Ratnamālāvadāna · Part 221240

niṣkrāmata rabhadhvaṃ tat saddharmaṃ buddhaśāsane /
māracaryāṃ parityajya carata bhadracārikāṃ // Rm_22.48{48} //
yo 'pramattaś caraty atra saṃbuddhaśāsane vrataṃ /
sa vihāya punarjātiṃ duḥkhasyāṃtaṃ kariṣyati // Rm_22.49{49} //
iti matvātra saṃsāre pariśuddhatrimaṇḍalāḥ /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā bhajadhvaṃ śraddhayā sadā // Rm_22.50{50} //
etad ghoṣaṃ samākarṇya sarve devāḥ pramoditāḥ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā prācaran sarvadā śubhe // Rm_22.51{51} //
tatas te raśmayaḥ sarve bhāsayantaḥ samaṃtataḥ /
pratyāgatā munīndrasya purataḥ samupāśrayan // Rm_22.52{52} //
tatra te raśmayaḥ sarve 'py ekībhūtāḥ supiṇḍitāḥ /
śāstuḥ pradakṣiṇīkṛtya bhruvo 'ntare tirodadhau // Rm_22.53{53} //
tad dṛṣṭvā te sabhāsīnāḥ sarve lokāḥ savismayāḥ /
śāstā kim ādiśed dharmam iti dhyātvā samāśrayan // Rm_22.54{54} //
tatrānaṃdaḥ samālokya sarvāṃl lokān savismayān /
sāṃjalis taṃ jagannāthaṃ praṇatvaivaṃ samabravīt // Rm_22.55{55} //
bhagavan hetunā kena smitaṃ muṃcati sāṃprataṃ /
nāhetupratyayaṃ buddhāḥ smitaṃ muṃcaṃti sarvadā // Rm_22.56{56} //
yad bhavataḥ smite vaktrān nānāvarṇāḥ suraśmayaḥ /
nirgatāḥ sarvalokeṣu prasṛtā avabhāsyata // Rm_22.57{57} //
ime sarvatra bhadrāṇi kṛtvā satvāṃś ca bhadritān /
pratyāgatā bhavadurṇāmadhye cāntardadhanti hi // Rm_22.58{58} //
etad adbhutam ālokya sarve lokā ime 'dhunā /
śāstā kim ādiśed dharmam iti dhyātvā samāsthitāḥ // Rm_22.59{59} //
bhavaddharmāmṛtaṃ pātuṃ sarve saddharmavāṃchinaḥ /
bhavantam eva saṃvīkṣya saṃtiṣṭhante samāhitāḥ // Rm_22.60{60} //
bhagavaṃs tad yad arthe tvaṃ smitaṃ muṃcasi sāṃprataṃ /
tad arthaṃ samupādiśya sarvāl lokān prabodhaya // Rm_22.61{61} //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīścaraḥ /
tam ānaṃdaṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_22.62{62} //
evam etan mahānaṃda sarve 'pi sugatā jināḥ /
nāhetupratyayaṃ kvāpi smitaṃ muṃcaṃti sarvadā // Rm_22.63{63} //
yadarthe 'ham ihānaṃda smitaṃ muṃcāmi sāṃprataṃ /
tadarthaṃ saṃpravakṣyāmi sarve śṛṇvaṃtu sādaraṃ // Rm_22.64{64} //
paśyānaṃdānayā nāryyā dārikayā mama padoḥ /
lohitacaṃdanenaivaṃ pralipya satkṛtiḥ kṛtā // Rm_22.65{65} //
etatpuṇyavipākena dārikeyaṃ bhaviṣyati /
pratyekasugato gandhamādano nāma sarvavit // Rm_22.66{66} //
yatheyaṃ mayi saṃbuddhacittaṃ prasādya moditā /
praṇidhānaṃ karoty evaṃ pratyekabodhim āpsyati // Rm_22.67{67} //

evaṃ matvā mahatpuṇyaṃ saṃbuddhabhajanodbhavaṃ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ triratnaṃ bhajam ādarāt // Rm_22.68{68} //
triratnabhajanodbhūtaṃ puṇyamahattaraṃ bahu /
yathechābodhisaṃbhārapūraṇaṃ nirvṛtiṃ pradaṃ // Rm_22.69{69} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve 'numoditāḥ /
triratnabhajanaṃ kartuṃ prābhyanandan sadāpi te // Rm_22.70{70} //
tadā sā dāsikāpy evaṃ śāstrā vyākṛtam ātmanaḥ /
śrutvābhinaṃditā bhūyo nanāma taṃ munīśvaraṃ // Rm_22.71{71} //
tataḥ sā svāminā dattaṃ dravyam ādāya satvarā /
tad arhabhojanaiḥ pūrṇaṃ pātraṃ kṛtvā mudācarat // Rm_22.72{72} //
tatra sā muditā tasmai munīndrāya pradāpayat /
sāṃjaliḥ praṇatiṃ kṛtvā svagehaṃ samupācarat // Rm_22.73{73} //
tataḥ sa bhagavān pṛṣṭe piṇḍapātraṃ tayārcitaṃ /
sasaṃghaṃ svāśrame gatvā vyaharad dharmam ādiśat // Rm_22.74{74} //
tatra sā dāsikā bhadrā triratnaṃ śaraṇaṃ gatā /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ prābhajan sarvadā mudā // Rm_22.75{75} //
evaṃ me guruṇākhyātaṃ śrutaṃ mayātra kathyate /
tathā tvam api rājeṃdra triratnaṃ sarvadā bhaja // Rm_22.76{76} //
tathā rājaṃ prajāś cāpi bodhayitvā prayatnataḥ /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_22.77{77} //
tathā taṃ maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyāḥ // Rm_22.78{78} //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśokaḥ sa bhūmipaḥ /
tathety abhyanumoditvā prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_22.79{79} //
idaṃ narā ye ci ca gaṃdhamādanāvadānam atra prathitaṃ prasāditāḥ /
śṛṇvanti ye cāpi niśāmayanti sarve sukhāḍhyāḥ pracaranti sadgatau /
++ iti ratnāvadānatatve gaṃdhamādanāvadānaṃ samāpta ++
XXIII Pretikāyāḥ kathā
athāśoko mahārājaḥ sāṃjaliḥ saṃpramoditaḥ /
upaguptaṃ guruṃ natvā punar evam abhāṣata // Rm_23.1{1} //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇākhyātaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati // Rm_23.2{2} //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhaṃ mahāmatiḥ /
upagupto nareṃdraṃ taiḥ samālokyaivam ādiśat // Rm_23.3{3} //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvā buddhānumodaya // Rm_23.4{4} //
purā sa bhagavān buddhaḥ śākyasiṃho munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugataḥ śāstā dharmarājo vināyakaḥ // Rm_23.5{5} //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhiś ca cailakaiḥ /
upāsakaiḥ śubhācārair upāsikāgaṇair api // Rm_23.6{6} //

bodhisatvair mahāsatvaiḥ saṃbodhicārikodyamaiḥ /
tathānyais tīrthikaiś cāpi saṃbuddhaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_23.7{7} //
rājagṛhapuropānte veṇuvane manorame /
jināśrame mahodyāne karaṃdakanivāpake // Rm_23.8{8} //
sarvasatvahitārthena bodhicaryāṃ prakāśayan /
saddharmadeśanāṃ kurvan vijahāra virocayan // Rm_23.9{9} //
tat saddharmadeśanāṃ śrotuṃ tatra sarve samāgatāḥ /
devā daityāś ca nāgendrā yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_23.10{10} //
grahā vidyādharāḥ siddhā lokapālagaṇā api /
ṛṣayo brāhmaṇāś cāpi rājānaḥ kṣatriyātmajāḥ // Rm_23.11{11} //
vaiśyāś ca maṃtriṇo 'mātyā gṛhādhipā mahājanāḥ /
paurikāḥ sārthavāhāś ca vaṇijaḥ śilpino 'pi ca // Rm_23.12{12} //
grāmyā jānapadāś cāpi tathā kārpaṭikādayaḥ /
sarve te samupāyātās tatrāśrame upāviśan // Rm_23.13{13} //
tatra sabhāsanāsīnaṃ śrīghanaṃ taṃ munīśvaraṃ /
vyāmaprabhāvirocaṃ taṃ bhikṣusaṃghaiḥ puraskṛtaṃ // Rm_23.14{14} //
dṛṣṭvā te muditāḥ sarve praṇatvā samupāgatāḥ /
kṛtvā pradakṣiṇāny enaṃ samānarcu yathākramaṃ // Rm_23.15{15} //
tatas sarve 'pi te lokāḥ parivṛtya samaṃtataḥ /
tat saddharmāmṛtaṃ pātum upatasthuḥ samāhitāḥ // Rm_23.16{16} //
tadā sa bhagavān dṛṣṭvā sarvāns tān samupāśṛtān /
āryyasatyaṃ samārgāṃgaṃ saddharmaṃ samupādiśan // Rm_23.17{17} //
tāt saddharmāmṛtaṃ pītvā sarve te saṃprabodhitāḥ /
dharmaviśeṣam ājñāya bodhicaryāṃ samīchire // Rm_23.18{18} //
tadaikasmin dine bhikṣur āyuṣmān nāradābhidhaḥ /
bhikṣārthaṃ pātram ādāya rājagṛhapure yayau // Rm_23.19{19} //
tatra sa nārado bhikṣuḥ piṃḍārthaṃ samupācaran /
gṛhasthena samālokya nītvā gehe mudāsane // Rm_23.20{20} //
pratisthāpya samabhyarcya supraṇītarasānvitaiḥ /
tīlodanaiḥ sudhākalpaiḥ pānaiś ca pratipūjitaḥ // Rm_23.21{21} //
tad bhuktvā sa yatis tuṣṭo datvā tasmai śubhāśiṣaṃ /
samutthāya tato 'raṇye viharttuṃ nirjane 'carat // Rm_23.22{22} //
tatra sa nārado yogī gṛdhrakūṭanagāntike /
dadarśa pretikām ekāṃ rākṣasīm iva bhīṣaṇāṃ // Rm_23.23{23} //
vṛkṣamūle sthitāṃ raktavinduvyāptāmvarāvṛtāṃ /
asthiśakalasaṃkīrṇe pretālaye nivāsinīṃ // Rm_23.24{24} //
svātmajān api bhakṣantīṃ kṣutpipāsāgnidāhināṃ /
kṛśāṅgīṃ vikṛtākārāṃ karvuramuktakeśinīṃ // Rm_23.25{25} //
dṛṣṭvā sa nāradas tatra samupāsṛtya tat puraḥ /
pretikāṃ tāṃ samālokya paprachaivaṃ purākṛtaṃ // Rm_23.26{26} //

kiṃ tvayā prakṛtaṃ ghoraṃ pātakaṃ pūrvajanmasu /
yenaivaṃ duḥsaham anubhavasi sāṃprataṃ // Rm_23.27{27} //
iti tenārhatā pṛṣṭe pretikā sā rudanty api /
nāradaṃ taṃ yatiṃ dṛṣṭvā śanair evam abhāṣata // Rm_23.28{28} //
bhadanta kiṃ mayā hy atra vakṣyate yat purākṛtaṃ /
divārātrau paṃcaputrān prasūtā me prabhakṣitā // Rm_23.29{29} //
tenāpi na saṃtuṣṭā bubhukṣitā pravarddhate /
tad bhavāṃs taṃ jagadvijñaṃ pṛchatā matpurākṛtaṃ // Rm_23.30{30} //
sa munīndro jagacchāstādiśet te 'smatpurākṛtaṃ /
āditye hi samudyāte dīpena kiṃ prayojanaṃ // Rm_23.31{31} //
tathāsmatprakṛtaṃ pāpaṃ śrutvānyena narādayaḥ /
satvāḥ saṃtrasitā evaṃ kuryu na ke cana // Rm_23.32{32} //
sarve te 'pi diśet pāpān viramya śīlasaṃvṛtāḥ /
triratnaśaraṇaṃ kṛtvā prabhajeyuḥ sadādritāḥ // Rm_23.33{33} //
iti tayoditaṃ śrutvā nāradaḥ sa prabodhitaḥ /
tatheti sahasā gatvā tatra veṇuvane 'sarat // Rm_23.34{34} //
tadā sa bhagavāṃs tatra dhyānālayāt samutthitaḥ /
sabhāmadhyāsanāsīnaḥ saddharmaṃ samupādiśat // Rm_23.35{35} //
tasminn avasare tatra nāradaḥ satvarānvitaḥ /
dūrāt taṃ śrīghanaṃ paśyan sahasā samupācaran // Rm_23.36{36} //
tam eva samupāyātaṃ nāradaṃ sa munīśvaraḥ /
dṛṣṭvārāt samupāmaṃtrya punar evam abhāṣata // Rm_23.37{37} //
ehi te svāgataṃ bhikṣo kutas tvaṃ samupāgataḥ /
kim artham iha yenaivaṃ prāyāsi tad vadasva me // Rm_23.38{38} //
ity ādiṣṭe munīndreṇa nāradaḥ sa kṛtāṃjaliḥ /
samupetya munīndraṃ taṃ praṇatvaivaṃ nyavedayat // Rm_23.39{39} //
bhagavan bhavatāṃ pādau draṣṭum iha samācare /
adyāhaṃ nirjane 'raṇye vihartuṃ samupācare // Rm_23.40{40} //
tatrāhaṃ pretikām ekāṃ rākṣasīm iva bhīṣaṇāṃ /
kṛśāṅgīṃ vikṛtākārāṃ raktavindu'nvitāṃvarāṃ // Rm_23.41{41} //
anekā asthiṣaṃkīrṇe pretālaye iva sthitāṃ /
paśyāmi tām upāsṛtya paripṛchāmi tat kṛtaṃ // Rm_23.42{42} //
kiṃ tvayā prakṛtaṃ pāpaṃ pūrvajanmasu dāruṇaṃ /
yenedṛg mahāduḥkham anubhavasi sāṃprataṃ // Rm_23.43{43} //
iti pṛṣṭe mayāthāsau pretikā duḥkhatāpinī /
rudantī māṃ samālokya śanair evam abhāṣata // Rm_23.44{44} //
bhadanta kiṃ vadiṣyāmi yan mayā pātakaṃ kṛtaṃ /
yenedṛśaṃ mahāduḥkham anubhavāmi sāṃprataṃ // Rm_23.45{45} //
paṃcaputrān ahaṃ rātrau divā paṃca tathāparān /
prasūya tāṃ prabhakṣyāmi nāsti tṛptis tathāpi me // Rm_23.46{46} //

evaṃ kṣutpipāsāgnitīvratāpābhidāhitā /
divārātriṃ mahadduḥkhaṃ bhuktvā tiṣṭhāmi jaṃgale // Rm_23.47{47} //
tat purā kiṃ kṛtaṃ ghoraṃ pātakam atidāruṇaṃ /
mayāpi jñāyate nātra paripṛcha munīśvaraṃ // Rm_23.48{148} //
sarvajñas trijagacchāstā bhagavān sa munīśvaraḥ /
yan mayā prakṛtaṃ pāpaṃ tat sarvam samupāviśet // Rm_23.49{49} //
iti tayoditaṃ śrutvā tatheti paribodhitaḥ /
bhavantam atra saṃpraṣṭuṃ samāgachāmi sāṃprataṃ // Rm_23.50{50} //
kiṃ tayā prakṛtaṃ ghoraṃ pātakam atidāruṇaṃ /
yenaivaṃ duḥsahaṃ duḥkhaṃ bhuktvā carati sādhunā // Rm_23.51{51} //
tat sarvaṃ samupādiśya prabodhayitum arhati // Rm_23.52{52} //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
nāradaṃ taṃ mahābhijñaṃ samālokyaivam ādiśet // Rm_23.53{53} //
nārada pretikā sātitīvrapātakasādhinī /
yadīcches tat kṛtaṃ śroṭuṃ śṛṇu vakṣyāmi te 'dhunā // Rm_23.54{54} //
tadyathābhūt purā puryyāṃ vārāṇasyāṃ mahājanaḥ /
śreṣṭhī prāḍhyo mahacchrīmāc chrīdopamo dhanādhipaḥ // Rm_23.55{55} //
sa kuladharmiṇīṃ bhāryām upayeme yathāvidhiṃ /
tataḥ sa kāṃtayā sārddhaṃ tayā reme pramodayan // Rm_23.56{56} //
tasyaivaṃ ramamāṇasya krīḍataḥ sucirād api /
tasyām eko 'pi putro vā putrī vā nābhyajāyata // Rm_23.57{57} //
tataḥ sa gṛhabhṛc chreṣṭhī santatidarśanotsukaḥ /
tan nirāśābhisaṃtaptamūrchito 'bhūd yathāturaḥ // Rm_23.58{58} //
kapolaṃ svabhuje sthāpya śokāgāre vyavasthitaḥ /
saṃpaccintāviṣaṇṇāsyo manasaivaṃ vyaciṃtayat // Rm_23.59{59} //
hā daiva kiṃ mayā pāpaṃ sukṛtaṃ duḥkṛtaṃ purā /
yan mamaivaṃ vidhaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ cātra prajāyate // Rm_23.60{60} //
anekadravyasaṃpattisamuditaṃ gṛhaṃ mama /
tatra bhoktā tu naiko 'pi putro 'sti duhitāpi na // Rm_23.61{61} //
tat sarvaṃ svāpateyaṃ hi mamātyayān narādhipaḥ /
aputrakam iti kṛtvā sarvasvaṃ sarvathā haret // Rm_23.62{62} //
yan mayānekayatnena sādhitaṃ rakṣitaṃ ca tat /
sarvam eva nirarthena vinaṣṭaṃ me bhaviṣyati // Rm_23.63{63} //
tad atra kiṃ kariṣyāmi yasyopāyaṃ na manyate /
sarvathāhaṃ vinaṣṭo 'smi ko māṃ rakṣed ihādhunā // Rm_23.64{64} //
evaṃ cintāviṣaṇṇāsyaṃ svāminaṃ taṃ gṛhādhipaṃ /
dṛṣṭvā sā ramaṇī bhāryā samālokyaivam abravīt // Rm_23.65{65} //
svāminn atra kim eva tvaṃ tiṣṭhase duḥkhacintayā /
kiṃ tava jāyate duḥkhaṃ tad vadasva mamāgrataḥ // Rm_23.66{66} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhastho viniśvasan /

taṃ bhāryāṃ ramaṇīkāntāṃ samālokyaivam abravīt // Rm_23.67{67} //
priye 'tra kiṃ vadiṣyāmi yasyopāyaṃ na manyate /
yan me 'sti mahatī saṃpad asyā bhoktā na vidyate // Rm_23.68{68} //
nūnaṃ madatyayād rājā mamaitāḥ sarvasaṃpadaḥ /
aputrasya nṛpādhīnā iti kṛtvā hariṣyati // Rm_23.69{69} //
yan mamaitā mahāyatnaiḥ sādhitā vanditā api /
tat sarvaṃ hi nirarthena vinakṣyati niratyayāt // Rm_23.70{70} //
etan me jāyate duḥkhaṃ tad atra kiṃ vadeya hi /
ko mamaitan mahac chalyaṃ hṛdaye 'tra samuddharet // Rm_23.71{71} //
iti cintāviṣaṇṇātra hṛdayaṃ dahyate mama /
tenaivam atra tiṣṭhāmi viṣadagdho yathāturaḥ // Rm_23.72{72} //
iti bhartroditaṃ śrutvā sā bhāryā ramaṇī priyā /
svāminaṃ taṃ samālokya bodhayituṃ samabravīt // Rm_23.73{73} //
etadarthe viṣādatvaṃ mā kṛthāḥ sarvathā priye /
upāyāṃ kuru tat prāptyai yadi saṃtatim ichasi // Rm_23.74{74} //
upāyam api siddhyeta devatānāṃ prasādataḥ /
tad devatāḥ samārādhya yācasva santatiṃ mudā // Rm_23.75{75} //
tadā devaprasādena jayen nau santatiḥ khalu /
putro vā yadi vā putrī jātā syāt saphalaṃ bhave // Rm_23.76{76} //
iti me vacanam śrutvā kulasthitiṃ yadīchasi /
devatārādhanaṃ kṛtvā bhajasva saṃtatīchayā // Rm_23.77{77} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ prabodhitaḥ /
tathety abhyanumoditvā tathā karttuṃ samaichata // Rm_23.78{78} //
tataḥ sa gṛhabhṛc chreṣṭhī bhāryayā saha moditaḥ /
svakuleśaṃ samabhyarcya santānaṃ samayāca tat // Rm_23.79{79} //
tathāpi śreṣṭhinas tasya bhāryābhūn naiva garbhiṇī /
tataḥ sa parikhinnātmā tasthāv evaṃ nirāśayā // Rm_23.80{80} //
tataḥ sā ramaṇī bhāryā nirāśākhinnamānasaṃ /
svāminaṃ taṃ samālokya punar evam abhāṣata // Rm_23.81{81} //
svāmin mātra viṣādatvaṃ kṛthā dhairyaṃ samāśraya /
viṣādo klīyate cittaṃ kṣīṇadtto na vīryabhāk // Rm_23.82{82} //
vīryaṃ vinātra saṃsāre kiṃ cit kāryaṃ na siddhyate /
tasmād vīryaṃ samālambya bhaja devān samāhitaḥ // Rm_23.83{83} //
yadi putro na jātāḥ syāt putrī vāpi na jāyate /
puṇyaṃ tu varddhyate nūnaṃ devatārādhanād api // Rm_23.84{84} //
iti matvātra saṃsāre sadā saukhyaṃ yadīchasi /
sarvān devān samabhyarcya bhajasvā śraddhayādarāt // Rm_23.85{85} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā bharttā śreṣṭhī sa bodhitaḥ /
tatheti pratibhāṣitvā devān arcitum aichata // Rm_23.86{86} //
tathā santānam ichen sa gṛhastho bharyyayā mudā /

vidhiṃ sraṣṭāram ārādhya saṃtatiṃ samayācata // Rm_23.87{87} //
tathāpi tasya bhāryā sā garbhiṇī no 'bhavac ciraṃ /
tataś ca sa vibhagnāśas tasthau śokaviṣāditaḥ // Rm_23.88{88} //
taṭo 'pi bhāryayā bhūyaḥ preryyamāṇaḥ sa bodhitaḥ /
viśvaṃbharaṃ samabhyarcya yayāca saṃtatiṃ tathā // Rm_23.89{89} //
tathāpi sābhavan naiva dohadalakṣaṇāṅkitā /
tataś cāsau gṛhastho 'bhūn nirāśāparikheditaḥ // Rm_23.90{90} //
tathā sa bhāryayā bhūyaḥ preritaḥ paribodhitaḥ /
maheśvaraṃ samabhyarcya saṃtatiṃ samayācata // Rm_23.91{91} //
tathendraṃ ca samārādhya prārthayat saṃtatiṃ mudā /
evaṃ lokādhipān sarvān grahān sarvān ahūr api /
samārādhya samabhyarcya prārthayat santatiṃ tathā // Rm_23.92{92} //
tataś caivaṃ mahākālaṃ kumāraṃ ca gaṇādhipaṃ /
bhairavaṃ mātṛkāś cāpi prārthayad vaṃśam arcayan // Rm_23.93{93} //
evam anyān api devān vihāramaṇḍapāśrayān /
maṭhasatrāśramārāmaśṛṃgāṭakapratiṣṭhitān // Rm_23.94{94} //
udyānaparvatāraṇyākṣatrasīmādisaṃsthitān /
sarvajalāśrayasthāṃś ca sarvān nāgādhipān api // Rm_23.95{95} //
rathyācatvaramārgādipratisthitān samutsukaḥ /
sarvān devān samārādhya yayācaivaṃ sa saṃtatiṃ // Rm_23.96{96} //
tathāpi śreṣṭhinas tasya bhāryāyāṃ sucīrād api /
tasyāṃ naivābhavat kiṃ cid dohadotpattilakṣaṇaṃ // Rm_23.97{97} //
tataḥ sa gṛhabhṛc chreṣṭhī dṛṣṭvā vaṃśanirantaraṃ /
nirāśāpratikhinnātmā tasthāv evaṃ yathāturaḥ // Rm_23.98{98} //
etad duḥkhavibhinnāsyaṃ dṛṣṭvā sā ramaṇī priyā /
svāminaṃ taṃ samīkṣantī punar evam abhāṣata // Rm_23.99{99} //
svāminn atra viṣādena kiṃ cit kāryaṃ na siddhyate /
iti matvā yathākāmaṃ saukhyaṃ bhuktvā samācara // Rm_23.100{100} //
yad āvābhyāṃ kṛtaṃ pāpaṃ tat phalaṃ bhujyate 'dhunā /
tad atra kiṃ kariṣyāvo daivaṃ hi valavān bhave // Rm_23.101{1} //
yad abhāvi bhaven naiva bhāvi cen nānyathā kvacit /
avaśyaṃ bhāvino bhāvā bhavanti sarvathā bhave // Rm_23.102{2} //
iti matvātra saṃsāre bhuktvā saukhyaṃ yathechayā /
triratnabhajanaṃ kṛtvā cara satyaṃ samāhitaḥ // Rm_23.103{3} //
tehaiva sarvadā bhadram ihāmutrāpi sarvataḥ /
kramād bodhipadaṃ prāpya nirvṛtiṃ samavāpsyati // Rm_23.104{4} //
iti bhāryāsamākhyātaṃ śrutvā śreṣṭhī sa bodhitaḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā kañcit kālaṃ vyalaṃghayat // Rm_23.105{5} //
tatas tasya suhṛn mitram upāgatya puraḥ sthitaḥ /
tat saṃtānasamutpatyai tan mitram evam abravīt // Rm_23.106{6} //

bho mitra śṛṇu me vākyaṃ yat te hitaṃ mayocyate /
sarvathāsyāṃ priyāyāṃ te saṃtānaṃ vidyate na hi // Rm_23.107{7} //
tad upāyaṃ tu karttavyaṃ saṃtatiṃ pratipattaye /
nirvaṃśasya hi saṃsāre nirarthaṃ sarvasādhanaṃ // Rm_23.108{8} //
tat saṃtānasamutpatyai dvitīyaṃ putrabhāvinīṃ /
aparāṃ yuvatīṃ bhāryāṃ vivaha vidhinā punaḥ // Rm_23.109{9} //
kadā cit tava bhāgyena sā putraṃ janayed api /
tadā te saphalaṃ janmaḥ kulasthitir bhaved api // Rm_23.110{10} //
iti mitroditaṃ śrutvā sa gṛhasthaḥ prabodhitaḥ /
tathā hīti pratijñāya taṃ mitram abhyamānayat // Rm_23.111{11} //
tataḥ sa gṛhabhṛc chreṣṭhī nirīkṣya putrabhāvinīṃ /
aparāṃ yuvatīṃ kāṃtām upayeme yathāvidhiḥ // Rm_23.112{12} //
tataḥ sa kulikaḥ śreṣṭhī tayā sārddhaṃ pramoditaḥ /
yathākāmaṃ sukhaṃ bhuktvā rarāma paricārayan // Rm_23.113{13} //
tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ /
samaye sā priyā bhāryā vabhūva garbhiṇī 'cirāt // Rm_23.114{14} //
tataḥ kramāt pravṛddho 'bhūd garbhas tasyā dine dine /
tadā sā garbhasaṃjātaṃ parijñāyābhyanandata // Rm_23.115{15} //
tataḥ sā bhadrikā kāntā svāminaṃ taṃ pramoditā /
rahasi samupāmaṃtrya samālokyaivam abravīt // Rm_23.116{16} //
diṣṭyāryyaputra vṛddho 'si garbhe me jāyate śiśuḥ /
dakṣiṇapārśvasaṃsthāyat tad ayaṃ dārako bhavet // Rm_23.117{17} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sa gṛhastho 'bhinaṃditaḥ /
savyavāhuṃ samutsārya mudaivaṃ samudāharat // Rm_23.118{18} //
hā me 'bhilaṣitaṃ siddhyet paśyeyaṃ saṃtater mukhaṃ /
sāṃprataṃ nāvajāto 'smi kulasthitir bhaved api // Rm_23.119{19} //
kṛtyāni me prakurvīta vibhṛyāc ca bhṛtaḥ prati /
dāyādyaṃ pratipadyeta vaṃśo pi syāc cirasthitaḥ // Rm_23.120{20} //
yan mayā prakṛtaṃ dānaṃ yac ca puṇyaṃ prasādhitaṃ /
etad vipākakauśalyam etayor anugachatu // Rm_23.121{21} //
evaṃ sa muditaḥ śreṣṭhī tāṃ bhāryāṃ bhadrikāṃ priyāṃ /
supathyopacārasaṃyuktair āhāraiḥ samapoṣayat // Rm_23.122{22} //
dūṣyaiś cīnāṃśukaiḥ paṭṭaiḥ komalais saurabhānvitaiḥ /
nānāratnābhyalaṃkārair maṇḍayitvābhyamodayat // Rm_23.123{23} //
evaṃ tāṃ bhadrikāṃ kāntāṃ pathyopacārabhūṣaṇaiḥ /
poṣitāṃ maṇḍitāṃ kṛtvā prāmāṇayat prasādayan // Rm_23.124{24} //
evaṃ tāṃ garbhiṇīṃ bhartur bahumānābhinaṃditāṃ /
dṛṣṭvā sā prathamā bhāryā bhūya evaṃ vyaciṃtāyat // Rm_23.125{25} //
yady eṣā yuvatī kāṃtā janayed atisaṃtatiṃ /
tad etat sarvasaṃpattir adhīnāsyā bhaved api // Rm_23.126{26} //

