Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 181

181.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe daśāśvamedhatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāśītyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 181
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhṛgutīrthasya vistaram /
yaṃ śrutvā brahmahā goghno mucyate sarvapātakaiḥ

181.2

tatra tīrthe tu vikhyātaṃ vṛṣakhātam iti śrutam /
bhṛguṇā tatra rājendra tapastaptaṃ purā kila

181.3

yudhiṣṭhira uvāca:
bhṛgukacche sa viprendro nivasan kena hetunā /
tapastaptvā suvipulaṃ parāṃ siddhim upāgataḥ

181.4

ko vā vṛṣa iti proktas tat khātaṃ yena khānitam /
etatsarvaṃ yathānyāyaṃ kathayasva mamānagha

181.5

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
eṣa praśno mahārāja yastvayā paripṛcchitaḥ /
tatsarvaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa

181.6

ṣaṣṭhastu brahmaṇaḥ putro mānaso bhṛgusattamaḥ /
tapaścacāra vipulaṃ śrīvṛte kṣetra uttame

181.7

divyaṃ varṣasahasraṃ tu saṃśuṣko munisattamaḥ /
nirāhāro nirānandaḥ kāṣṭhapāṣāṇavatsthitaḥ

181.8

tataḥ kadācid deveśo vimānavaramāsthitaḥ /
umayā sahitaḥ śrīmāṃstena mārgeṇa cāgataḥ

181.9

dṛṣṭvā tatra mahābhāgaṃ bhṛguṃ valmīkavatsthitam /
uvāca devī deveśaṃ kimidaṃ dṛśyate prabho

181.10

īśvara uvāca:
bhṛgurnāma mahādevi tapastaptvā sudāruṇam /
divyaṃ varṣasahasraṃ tu mama dhyānaparāyaṇaḥ

181.11

jalabindu kuśāgreṇa māse māse pibecca saḥ /
saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ tiṣṭhate ca varānane

181.12

tacchrutvā vacanaṃ gaurī krodhasaṃvartitekṣaṇā /
uvāca devī deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaram

181.13

satyamugro 'si loke tvaṃ khyāpito vṛṣabhadhvaja /
niṣkāruṇyo durārādhyaḥ sarvabhūtabhayaṃkaraḥ

181.14

divyaṃ varṣasahasraṃ tu dhyāyamānasya śaṅkaram /
brāhmaṇasya varaṃ kasmān na prayacchasi śaṃsa me

181.15

evamukto 'tha deveśaḥ prahasya girinandinīm /
uvāca naraśārdūla meghagambhīrayā girā

181.16

strī vinaśyati garveṇa tapaḥ krodhena naśyati /
gāvo dūrapracāreṇa śūdrānnena dvijottamāḥ

181.17

krodhānvito dvijo gaurī tena siddhir na vidyate /
varṣāyutais tathā lakṣair na kiṃcit kāraṇaṃ priye

181.18

evambhūtasya tasyāpi krodhasya caritaṃ mahat /
evamuktvā tataḥ śambhurvṛṣaṃ dadhyau ca tatkṣaṇe

181.19

vṛṣo hi bhagavanbrahmā vṛṣarūpī maheśvaraḥ /
dhyānaprāptaḥ kṣaṇād eva garjayan vai muhurmuhuḥ

181.20

kiṃ karomi suraśreṣṭha dhyātaḥ kenaiva hetunā /
karomi kasya nidhanamakāle parameśvara

181.21

īśvara uvāca:
kopayasva dvijaśreṣṭhaṃ gatvā tvaṃ bhṛgusattamam /
yena me śraddadhatyeṣā gaurī lokaikasundarī

181.22

etacchrutvā vṛṣo gatvā dharṣaṇārthaṃ dvijottamam /
narmadāyāstaṭe ramye samīpe cāśrame bhṛguḥ

181.23

tataḥ śṛṅgairgṛhītvā tu prakṣipto narmadājale /
tataḥ kruddho bhṛgustatra daṇḍahasto mahāmuniḥ

181.24

paśuvatte vadhiṣyāmi daṇḍaghātena mastake /
śikhāyajñopavīte ca paridhānaṃ varāsane

181.25

susaṃvṛtaṃ kṛtaṃ tena dhāvanvai pṛṣṭhato bravīt

181.26

bhṛguruvāca:
pāpakarmandurācāra kathaṃ yāsyasi me vṛṣa /
avamānaṃ samutpādya kṛtvā gartaṃ khuraistathā

181.27

garjayitvā mahānādaṃ tato vipramapātayat /
ātmānaṃ pātitaṃ jñātvā vṛṣeṇa parameṣṭhinā

181.28

bhṛguḥ krodhena jajvāla hutāhutirivānalaḥ /
kare gṛhya mahādaṇḍaṃ brahmadaṇḍam ivāparam

181.29

hantukāmo vṛṣaṃ vipro 'bhyadhāvata yudhiṣṭhira /
dhāvamānaṃ tato dṛṣṭvā sa vṛṣaḥ pūrvasāgare

181.30

jambūdvīpaṃ kuśāṃ krauñcaṃ śālmaliṃ śākameva ca /
gomedaṃ puṣkaraṃ prāptaḥ pūrvato dakṣiṇāpatham

181.31

uttaraṃ paścimaṃ caiva dvīpāddvīpaṃ nareśvara /
pātālaṃ sutalaṃ paścādvitalaṃ ca talātalam

181.32

tāmisramandhatāmisraṃ pātālaṃ saptamaṃ yayau /
tato jagāma bhūrlokaṃ prāṇārthī sa vṛṣottamaḥ

181.33

bhuvaḥ svaścaiva ca mahastapaḥ satyaṃ janastathā /
anugamyamāno vipreṇa na śarma labhate kvacit

181.34

pāpaṃ kṛtvaiva puruṣaḥ kāmakrodhabalārditaḥ /
tato jagāma śaraṇaṃ brahmāṇaṃ viṣṇumeva ca

181.35

indraṃ candraṃ tathādityair yāmyavāruṇamārutaiḥ /
yadā sarvaiḥ parityakto lokālokaiḥ sureśvaraiḥ

181.36

tadā devaṃ namaskṛtvā rakṣa rakṣasva cābravīt /
vadhyamānaṃ mahādevo bhṛguṇā parameṣṭhinā

181.37

sarvalokaiḥ parityaktamanāthamiva taṃ prabho /
dṛṣṭvā śrāntaṃ vṛṣaṃ devaḥ patitaṃ caraṇāgrataḥ

181.38

tataḥ provāca bhagavān smitapūrvam idaṃ vacaḥ

181.39

īśvara uvāca:
paśya devi mahābhāge śamaṃ viprasya sundari

181.40

pārvatyuvāca:
yāvadvipro na cāsmākaṃ kupyate parameśvara /
tāvadvaraṃ prayacchāśu yadi cecchasi matpriyam

181.41

tato bhasmī jaṭī śūlī candrārdhakṛtaśekharaḥ /
umārddhadeho bhagavānbhūtvā vipramuvāca ha

181.42

bhobho dvijavaraśreṣṭha krodhaste na śamaṃ gataḥ /
yasmāt tasmād idaṃ tāta krodhasthānaṃ bhaviṣyati

181.43

tato dṛṣṭvā ca taṃ śambhuṃ bhṛguḥ śreṣṭhaṃ trilocanam /
jānubhyām avaniṃ gatvā idaṃ stotram udairayat

181.44

bhṛguruvāca:
praṇipatya bhūtanāthaṃ bhavodbhavaṃ bhūtidaṃ bhayātītam /
bhavabhīto bhuvanapate vijñaptuṃ kiṃcidicchāmi

181.45

tvadguṇanikarānvaktuṃ kā śaktirmānuṣasyāsya /
vāsukirapi na tāvadvaktuṃ vadanasahasraṃ bhavedyasya

181.46

bhaktyā tathāpi śaṅkara śaśidhara karajāladhavalitāśeṣa /
stutimukharasya maheśvara prasīda tava caraṇaniratasya

181.47

sattvaṃ rajastamastvaṃ sthityutpattivināśanaṃ deva /
bhavabhīto bhuvanapate bhuvaneśa śaraṇaniratasya

181.48

yamaniyamayajñadānaṃ vedābhyāsaśca dhāraṇāyogaḥ /
tvadbhakteḥ sarvamidaṃ nārhanti vai kalāsahasrāṃśam

181.49

utkṛṣṭarasarasāyanakhaḍgāṃ janavivarapādukāsiddhiḥ /
cihnaṃ hi tava natānāṃ dṛśyata iha janmani prakaṭam

181.50

śāṭhyena yadi praṇamati vitarasi tasyāpi bhūtimicchayā deva /
bhavati bhavacchedakarī bhaktirmokṣāya nirmitā nātha

181.51

paradāraparasvarataṃ paraparibhavaduḥkhaśokasaṃtaptam /
paravadanavīkṣaṇaparaṃ parameśvara māṃ paritrāhi

181.52

adhikābhimānamuditaṃ kṣaṇabhaṅguravibhavavilasantam /
krūraṃ kupathābhimukhaṃ śaṅkara śaraṇāgataṃ paritrāhi

181.53

dīnaṃ dvijaṃ varārthe bandhujane naiva pūritā hyāśā /
chinddhi maheśvara tṛṣṇāṃ kiṃ mūḍhaṃ māṃ viḍambayasi

181.54

tṛṣṇāṃ harasva śīghraṃ lakṣmīṃ dada hṛdayavāsinīṃ nityam /
chinddhi madamohapāśaṃ māmuttāraya bhavācca deveśa

181.55

karuṇābhyudayaṃ nāma stotram idaṃ sarvasiddhidaṃ divyam /
yaḥ paṭhati bhṛguṃ smarati ca śivalokam asau prayāti dehānte

181.56

etacchrutvā mahādevaḥ stotraṃ ca bhṛgubhāṣitam /
uvāca varado 'smīti devyā saha varottamam

181.57

bhṛguruvāca:
prasanno devadeveśa yadi deyo varo mama /
siddhikṣetram idaṃ sarvaṃ bhavitā mama nāmataḥ

181.58

bhavadbhiḥ sannidhānena sthātavyaṃ hi sahomayā /
devakṣetramidaṃ puṇyaṃ yena sarvaṃ bhaviṣyati

181.59

atra sthāne mahāsthānaṃ karomi jagadīśvara /
tava prasādāddeveśa pūryantāṃ me manorathāḥ

181.60

īśvara uvāca:
śriyā kṛtamidaṃ pūrvaṃ kiṃ na jñātaṃ tvayā dvija /
anumānya śriyaṃ devīṃ yadīyaṃ manyate bhavān

181.61

kuruṣva yadabhipretaṃ tvatkṛtaṃ naḥ tadanyathā /
evamuktvā gate deve snātvā gatvā bhṛguḥ śriyam

181.62

kṛtvā ca pāraṇaṃ tatra vasanviprastayā saha /
śriyā ca sahitaḥ kāla idaṃ vacanam abravīt

181.63

bhṛguruvāca:
yadi te rocate bhadre duḥkhāsīnaṃ ca te yadi /
tvayā vṛte mahākṣetre svīyaṃ sthānaṃ karomyaham

181.64

śrīruvāca:
mama nāmnā tu viprarṣe tava nāmnā tu śobhanam /
sthānaṃ kuruṣvābhipretamavirodhena me matiḥ

181.65

bhṛguruvāca:
kacchapādhiṣṭhitaṃ hyetattasya pṛṣṭhigataṃ rame /
saṃmantrya sahitaṃ tena śobhanaṃ bhavatī kuru

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc