Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 22

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye kapilāsaritsambhavavarṇanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 22
śrī mārkaṇḍeya uvāca:
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sā viśalyā hyabhūdyathā /
āścaryabhūtā lokasya sarvapāpakṣayaṃkarī

brahmaṇo mānasaḥ putro mukhyo hyagnirajāyata /
mukhyo vahniritiprokta ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ

tasya svāhābhavatpatnī smṛtā dākṣāyaṇī tu sā /
tasyāṃ mukhyā mahārāja trayaḥ putrāstadā 'bhavan

agnirāhavanīyastu dakṣiṇāgnistathaiva ca /
gārhapatyastṛtīyastu trailokyaṃ yaiśca dhāryate

tathā vai gārhapatyo 'gnirjajñe putradvayaṃ śubham /
padmakaḥ śaṅkunāmā ca tāvubhāvagnisattamau

vasannagnirnadītīre samāśritya mahattapaḥ /
rudramārādhayāmāsa jitātmā susamāhitaḥ

daśavarṣasahasrāṇi cacāra vipulaṃ tapaḥ /
tamuvāca mahādevaḥ prasanno vṛṣabhadhvajaḥ

bhobho brūhi mahābhāga yatte manasi vartate /
dātā hyaham asaṃdeho yadyapi syāt sudurlabham

agniruvāca:
narmadeyaṃ mahābhāgā sarito yāśca ṣoḍaśa /
bhavantu mama patnyastāstvatprasādānmaheśvara

tāsu vai cintitān putrān agryān utpādayāmyaham /
eṣa eva varo deva dīyatāṃ me maheśvara

īśvara uvāca:
etāstu dhiṣṇināmnyo vai bhaviṣyanti saridvarāḥ /
patnyastava viśālākṣyo vede khyātā na saṃśayaḥ

tāsāṃ putrā bhaviṣyanti hyagnayo ye 'dhvare smṛtāḥ /
dhiṣṇyānāma suvikhyātā yāvadābhūtasamplavam

evamuktvā mahādevastatraivāntaradhīyata /
narmadā ca saricchreṣṭhā tasya bhāryā babhūva ha

kāverī kṛṣṇaveṇī ca revā ca yamunā tathā /
godāvarī vitastā ca candrabhāgā irāvatī

vipāśā kauśikī caiva sarayūḥ śatarudrikā /
śiprā sarasvatī caiva hrādinī pāvanī tathā

etāḥ ṣoḍaśā nadyo vai bhāryārthaṃ saṃvyavasthitāḥ /
tadātmānaṃ vibhajyāśu dhiṣṇīṣu sa mahādyutiḥ

vyabhicārāt tu bhartur vai narmadādyāsu dhiṣṇiṣu /
utpannāḥ śucayaḥ putrāḥ sarve te dhiṣṇyapāḥ smṛtāḥ

tasyāśca narmadāyāstu dhiṣṇīndro nāma viśrutaḥ /
babhūva putro balavānrūpeṇāpratimo nṛpa

tato devāsuraṃ yuddham abhavallomaharṣaṇam /
mayatārakam ityevaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

tatra daityair mahāghorair mayatārapurogamaiḥ /
tāḍitāste surāstrastā viṣṇuṃ vai śaraṇaṃ yayuḥ

trāyasva no hṛṣīkeśā ghorādasmānmahābhayāt /
daityānsarvānsaṃharasva mayatārapurogamān

evamuktaḥ sa bhagavāndiśo daśa vyalokayat /
tato bhagavatā dṛṣṭau raṇe pāvakamārutau

āhūtau viṣṇunā tau tu sakāśaṃ jagmatuḥ kṣaṇāt /
sthitau tau praṇatau cāgre devadevasya dhīmataḥ

tato dhiṣṇiḥ pāvakendro devenokto mahātmanā /
nirdahemān mahāghorān nārmadeya mahāsurān

athaivamukau tau devau raṇe pāvakamārutau /
daityān dadahatuḥ sarvān mayatārapurogamān

dahyamānāstu te sarve śastrairagniṃ tvaveṣṭayan /
divyairagnyarkasaṅkāśaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

tāṃścāgniḥ śastranikarairnirdadāha mahāsurān /
jvālāmālākulaṃ sarvaṃ vāyunā nirmitaṃ tadā

dahyamānāstato daityā agnijvālāsamāvṛtāḥ /
praviśya pātālatalaṃ jale līnāḥ sahasraśaḥ

tataḥ kumāramagniṃ tu narmadāputramavyayam /
pūjayitvā surāḥ sarve jagmuste tridaśālayam

saśalyastu mahātejā revāputro vṛto 'gnibhiḥ /
narmadāmāgataḥ kṣipraṃ mātaraṃ draṣṭumutsukaḥ

taṃ dṛṣṭvā putram āyāntaṃ śastraugheṇa parikṣatam /
narmadā puṇyasalilā abhyutthāya suvismitā

paryaṣvajata bāhubhyāṃ prasnavāpīḍitastanī /
saśalyaṃ putramādāya kāpilaṃ hradamāviśat

praviṣṭamātre tu hrade kāpile pāpanāśini /
saśalyaṃ taṃ viśalyaṃ ca kṣaṇātkṛtavatī tadā

sa viśalyo 'bhavad yasmāt prāpya tasyāḥ śivaṃ jalam /
kapilā nāmatas tena viśalyā cocyate budhaiḥ

anye 'pi tatra ye snātāḥ śucayastu samāhitāḥ /
pāpaśalyaiḥ pramucyante mṛtā yānti surālayam

etatte sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo 'haṃ purā tvayā /
utpattikāraṇaṃ tāta viśalyāyā nareśvara