Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sādhanadīpikā · Chapter 4

4.1

tat-pāda-paṅkaja-sparśād dhanyāsi tvaṃ varānane ||
iti padma-purāṇe śrī-vṛndāvana-māhātmyam |
yathā bṛhad-gautamīye-
devī kṛṣṇamayī proktā rādhikā para-devatā |
sarva-lakṣmī-mayī sarva-kāntiḥ sammohinī parā || iti |
tathā mātsya-skāndābhyām-
vārāṇasyāṃ viśālākṣī vimalā puruṣottame |
rukmiṇī dvāravatyāṃ tu rādhā vṛndāvane vane ||
[atha puruṣa-bodhinī śrutiḥ]
śrī-śrī-rādhā-govindau jayataḥ |
prathamaḥ prapāṭhakaḥ
oṃ atha suṣuptau rāmaḥ subodham ādhāya iva kiṃ me devi kvāsau kṛṣṇaḥ, yo'yaṃ
mama bhrāteti | tasya kānti-cchāye brūhīti |
sā vaiṣṇavy uvāca-rāma ! śṛṇu | bhūr bhuvaḥ svar mahaḥ janas tapaḥ satyam atalaṃ
vitalaṃ sutalaṃ rasātalaṃ talātalaṃ mahātalaṃ pātālam eva pañcāśat-koṭi-yojana-
bahulaṃ svarṇāṇḍaṃ brahmāṇḍam iti | ananta-koṭi-brahmāṇḍānām upari kāraṇa-
jalopari mahā-viṣṇor nitya-sthalaṃ vaikuṇṭham |
sa pṛcchati-kathaṃ śūnya-maṇḍale nirālambanam |
sāpy uktā-padmāsanāsīnaḥ kṛṣṇa-dhyāna-parāyaṇaḥ śeṣa-devo'sti | tasyānanta-
roma-kūpeṣu ananta-koṭi-brahmāṇḍāni ananta-koṭi-kāraṇa-jalāni | tasya
mastakopari sahasrāśramitā phaṇāni | phaṇopari rudra-lokaṃ śiva-vaikuṇṭham iti
daśa-koṭi-yojana-vistīrṇaṃ rudra-lokam | tad upari viṣṇulokaṃ, sapta-koṭi-yojana-
vistīrṇaṃ viṣṇu-lokam | trad-upari sudarśana-cakraṃ tri-koṭi-yojana-vistīrṇaṃ, tad-
upari gokulākhyaṃ mathurā-maṇḍalaṃ sudhā-maya-samudreṇāveṣṭitam iti |
tatrāṣṭa-dala-keśara-madhye maṇimaya-saptāvaraṇakaṃ kiṃ rūpaṃ sthānaṃ, kiṃ
padmaṃ kiṃ yantraḥ kiṃ sevakāḥ kim āvaraṇāḥ ity ukte sāpy uktā-gokulākhye
mathurā-maṇḍale vṛndāvana-madhye sahasra-dala-padma-madhye kalpa-taror mūle
aṣṭa-dala-keśare govindo'pi śyāmaḥ pītāmbaro dvibhujo mayūra-piccha-śiro veṇu-
vetra-hasto nirguṇaḥ saguṇo nirākāraḥ sākāro nirīhaḥ saceṣṭo virājate iti |
dve pārśve candrāvalī rādhā ceti yasyāṃśena lakṣmī-durgādikā śaktir iti paścime
sammukhe lalitā, vāyavye śyāmalā, uttare śrīmati, aiśanyāṃ haripriyā, pūrve
viśākhā, cāgnau śraddhā, yāmyāṃ padmā nairṛtyāṃ bhadrā | ṣoḍaśa-dalāgre
candrāvalī, tad-vāme citrarekhā, tat-pārśve śrī-śaśirekhā, tat-pārśve kṛṣṇapriyā,
tat-pārśve kṛṣṇa-vallabhā, tat-pārśve candrāvatī, tat-pārśve manoharā, tat-pārśve
yogānandā, tat-pārśve parānandā, tat-pārśve premānandā citra-karā, tat-pārśve
madana-sundarī nandā, tat-pārśve satyānandā, tat-pārśve candrā, tat-pārśve
kiśorīvallabhā, karuṇā, kuśalā evaṃ vividhā gopyaḥ kṛṣṇa-sevāṃ kurvantīti veda-
vacanaṃ bhavatīti veda-vacanaṃ bhavati |
mānasa-pūjayā japena dhyānena kīrtanena stuti-mānasena sarveṇa nitya-sthalaṃ
prāpnoti nānyeneti nānyeneti |
ity atharvaṇīya-puruṣa-bodhinyāṃ prathamaḥ prapāṭhakaḥ ||

4.2

dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ
sāpy uktā-tasya bāhye śata-dala-patreṣu yoga-pīṭheṣu rāma-krīḍānuraktā gopyas
tiṣṭhanti | *** | etac caturdvāraṃ lakṣa-sūrya-samujjvalam | tatra samākīṛṇaḥ | tatra
prathamāvaraṇe paścime saṃmukhe svarṇa-maṇḍape gopa-kanyā | dvitīye
śrīdāmādiḥ | tṛtīye kiṅkiṇy-ādiḥ | caturthe lavaṅgādiḥ | pañcame kalpataror mūle
uṣā-sahito'niruddho'pi | ṣaṣṭhe devāḥ | saptame rakta-varṇo viṣṇur iti dvārapālam
| etad bāhye rādhā-kuṇḍam | tatra snātvā rādhāṅgaṃ bhavati, īśvarasya darśana-
yogyaṃ bhavati | tatra snātvā nārada īśvarasya nitya-sthala-samīpa-yogyo bhavati
| rādhā-kṛṣṇayor ekāsane eka-buddhir ekaṃ mana ekaṃ jñānam eka ātmā eka-
padmaikākṛtir ekaṃ brahmatayāsanaṃ hema-muralīṃ vādayan hema-svarūpām
anurāga-saṃvalitāṃ kalpa-taror mūle surabhi-vidyām arakṣita-vimalāśrur iva
paramā siddhā sāttvikā śuddhā sāttvikī guṇātīta-sneha-bhāva-rahitā | ataeva
dvayor na bhedaḥ kāla-māyā-guṇātītaṃ syāt |
tad eva spaṣṭayati atheti | athānantaraṃ maṅgale vā | atra śrī-vṛndāvana-madhye
ṛg-yajuḥ-sāma-svarūpaṃ rūpātmako ma-kāraḥ | yajur-ātmaka u-kāraḥ | śrī-rāma-
rasātmako'pi a-kāraḥ | śrī-kṛṣṇo'rdhamātrātmako'pi yaśodā iva bidnuḥ para-
brahma-saccidānanda-rādhā-kṛṣṇayoḥ paraspara-sukhābhilāṣa-rasāsvādana iva tat
saccidānandāmṛtaṃ kathyate | etal-lakṣaṇaṃ yat praṇavaṃ brahma-viṣṇuṃ
śivātmakaṃ svecchākhya-jñāna-śakti-niṣṭhaṃ kāyika-vācika-mānasika-bhāvaṃ
sattva-rajas-tamaḥ-svarūpaṃ satya-tretā-dvāparānugītaṃ turīyaṃ gokula-mathurā-
dvārakāṇāṃ turīyam eva tad divyaṃ vṛndāvanam iti puraivoktaṃ sarva-
sampradāyānugataṃ trayam |
ity atharvaṇīya-puruṣa-bodhinyāṃ dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ ||

4.3

tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ
athānantaram-
bhadra-śrī-loha-bhāṇḍīra-mahā-tāla-khadirakāḥ |
bahulā-kumudā-kāmyaṃ madhu-vṛndāvanāni ca ||
dvādaśa-vanāni | kālindyāḥ paścime sapta-vanāni pūrve pañca-vanāni | uttare tu
guhyam astīti | mahā-vanaṃ gokulākhyaṃ mathurā madhuvanam iti | khadiravanaṃ
bhāṇḍīravanaṃ nandīśvara-vanaṃ nandanānanda-khaṇḍeva vanaṃ palāśāśoka-
vanaṃ ketadruma-bhadravana-śeṣa-śāyi-krīḍā-vana utsava-vanāny eteṣu caturaś
caturviṃśa vanāni nānā-līlayā nitya-sthalāni kṛṣṇaḥ krīḍati |
tasya vasanta-ṛtu-sevitaṃ nandādy-upavana-yuktam | tatra duḥkhaṃ nāsti, sukhaṃ
nāsti, jarā nāsti, maraṇaṃ nāsti, krodhaṃ nāsti | tatra purṇānanda-mayaḥ śrī-
kaiśoraḥ kṛṣṇaḥ śikhaṇḍa-dala-lambita-triyugma-guñjāvataṃsa-maṇimaya-kirīṭī-
śiro gorocanā-tilakaḥ karṇayor makara-kuṇḍale vanya-sragvī mālatī-dāma-bhūṣita-
śarīraḥ kare kaṅkaṇaḥ keyūraṃ kaṭyāṃ kiṅkiṇī-pītāmbara-dharo gambhīra-
nābhi-kamalaḥ suvṛtta-nāsā-yugalo dhvaja-vajrādi-cihnita-pāda-padmas tad-
aṃśāṃśena koṭi-mahā-viṣṇur iti | evaṃ-rūpaṃ kṛṣṇa-candraṃ cintayen nityaśaḥ
sudhīr iti |
tasya ādyā prakṛtiḥ rādhikā nityā nirguṇā sarvālaṅkāra-śobhitā prasannā aneka-
lāvaṇya-sundarī | evaṃ bhūtasya siddhi-mahimnā sukha-sindhur aśonotpanna iti
mānasa-pūjayā japena dhyānena kīrtanena stuti-mānasena sarveṇa nitya-sthalaṃ
prāpnotīti nānyeneti nānyeneti veda-vacanaṃ bhavatīti veda-vacanaṃ bhavatīti veda-
vacanaṃ bhavatīti |
ity atharvaṇīya-puruṣa-bodhinyāṃ tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ ||

