Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 168
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe mārkaṇḍeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptaṣaṣṭyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 168
śrīmārkaṇḍeya uvāca:
narmadādakṣiṇe rodhasyaṅkūreśvaramuttamam /
tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
yatra siddhaṃ mahārakṣa ārādhya tu maheśvaram /
śaṅkaraṃ jagataḥ prāṇaṃ smṛtimātrāvahāriṇam
yudhiṣṭhira uvāca:
kiṃ tadrakṣo dvijaśreṣṭha kiṃnāma kasya vānvaye /
etadvistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha
ajñānatimirāndhā ye pumāṃsaḥ pāpakāriṇaḥ /
yuṣmadvidhair dīpabhūtaiḥ paśyanti sacarācaram
dharmaputravacaḥ śrutvā mārkaṇḍeyo munīśvaraḥ /
smitaṃ kṛtvā babhāṣe tāṃ kathāṃ pāpapraṇāśanīm
mārkaṇḍeya uvāca:
mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastyo nāma pārthiva /
vedaśāstrapravaktā ca sākṣādvedhā ivāparaḥ
tṛṇabindusutā tasya bhāryāsītparameṣṭhinaḥ /
tasya dharmaprasaṅgena putro jāto mahāmanāḥ
yasmādvedetihāsaiśca saṣaḍaṅgapadakramāḥ /
viśrāntā brahmaṇā dattā nāma viśravaseti ca
kasmiṃścid atha kāle ca bharadvājo mahāmuniḥ /
svasutāṃ pradadau rājanmudā viśravase nṛpa
sa tayā ramate sārdhaṃ paulomyā maghavā iva /
mudā paramayā rājanbrāhmaṇo vedavittamaḥ
kenacit tvatha kālena putraḥ putraguṇairyutaḥ /
jajñe viśravaso rājannāmnā vaiśravaṇaḥ śrutaḥ
so 'pi maunavrataṃ kṛtvā bālabhāvādyudhiṣṭhira /
sarvabhūtābhayaṃ dattvā cacāra paramaṃ vratam
tasya tuṣṭo mahādevo brahmā brahmarṣibhiḥ saha /
sakhitvaṃ ceśvaro dattvā dhanadatvaṃ jagāma ha
yamendravaruṇānāṃ ca caturthastvaṃ bhaviṣyasi /
brahmāpyuktvā jagāmāśu lokapālatvam īpsitam
tatastvanantare kāle kaikasī nāma rākṣasī /
pātālaṃ bhūtalaṃ tyaktvā viśravaṃ cakame patim
putro 'tha rāvaṇo jātastasyā bharatasattama /
kumbhakarṇo mahārakṣo dharmātmā ca vibhīṣaṇaḥ
kumbhaścaiva vikumbhaśca kumbhakarṇasutāvubhau /
mahābalau mahāvīryau mahāntau puruṣottama
aṅkūro rākṣasaśreṣṭhaḥ kumbhasya tanayo mahān /
vibhīṣaṇaṃ ca guṇavaddṛṣṭvaivaṃ rākṣasottamaḥ
tataḥ sa yauvanaṃ prāpya jñātvā rakṣaḥ pitāmaham /
paraṃ nirvedamāpannaścacāra sumahattapaḥ
dakṣiṇaṃ paścimaṃ gatvā sāgaraṃ pūrvamuttaram /
narmadāyāṃ prasaṅgena hyaṅkūro rākṣaseśvaraḥ
tapaścacāra sumahaddivyaṃ varṣaśataṃ kila /
tatastuṣṭo mahādevaḥ sākṣāt parapuraṃjayaḥ
vareṇa chandayāmāsa rākṣasaṃ vṛṣaketanaḥ /
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te tava dāsyāmi suvrata
provāca rākṣaso vākyaṃ devadevaṃ maheśvaram /
varadaṃ so 'grato dṛṣṭvā praṇamya ca punaḥpunaḥ
yadi tuṣṭo mahādeva varado 'si sureśvara /
durlabhaṃ sarvabhūtānāmamaratvaṃ prayaccha me
mama nāmnā sthito 'nena vareṇa tripurāntaka /
sadā saṃnihito 'pyatra tīrthe bhavitum arhasi
īśvara uvāca:
yāvad vibhīṣaṇamataṃ yāvad dharmaniṣevaṇam /
kariṣyasi dṛḍhātmā tvaṃ tāvadetadbhaviṣyati
evamuktvā yayau devaḥ sarvadaivatapūjitaḥ /
vimānenārkavarṇena kailāsaṃ dharaṇīdharam
gate cādarśanaṃ deve snātvācamya vidhānataḥ /
sthāpayāmāsa rājendra hyaṅkūreśvaramuttamam
gandhapuṣpaistathā dhūpairvastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ /
patākaiś cāmaraiś chatrair jayaśabdādimaṃgalaiḥ
pūjayitvā sureśānaṃ stotrairhṛdyaiḥ supuṣkalaiḥ /
jagāma bhavanaṃ rakṣo yatra rājā vibhīṣaṇaḥ
pūjitaḥ sa yathānyāyaṃ dānasanmānagauravaiḥ /
saudarye sthāpito bhāve so 'vātsītparayāmudā
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram /
aṅkūreśvaranāmānaṃ so 'śvamedhaphalaṃ labhet
māṇḍavyakhātamārabhya saṅgamaṃ vāpi yacchubham /
revāyā āmalakyāśca devakṣetraṃ maheśvaram
māṇḍavyakhātāt paścimatastīrthaṃ tadaṅkūreśvaram /
tatra tīrthe naraḥ snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ
sandhyāmācamya yatnena japaṃ kṛtvātha bhārata /
tarpayitvā pitḥndevān manuṣyān bharatarṣabha
sacailaḥ klinnavasano maunamāsthāya saṃyataḥ /
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyām upoṣya vidhivannaraḥ
pūjāṃ yaḥ kurute rājaṃstasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
sāgraṃ tu yojanaśataṃ tīrthānyāyatanāni ca
bhavanti tāni dṛṣṭāni tataḥ pāpaiḥ pramucyate /
tatra tīrthe tu yaddānaṃ devamuddiśya dīyate
snātvā tu vidhivatpātre tadakṣayamudāhṛtam /
homāddaśaguṇaṃ proktaṃ phalaṃ jāpye tato 'dhikam
triguṇaṃ copavāsena snānena ca caturguṇam /
saṃnyāsaṃ kurute yastu prāṇatyāgaṃ karoti vā
anivartikā gatistasya rudralokādasaṃśayam /
kṛmikīṭapataṅgānāṃ tatra tīrthe yudhiṣṭhira /
aṅkūreśvaranāmākhye mṛtānāṃ sugatirbhavet
etatte kathitaṃ rājannaṅkūreśvarasambhavam /
tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ paramaṃ pāpanāśanam
ye 'pi śṛṇvanti bhaktyedaṃ kīrtyamānaṃ mahāphalam /
labhante nātra sandehaḥ śivasya bhuvanaṃ hi te
Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0