Rāvaṇavadha · Chapter 6

oṣāṃcakāra kāmā'gnir daśā-vaktramahar-niśam.
vidāṃcakāra vaidehīṃ rāmādanya-nirutsukām.

prajāgarāṃcakārārerīhāsvaniśamādarāt,
prabibhayāṃcakārā 'sau kākutsthādabhiśaṅkitaḥ.

na jihrayāṃcakārā 'tha sītāmabhyartha tarjitaḥ.
nāpyūrjāṃ bibharāmāsa vaidehyāṃ prasito bhṛśam.

vidāṃkurvantu rāmasya vṛttamityavadat svakān,
rakṣāṃsi rakṣituṃ sītāmāśiṣac ca prayatnavān.

rāmo 'pi hata-mārīco nivartsyan khara-nādinaḥ
kroṣṭūn samaśṛṇot krūrān rasato 'śubha-śaṃsinaḥ

āśaṅkamāno vaidehīṃ khāditāṃ nihatāṃ mṛtām
sa śatru-ghnasya sodaryaṃ dūrādāyāntamaikṣata.

sītāṃ saumitriṇā tyaktāṃ sadhrīcīṃ trasnumekikāṃ
vijñāyā 'maṃsta kākutsthaḥ"kṣaye kṣemaṃ sadurlabham."

so'pṛcchal lakṣmaṇaṃ sītāṃ yācamānaḥ śivaṃ surān,
rāmaṃ yathāsthitaṃ sarvaṃ brātā brūte sma vihvalaḥ

saṃdṛśya śaraṇaṃ śūnyaṃ bhikṣamāṇo vanaṃ priyām
prāṇān duhannivā ''tmānaṃ śokaṃ cittamavārudhat.

"gatā syādavacinvānā kusumānyāśrama-drumān.
ā yatra tāpasān dharmaṃ sutīkṣṇaḥ śāsti, tatra sā.

āḥ, kaṣṭaṃ, bata, hī-citraṃ, hūṃ, mātar, daivatāni dhik,
hā pitaḥ !, kvā 'si he su-bhru !," bahvevaṃ vilalāpa saḥ,

ihā ''siṣṭhā 'śayiṣṭeha sā, sa-khelamito 'gamat,
aglāsīt saṃsmarannitthaṃ maithilyā bharatā'grajaḥ.

"idaṃ naktaṃ-tanaṃ dāma pauṣpametad divā-tanam,
śucevodbadhya śākhāyāṃ praglāyati tayā vinā,

aikṣiṣmahi muhuḥ suptāṃ yāṃ mṛtā ''śaṅkayā vayam,
a-kāle durmaramaho, yaj jīvāmas tayā vinā,

a-kṣemaḥ parihāso 'yaṃ. parīkṣāṃ mā kṛthā mama,
matto mā 'ntirdhathāḥ sīte ! mā raṃsthā jīvitena naḥ,

ahaṃ nyavadhiṣaṃ bhīmaṃ rākṣasaṃ krūra vikramam,
mā ghukṣaḥ patyurātmānaṃ, mā na ślikṣaḥ priyaṃ priye.

mā sma drākṣīr mṛṣā doṣaṃ, bhaktaṃ mā māticikliśaḥ,
śailaṃ nyaśiśriyad vāmā, nadīṃ, nu pratyadudruvat.

ai vācaṃ dehi. dhairyaṃ nas tava hetorasusruvat.
tvaṃ no matimivā 'ghāsīr naṣṭā, prāṇānivā'dadhaḥ.

rudato 'śiśvayac cakṣu rāsyaṃ hetos tavā 'śvayīt,
mriye 'haṃ, māṃ nirāsthaś cen, mā na vocaś cikīrṣitam.

lakṣmaṇā ''cakṣva, yadyākhyat sā kiñcit kopa-kāraṇam,
doṣe pratisamādhāna majñāte kriyatāṃ katham.

iha sā vyalipad gandhaiḥ, snāntīhā'bhyaṣicaj jalaiḥ,
ihā 'haṃ draṣṭumāhvaṃ tāṃ," smarannevaṃ mumoha saḥ

tasyā 'lipata śokā'gniḥ svāntaṃ kāṣṭhamiva jvalan,
aliptevā 'nilaḥ śīto vane taṃ, na tvajihladat.

snānabhyaṣicatā 'mbho 'sau rudan dayitayā vinā
tathā 'bhyaṣikta vārīṇi pitṛbhyaḥ śoka-mūrcchitaḥ

tathā '' rto 'pi kriyāṃ dharmyāṃ sa kāle nā 'mucat kvacit,
mahatāṃ hi kriyā nityā chidre naivā 'vasīdati.

