Ratnāvalī · Chapter 2
2
kadalī pāṭitā yadvanniḥśeṣāvayavaiḥ saha /
na kiṃcitpuruṣastadvatpāṭitaḥ saha dhātubhiḥ
sarvadharmā anātmāna ityato bhāṣitaṃ jinaiḥ /
dhātuṣaṭkaṃ ca taiḥ sarvaṃ nirṇitaṃ tacca nārthataḥ
naivamātmā na cānātmā yāthābhūtyena labhyate /
ātmānātmakṛte dṛṣṭī vavārāsmānmahāmuniḥ
dṛṣṭaśrutādyaṃ muninā na satyaṃ na mṛṣoditam /
pakṣāddhi pratipakṣaḥ syādubhayaṃ tacca nārthataḥ
iti satyānṛtātīto loko 'yaṃ paramārthataḥ /
asmādeva ca tattvena nopaityasti ca nāsti ca
yaccaivaṃ sarvathā neti sarvajñastatkathaṃ vadet /
sāntamityathavānantaṃ dvayaṃ vādvayameva vā
asaṃkhyeyā gatā buddhāstathaiṣyantyatha sāṃpratāḥ /
koṭyagraśaśca sattvāntastebhyastraikālyajo mataḥ
vṛddhiheturna lokasya kṣayastrikālyasaṃbhavaḥ /
sarvajñena kathaṃ tasya pūrvānto 'vyākṛtaḥ kṛtaḥ
etattu dharmagāmbhīya yattadguhyaṃ pṛthagjane /
māyopamatvaṃ lokasya buddhānāṃ śāsanāmṛtam
māyāgajasya dṛśyeta yathā janmānta eva ca /
na ca kaścitsa tattvena janmāntaścaiva vidyate
māyopamasya lokasya tathā janmānta eva ca /
dṛśyate paramārthena na ca janmānta eva ca
yathā māyāgajo naiti kutaścidyāti na kvacit /
cittamohanamātratvādbhāvatvena na tiṣṭhati
tathā māyopamo loko naiti yāti na kutracit /
cittamohanamātratvābhdāvatvena na tiṣṭhati
trakālyavyativṛttātmā loka evaṃ nu ko 'rthataḥ /
yo 'sti nāstyathavāpi syādanyatra vyavahārataḥ
catuṣprakāramityasmāt śānto 'nanto dvayo 'dvayaḥ /
buddhena hetornānyasmādayamavyākṛtaḥ kṛtaḥ
śarīrāśucitā tāvat sthūlā pratyakṣagocarā /
satataṃ dṛśyamānāpi yadā citta na tiṣṭhati
tadātisūkṣmo gambhīraḥ saddharmo 'yamanālayaḥ /
apratyakṣaḥ kathaṃ citte sukhenāvatariṣyati
saṃbudhyāsmānnivṛtto 'bhūddharmaṃ deśayituṃ muniḥ /
durjñānamatigāmbhīryād jñātvā dharmamimaṃ janaiḥ
vināśayati durjñāto dharmo 'yamavipaścitam /
nāstitādṛṣṭisamale yasmādasminnimajjati
aparo 'pyasya durjñānānmūrkhaḥ paṇḍitamānikaḥ /
pratikṣepavinaṣṭātmā yātyavīcimadhomukhaḥ
durbhuktena yathānnena vināśamadhigacchati /
subhuktenāyurārogyaṃ balaṃ saukhyāni cāśnute
durjñātena tathānena vināśamadhigacchati /
samyagjñātenātra suikhaṃ bodhiṃ cāpnotyanuttarām
tasmādatra pratikṣepaṃ dṛṣṭiṃ tyaktvā ca nāstikīm /
samyagjñānaparaṃ yatnaṃ kuru sarvārthasiddhaye
dharmasyāsyāparijñānādahaṃkāro 'nuvartate /
tataḥ śubhāśubhaṃ karma tato janma śubhāśubham
tasmādyāvadavijñāto dharmo 'haṃkāraśātanaḥ /
dānaśīlakṣamādharme tāvadādaravān bhava
dharmapūrvāṇi kāryāṇi dharmamadhyāni pārthiva /
sādhayan dharmaniṣṭhāni neha nāmutra sīdati
dharmātkīrtiḥ sukhaṃ caiva neha bhīrna mumūrṣataḥ /
paralokasukhaṃ sphītaṃ tasmāddharma sadā bhaja
dharma eva parā nītirdharmālloko 'nurajyate /
rañjitena hi lokena neha nāmutra vañcyate
adharmeṇa tu yā nītistayā loko 'parajyate /
lokoparañjanāccaiva neha nāmutra nandati
parātisaṃdhānaparā kaṣṭā durgatipaddhatiḥ /
anarthavidyā duṣprajñairarthavidyā kathaṃ kṛtā
parātisaṃdhānaparo nītimān kathamarthataḥ /
yena janmasahasrāṇi bahūnyātmaiva vañcyate
riporapriyamanvicchan doṣāṃstyaktvā guṇān śraya /
svahitāvāptirevam tu ripoścāpyapriyaṃ bhavet
dānena priyavadyena hitenaikārthacaryayā /
ebhirācara lokasya dharmasyaiva ca saṃgraham
viśvāsaṃ janayatyekaṃ satyaṃ rājñāṃ yathā dṛḍham /
tathaivābhūtamapyeṣāmaviśvāsakaraṃ param
nāvisaṃvādavatsatyaṃ [sattve] udgatamarthataḥ /
paraikāntahitaṃ satyamahitatvānmṛṣetarat
doṣān pracchādayatyekastyāgo rājñāṃ yathojjvalaḥ /
tathā kārpaṇyamapyeṣāṃ guṇasarvasvaghātakam
upaśāntasya gāmbhīryaṃ gāmbhīryādgauravaṃ param /
gauravāddīptirājñā ca tasmādupaśamaṃ bhaja
ahāryabuddhiḥ prājñatvādaparapratyayaḥ sthiraḥ /
nātisaṃdhīyate rājā tasmātprajñāparo bhava
satyatyāgaśamaprajño caturbhadro narādhipaḥ /
dharmaścaturbhadra iva stūyate devamānuṣaiḥ
nigṛhyavādibhiḥ suddhaiḥ prajñākāruṇyanirmalaiḥ /
sahāsīnasya satataṃ prajñā dharmaśca vardhate
durlabhāḥ pathyavaktāraḥ śrotārastvatidurlabhāḥ /
tebhyo 'tidurlabhatamā ye pathyasyāśukāriṇaḥ
pathyamapyapriyaṃ tasmājñātvā śīghraṃ samācara /
pibedauṣadhamapyugramārogyāyātmavāniva
jīvitārogyarājyānāṃ cintayānityatāṃ sadā /
tataḥ saṃvegavān dharmamekāntena prayāsyase
avaśyaṃ maraṇaṃ paśyan pāpadduḥkhaṃ mṛtasya ca /
ehikena sukhenāpi na pāpaṃ kṣātumarhasi
kasmiṃścedabhyaṃ dṛṣṭaṃ bhayaṃ dṛṣṭaṃ kvacitkṣaṇe /
yadyekasmin samāśvāsaḥ kimekasminna te bhayam
madyātparibhavo loke kāryahānirdhanakṣayaḥ /
ākāryakaraṇaṃ mohāt[madyaṃ tyaja tataḥ sadā]
Original text: Ratnāvalī · Edition: P.L. Vaidya: Madhyamaka shastra, · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0