રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 45

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે શૂલભેદપ્રશંસાવર્ણનં નામ ચતુશ્ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 45
શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
એષ એવ પુરા પ્રશ્નઃ પરિપૃષ્ટો મહેશ્વરમ્ ।
રાજ્ઞા ચોત્તાનપાદેન ઋષિદેવસમાગમે

ઉત્તાનપાદ ઉવાચ:
ઇદં તીર્થં મહાપુણ્યં સર્વદેવમયં પરમ્ ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં સ્થાનં ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં હર

શૂલભેદં કથં જાતં કેનૈવોત્પાદિતં પુરા ।
માહાત્મ્યં તસ્ય તીર્થસ્ય વિસ્તરાચ્છંસ મે પ્રભો

ઈશ્વર ઉવાચ:
આસીત્પુરા મહાવીર્યો દાનવો બલદર્પિતઃ ।
મર્ત્યે ન તાદૃશઃ કશ્ચિદ્ વિક્રમેણ બલેન વા

સૂનુર્ બ્રહ્મસુતસ્યાયમ્ અન્ધકો નામ દુર્મદઃ ।
નિજસ્થાને વસન્ પાપઃ કુર્વન્ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્

હૃષ્ટપુષ્ટો વસન્ મર્ત્યે સ સુરૈર્નાભિભૂયતે ।
ભવનં તસ્ય પાપસ્ય વહ્નેરુપવનં યથા

એતસ્મિન્ન્ અન્ધકઃ કાલે ચિન્તયામાસ ભારત ।
તોષયામિ મહાદેવં યેન સાનુગ્રહો ભવેત્

પ્રાર્થયામિ વરં દિવ્યં યો મે મનસિ વર્તતે ।
પરં સ નિશ્ચયં કૃત્વા સો ઽન્ધકો નિર્ગતો ગૃહાત્

રેવાતટં સમાસાદ્ય દાનવસ્તપસિ સ્થિતઃ ।
ઉગ્રં તપશ્ચચારાસૌ દારુણં લોમહર્ષણમ્

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં સ નિરાહારો ઽભવત્ તતઃ ।
દ્વિતીયં તુ સહસ્રં સ ન્યવસદ્વારિભોજનઃ

તૃતીયં તુ સહસ્રં સ ધૂમપાનરતો ઽભવત્ ।
ચતુર્થં વર્ષસાહસ્રં યોગાભ્યાસેન સંસ્થિતઃ

કોપીહ નેદૃશ ચક્રે તપઃ પરમદારુણમ્ ।
અસ્થિચર્માવશેષો ઽસૌ યાવત્તિષ્ઠતિ ભારત

તસ્ય મૂર્ધ્નિ તતો રાજન્ ધૂમવાર્ત્તિર્ વિનિઃસૃતા ।
દેવલોકમતીત્યાસૌ કૈલાસં વ્યાપ્ય સંસ્થિતા

તાવદ્દેવસમીપસ્થા ઉમા વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
કો ઽસ્ત્યયં માનુષે લોકે તપસોગ્રેણ સંસ્થિતઃ

ચતુર્વર્ષસહસ્રાણિ વ્યતીયુઃ પરમેશ્વર ।
ન કેનાપીદૃશં તપ્તં તપો દૃષ્ટં શ્રુતં તથા

અવજ્ઞાં કુરુષે દેવ કિમત્ર નિયમાન્વિતે ।
સર્વસ્ય દત્સે શીઘ્રં ત્વમલ્પેન તપસા વિભો

નાક્ષક્રીડાં કરિષ્યે ઽદ્ય ત્વયા સહ મહેશ્વર ।
યાવન્નોત્થાપ્યતે હ્યેષ દાનવો ભક્તવત્સલ

ઈશ્વર ઉવાચ:
સાધુ સાધુ મહાદેવિ સર્વલક્ષણલક્ષિતે ।
અહં તં ન વિજાનામિ ક્લિશ્યન્તં દાનવેશ્વરમ્

યોગાભ્યાસે સ્થિતો ભદ્રે ધ્યાયંસ્તત્પરમં પદમ્ ।
તત્રાગચ્છ મયા સાર્દ્ધં યત્ર તપ્યત્યસૌ તપઃ

ઉમયા સહિતો દેવો ગતસ્તત્ર મહેશ્વરઃ ।
અસ્થિચર્માવશેષસ્તુ દૃષ્ટો દેવેન શમ્ભુના

પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નો ઽસૌ દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
ભોભોઃ કષ્ટં કૃતં ભીમં દારુણં લોમહર્ષણમ્

ઈદૃશં ચ તપો ઘોરં કસ્માદ્વત્સ ત્વયા કૃતમ્ ।
વરં દાસ્યામ્યહં વત્સ યસ્તે મનસિ વર્તતે

અન્ધક ઉવાચ:
યદિ તુષ્ટો ઽસિ મે દેવ વરદો યદિ શઙ્કર ।
સુરાન્ સર્વાન્ વિજેષ્યામિ ત્વત્પ્રસાદાન્ મહેશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ:
સ્વપ્ને ઽપિ ત્રિદશાઃ સર્વે ન યોદ્ધવ્યાઃ કદાચન ।
અસંભાવ્યં ન વક્તવ્યં મનસો યન્ન રોચતે

અન્યં કિમપિ યાચસ્વ યસ્તે મનસિ વર્તતે ।
સ્વર્ગે વા યદિ વા મર્ત્યે પાતાલેષુ ચ સંસ્થિતાન્

મર્ત્યેષુ વિવિધાન્ ભોગાન્ ભોક્ષ્યસિ ત્વં યથેપ્સિતાન્ ।
કુરુ નિષ્કણ્ટકં રાજ્યં સ્વર્ગે દેવપતિર્યથા

દેવસ્ય વચનં શ્રુત્વા સો ઽન્ધકો વિમનાઃ સ્થિતઃ ।
વૃથા ક્લેશશ્ચ મે જાતો ન કિંચિત્ સાધિતં મયા

નિશ્વાસં પરમં મુક્ત્વા નિપપાત ધરાતલે ।
મૂલચ્છિન્નો યથા વૃક્ષો નિરુચ્છ્વાસસ્ તદાભવત્

મૂર્ચ્છાપન્નં તતો દૃષ્ટ્વા દેવી વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
યં કામં કામયત્યેષ તમસ્મૈ દેહિ શઙ્કર

ભક્તાનુપેક્ષમાણસ્ય તવાકીર્તિર્ ભવિષ્યતિ

ઈશ્વર ઉવાચ:
યદિ દાસ્યે વરં દેવિ ઇચ્છાભૂતં કદાચન ।
તતો ન મંસ્યતે વિષ્ણું ન બ્રહ્માણં ન મામપિ

ઉચ્ચત્વમાપ્તો દેવેશિ અન્યાનપિ સુરાસુરાન્

દેવ્યુવાચ:
કમપ્યુપાયમાશ્રિત્ય ઉત્થાપય મહેશ્વર ।
વિષ્ણુવર્જં સુરાન્સર્વાઞ્જયસ્વેતિ વરં વદ

ઈશ્વર ઉવાચ:
ઉપાયઃ શોભનો દેવિ યો મે મનસિ વર્તતે ।
તમેવાસ્મૈ પ્રદાસ્યામિ યસ્ત્વયા કથિતો વરઃ

તતો ઽમૃતેન સંસિક્તઃ સ્વસ્થો ઽભૂત્ તત્ક્ષણાદ્ અયમ્ ।
તથા પુનર્નવો જાતઃ સર્વાવયવશોભિતઃ

શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા ગૃહાણ વરમુત્તમમ્ ।
વિષ્ણુવર્જં પ્રદાસ્યામિ યત્તવાભિમતં પ્રિયમ્

સર્વં ચ સફલં તુભ્યં મા ધર્મસ્તે ઽન્યથા ભવેત્ ।
દદામીતિ વરં તુભ્યં મન્યસે યદિ ચાસુર

વિષ્ણુવર્જં સુરાન્ સર્વાઞ્જેષ્યસિ ત્વં ચ માં વિના

અન્ધક ઉવાચ:
ભવત્વેવમ્ ઇતિ પ્રાહ બલમાસ્થાય કેવલમ્ ।
વિષ્ણુવર્જં વિજેષ્યે ઽહં સ્વબલેન મહેશ્વર

કૃતાર્થો ઽહં હિ સંજાત ઇત્યુક્ત્વા પ્રણતિં ગતઃ ।
ગચ્છ દેવોમયાસાર્દ્ધં કૈલાસશિખરં વરમ્

વૃષપુંગવમ્ આરુહ્ય દેવો ઽસાવુમયા સહ ।
વરં દત્ત્વા સ તસ્યૈવં તત્રૈવાન્તરધીયત