āhvāsta sa muhuḥ śūrān, muhurāhvata rākṣasān,
"eta sītādruhaḥ saṃkhye, pratyartayata rāghavam,

sva-poṣamapuṣad yuṣmān yā pakṣi-mṛga-śāvakāḥ !
adyutac cendunā sārdhaṃ, tāṃ prabrūta, gatā yataḥ."

girimanvasṛpad rāmo lipsur janaka-saṃbhavām,
tasminnāyodhanaṃ vṛttaṃ lakṣmaṇāyā'śiṣan mahat

"sītāṃ jighāṃsū saumitre ! rākṣasāvāratāṃ dhruvam,
idaṃ śoṇitamabhyagraṃ saprahāre 'cyutat tayoḥ.

idaṃ kavacamacyotīt, sā'śvo 'yaṃ cūrṇīto rathaḥ,
ehyamuṃ girimanveṣṭumavagāhāvahe drutam

manyur manye mamā 'stambhīd, viṣādo 'stabhadudyatim,
ajārīdiva ca prajñā, balaṃ śokāt tathājarat.

gṛdhrasyehāśvatāṃ pakṣau kṛtau, vīkṣasva lakṣmaṇa !
jighatsor nūnamāpādi dhvaṃso 'yaṃ tāṃ niśā-carāt."

kruddho 'dīpi raghu-vyāghro, rakta-netro 'jani kṣaṇāt,
ubodhi duḥsthaṃ trailokyaṃ, dīptairāpūri bhānu-vat.

atāyyasyottamaṃ satvamapyāyi kṛta-kṛtya-vat,
upācāyiṣṭa sāmarthyaṃ tasya saṃrambhiṇo mahat.

adohīva viṣādo 'sya, samaruddheva vikramaḥ,
samabhāvi ca kopena, nyaśvasīc cā''yataṃ muhuḥ.

athā ''lambya dhanū rāmo jagarja gaja-vikramaḥ,
"ruṇadhmi savitur mārgaṃ, bhinadmi kula-parvatān.

riṇacmi jaladhes toyaṃ, vivinacmi divaḥ surān,
kṣuṇadmi sarpān pātāle, chinadmi kṣaṇadā-carān.

yamaṃ yunajmi kālena samindhāno 'stra-kauśalam,
śuṣka-peṣaṃ pinaṣmyurvīmakhindānaḥ sva-tejasā

bhūtiṃ tṛṇadmi yakṣāṇāṃ, hinasmīndrasya vikramam,
bhanajmi sarva-maryādās, tanacmi vyoma vistṛtam

na tṛṇehmīti loko 'yaṃ māṃ vinte niṣ-parākram,"
evaṃ vadan dāśarathirapṛṇag dhanuśā śaraṃ.

nyavartayat sumitrā-bhūs taṃ cikīrṣuṃ jagat-kṣayam,
aikṣetāmāśramādārād girikalpaṃ patatriṇam

taṃ sītā-ghātinaṃ matvā hantuṃ rāmo 'bhyadhāvata,
"mā vadhiṣṭhā jaṭāyuṃ māṃ sītāṃ rāmā 'hamaikṣiṣi."

upāsthitaivamukte taṃ sakhāyaṃ rāghavaḥ pituḥ,
papraccha jānakī-vārtāṃ saṃgrāmaṃ ca patatriṇam.

vraṇa-vedanayā glāyan mamāra giri-kandare,
tasyāgnyambu-kriyāṃ kṛtvā pratasthāte punar vanam.

satvānajasraṃ ghoreṇa balā'pakarṣamaśnatā
kṣudhyatā jagṛhāte tau rakṣasā dīrgha-bāhunā.

bhujau cakṛtatus tasya nistriṃśābhyāṃ raghūttmau,
sa chinna-bāhurapatad vihvalo hvalayan bhuvam.

praṣṭavyaṃ pṛcchatas tasya kathanīyamavīvacat
ātmānaṃ vana-vāsaṃ ca jeyaṃ cā 'riṃ raghūttamaḥ

"labhyā kathaṃ nu vaidehī, śakyo draṣṭuṃ kathaṃ ripuḥ,
sahyaḥ kathaṃ viyogaś ca, gadyametat tvayā mama."

"ahaṃ rāma ! śriyaḥ putro madya-pīta iva bhraman,
pāpa-caryo muneḥ śāpāj jāta" ityavadat sa tam.

"prayātas tava yamyatvaṃ śastra-pūto bravīmi te,
rāvaṇena hṛtā sītā laṅkāṃ nītā surāriṇā.

ṛṣyamūke 'navadyo 'sti paṇya-bhrātṛ-vadhaḥ kapiḥ
sugrīvo nāma, varyo 'sau bhavatā cāru-vikramaḥ.

tena vahyena hantāsi tvamaryaṃ puruṣā'śinām
rākṣasaṃ krūra-karmāṇaṃ śakrā'riṃ dūra-vāsinam.

āste smaran sa kāntāyā hṛtāyā vālinā kapiḥ
vṛṣo yathopasaryāyā goṣṭhe gor daṇḍa-tāḍitaḥ.

tena saṅgatamāryeṇa rāmā 'jaryaṃ kuru drutam.
laṅkāṃ prāpya tataḥ pāpaṃ daśa-grīvaṃ haniṣyasi.

anṛtodyaṃ na tatrāsti, satya-vadyaṃ bravīmyaham.
mitra-bhūyaṃ gatas tasya ripu-hatyāṃ kariṣyasi.

ādṛtyas tena vṛtyena stutyo juṣyeṇa saṃgataḥ
ityaḥ śiṣyeṇa guruvad gṛdhyamarthamavāpsyasi.

nā'kheyaḥ sāgaro 'pyanyas tasya sad-bhṛtya-śālinaḥ,
manyus tasya tvayā mārgyo, mṛjyaḥ śokaś ca tena te."

sa rājasūyayājīva tejasā sūrya-sannibhaḥ
a-mṛṣodyaṃ vadan rucyo jagāhe dyāṃ niśā-caraḥ

a-kṛṣṭa-pacyāḥ paśyantau tato dāśarathī latāḥ
ratnā'nna-pāna-kupyānāmāṭatur naṣṭasaṃsmṛtī.

samuttarantāva-vyathyau nadān bhidyoddhya-sannibhān
sidhya-tārāmiva khyātāṃ śabarīmāpatur vane.

vasānāṃ valkale śūddhe vipūyaiḥ kṛta-mekhalām
kṣāmāmañjana-piṇḍā''bhā daṇdinīmajinā ''starām

pragṛhya-pada-vat sādhvīṃ spaṣṭa-rūpāma-vikriyām
a-gṛhyāṃ vīta-kāma-tvād deva-gṛhyāma-ninditām

dharma-kṛtya-ratāṃ nityama-kṛṣya-phala-bhojanām
dṛṣṭvā tāmamucad rāmo yugyā''yāta iva śramam.

sa tāmūce 'tha-"kaccit tvamamāvāsyā-samanvaye
pit ṇāṃ kuruṣe kāryama-pākyaiḥ svādubhiḥ phalaiḥ

avaśya-pāvyaṃ pavase kaccit tvaṃ deva-bhāgghviḥ,
āsāvyamadhvare somaṃ dvijaiḥ kaccin namasyasi.

ācāmyaṃ saṃdhyayoḥ kaccit satyak te na prahīyate,
kaccidagnimivā ''nāyyaṃ kāle saṃmanyase 'tithim.

na praṇāyyo janaḥ kaccin nikāyyaṃ te 'dhitiṣṭhati
deva-kārya-vighātāya dharmadrohī mahodaye !

kuṇḍa-pāyya-vatāṃ kaccidagnicityā-vatāṃ tathā
kathābhī ramase nityamupacāyya-vatāṃ śubhe !

vardhate te tapo bhīru ! vyajeṣṭhā vighna-nāyakān,
ajaiṣīḥ kāmasaṃmohau, saṃprāpthā vinayena vā.

nā ''yasyasi tapasyantī, gurūn samyagatūtuṣaḥ
yamān nodavijiṣṭhās tvaṃ, nijāya tapase 'tuṣaḥ"

athā'rdhyaṃ madhuparkā''dyamupanīyā ''darādasau
arcayitvā phalairarcyau sarvatrā ''khyadanāmayam.

"sakhyasya tava sugrīvaḥ kārakaḥ kapi-nandanaḥ,
drutaṃ draṣṭāsi maithilpāḥ," saivamuktvā tiro 'bhavat.

nandanāni munīndrāṇāṃ ramaṇāni vanaukasām
vanāni bhejatur vīrau tataḥ pāmpāni rāghavau.

"bhṛṅgā''lī-kokila-kruṅbhir vāśanaiḥ paśya lakṣmaṇa !
rocanair bhūṣitāṃ pampā- masmākaṃ hṛdayāvidham

paribhāvīṇi tārāṇāṃ paśya manthīni cetasām
udbhāsīni jale-jāni dunvanty-adayitaṃ janam

sarvatra dayitā'dhīnaṃ su-vyaktaṃ rāmaṇīyakam
yena jātaṃ priyā'pāye kad-vadaṃ haṃsa-kokilam.

pakṣibhir vitṛdair yūnā śākhibhiḥ kusumotkiraiḥ
a-jño yo, yasya vā nā 'sti priyaḥ, praglo bhaven na saḥ.

dhvanīnāmuddhamairebhir madhūnāmuddhayair bhṛśam
ājighraiḥ puṣpa-gandhānāṃ patagair glapitā vayam.

dhārayaiḥ kusumormīṇāṃ pārayair bādhituṃ janān
śākhibhir hā hatā bhūyo hṛdayānāmudejayaiḥ

dadair duḥkhasya mādṛgbhyo dhāyairāmodamuttamam
limpairiva tanor vātaiś cetayaḥ syāj jvalo na kaḥ.

avaśyāya-kaṇā''srāvāś cāru-muktā-phala-tviṣaḥ
kurvanti citta-saṃsrāvaṃ calat-parṇā'gra-saṃbhṛtāḥ

avasāyo bhaviṣyāmi duḥkhasyā 'sya kadā nvaham,
na jīvasyā 'vahāro māṃ karoti sukhinaṃ yamaḥ

dahye 'haṃ madhuno lehair dāvairugrair yathā giriḥ,
nāyaḥ ko'tra sa, yena syāṃ batā 'haṃ vigata-jvaraḥ

samāviṣṭaṃ graheṇeva grāheṇevā ''ttamarṇave
dṛṣṭvā gṛhān smarasyeva vanā'ntān mama mānasam

vātā''hati-calac-chākhā nartakā iva śākhinaḥ
duḥsahā hī parikṣiptāḥ kvaṇadbhirali-gāthakaiḥ.

eka-hāyana-sāraṅga-gatī raghu-kulottamau
lavakau śatru-śaktīnāmṛṣyamūkamagacchatām.

tau vāli-praṇidhī matvā sugrīvo 'cintayat kapiḥ,
"bandhunā vigṛhīto'haṃ bhūyāsaṃ jīvakaḥ katham."

sa śatru-lāvau manvāno rāghavau malayaṃ girim
jagāma sa-parīvāro vyoma-māyamivotthitam.

śarma-daṃ mārutiṃ dūtaṃ viṣama-sthaḥ kapi-dvipam
śokā'panudama-vyagraṃ prāyuṅkta kapi-kuñjaraḥ.

viśvāsa-prada-veṣo 'sau pathi-prajñaḥ samāhitaḥ
citta-saṃkhyo jigīṣūṇāmutpapāta nabhas-talam

surā-pairiva ghūrṇadbhiḥ śākhibhiḥ pavanā''hataiḥ
ṛṣyamūkamagād bhṛṅgaiḥ pragītaṃ sāma-gairiva.

taṃ mano-haramāgatya giriṃ varma-harau kapiḥ
vīrau sukhā ''haro 'vocad bhikṣur bhikṣārha-vigrahaḥ.

"balināvamūmadrīndraṃ yuvāṃ stambe-ramāviva
ācakṣāthāṃ mithaḥ kasmācchaṅkareṇā 'pi durgamam

vyāptaṃ guhā-śayaiḥ krūraiḥ kravyādbhiḥ sa-niśācaraiḥ
tuṅga-śaila-taru-channaṃ mānuṣāṇāma-gocaram.

satvamejaya-siṃhā''ḍhyān stanaṃ-dhāya-sama-tviṣau
kathaṃ nāḍiṃdhamān mārgānāgatau viṣamopalān.

attīrṇau vā kathaṃ bhīmāḥ saritaḥ kūlamudvahāḥ,,
āsāditau kathaṃ brūtaṃ na gajaiḥ kūlamudrujaiḥ.

rāmo 'vocaddhanūmantam "āvāmabhraṃ-lihaṃ girim
aiva vidvan! pituḥ kāmāt pāntāvalpaṃ-pacān munīn.

a-mitaṃ-pacamīśānaṃ sarva-bhogīṇamuttamam
āvayoḥ pitaraṃ viddhi khyātaṃ daśarthaṃ bhuvi.

chalena dayitā 'raṇyād rakṣasā 'ruṃ-tudena naḥ
a-sūryaṃ-paśyayā mūrtyā hṛtā, tāṃ mṛgayāvahe."

pratyūce māruti rāmam "asti vālīti vānaraḥ"
śamayedapi saṃgrāme yo lalāṭaṃ-tapaṃ ravim.

ugraṃ-paśyena sugrīvas tena bhrātā nirākṛtaḥ,
tasya mitrīyato dūtaḥ saṃprāpto 'smi vaśaṃ-vadaḥ

priyaṃ-vado 'pi naivā 'haṃ bruve mithyā paraṃ-tapa !,
sakhyā tena daśa-grīvaṃ nihantāsi dviṣaṃ-tapam.

vācaṃ-yamo'hamanṛte satyametad bravīmi te,
ehi, sarvaṃ-sahaṃ mitraṃ sugrīvaṃ kuru vānaram."

sarvaṃ-kaṣa-yaśaḥ-śākhaṃ rāma-kalpa-taruṃ kapiḥ
ādāyā' bhraṃ-kaṣaṃ prāyān malayaṃ phala-śālinam.

meghaṃ-karamivāyāntamṛtuṃ rāmaṃ klamānvitāḥ
dṛṣṭvā mene nasugrīvo vāli-bhānuṃ bhayaṃ-karam.

upāgnyakurutāṃ sakhyamanyonyasya priyaṃ-karau,
kṣemaṃ-karāṇi kāryāṇi paryālocayatāṃ tataḥ.

āśitaṃ-bhavamutkruṣṭaṃ valgitaṃ śayitaṃ sthitam
bahvamanyata kākutsthaḥ kapīnāṃ svecchayā kṛtam

tato baliṃ-dama-prakhyaṃ kapi-viśvaṃ-bharā'dhipam
sugrīvaḥ prābravīd rāmaṃ vālino yudhi vikramam

"vasuṃ-dharāyāṃ kṛtsnāyāṃ nā'sti vāli-samo balī,
hṛdayaṃ-gamametat tvāṃ bravīmi, na parābhavam.

dūra-gairanta-gair bāṇair bhavānatyanta-gaḥ śriyaḥ
api saṃkrandanasya syāt kruddhaḥ, kimuta vālinaḥ

vareṇa tu muner vālī saṃjāto dasyuho raṇe
a-vārya-prasaraḥ prātarudyanniva tamo'pahaḥ

atipriyatvān na hi me kātaraṃ pratipadyate
ceto vāli-vadhaṃ rāma ! kleśāpahamupasthitam.

śīrṣa-ghātinamāyātamarīṇāṃ tvāṃ vilokayan
patighnī-lakṣmaṇopatāṃ manye'haṃ vālinaḥ śriyam.

śatrughnān yudhi hastighno girīn kṣipyanna-kṛtrimān
śilpibhiḥ pāṇighaiḥ kruddhas tvayā jayyo 'bhyupāya-vān.

āḍhyaṃ-karaṇa-vikrānto mahiṣasya suradviṣaḥ
priyaṃ-karaṇamindrasya duṣkaraṃ kṛtavān vadham.

priyaṃbhāvukatāṃ yātas taṃ kṣipan yojanaṃ mṛtam
svarge priyaṃ-bhaviṣṇuś ca krtsnaṃ śakto 'pyabādhayan",

jijñāsoḥ śaktimastrāṇāṃ rāmo nyūna-dhiyaḥ kapeḥ
abhīnat pratipattyarthaṃ sapta vyoma spṛśas tarūn.

tato vāli-paśau vadhye rāma-rtvig-jita-sādhvasaḥ
abhyabhūn nilayaṃ bhrātuḥ sugrīvo ninadan dadhṛk.

guhāyā niragād vālī siṃho mṛgamiva dyuvan
bhrātaraṃ yuṅ bhiyaḥ saṃkhye ghoṣeṇā ''pūrayan diśaḥ

vyāyacchamānayor mūḍho bhede sadṛśayos tayoḥ
bāṇamudyatamāyaṃsīdikṣvāku-kula-nandanaḥ.