eṣaiva hi pradhānā syāt sarvalokapramāṇikā /
ko 'pi pramāṇayen naiva jaratīṃ mām aputritāṃ // Rm_23.127{27} //
tad atrāsyāḥ sapatnyā me yathā syād garbhaśātanaṃ /
tathopāyaṃ prakarttavyaṃ suguptena mayādhunā // Rm_23.128{28} //
kāmarāgāgnitaptasya nāsti kiṃ cid dhi pātakaṃ /
sarvam api prakarttavyaṃ bhoktavyaṃ sarvato 'pi ca // Rm_23.129{29} //
tataḥ sā pramadā duṣṭā tasyā garbhābhiśātanaṃ /
drayaṃ pānābhisaṃyuktaṃ dadau viśrambhavādinī // Rm_23.130{30} //
tat sapatnyārpitaṃ pānaṃ dṛṣṭvā sā bhadrikārjavā /
hastābhyāṃ sahasādāya papau tṛṣṇārditā yathā // Rm_23.131{31} //
tad etat pītamātreṇa tasyā garbho vighūrṇitaḥ /
sahasābhidravībhūtaḥ prasaśrāvābhyaśoṣataḥ // Rm_23.132{32} //
tataḥ sā bhadrikā nārī bharttāraṃ taṃ sabāṃdhavaṃ /
sahasā samupāmaṃtrya punar evaṃ nyavedayat // Rm_23.133{33} //
svāmiṃs tavānayā patnyā priyayā garbhaśātanaṃ /
pānam auṣadhasaṃyuktaṃ sādaraṃ me pradīyate // Rm_23.134{34} //
tat tad dattaṃ saviśvāsaṃ gṛhītvā pīyate mayā /
tatpānapītamātreṇa garbho me srasyate 'dhunā // Rm_23.135{35} //
tad atra kiṃ kariṣyāmi yato me naśyate śiśuḥ /
yad arthaṃ prakṛtaṃ dānaṃ tat sarvaṃ nisphalaṃ tava // Rm_23.136{36} //
ity ākhyātaṃ tayā patnyā śrutvā śreṣṭhī sa roṣitaḥ /
tāṃ sahasāhūya paribhāṣyaivam ālapat // Rm_23.137{37} //
hā re re durmate duṣṭe ghorapātakasādhinī /
evam api mahāghoraṃ pātakaṃ prakṛtaṃ tvayā // Rm_23.138{38} //
yadarthe devatāḥ sarvās samārādhyābhiyācitāḥ /
nānāvidhānayatnāni prakṛtāni mamāniśaṃ // Rm_23.139{39} //
sarvāṇy etāni yatnāni tvayā vyarthīkṛtāni hi /
tad atra kiṃ tvayā patnyā pāpiṣṭhayā vrajādhunā // Rm_23.140{40} //
mayā tvaṃ pāpinī tyaktā mā tiṣṭheha gṛhe mama /
ity uktaṃ svāminā tena śrutvā sā duritāśayā /
sajñāteḥ svāminas tasya purar evam abhāṣata // Rm_23.141{41} //
kim evaṃ vadase svāmin na mayedaṃ kṛtaṃ khalu /
mayā na manyate nūnaṃ tad idaṃ tvaṃ vicāraya // Rm_23.142{42} //
yadi dattaṃ mayā dravyam asyā garbhābhiśātanaṃ /
pretībhūtātmajān putrāñ jātāṃ jātān divāniśaṃ // Rm_23.143{43} //
prabhuktvaivaṃ mahadduḥkhe cireyu durgatau sadā /
ity evaṃ śapathaṃ kṛtvā svāminaṃ tam abodhayat // Rm_23.144{44} //
iti proktaṃ tayā patnyā śrutvā śreṣṭhī sa bodhitaḥ /
cirāśāparimuktātmā mṛtā pretālaye yāyau // Rm_23.145{45} //
eṣaiva pretikā śreṣṭhibhāryā durāśayā /

svakṛtakarmabhogyāni bhuktvaivaṃ bhramate 'dhunā // Rm_23.146{46} //
yad īrṣyayā tayā tasyāḥ prakṛtaṃ garbhaśātanaṃ /
tena sā duṣkṛtākārā pretībhūtā caraty api // Rm_23.147{47} //
yac ca tayā mṛṣāvācā śapathaḥ prakṛtā yathā /
tathā tatkarmapākena durgatau bhramate sadā // Rm_23.148{48} //
paṃcaputrān divārātriṃ prasūya sā kṣudhānvitā /
sarvāṃs tāṃ svātmajān vālān api bhuktvā na tṛpyate // Rm_23.149{49} //
evaṃ sā pāpinī pretī jātāṃ jatāṃs tathātmajān /
bhuktvā kṣudhāgnisaṃdagadhā bhramet pretālaye sadā // Rm_23.150{50} //
evaṃ nārada vijñāya viramya pātakāt sadā /
mṛṣāvādāc ca saddharme caritavyaṃ śubhārthibhiḥ // Rm_23.151{51} //
saddharmasya vipāke hi sarvadā maṃgalaṃ bhave /
pātakasya sadā duḥkhaṃ viśrite sya tathobhayaṃ // Rm_23.152{52} //
iti matvā sadā yūyaṃ triratnaṃ śaraṇaṃ gatāḥ /
satkṛtya śraddhayā nityaṃ prabhajadhvaṃ samāhitāḥ // Rm_23.153{53} //
ye buddhaśaraṇaṃ kṛtvā bhajanti śraddhayā mudā /
te sarve durgatiṃ hitvā saṃprayānti jinālaye // Rm_23.154{54} //
ye ca śṛṇvanti saddharmaṃ mānayanti ca sādaraṃ /
te 'pi kleśān vinirjitya saṃyāṃti saugatālaye // Rm_23.155{55} //
ye saṃghaṃ śaraṇaṃ kṛtvā satkṛtya prabhajanti te /
sarve 'pi durgater muktvā saṃprayānti sukhāvatīṃ // Rm_23.156{56} //
evaṃ matvātra saṃsāre sarvadā śubhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ śubhe sadā // Rm_23.157{57} //
ity ādiṣṭaṃ munīṃdreṇa śrutvā sa nāradaḥ sudhīḥ /
sasaṃghaḥ sarvadā lokāś ca tatheti pratyapadyata // Rm_23.158{58} //
tataḥ sa nārado bhikṣuḥ kṛtāṃjaliḥ purogataḥ /
bhagavaṃtaṃ praṇatvā ca papracha tad viśodhanaṃ // Rm_23.159{59} //
bhagavan sā pāpinī pretī tataḥ pretālayāt kadā /
tadghorapātakān muktā saṃyāyāt sadgatau kathaṃ // Rm_23.160{60} //
tad upāyaṃ jagacchāsta samupādeṣṭum arhati /
yenāsau durgāter muktā sahasā sadgatiṃ vrajet // Rm_23.161{61} //
iti saṃprārthite tena nāradena sa sarvavit /
bhagavāṃs taṃ sabhāṃ cāpi samālokyaivam ādiśat // Rm_23.162{62} //
śṛṇu nārada tasyās tat pātakapariśodhanaṃ /
upāyaṃ samayaṃ cāpi pravakṣyāmy adhunā tathā // Rm_23.163{63} //
yadā lokeśvaro nāthaḥ sarvasatvānukaṃpakaḥ /
bodhisatvo mahāsatvas traidhātukādhipeśvaraḥ // Rm_23.164{64} //
sukhāvatyā vinirgatya sarvāl lokān prabhāsayan /
sarvān satvān samuddhartuṃ pretaloke samācaret // Rm_23.165{65} //
tadā tatprabhayā spṛṣṭā sātisaukhyasamanvitā /