4.4

caturthaḥ prapāṭhakaḥ
atha puruṣottamasyāniśaṃ turīyaṃ sākṣād brahma | yatra parama-saṃnyāsa-
svarūpaḥ kṛṣṇa-nyagrodhaḥ kalpa-pādapaḥ | yatra lakṣmīr jāmbavatī-rādhikā-
vimalā-candrāvalī-sarasvatī-lalitādibhir iti sākṣād brahma-svarūpo jagannāthaḥ |
ahaṃ subhadrāśeṣāṃśo jyotīrūpaḥ sudarśano bhaktaś ca | evaṃ brahma pañcadhā
vibhūtir yatra mathurā-gokula-dvārakā-vaikuṇṭha-purī-śvetadvīpa-purī-rāmapurī
| etāḥ devatās tiṣṭhanti | yatra surasā-pātāla-gaṅgā-śveta-gaṅgā-rohiṇī-kuṇḍam
amṛta-kuṇḍam ity ādi nānāpurī | yatrānnaṃ siddhānnaṃ brahma-sparśād doṣa-
rahitaṃ śūdrādi-saṃskārāpekṣā-rahitam | yatra śrī-jagannāthasya yogyam ity arthaḥ
| anya-varṇodīrita-nānābhyāsī sīdati mantraḥ | annapāt te'nnasya iti mantraḥ |
annādyāya vyūhadhvaṃ somo rājāya magaman sa me sukhaṃ pramāyaṃ tejasā ca
balena ca ity anena mantraḥ | viśva-karmaṇe svāhā iti mantreśāyojyo raso'mṛtaṃ
brahme bhūr bhuvaḥ svar om | pṛthvī te pātrandho'pidhānaṃ brāhmaṇasya mukhe
amitaṃ amṛtaṃ juhomi svāhā | ity anena mantreṇa anna-brahmeti śrutir iti vaikalpaṃ
muktir ucyate |
yatrānnaṃ brahma paramaṃ pavitraṃ śānto rasaḥ kaivalyaṃ muktiḥ siddhā bhūr
buddhir hi tattvam ity ādi | yatra bhārgavī yamunā samudram amṛta-mayaṃ vāso
vṛndāvanāni nīla-parvato govardhanaṃ | siṃhāsanaṃ yoga-pīṭha-prāsāda-maṇi-
maṇḍapaṃ vimalādi-ṣoḍaśa-caṇḍikā gopī | yatra samudra-tīre niraṃśakā
māghano'ṣṭedaṃ | yatra nṛsiṃhādayo devatā āvaraṇāni | yatra na jarā na mṛtyur
na kālo na bhaṅgo na yamo na vivādo na hiṃsā na bhrāntir na svapna evaṃ līlā-
kāma-bharā svavinodārthaṃ bhaktāḥ sotkaṇṭhitāḥ | asyāṃ krīḍati kṛṣṇaḥ |
eko devo nitya-līlānurakto
bhakta-vyāpī bhakta-hṛdayāntarātmā |
karmādhyakṣaḥ sarva-bhūtādi-vāsaḥ
sākṣī cetāḥ kevalo nirguṇaś ca ||
mānasa-pūjayā japena dhyānena kīrtanena stuti-mānasena sarveṇa nitya-sthalaṃ
prāpnotīti nānyeneti nānyeneti veda-vacanaṃ bhavatīti veda-vacanaṃ bhavatīti veda-
vacanaṃ bhavatīti |
ity atharvaṇīya-puruṣa-bodhinyāṃ caturthaḥ prapāṭhakaḥ ||

Original text: Sādhanadīpikā · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc