Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 45
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedapraśaṃsāvarṇanaṃ nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ||
RKV adhyāya 45
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
eṣa eva purā praśnaḥ paripṛṣṭo maheśvaram /
rājñā cottānapādena ṛṣidevasamāgame
uttānapāda uvāca:
idaṃ tīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvadevamayaṃ param /
guhyādguhyataraṃ sthānaṃ na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ hara
śūlabhedaṃ kathaṃ jātaṃ kenaivotpāditaṃ purā /
māhātmyaṃ tasya tīrthasya vistarācchaṃsa me prabho
īśvara uvāca:
āsītpurā mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ /
martye na tādṛśaḥ kaścid vikrameṇa balena vā
sūnur brahmasutasyāyam andhako nāma durmadaḥ /
nijasthāne vasan pāpaḥ kurvan rājyam akaṇṭakam
hṛṣṭapuṣṭo vasan martye sa surairnābhibhūyate /
bhavanaṃ tasya pāpasya vahnerupavanaṃ yathā
etasminn andhakaḥ kāle cintayāmāsa bhārata /
toṣayāmi mahādevaṃ yena sānugraho bhavet
prārthayāmi varaṃ divyaṃ yo me manasi vartate /
paraṃ sa niścayaṃ kṛtvā so 'ndhako nirgato gṛhāt
revātaṭaṃ samāsādya dānavastapasi sthitaḥ /
ugraṃ tapaścacārāsau dāruṇaṃ lomaharṣaṇam
divyaṃ varṣasahasraṃ sa nirāhāro 'bhavat tataḥ /
dvitīyaṃ tu sahasraṃ sa nyavasadvāribhojanaḥ
tṛtīyaṃ tu sahasraṃ sa dhūmapānarato 'bhavat /
caturthaṃ varṣasāhasraṃ yogābhyāsena saṃsthitaḥ
kopīha nedṛśa cakre tapaḥ paramadāruṇam /
asthicarmāvaśeṣo 'sau yāvattiṣṭhati bhārata
tasya mūrdhni tato rājan dhūmavārttir viniḥsṛtā /
devalokamatītyāsau kailāsaṃ vyāpya saṃsthitā
tāvaddevasamīpasthā umā vacanam abravīt /
ko 'styayaṃ mānuṣe loke tapasogreṇa saṃsthitaḥ
caturvarṣasahasrāṇi vyatīyuḥ parameśvara /
na kenāpīdṛśaṃ taptaṃ tapo dṛṣṭaṃ śrutaṃ tathā
avajñāṃ kuruṣe deva kimatra niyamānvite /
sarvasya datse śīghraṃ tvamalpena tapasā vibho
nākṣakrīḍāṃ kariṣye 'dya tvayā saha maheśvara /
yāvannotthāpyate hyeṣa dānavo bhaktavatsala
īśvara uvāca:
sādhu sādhu mahādevi sarvalakṣaṇalakṣite /
ahaṃ taṃ na vijānāmi kliśyantaṃ dānaveśvaram
yogābhyāse sthito bhadre dhyāyaṃstatparamaṃ padam /
tatrāgaccha mayā sārddhaṃ yatra tapyatyasau tapaḥ
umayā sahito devo gatastatra maheśvaraḥ /
asthicarmāvaśeṣastu dṛṣṭo devena śambhunā
pratyuvāca prasanno 'sau devadevo maheśvaraḥ /
bhobhoḥ kaṣṭaṃ kṛtaṃ bhīmaṃ dāruṇaṃ lomaharṣaṇam
īdṛśaṃ ca tapo ghoraṃ kasmādvatsa tvayā kṛtam /
varaṃ dāsyāmyahaṃ vatsa yaste manasi vartate
andhaka uvāca:
yadi tuṣṭo 'si me deva varado yadi śaṅkara /
surān sarvān vijeṣyāmi tvatprasādān maheśvara
īśvara uvāca:
svapne 'pi tridaśāḥ sarve na yoddhavyāḥ kadācana /
asaṃbhāvyaṃ na vaktavyaṃ manaso yanna rocate
anyaṃ kimapi yācasva yaste manasi vartate /
svarge vā yadi vā martye pātāleṣu ca saṃsthitān
martyeṣu vividhān bhogān bhokṣyasi tvaṃ yathepsitān /
kuru niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ svarge devapatiryathā
devasya vacanaṃ śrutvā so 'ndhako vimanāḥ sthitaḥ /
vṛthā kleśaśca me jāto na kiṃcit sādhitaṃ mayā
niśvāsaṃ paramaṃ muktvā nipapāta dharātale /
mūlacchinno yathā vṛkṣo nirucchvāsas tadābhavat
mūrcchāpannaṃ tato dṛṣṭvā devī vacanam abravīt /
yaṃ kāmaṃ kāmayatyeṣa tamasmai dehi śaṅkara
bhaktānupekṣamāṇasya tavākīrtir bhaviṣyati
īśvara uvāca:
yadi dāsye varaṃ devi icchābhūtaṃ kadācana /
tato na maṃsyate viṣṇuṃ na brahmāṇaṃ na māmapi
uccatvamāpto deveśi anyānapi surāsurān
devyuvāca:
kamapyupāyamāśritya utthāpaya maheśvara /
viṣṇuvarjaṃ surānsarvāñjayasveti varaṃ vada
īśvara uvāca:
upāyaḥ śobhano devi yo me manasi vartate /
tamevāsmai pradāsyāmi yastvayā kathito varaḥ
tato 'mṛtena saṃsiktaḥ svastho 'bhūt tatkṣaṇād ayam /
tathā punarnavo jātaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ
śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā gṛhāṇa varamuttamam /
viṣṇuvarjaṃ pradāsyāmi yattavābhimataṃ priyam
sarvaṃ ca saphalaṃ tubhyaṃ mā dharmaste 'nyathā bhavet /
dadāmīti varaṃ tubhyaṃ manyase yadi cāsura
viṣṇuvarjaṃ surān sarvāñjeṣyasi tvaṃ ca māṃ vinā
andhaka uvāca:
bhavatvevam iti prāha balamāsthāya kevalam /
viṣṇuvarjaṃ vijeṣye 'haṃ svabalena maheśvara
kṛtārtho 'haṃ hi saṃjāta ityuktvā praṇatiṃ gataḥ /
gaccha devomayāsārddhaṃ kailāsaśikharaṃ varam
vṛṣapuṃgavam āruhya devo 'sāvumayā saha /
varaṃ dattvā sa tasyaivaṃ tatraivāntaradhīyata
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0