kim adya me mahatsaukhyam iti proktvābhyaciṃtayat // Rm_23.166{66} //
aho saukhyaṃ samutpannaṃ prabhāveyaṃ prasāritā /
nūnam atra mahāsatvaḥ satvān uddhartum āgatāḥ // Rm_23.167{67} //
yasyedṛk satkṛpādṛṣṭiḥ satveṣv evaṃ prasaryyati /
tasyaiva śaraṇaṃ gatvā bhajeyaṃ sarvadādarāt // Rm_23.168{68} //
iti dhyātvā viniścitya sā pretī prativismitā /
tasyaivā smaraṇaṃ kṛtvā tiṣṭhe dṛṣṭaṃ samutsukā // Rm_23.169{69} //
tadā sa bhagavāṃs tatra lokanāthaḥ kṛpāmayaḥ /
pretalokān samūddhartum upācaret prābhāsayaḥ // Rm_23.170{70} //
taṃ prabhāsaṃtam āyātaṃ dṛṣṭvā sarve 'pi pretakāḥ /
sahasā samupetyaivaṃ prārthayeyuḥ samādarāt // Rm_23.171{71} //
svāgataṃ bhagavan nātha prasīda parameśvara /
kṛpayāsmān samālokya pretalokān samuddhara // Rm_23.172{72} //
sarvadā bhavatām eva śaraṇaṃ saṃvrajāmahe /
tat kṛtvā pariśuddhān naḥ sarvā preraya sadgatau // Rm_23.173{73} //
iti tat prārthite sarve lokanāthaḥ kṛpānidhiḥ /
saddharmaṃ samupādiśya punar evam upādiśet // Rm_23.174{74} //
yadīchatha sadā saukhyaṃ yūyaṃ sarve samāhitāḥ /
triratnaṃ smaraṇaṃ kṛtvā bhajata śraddhayā mudā // Rm_23.175{75} //
tadaitat pātakair muktās sarve yūyaṃ pavitritāḥ /
sahasā sadgatiṃ prāptā bhaveta bodhicāriṇaḥ // Rm_23.176{76} //
ity ādiṣṭaṃ jagacchāstrā lokanāthena tena te /
sarve 'pi pretikāḥ śrutvā tathā kartuṃ samīchire // Rm_23.177{77} //
tadā te pretikāḥ sarve pariśuddhāśayā mudā /
triratnaṃ śaraṇaṃ kṛtvā smṛtvā bhajeyur ānatāḥ // Rm_23.178{78} //
tadā tatsmṛtipuṇyena sarve te pretikās tataḥ /
pretalokāt samutthāya saṃyāsyanti sukhāvatīṃ // Rm_23.179{79} //
tatrāmitābhanāthasya sarve te śaraṇaṃ gatāḥ /
bhajanto dharmam ākarṇya cariṣyaṃti śubhācariṃ // Rm_23.180{80} //
tataḥ sarve 'pi te satvā bodhisatvāḥ śubhaṃkarāḥ /
kramād bodhiṃ samāsādya saṃbuddhapadam āpnuyuḥ // Rm_23.181{81} //
tadā sā pāpinī pretī sarvapāpavimocitā /
pretalokāt samutthāya sadgatiṃ samavāpsyati // Rm_23.182{82} //
evaṃ matvātra saṃsāre sadgatiṃ sukhavāṃchibhiḥ /
triratnabhajanaṃ kṛtvā caritavyaṃ sadā śubhe // Rm_23.183{83} //
triratnabhajanodbhūtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇuyāt kvacit /
sarvakleśān vinirdahya prāpayet saugataṃ padaṃ // Rm_23.184{84} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa nārado yatiḥ /
sasāṃghikasabhālokas tatheti prābhyanaṃdata // Rm_23.185{85} //
iti me guruṇādiṣṭaṃ mayātra vakṣyate /

matvā rājaṃs tvam apy evaṃ triratnaṃ bhaja sarvadā // Rm_23.186{86} //
prajāś cāpi tathā dharmaṃ śrāvāyitvā prabodhayan /
bodhimārge pratiṣṭhāpya pālayasva samāhitaḥ // Rm_23.187{87} //
tatas te sarvadā bhadraṃ sarvatrāpi bhaved dhruvaṃ /
kramād bodhiṃ śivāṃ prāpya saṃbuddhapadaṃ āpnuyāḥ // Rm_23.188{88} //
iti tenārhatādiṣṭaṃ śrutvāśoko narādhipaḥ /
tathā hīti pratijñāya prābhyanandat sapārṣadaḥ // Rm_23.189{89} //
ye cedaṃ pretikāyāḥ sugatakathitam idaṃ śraddhayā ye 'vadānaṃ śṛṇvaṃti śrāvayanti pramuditamanasas te narāḥ sarva evaṃ /
kṛtvā ratnatrayasya prabhajanam aniśaṃ bodhicittaṃ samāpya kṛtvā lokeṣu bhadraṃ sakalaguṇabharā bauddhaloke prayānti /
++ iti ratnāvadānatatve pretikāyāḥ kathā samāptam ++
XXIV Pretībhūtamaharddhikāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ kṛtāṃjalipuṭo mudā /
upaguptaṃ yatiṃ natvā prārthayac ca tathādarāt // Rm_24.1{1} //
bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ /
tadyathā guruṇādiṣṭaṃ tathā me samupādiśa // Rm_24.2{2} //
iti saṃprārthite rājñā śrutvā so 'rhaṃ sudhīr yatiḥ /
nṛpatiṃ taṃ mahīpālaṃ saṃpaśyann evam ādiśat // Rm_24.3{3} //
sādhu śṛṇu mahārāja yathā me guruṇoditaṃ /
tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi tava dharmapravṛddhaye // Rm_24.4{4} //
tadyathā bhagavāñ chāstā śrīghanaḥ sa munīśvaraḥ /
sarvajñaḥ sugato nātho dharmarāja vināyakaḥ // Rm_24.5{5} //
bhikṣubhiḥ śrāvakaiḥ sārddhaṃ bhikṣuṇībhiś ca cailakaiḥ /
upāsakaiḥ śubhācārair upāsikāgaṇair api // Rm_24.6{6} //
bodhisatvair mahāsatvais tathānyair bodhivāṃchibhiḥ /
brahmadevāsurendraiś ca yakṣagaṃdharvakiṃnaraiḥ // Rm_24.7{7} //
siddhair vidyādharaiś cāpi nāgendrai garuḍair api /
sarvai lokādhipaiś cāpi tathānyaiś ca maharṣibhiḥ // Rm_24.8{8} //
brāhmaṇai rājabhi rājakumāraiś ca śubhārthibhiḥ /
vaiśyai maṃtrigaṇaiś cāpi tathāmātyagaṇair api // Rm_24.9{9} //
śreṣṭhibhiḥ paurikaiś capi gṛhasthaiś ca mahājanaiḥ /
vaṇigbhiḥ sārthavāhaiś ca tathā śilpigaṇair api // Rm_24.10{10} //
grāmyai jānapadaiś cāpi kārpaṭikaiḥ satīrthikaiḥ /
tathānyaiḥ sujanai vijñaiḥ saddharmaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_24.11{11} //
sevitābhyarcitas tatra veṇuvane manorame /
karaṃdakanivāpākhye vihāre saugatāśrame // Rm_24.12{12} //
saddharmaṃ samupādiśya vijahāra prabhāsayan /
sarvasatvahitārthena ratnarāśim ivojvalan // Rm_24.13{13} //
tadaiva samaye tatra rājagṛhe purottame /
āsīd gṛhapate śreṣṭhī mahājano mahādhanaḥ // Rm_24.14{14} //
śrimāṃ śrīdopamaḥ sarvadravyasaṃpatsamānvitaḥ /

sa sadṛśāt kulā bhāryāṃ svakuladharmacāriṇīṃ // Rm_24.15{15} //
subhadrāṃgāṃ samānīya vidhinodavahan mudā /
tataḥ sa gṛhabhṛt kantā bhāryayā kāṃtayā tathā // Rm_24.16{16} //
yathākāmaṃ ratiṃ bhuktvā cakrīḍa paricārayan /
tatas tasya gṛhasthasya yathākāmaṃ prabhuṃjataḥ // Rm_24.17{17} //
samaye sā priyā bhāryā babhūva garbhadhāriṇī // Rm_24.18{18} //
tataḥ sā samaye 'sūta dārakaṃ suṃdarāṃśikaṃ /
tac chrutvā sa pitā śreṣṭhī mudā draṣṭum upācaran // Rm_24.19{19} //
tatra sa samupetyāśu dārakaṃ taṃ śubhāṃśikaṃ /
dṛṣṭvā saṃmuditaḥ paśyann eva tasthāv atṛptitaḥ // Rm_24.20{20} //
tato jñātīn samāhūya kṛtvā jātimahaṃ śiśoḥ /
asya nāmaprasiddhena kriyatām ity abhāṣata // Rm_24.21{21} //
tac chrutvā jñātayaḥ sarve te kṛtvā samataṃ tathā /
taṃ śreṣṭhinaṃ samāhūya pura evaṃ samabruvan // Rm_24.22{22} //
yad ayaṃ dārako jāto nakṣatra uttarābhidhe /
tenottara iti khyāto bhavatu bhavadātmajaḥ // Rm_24.23{23} //
iti tair jñātibhiḥ khyātaṃ śrutvā sa gṛhabhṛt tathā /
tenaiva nāmadheyena prākhyāpayat tam ātmajaṃ // Rm_24.24{24} //
tataḥ sa dārako 'ṣṭābhi dhātribhiḥ pratipālitaḥ /
dine dine pravṛddho 'bhū hradastham ambujaṃ yathā // Rm_24.25{25} //
tataḥ pravarddhamānaḥ sa gurubhiḥ śikṣitaḥ kramāt /
lipyādi sarvavidyānāṃ drutaṃ pāraṃ samāyayau // Rm_24.26{26} //
tadā sa uttaro vijñaḥ savayobhiḥ sahānvitaḥ /
caramānaḥ pure tatra lokamanoharo vabhau // Rm_24.27{27} //
yadā sa uttaraḥ prauḍhayauvanamadanāśrayaḥ /
tadā tasya pitā śreṣṭhī daivāt kālaṃ samāyayau // Rm_24.28{28} //
tatas tasya gṛhe tatra sa uttaras tadātmajaḥ /
svāmī saṃpattisaṃprāpto gṛhi lokādhipo 'bhavat // Rm_24.29{29} //
tataḥ sa kulavṛttistho vyavahāravicakṣaṇaḥ /
krayavikrayakāryāṇi kṛtvā dravyaṃ samarjayat // Rm_24.30{30} //
sa ekasmin dine tatra veṇuvane jināśrame /
saṃbuddhaṃ śrīghanaṃ draṣṭuṃ dharmārthī samupācarat // Rm_24.31{31} //
tatra sa samupāsṛtyādrākṣīt tam śrīghanaṃ muniṃ /
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyaṃjanapratimaṃḍitaṃ // Rm_24.32{32} //
vyāmaprabhāvirocaṃtaṃ samaṃtabhadrarūpiṇaṃ /
ratnarāśim ivojvālaṃ ratnādrim iva jaṃgamaṃ // Rm_24.33{33} //
sabhāmadhyāsanāsīnaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
dharmāmṛtapravarṣantaṃ sarvalokair namaskṛtaṃ // Rm_24.34{34} //
dṛṣṭvā sa muditas tatra sāṃjaliḥ purato vrajan /
pādau tasya munīndrasya praṇatvaikānta āśrayan // Rm_24.35{35} //

tatra tasyāśayaṃ śuddhaṃ dṛṣṭvā sa bhagavāṃs tathā /
āryasatyaṃ samārabhya saddharmaṃ samupādiśat // Rm_24.36{36} //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā sa uttaraḥ pramoditaḥ /
punaḥ pādau muner natvā pratyāyayau svam ālayaṃ // Rm_24.37{37} //
evaṃ sa uttaro vijñaḥ pratidinaṃ jagadguroḥ /
draṣṭuṃ dharmāmṛtaṃ vāpi pātum nityam upācarat // Rm_24.38{38} //
tathā tasya munīndrasya pītvā dharmāmṛtaṃ tadā /
saṃbuddhaśāsane tatra pravrajituṃ samaichata // Rm_24.39{39} //
tataḥ sa uttaras tasya munīndrasya purogataḥ /
pādābjau sāṃjalir natvā pravrajyāṃ samayācata // Rm_24.40{40} //
bhagavan nātha sarvajña bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tat pravrajyāṃ vrataṃ mahyaṃ dātum arhati sāṃprataṃ // Rm_24.41{41} //
iti saṃprārthite tena bhagavān munīśvaraḥ /
uttarākhyaṃ kumāraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat // Rm_24.42{42} //
kumāra śāsane bauddhe pravrajituṃ yadīchasi /
anujñāṃ mātur āsādya prāgacha dāsyate tadā // Rm_24.43{43} //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ prabodhitaḥ /
tatheti caraṇau tasya muner natvā gṛhaṃ yayau // Rm_24.44{44} //
tatra gṛhe samāsādya sa uttaraḥ pramoditaḥ /
jananyāś caraṇau natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.45{45} //
mātar adya vihāre 'haṃ gachāmi saugatāśrame /
tatra śāstu mukhābjottham āryadharmāmṛtaṃ pibe // Rm_24.46{46} //
tat saddharmāmṛtaṃ pītvā tṛṣṇā me varddhyate punaḥ /
tat saddharmaṃ samālabdhum ichāmi parituṣṭaye // Rm_24.47{47} //
dhanyās te hi śubhātmānaḥ pariśuddhatrimaṃḍalāḥ /
saṃbuddhaśāsane sthitvā sadā dharmaṃ pibanti ye // Rm_24.48{48} //
aham api sadā tatra saṃbuddhaśāsane caran /
tat saddharmāmṛtaṃ labdhum ichāmi jananī dhruvaṃ // Rm_24.49{49} //
tat pravrajyāvrataṃ dhṛtvā carituṃ saugatāśrame /
ichāmi sāṃprataṃ mātas tad anujñāṃ pradehi me // Rm_24.50{50} //
iti putrāditaṃ śrutvā matā sā prahatāśayā /
ciraṃ tam ātmajaṃ dṛṣṭvā rudantyaivam abhāṣata // Rm_24.51{51} //
kim eva vadase putra maivaṃ me purato vadaḥ /
kim arthaṃ svagṛhaṃ tyaktvā pravrajitu tvam ichasi // Rm_24.52{52} //
kiṃ te duḥkhaṃ kuto jātaṃ mayā kiṃ cin na dṛśyate /
tvayā tu dṛśyate yat tad vaktavyaṃ purato mama // Rm_24.53{53} //
adyāpi tava tātasya śokādhiḥ śāmyate na me /
tathāpi māṃ kathaṃ tyaktum ichasi sāṃprataṃ sute // Rm_24.54{54} //
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaraḥ kumārakaḥ /
mātaraṃ taṃ samālokya bodhayituṃ samabravīt // Rm_24.55{55} //

