśim
atha sulalita-gopa-sundarīṇāṃ
pṛthu-nivivīṣa-nitamba-mantharāṇām |
guru-kuca-bhara-bhaṅgurāvalagna-
trivali-vijṛmbhita-roma-rāji-bhājām
tad-atimadhura-cāru-veṇu-vādyā-
mṛta-rasa-pallavitāṅgajāṅghri-pānām |
mukula-visara-ramya-rūḍha-romod-
gama-samalaṅkṛta-gātra-vallarīṇām
tad-atirucira-manda-hāsa-candrā-
tapa-parijṛmbhita-rāga-vāriṇāśeḥ |
taralatara-taraṅga-bhaṅga-vipruṭ-
prakara-sama-śrama-bindu-santatānām
tad-atilalita-manda-cilli-cāpa
cyuta-niśitekṣaṇa-māra-vāṇa-vṛṣṭyā |
dalita-sakala-marma-vihvalāṅga-
pravisṛta-duḥsaha-vepathu-vyathānām
tad-atirucira-karma-rūpa-śobhā-
mṛta-rasa-pāna-vidhāna-lālasābhyām |
praṇaya-salila-pūra-vāhinīnām
alasa-vilola-vilocanāmbujābhyām
viśraṃsat-kavarī-kalāpa-vigalat-phulla-prasūna-śravan-
mādhvī-lampaṭa-cañcarīka-ghaṭayā saṃsevitānāṃ muhuḥ |
māronmāda-mada-skhalan-mṛdu-girām ālola-kāñcy-uchvasan-
nīvī-viślathamāna-cīna-sicayāntāvirnitamba-tviṣām
skhalita-lalita-pādāmbhoja-mandābhighāta-
kvaṇita-maṇi-tulākoṭyākulāśā-mukhānām |
calad-adhara-dalānāṃ kuḍmalat-pakṣmalākṣi-
dvaya-sarasi-ruhaṇām ullasat-kuṇḍalānām
drāghiṣṭha-śvasana-samīraṇābhi-tāpa-
pramlānī-bhavad-aruṇoṣṭha-pallavānām |
nānopāyana-vilasat-karāmbujānām
ālībhiḥ satata-niṣevitaṃ samantāt
tāsām āyata-lola-nīla-nayana-vyākośa-nīlāmbuja-
sragbhiḥ samparipūjitākhila-tanuṃ nānā-vilāsāspadam |
tan-mugdhānana-paṅkaja-pravigalan-mādhvī-rasāsvādanīṃ
bibhrāṇaṃ praṇayonmadākṣi-madhukṛn-mālāṃ manohāriṇīm
gopī-gopa-paśūnāṃ bahiḥ
smared agrato'sya gīrvāṇa-ghaṭāṃ |
vittārthinīṃ viriñci-trinayana-
śatamanyu-pūrvikāṃ stotra-parām
tad-dakṣiṇato muni-nikaraṃ
dṛḍha-dharma-vāñcham āmnāya-param |
yogīndrān atha pṛṣṭhe mumukṣa-
māṇān samādhinā sanakādyān
savye sakāntān atha yakṣa-siddha-
gandharva-vidyādhara-cāraṇāṃś ca |
sakinnarān apsarasaś ca mukhyāḥ
kāmārthino nartana-gīta-vādyaiḥ
śaṅkhendu-kunda-dhavalaṃ sakalāgamajñaṃ
saudāmanī-tati-piśaṅga-jaṭā-kalāpam |
tat-pāda-paṅkaja-gatām acalāñca bhaktiṃ
vāñchantam ujjhitatarānya-samasta-saṅgam
nānā-vidha-śruti-gaṇānvita-sapta-rāga-
grāma-trayī-gata-manohara-mūrchanābhiḥ |
saṃprīṇayantam uditābhir amuṃ mahatyā
sañcintayen nabhasi dhātṛ-sutaṃ munīndram
iha padma-purāṇīyaś cādhyāyo (5.69.4-118) likhyate kramāt-
pārvaty uvāca -
ananta-koṭi-brahmāṇḍa-tad-bāhyābhyantara-sthiteḥ |
viṣṇoḥ sthānaṃ paraṃ teṣāṃ pradhānaṃ varam uttamam
yat paraṃ nāsti kṛṣṇasya priyaṃ sthānaṃ manoramam |
tat sarvaṃ śrotum icchāmi kathayasva mahā-prabho
īśvara uvāca -
guhyād guhyataraṃ guhyaṃ paramānanda-kārakam |
atyadbhutaṃ rahaḥ sthānam ānandaṃ paramaṃ param
durlabhānāṃ ca paramaṃ durlabhaṃ mohanaṃ param |
sarva-śakti-mayaṃ devi sarva-sthāneṣu gopitam
sātvatāṃ sthāna-mūrddhanyaṃ viṣṇor atyanta-durlabham |
nityaṃ vṛndāvanaṃ nāma brahmāṇḍopari-saṃsthitam
pūrṇa-brahma sukhaiśvaryaṃ nityam ānandam avyayam |
vaikuṇṭhādi tadaṃśāṃśaṃ svayaṃ vṛndāvanaṃ bhuvi
golokaiśvaryaṃ yat kiñcid gokule tat-pratiṣṭhitam |
vaikuṇṭha-vaibhavaṃ yad vai dvārikāyāṃ pratiṣṭhitam
yad brahma paramaiśvaryaṃ nityaṃ vṛndāvanāśrayam |
kṛṣṇa-dhāma paraṃ teṣāṃ vana--madhye viśeṣataḥ
tasmāt trailokya-madhye tu pṛthvī dhanyeti viśrutā |
yasmān māthurakaṃ nāma viṣṇor ekānta-vallabham
sva-sthānam adhikaṃ nāma-dheyaṃ māthura-maṇḍalam |
nigūḍhaṃ vividhaṃ sthānaṃ pury-abhyantara-saṃsthitam
sahasra-patra-kamalākāraṃ māthura-maṇḍalam |
viṣṇu-cakra-paribhrāmād dhāma vaiṣṇavam adbhutam
karṇikā-parṇa-vistāraṃ rahasya-drumam īritam |
pradhānaṃ dvādaśāraṇyaṃ māhātmyaṃ kathitaṃ kramāt
bhadra-śrī-loha-bhāṇḍīra-mahā-tāla-khadīrakāḥ |
bakulaṃ kumudaṃ kāmyaṃ madhu vṛndā vanaṃ tathā
dvādaśaitāvatī saṃkhyā kālindyāḥ sapta-paścime |
pūrve pañca-vanaṃ proktaṃ tatrāsti guhyam uttamam
mahāraṇyaṃ gokulākhyaṃ madhu vṛndā-vanaṃ tathā |
anyac copavanaṃ proktaṃ kṛṣṇa-krīḍā-rasa-sthalam
kadamba-khaṇḍanaṃ nanda-vanaṃ nandīśvaraṃ tathā |
nanda-nandana-khaṇḍaṃ ca palāśāśoka-ketakī
sugandha-mānasaṃ kailam amṛtaṃ bhojana-sthalam |
sukha-prasādhanaṃ vatsa-haraṇaṃ śeṣa-śāyikam
śyāma-pūrvo dadhi-grāmaś cakra-bhānu-puraṃ tathā |
saṃketaṃ dvipadaṃ caiva bāla-krīḍana-dhūsaram
kāma-drumaṃ sulalitam utsukaṃ cāpi kānanam |
nānā-vidha-rasa-krīḍā nānā-līlā-rasa-sthalam
nāga-vistāra-viṣṭambhaṃ rahasya-drumam īritam |
sahasra-patra-kamalaṃ gokulākhyaṃ mahat-padam
karṇikā tan mahad dhāma govinda-sthānam uttamam |
tatropari svarṇa-pīṭhe maṇi-maṇḍapa-maṇḍitam
karṇikāyāṃ kramād dikṣu vidikṣu dalam īritam |
yad dalaṃ dakṣiṇe proktaṃ paraṃ guhyottamottamam
tasmin dale mahā-pīṭhaṃ nigamāgama-durgamam |
yogīndrair api duṣprāpaṃ sarvātmā yac ca gokulam
dvitīyaṃ dalam āgneyyāṃ tad rahasya-dalaṃ tathā |
saṃketaṃ dvipadaṃ caiva kuṭī dvau tat-kule sthitau
pūrvaṃ dalaṃ tṛtīyaṃ ca pradhāna-sthānam uttamam |
gaṅgādi-sarva-tīrthānāṃ sparśāc chata-guṇaṃ smṛtam
caturthaṃ dalam aiśānyāṃ siddha-pīṭhe'pi tat- padam |
vyāyāmanūtanāgopī tatra kṛṣṇaṃ patiṃ labhet
vastrālaṅkāraharaṇaṃ taddalesamudāhṛtam |
uttarepañcamaṃ proktaṃ dalaṃ sarvadalottamam
dvādaśādityamatraivadalaṃ cakarṇikāsamam |
vāyavyāṃ tu dalaṃ ṣaṣṭhaṃ tatra kālī-hradaḥ smṛtaḥ
dalottamottamaṃ caiva pradhānaṃ sthānam ucyate |
sarvottama-dalaṃ caiva paścime saptamaṃ smṛtam
yajña-patnī-gaṇānāṃ ca tad-īpsita-vara-pradam |
atrāsuro'pi nirvāṇaṃ prāpa tridaśa-durlabham
brahma-mohanam atraiva dalaṃ brahma-hradāvaham |
nairṛtyāṃ tu dalaṃ proktam aṣṭamaṃ vyoma-ghātanam
śaṅkhacūḍa-vadhas tatra nānā-keli-rasa-sthalam |
śrutam aṣṭa-dalaṃ proktaṃ vṛndāraṇyāntara-sthitam
śrīmad-vṛndāvanaṃ ramyaṃ yamunāyāḥ pradakṣiṇam |
śiva-liṅgam adhiṣṭhānaṃ dṛṣṭaṃ gopīśvarābhidham
tad-bāhye ṣoḍaśa-dalaṃ śriyā pūrṇaṃ tam īśvaram |
sarvāsu dikṣu yat proktaṃ prādakṣiṇyād yathā kramam
mahat-padaṃ mahad-dhāma sva-dhāmādhāva-saṃjñakam |
prathamaika-dalaṃ śreṣṭhaṃ māhātmyaṃ karṇikā-samam
tatra govardhana-girau ramye nitya-rasāśraye |
karṇikāyāṃ mahā-līlā tal-līlā-rasa-gahvarau
yatra kṛṣṇo nitya-vṛndā-kānanasya patir bhavet |
kṛṣṇo govindatāṃ prāptaḥ kim anyair bahu-bhāṣitaiḥ
dalaṃ tṛtīyam ākhyātaṃ sarva-śreṣṭhottamottamam |
caturthaṃ dalam ākhyātaṃ mahādbhuta-rasa-sthalam
nandīśvara-vanaṃ ramyaṃ tatra nandālayaḥ smṛtaḥ |
karṇikā-dala-māhātmyaṃ pañcamaṃ dalam ucyate
adhiṣṭhātā'tra gopālo dhenu-pālana-tat-paraḥ |
ṣaṣṭhaṃ dalaṃ yad ākhyātaṃ tatra nanda-vanaṃ smṛtam
saptamaṃ bakulāraṇyaṃ dalaṃ ramyaṃ prakīrtitam |
tatrāṣṭamaṃ tāla-vanaṃ tatra dhenu-vadhaḥ smṛtaḥ
navamaṃ kumudāraṇyaṃ dalaṃ ramyaṃ prakīrtitam |
kāmāraṇyaṃ ca daśamaṃ padhānaṃ sarva-kāraṇam
brahma-prasādhanaṃ tatra viṣṇu-cchadma-pradarśanam |
kṛṣṇa-krīḍā-rasa-sthānaṃ pradhānaṃ dalam ucyate
dalam ekādaśaṃ proktaṃ bhaktānugraha-kāraṇam |
nirmāṇaṃ setu-bandhasya nānā-vana-maya-sthalam
bhāṇḍīraṃ dvādaśa-dalaṃ vanaṃ ramyaṃ manoharam |
kṛṣṇaḥ krīḍā-ratas tatra śrī-dāmādibhir āvṛtaḥ
trayodaśaṃ dalaṃ śreṣṭhaṃ tatra bhadra-varaṃ smṛtam |
caturdaśa-dalaṃ proktaṃ sarva-siddhi-prada-sthalam
śrī-vanaṃ tatra ruciraṃ sarvaiśvaryasya kāraṇam |
kṛṣṇa-krīḍā-dala-mayaṃ śrī-kānti-kīrti-vardhanam
dalaṃ pañcadaśaṃ śreṣṭhaṃ tatra loha-vanaṃ smṛtam |
kathitaṃ ṣoḍaśa-dalaṃ māhātmyaṃ karṇikā-samam
mahā-vanaṃ tatra gītaṃ tatrāsti guhyam uttamam |
bāla-krīḍā-ratas tatra vatsa-pālaiḥ samāvṛtaḥ
pūtanādi-vadhas tatra yamalārjuna-bhañjanam |
adhiṣṭhātā tatra bāla-gopālaḥ pañcamābdikaḥ
nāmnā dāmodaraḥ proktaḥ premānanda-rasārṇavaḥ |
dalaṃ prasiddham ākhyātaṃ sarva-śreṣṭha-dalottamam
kṛṣṇa-krīḍā ca kiñjalkī vihāra-dalam ucyate |
siddha-pradhāna-kiñjalka-dalaṃ ca samudāhṛtam
pārvaty uvāca -
vṛndāraṇyasya māhātmyaṃ rahasyaṃ vā kim adbhutam |
tad ahaṃ śrotum icchāmi kathayasva mahā-prabho
īśvara uvāca -
kathitaṃ te priyatame guhyād guhyottamottamam |
rahasyānāṃ rahasyaṃ yad durlabhānāṃ ca durlabham
trailokya-gopitaṃ devi deveśvara-supūjitam |
brahmādi-vāñchitaṃ sthānaṃ sura-siddhādi-sevitam
yogīndrā hi sadā bhaktyā tasya dhyānaika-tat-parāḥ |
apsarobhiś ca gandharvair nṛtya-gīta-nirantaram
śrīmad-vṛndāvanaṃ ramyaṃ pūrṇānanda-rasāśrayam |
bhūri-cintāmaṇis toyam amṛtaṃ rasa-pūritam
vṛkṣaṃ guru-drumaṃ tatra surabhī-vṛnda-sevitam |
strīṃ lakṣmīṃ puruṣaṃ viṣṇuṃ tad-daśāṃśa-samudbhavam
tatra kaiśora-vayasaṃ nityam ānanda-vigraham |
gati-nāṭyaṃ kalālāpa-smita-vaktraṃ nirantaram
śuddha-sattvaiḥ prema-pūrṇair vaiṣṇavais tad-vanāśritam |
pūrṇa-brahma sukhe magnaṃ sphurat-tan-mūrti-tan-mayam
matta-kokila-bhṛṅgādyaiḥ kūjat-kala-manoharam |
kapola-śuka-saṅgītam unmattāli-sahasrakam
bhujaṅga-śatru-nṛtyāḍhyaṃ sakalāmoda-vibhramam |
nānā-varṇaiś ca kusumais tad-reṇu-paripūritam
pūrṇendu-nityābhyudayaṃ sūryamaṃdāṃśusevitam |
aduḥkhaṃ duḥkha-vicchedaṃ jarā-maraṇa-varjitam
akrodhaṃ gata-mātsaryam abhinnam anahaṅkṛtam |
pūrṇānandāmṛta-rasam pūrṇa-prema-sukhārṇavam
guṇātītaṃ mahad-dhāma pūrṇa-prema-svarūpakam |
vṛkṣādi-pulakair yatra premānandāśru-varṣitam
kiṃ punaś cetanā-yuktair viṣṇu-bhaktaiḥ kim ucyate |
govindāṅghri-rajaḥ sparśān nityaṃ vṛndāvanaṃ bhuvi
sahasra-dala-padmasya vṛndāraṇyaṃ varāṭakam |
yasya sparśana-mātreṇa pṛthvī dhanyā jagat-traye
guhyād guhyataraṃ ramyaṃ madhye vṛndāvanaṃ bhuvi |
akṣaraṃ paramānandaṃ govinda-sthānam avyayam
govinda-dehato'bhinnaṃ pūrṇa-brahma sukhāśrayam |
muktis tatra rajaḥ sparśāt tan-māhātmyaṃ kim ucyate
tasmāt sarvātmanā devi hṛdi-sthaṃ tad vanaṃ kuru |