ṛṣyamūkamagāt klantaḥ kapir mṛga-sadṛg drutam
kiṣkindhā'drisadā''tyarthaṃ niṣpiṣṭaḥ koṣṇamucchvasan.

kṛtvā vāli-druhaṃ rāmo mālayā sa-viśeṣaṇam.
aṅgada-svaṃ punar hantuṃ kapighnā''hvāyayad raṇe.

tayor vānara-senānyoḥ saṃprahāre tanucchidam
vālino dūra-bhāg rāmo bāṇaṃ prāṇā'damatyajat

vālinaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vānarā ripu-ghātinam
bāndhavā''krośino bhejuranāthāḥ kakubho daśa

dhig dāśarathimityūcur munayo vana-vartinaḥ.
upeyur madhu-pāyinyaḥ krośantyas taṃ kapi-striyaḥ.

rāmamuccairupālabdha śūra-mānī kapi-prabhuḥ
vraṇa-vedanayā glāyansādhuṃ-manyama-sādhuvat.

"mṛṣā 'si tvaṃ havir-yājī rāghava ! chadma-tāpasaḥ
anya-vyāsakta-ghātitvād brahmaghnāṃ pāpa-saṃmitaḥ.

pāpa-kṛt sukṛtāṃ madhye rājñaḥ puṇyakṛtaḥ sutaḥ
māmapāpaṃ durācāra ! kiṃ nihatyā 'bhidhāsyasi.

agni-cit soma-sud rājā ratha-cakra-cidā''diṣu
analeṣviṣṭavān kasmān na tvayā 'pekṣitaḥ pitā.

māṃsa-vikrayiṇaḥ karma vyādhasyā 'pi vigarhitam
māṃ ghnatā bhavatā 'kāri niḥṣaṅkaṃ pāpa-dṛṣvanā.

buddhipūrvaṃ dhruvan na tvā rāja-kṛtvā pitā khalam
sahayudhvānamanyena yo 'hino māmanāgasam

pañca pañcanakhā bhakṣyā ye proktāḥ kṛta-jair dvijaiḥ,
kauśalyā-ja ! śaśā''dīnāṃ teṣāṃ naiko 'pyahaṃ kapiḥ.

kathaṃ duṣṭhuḥ svayaṃ dharme prajās tvaṃ pālayiṣyasi,
ātmā'nujasya jihreṣi saumitres tvaṃ kathaṃ na vā.

manye kiṃ-jamahaṃ ghnantaṃ tvāma-kṣattriya-je raṇe
lakṣmaṇā 'dhija ! durvṛtta ! prayuktamanujena naḥ".

pratyūce vālinaṃ rāmo"nā 'kṛtaṃ kṛtavānaham
yajvabhiḥ sutvabhiḥ pūvair jaradbhiś ca kapīṣvara !

te hi jālair gale pāśais tiraścāmupaseduṣām
ūṣuṣāṃ para-dāraiś ca sārdhaṃ nidhanamaiṣiṣuḥ.

ahaṃ tu ṣuṣruvānbhrātrā striyaṃ bhuktāṃ kanīyasā
upeyivānanūcānair ninditas-tvaṃ latā-mṛga !

anvanaiṣīt tato vālī trapā-vāniva rāghavam.
nyakṣipac cā'ṅgadaṃ yatnāt kākutsthe tanayaṃ priyaṃ

mriyamāṇaḥ sa sugrīvaṃ proce sad-bhāvamāgataḥ
"saṃbhāviṣyāva ekasyāmabhijānāsi mātari.

avasāva nagendreṣu, yat pāsyāvo madhūni ca,
abhijānīhi tat sarvaṃ, bandhūnāṃ samayo hyayam.

daivaṃ na vidadhe nūnaṃ yugapat sukhamāvayoḥ,
śaśvad bahūva tad duḥsthaṃ yato na" itihā 'karot.

dadau sa dayitāṃ bhrātre mālāṃ cā'gryāṃ hiraṇmayīm,
rājyaṃ saṃdiśya bhogāmś ca mamāra vraṇa-pīḍitaḥ

tasya nirvartya kartavyaṃ sugrīvo rāghavā''jñayā
kiṣkindhā'dri-guhāṃ gantuṃ manaḥ praṇidadhe drutam

nāma-grāhaṃ kapibhiraśanaiḥ stūyamānaḥ samantā- danvag-bhāvaṃ raghu-vṛṣabhayor vānarendro virājan
abhyarṇe 'mbhaḥ-patana-samaye parṇalībhūta-sānuṃ kiṣkindhādriṃ nyaviśata madhu-kṣība-guñjad-dvirepham.