Ratnāvalī · Chapter 1

Ratnāvalī / (NRa)
/ namo ratnatrayāya //
sarvadoṣavinirmuktaṃ guṇaiḥ sarvairalaṃkṛtam /
praṇamya sarvajñamahaṃ sarvasattvaikabāndhavam

dharmamekāntakalyāṇaṃ rāja[n dha]rmodayāya te /
vakṣyāmi dharmaḥ siddhiṃ hi yāti saddharmabhājane

prāgdharmābhyudayo yatra paścānaiḥśreyasodayaḥ /
saṃprāpyābhyudayaṃ yasmādeti naiḥśreyasaṃ kramāt

sukhamabhyudaya[statra mokṣo]naiḥśreyaso mataḥ /
asya sādhanasaṃkṣepaḥ śraddhāprajñe samāsataḥ

śrāddhatvābhdajate dharmaṃ prājñatvādvetti tattvataḥ /
prajñā pradhānaṃ tvanayoḥ śraddhā pūrvaṃgamāsya tu

chandād dveṣābhdayānmohādyo dharmaṃ nātivartate /
sa śrāddha iti vijñeyaḥ śreyaso bhājanaṃ param

kāyavāṅmānasaṃ karma sarvaṃ samyakparīkṣya yaḥ /
parātmahitamājñāya sadā kuryātsa paṇḍitaḥ

ahiṃsā cauryaviratiḥ paradāravivarjanam /
mithyāpaiśunyapāruṣyābaddhavādeṣu saṃyamaḥ

lobhavyāpādanāstikyadṛṣṭīnāṃ parivarjanam /
ete karmapathāḥ śuklā daśa kṛṣṇā viparyayāt

amadyapānaṃ svājīvo 'vihiṃsā dānamādarāt /
pūjyapūjā ca maitrī ca dharmaścaiṣa samāsataḥ

śarīratāpanāddharmaḥ kevalā(nnāsti tena hi) /
na paradrohaviratirna paresāmanugrahaḥ

dānaśīlakṣamāspaṣṭaṃ yaḥ saddharmamahāpatham /
anādṛtya vrajet kāyakleśago daṇḍakotpathaiḥ

sa saṃsārāṭavīṃ ghorāmanantajanapādapām /
kleśavyālāvalīḍhāṅgaḥ sudīrghaṃ pratipadyate

hiṃsayā jāyate 'lpāyuḥ bahavābādho vihiṃsayā /
cauryeṇa bhogavyasanī saśa(truḥ) pāradārikaḥ

pratyākhyānaṃ mṛṣāvādāt paiśunyānmitrabhedanam /
apriyaśravaṇaṃ raukṣyādabāddhā(dapārthā?)ddurbhagaṃ vacaḥ

manorathān hantyamidhyā vyāpādo bhayadaḥ smṛtaḥ /
mithyādṛṣṭiḥ kudṛṣṭitvaṃ madyapānaṃ matibhramaḥ

apradānena dāridyaṃ mithyājīvena vañcanā /
stambhena duṣkulīnatvamalpaujaskatvamīrṣyayā

krodhāddurvarṇatā maurkhyamapraśnena vipaścitām /
phalametanmanuṣyatve sarvebhyaḥ prāk ca durgatiḥ

eṣāmakuśalākhyānāṃ vipāko yaḥ prakīrtitaḥ /
kuśalānāṃ ca sarveṣāṃ viparītaḥ phalodayaḥ

lobho dveṣaśca mohaśca tajjaṃ karmeti cāśubham /
alobhāmohādveṣāśca tajjaṃ karmetaracchubham

abhubhātsarvaduḥkhāni sarvadurgatayastathā /
śubhātsugatayaḥ sarvāḥ sarvajanmasukhāni ca

nivṛttiraśubhātkṛtsnātpravṛttistu śubhe sadā /
manasā karmaṇā vācā dharmo 'yaṃ dvividhaḥ smṛtaḥ

narakapretatiryagbhyo dharmādasmādvimucyate /
nṛṣu deveṣu cāpnoti sukhaśrirājyavistarān

dhyānāpramāṇārūpyaistu brahmādyasukhamaśnute /
ityabhyudayadharmo 'yaṃ phalaṃ cāsya samāsataḥ

naiḥśreyasaḥ punardharmaḥ sūkṣmo gambhīradarśanaḥ /
bālānāṃ[aśrotravatām] uktastrāsakaro jinaiḥ

nāsmyahaṃ na bhaviṣyāmi na me 'sti na bhaviṣyati /
iti bālasya saṃtrāsaḥ paṇḍitasya bhayakṣayaḥ

ahaṃkaraprasūteyaṃ mamakāropasaṃhitā /
prajā prajāhitaikāntavādinābhihitākhilā

astyahaṃ mama cāstīti mithyaitatparamārthibhiḥ /
yathābhūtaparijñānānna bhavatyubhayaṃ yataḥ

ahaṃkārodbhavāḥ skandhāḥ so 'haṃkāro 'nṛto 'rthataḥ /
bījaṃ yasyānṛtaṃ tasya prarohaḥ satyataḥ kutaḥ

skandhānasatyān dṛṣṭvaivamahaṃkāraḥ prahīyate /
ahaṃkāraprahāṇācca na punaḥ skandhasaṃbhavaḥ

yathādarśamupādāya(svamukhapratibimbakam /
dṛśya) te nāma taccaivaṃ na kiṃcidapi tattvataḥ

ahaṃkārastathā skandhānupādāyopalabhyate /
na ca kaścitsa tattvena svamukhapratibimbavat

yathādarśamanādāya svamukhapratibimbakam /
na dṛśyate tathā skandhānanādāyāhamityapi

evaṃvidhārthaśravaṇāddharmacakṣuravāptavān /
āryānandaḥ svayaṃ caiva bhikṣubhyo 'bhīkṣṇamuktavān

skandhagrāho yāvadasti tāvadevāhamityapi /
ahaṃkāre sati punaḥ karma janma tataḥ punaḥ

trivartmaitadanādyantamadhyaṃ saṃsāramaṇḍalam /
alātamaṇḍalaprakhyaṃ bhramatyanyonyahetukam

svaparobhayatastasya traikālyato 'pyaprāptitaḥ /
ahaṃkāraḥ kṣayaṃ yāti tataḥ karma ca janma ca

evaṃ hetuphalotpādaṃ paśyaṃstatkṣayameva ca /
nāstitāmastitāṃ caiva naiti lokasya tattvataḥ

sarvaduḥkhakṣayaṃ dhama śrutvaivamaparīkṣakaḥ /
saṃkampatyaparijñānādabhayasthānakātaraḥ

na bhaviṣyati nirvāṇe sarvametanna te bhayam /
ucyamāna ihābhāvastasya te kiṃ bhayaṃkaraḥ

mokṣe nātmā na ca skandhā mokṣaścedīdṛśaḥ priyaḥ /
ātmaskandhāpanayanaṃ kimihaiva tavāpriyam

na cābhāvo 'pi nirvānaṃ kuta eva tasya[vāsya] bhāvatā /
bhāvābhāvaparāmarśakṣayo nirvāṇamucyate

samāsānnāstitādṛṣṭiḥ phalaṃ nāstīti karmaṇaḥ /
apuṇyāpāyīkī caiṣā mithyādṛṣṭiriti smṛtā

samāsādastitādṛṣṭiḥ phalaṃ cāstīti karmaṇām /
puṇyā sugatiniṣyandā samyagdṛṣṭiriti smṛtā

jñāne nāstyastitāśānteḥ pāpapuṇyavyatikramaḥ /
durgateḥ sugateścāsmāt sa mokṣaḥ sabhdirucyate

sahetumudayaṃ paśyan nāstitāmativartate /
astitāmapi nopaiti nirodhaṃ saha hetunā

prāgjātaḥ sahajātaśca heturahetuko 'rthataḥ /
prajñapterapratītatvādutpatteścaiva tattvataḥ

asmin satīdaṃ bhavati dīrghe hrasvaṃ yathā sati /
[tasyotpādādudetīdaṃ dīpotpādādyathā] prabhā

hrasve 'sati punardīrghaṃ na bhavati svabhāvataḥ /
pradīpasyāpyanutpādātprabhāyā apyasaṃbhavaḥ

evaṃ hetuphalotpādaṃ dṛṣṭvā nopaiti nāstikyam(nāstitām) /
abhyupetyāsya lokasya yāthābhūtyaṃ prapañcajam

nirodhaṃ ca prapañcotthaṃ yāthābhūtyādupāgataḥ /
nopayātyastitāṃ tasmānmucyate 'dvayaniścitaḥ

dūrādālokitaṃ rūpamāsannairdṛśyate sphuṭam /
marīciryadi vāri syādāsannaiḥ kiṃ na dṛśyate

dūrībhūtairyathābhūto loko 'yaṃ dṛśayate tathā /
na dṛśyate tadāsannairanimitto marīcivat