vṛndāvana-vihāreṣu kṛṣṇaṃ kaiśora-vigraham
kālindī cākarod yasya karṇikāyāṃ pradakṣiṇām |
līlā-nirvāṇa-gambhīraṃ jalaṃ saurabha-mohanam
ānandāmṛta-tan-miśra-makaranda-ghanālayam |
padmotpalādyaiḥ kusumair nānā-varṇa-samujjavalam
cakravākādi-vihagair mañju-nānā-kala-svanaiḥ |
śobhamānaṃ jalaṃ ramyantaraṃ gāti-manoramam
tasyobhaya-taṭī-ramyā śuddha-kāñcana-nirmitā |
gaṅgā-koṭi-guṇā proktā yatra sparśa-varāṭakaḥ
karṇikāyāṃ koṭi-guṇo yatra krīḍā-rato hariḥ |
kālindī-karṇikā kṛṣṇam abhinnam eka-vigraham
pārvaty uvāca
govindasya kim āścaryaṃ saundaryākṛta-vigraha |
tad ahaṃ śrotum icchāmi kathayasva dayā-nidhe
īśvara uvāca
madhye vṛndāvane ramye-mañju-mañjīra-śobhite |
yojanāśrita-sad-vṛkṣa-śākhā-pallava-maṇḍite
tan-madhye mañju-bhavane yoga-pīṭhaṃ samujjavalam |
tad-aṣṭa-koṇa-nirmāṇaṃ nānā-dīpti-manoharam
tasyopari ca māṇikya-ratna-siṃhāsanaṃ śubham |
tasmin naṣṭa-dalaṃ padmaṃ karṇikāyāṃ sukhāśrayam
govindasya paraṃ sthānaṃ kim asya mahimocyate |
śrīmad-govinda-mantra-stha-ballavī-vṛnda-sevitam
divya-vraja-vayo-rūpaṃ kṛṣṇaṃ vṛndāvaneśvaram |
vrajendraṃ santataiśvaryaṃ vraja-bālaika-vallabham
yauvanodbhinna-kaiśoraṃ vayasādbhuta-vigraham |
anādim ādiṃ sarveṣāṃ nanda-gopa-priyātmajam
śruti-mṛgyam ajaṃ nityaṃ gopī-jana-manoharam |
paraṃ dhāma paraṃ rūpaṃ dvibhujaṃ gokuleśvaram
ballavī-nandanaṃ dhyāyen nirguṇasyaika-kāraṇam |
suśrīmantaṃ navaṃ svacchaṃ śyāma-dhāma manoharam
navīna-nīrada-śreṇī-susnigdhaṃ mañju-kuṇḍalam |
phullendīvara-sat-kānti-sukha-sparśaṃ sukhāvaham
dalitāṃ jana-puñjābha-cikkaṇaṃ śyāma-mohanam |
susnigdha-nīla-kuṭilāśeṣa-saurabha-kuntalam
tad-ūrdhvaṃ dakṣiṇe kāle śyāma-cūḍā-manoharam |
nānā-varṇojjvalaṃ rājac-chikhaṇḍi-dala-maṇḍitam
mandāra-mañju-go-pucchā-cūḍaṃ cāru-vibhūṣaṇam |
kvacid bṛhad-dala-śreṇī-mukuṭenābhimaṇḍitam
aneka-maṇi-māṇikya-kirīṭa-bhūṣaṇaṃ kvacit |
lolālaka-vṛtaṃ rājat-koṭi-candra-samānanam
kastūrī-tilakaṃ bhrājan-mañju-go-rocanānvitam |
nīlendīvara-susnigdha-sudīrgha-dala-locanam
ānṛtyad-bhrū-latāśleṣa-smitaṃ sāci-nirīkṣaṇam |
sucārūnnata-saundarya-nāsāgrāti-manoharam
nāsāgra-gaja-muktāṃśu-mugdhīkṛta-jagat-trayam |
sindūrāruṇa-susnigdhādharauṣṭha-sumanoharam
nānā-varṇollasat-svarṇa-makarākṛti-kuṇḍalam |
tad-raśmi-puñja-sad-gaṇḍa-mukurābha-lasad-dyutim
karṇotpala-sumandāra-makarottaṃsa-bhūṣitam |
śrī-vatsa-kaustubhoraskaṃ muktā-hāra-sphurad-galam
vilasad-divya-māṇikyaṃ mañju-kāñcana-miśritam |
kare kaṅkaṇa-keyūraṃ kiṅkiṇī-kaṭi-śobhitam
mañju-mañjīra-saundarya-śrīmad-aṅghri-virājitam |
karpūrāguru-kastūrī-vilasac-candanādikam
gorocanādi-saṃmiśra-divyāṅga-rāga-citritam |
snigdha-pīta-paṭī-rājat-prapadāṃ dolitāṃ janam
gambhīra-nābhi-kamalaṃ roma-rājī-nata-srajam |
suvṛtta-jānu-yugalaṃ pāda-padma-manoharam
dhvaja-vajrāṅkuśāmbhoja-karāṅghri-tala-śobhitam |
nakhendu-kiraṇa-śreṇī-pūrṇa-brahmaika-kāraṇam
kecid vadanti tasyāṃśaṃ brahma cid-rūpam advayam |
tad-daśāṃśaṃ mahā-viṣṇuṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
yogīndraiḥ sanakādyaiś ca tad eva hṛdi cintyate |
tri-bhaṅgaṃ lalitāśeṣa-nirmāṇa-sāra-nirmitam
tiryag-grīva-jitānanta-koṭi-kandarpa-sundaram |
vāmāṃsārpita-sad-gaṇḍa-sphurat-kāñcana-kuṇḍalam
sahāpāṅgekṣaṇa-smeraṃ koṭi-manmatha-sundaram |
kuñcitādhara-vinyasta-vaṃśī-mañju-kala-svanaiḥ
jagat-trayaṃ mohayantaṃ magnaṃ prema-sudhārṇave |
śrī-pārvaty uvāca -
paramaṃ kāraṇaṃ kṛṣṇaṃ govindākhyaṃ mahat-padam
vṛndāvaneśvaraṃ nityaṃ nirguṇasyaika-kāraṇam |
tat tad rahasya-māhātmyaṃ kim āścaryaṃ ca sundaram
tad brūhi devadeveśa śrotum icchāmy ahaṃ prabho |
īśvara uvāca -
yad-aṅghri-nakha-candrāṃśu-mahimānto na gamyate
tan-māhātmyaṃ kiyad devi procyate tvaṃ mudā śṛṇu |
ananta-koṭi-brahmāṇḍe ananta-triguṇocchraye
tat-kalā-koṭi-koṭy-aṃśā brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ |
sṛṣṭi-sthity-ādinā yuktās tiṣṭhanti tasya vaibhavāḥ
tad-rūpa-koṭi-koṭy-aṃśāḥ kalāḥ kandarpa-vigrahāḥ |
jagan-mohaṃ prakurvanti tad-aṇḍāntara-saṃsthitāḥ
tad-deha-vilasat-kānti-koṭi-koṭy-aṃśako vibhuḥ |
tat-prakāśasya koṭy-aṃśa-raśmayo ravi-vigrahāḥ
tasya sva-deha-kiraṇaiḥ parānanda-rasāmṛtaiḥ |
paramāmoda-cid-rūpair nirguṇasyaika-kāraṇaiḥ
tad-aṃśa-koṭi-koṭy-aṃśā jīvanti kiraṇātmakāḥ |
tad-aṅghri-paṅkaja-dvandva-nakha-candra-maṇi-prabhāḥ
āhuḥ pūrṇa-brahmaṇo'pi kāraṇaṃ veda-durgamam |
tad-aṃśa-saurabhānanta-koṭy-aṃśo viśva-mohanaḥ
tat-sparśa-puṣpa-gandhādi-nānā-saurabha-sambhavaḥ |
tat-priyā prakṛtis tv ādyā rādhikā kṛṣṇa-vallabhā
tat-kalā-koṭi-koṭy-aṃśā durgādyās tri-guṇātmikāḥ |
tasyā aṅghri-rajasaḥ sparśāt koṭi-viṣṇuḥ prajāyate
Original text: Sādhanadīpikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0