[marīcistoyasadṛśī yathā nāmbu na] cārthataḥ /
skandhāstathātmasadṛśā nātmāno nāpi te 'rthataḥ

marīcīṃ toyamityetaditi matvāgato 'tra san /
yadi nāstīti tattoyaṃ [gṛṇhīyānmūḍha eva saḥ

marīcipratimaṃ lokamevamastīti gṛṇhataḥ /
nāstīti cāpi moho 'yaṃ sati mohe na mucyate

nāstiko durgatiṃ yātiṃ sugatiṃ yati cāstikaḥ /
yathābhūtaparijñānānmokṣamadvayaniśritaḥ

anicchan nāstitāstitve yathābhūtaparijñayā /
nāstitāṃ labhate mohāt kasmānna labhate 'stitām

syādastidūṣaṇādasya nāstitākṣipyate 'rthataḥ /
nāstitādūṣaṇādeva kasmānnākṣipyate 'stitā

na pratijñā na caritaṃ na cittaṃ bodhiniśrayāt /
nāstikatve 'rthato yeṣāṃ kathaṃ te nāstikāḥ smṛtāḥ

sasāṃkhyaulūkyanirgranthapugdalaskandhavādinam /
pṛccha lokaṃ yadi vadatyastināstivyatikramam

dharmayautakamityasmānnāstyastitvavyatikramam /
viddhi gambhīramityuktaṃ buddhānāṃ śāsanāmṛtam

vibhavaṃ naiti nāyāti na tiṣṭhatyapi ca kṣaṇam /
traikālyavyativṛttātmā loka eva kuto 'rthataḥ

dvayorapyāgatigatī prasthitiśca na tattvataḥ /
lokaniryāṇayostasmādviśeṣaḥ ka ivārthataḥ

sthiterabhāvādudayo nirodhaśca na tattvataḥ /
uditaśca sthitaśceti niruddhaśca kuto 'rthataḥ

kathamakṣaṇiko bhāvaḥ pariṇāmaḥ sadā yadi /
nāsti cetpariṇāmaḥ syādanyathātvaṃ kuto 'rthataḥ

ekadeśe kṣayādvā syāt kṣaṇikaṃ sarvaśo 'pi vā /
vaiṣamyānupalabdheśca dvidhāpyetadayuktimat

kṣaṇike sarvathā bhāve kutaḥ kācitpurāṇatā /
sthairyādakṣaṇike cāpi kutaḥ kācitpurāṇatā

yathānto 'sti kṣaṇasyaivamādirmadhyaṃ ca kalpyatām /
tryātmakatvāt kṣaṇasyaivaṃ na lokasya kṣaṇaṃ sthitiḥ

ādimadhyāvasānāni[cintyāni kṣaṇavatpunaḥ /
ādimadhyā] vasānatvaṃ na svataḥ parato 'pi vā

naiko 'nekapradeśatvānnāpradeśaśca kaścan /
vinaikamapi nāneko nāstitvamapi cāstitām

vināśāt pratipakṣādvā syādastitvasya nāstitā /
vināśaḥ pratipakṣo vā kathaṃ syādastyasaṃbhavāt

nirvṛtestena lokasya nopaityūnatvamarthataḥ /
antavāniti lokaśca pṛṣṭastūṣṇīṃ jino 'bhavat

sarvajña iti sarvajño budhaistenaiva gamyate /
yenaitaddharmagāmbhīryaṃ novācābhajane loke

iti naiḥśreyaso dharmo gambhīro niṣparigrahaḥ /
anālaya iti proktaḥ saṃbuddhaistatvadarśibhiḥ

asmādanālayāddharmādāyalayābhiratā janāḥ /
astināstyavyatikrāntā bhītā naśyantyamedhasaḥ

te naṣṭā nāśayantyanyānabhayasthānabhīravaḥ /
tathā kuru yathā rājān naṣṭairna vipraṇāśyase