mātas tvatkṛpayā me 'tra kiṃ cid duḥkhaṃ na vidyate /
gṛhe 'pi mahatī saṃpad asti bhogyaṃ yathechayā // Rm_24.56{56} //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ kṣaṇadhvaṃsi śarīrakaṃ /
anityaṃ jīvitaṃ vidyutsaṃpātam iva na dhruvaṃ // Rm_24.57{57} //
saṃpac cāpi sthirā naivaṃ kasya śrī sarvadā sthirā /
sarveṣām api jaṃtūnāṃ sarvatra maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_24.58{58} //
sarve 'pi prāṇinaḥ kāle tyaktvā sarvān parigrahān /
jñātivaṃdhusuhṛtmitrānn api yāṃti yamālayaiḥ // Rm_24.59{59} //
eko 'pi vidyate naiva mṛtyuprāpte sahānugaḥ /
dharma eva tadaikaḥ syāt trātānugo yamālaye // Rm_24.60{60} //
dharmeṇa rakṣyate tatra yamadūtair adhiṣṭhite /
tad atra sarvathā nityaṃ karttavyaṃ dharmam eva hi // Rm_24.61{61} //
dharmavānn atra saṃsāre bhramann api sadā sukhī /
sarvatra satsukhāny eva prabhuktvā yāti sadgatiṃ // Rm_24.62{62} //
tatrāpi sarvadā saukhyaṃ bhuktvā kṛtvā ca maṃgalaṃ /
sarvasatvahitārthena saddharmāṇy eva sādhayet // Rm_24.63{63} //
etatpuṇyavipākaiḥ sa sadguruṃ samupāśrayet /
sadguros tu prasādena bodhicittaṃ labhet tadā // Rm_24.64{64} //
tato bodhicarīṃ prāpya bodhisatvo bhavet sudhīḥ /
tataḥ satvahitārthena bodhicaryāṃ samācaret // Rm_24.65{65} //
tataḥ pāramitāḥ sarvāḥ paripūrya yathākramaṃ /
trividhāṃ bodhim āsādya saṃbuddhapadam āpnuyāt // Rm_24.66{66} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarvajñena hitārthinā /
śrutaṃ mayā parijñāya tathā caritum ichyate // Rm_24.67{67} //
etatpuṇyavibhāgatvam api prāptuṃ yadīchasi /
tad anujñāṃ pradatvā me cittaṃ mātaḥ pratoṣaya // Rm_24.68{68} //
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā vihatāśayā /
viyogaduḥkhasaṃkārttā vilapanty evam abravīt // Rm_24.69{69} //
hā putra katham ekānte māṃ vihātuṃ tvam ichasi /
nānyo me vidyate putras tvam evaiko 'sti naṃdanaḥ // Rm_24.70{70} //
pitāpi tava māṃ tyajya daivād yāto yamālayaṃ /
tvam api māṃ parityaktvā kutra gaṃtuṃ tathechasi // Rm_24.71{71} //
hā putra katham ajño 'si kenātra tvaṃ pravaṃcyase /
kiṃ paśyan hetunā kena pravrajituṃ tvam ichasi // Rm_24.72{72} //
hā putra kena mūḍho 'si yad etā dravyasaṃpadaḥ /
tyaktvā paragṛhe bhikṣāṃ yācitvā bhoktum ichasi // Rm_24.73{73} //
hā putra tvaṃ kumāro 'si tat pravrajyāṃ careḥ kathaṃ /
pravrajito gṛhaṃ tyaktvā bahir deśe sadāśrayeḥ // Rm_24.74{74} //
tat kathaṃ tyaktvā bahir deśe samāśrayeḥ /
śāṇakaṃṭāvṛto muṃdo mṛtvātra dhareśvaraḥ // Rm_24.75{75} //

śītavātātapākrānte kathaṃ duḥkhaṃ saheḥ suta /
kṣutpipāsāgnisaṃtaptaḥ duḥkhaṃ kas te 'bhiśāmayet // Rm_24.76{76} //
śmaśāneṣu śavāny asyan katham ekaś careḥ suta /
jaṃgale nirjane 'raṇye ekākī nivaseḥ kathaṃ // Rm_24.77{77} //
tathā bhūtālaye śūnyageheva nivaseḥ kathaṃ /
tathāmitreṣu deśeṣu katham ekor iva ccare // Rm_24.78{78} //
jvarādi rogasaṃtapte kas tava paricārayet /
ko vā te kṛpayā dadyāt pathyam āhāram auṣadhaṃ // Rm_24.79{79} //
yadi daivād vipattiḥ syāt tadā kaḥ pariśodhayet /
iti samīkṣya mā putra pravrajyāvrata utsaha /
mamātra vacanaṃ śrutvā sukhaṃ bhuktvā gṛhe vasa // Rm_24.80{80} //
iti mātroditaṃ śrutvā sa putraś caivam abravīt /
daivabhāvā bhavanty eva sarvatrāpi jagatsv api // Rm_24.81{81} //
eko 'pi vidyate nātra suhṛnmitrasahānugaḥ /
dharma eva sahāyaḥ syāt sarvatra maraṇe dhruvaṃ // Rm_24.82{82} //
iti saddharmasaṃprāptyai pravrajyāvratam uttamaṃ /
caritavyaṃ bhaved vijñair nirvṛtipadavāṃchibhiḥ // Rm_24.83{83} //
iti tena munīndreṇa samādiṣṭaṃ niśamyate /
māta tasmā tathātraitad vrataṃ caritum ichyate // Rm_24.84{84} //
tad atra saugate dharme māṃ niyoktuṃ yadīchasi /
tad anujñāṃ pradānaṃ me kṛpayā dātum arhati // Rm_24.85{85} //
iti putrārthitaṃ śrutvā mātā sā gadgadasvarā /
snehaduḥkhāgnisaṃtaptā dṛṣṭvaivaṃ sutam abravīt // Rm_24.86{86} //
hā putra katham eva tvaṃ nirdayāsy atiniṣṭhuraḥ /
yad vṛddhāṃ jananīṃ dṛṣṭvā kāruṇyaṃ nāsti te hṛdi // Rm_24.87{87} //
tad atra yadi te putra dayāsti mayi mātari /
yāvaj jīvāmy ahaṃ tāvad gṛhe vasa mayā saha // Rm_24.88{88} //
yāvac caitan mahat saṃpat svagṛhe sthirā tava /
tāvad yathepsitaṃ saukhyaṃ bhuktvā ramaṃ samācara // Rm_24.89{89} //
avaśyaṃ maraṇaṃ yāyāṃ kasya mṛtyur bhave na hi /
tadā mayi mṛtāyāṃ tu pravrajasva yathechayā // Rm_24.90{90} //
saṃpac cāpi bhavet kṣīṇā kasya saṃpat sadā sthirā /
tadā saṃpat parikṣīṇe bhikṣānnādo vrataṃ cara // Rm_24.91{91} //
yady evaṃ prārthite 'pi tvaṃ vilaṃghya vacanaṃ mama /
nirdayāniṣṭhurasvāntaḥ pravrajasi haṭhād api // Rm_24.92{92} //
tadāhaṃ te purogatvā saugataśāsane 'pi hi /
tyaktvāhāraṃ viṣaṃ bhuktvā yāsyāmi maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_24.93{93} //
iti me vacanaṃ satyaṃ vijñāyeha tvam ātmaja /
mayā saha gṛhe saukhyaṃ bhukṣva kutrāpi mā vraja // Rm_24.94{94} //
iti me vacanaṃ śrutvā yathākāmaṃ sukhaṃ gṛhe /

bhuktvā nityaṃ sadotsāhaiś caraṃ rama svam ātmaja // Rm_24.95{95} //
iti mātroditaṃ śrutvā sa uttaro 'bhiśaṃkitaḥ /
tatheti pratibuddhitvā tasthau gehe nirāśitaḥ // Rm_24.96{96} //
tataś caikadine prātaḥ samutthāya sa uttaraḥ /
saṃbuddhaṃ taṃ muniṃ draṣṭuṃ vihāre samupācarat // Rm_24.97{97} //
tatra taṃ śrīghanaṃ dṛṣṭvā sa uttaraḥ pramoditaḥ /
natvā pradakṣiṇīkṛtya sāṃjalis samupāśrayat // Rm_24.98{98} //
tataḥ sa bhagavāṃc chāstā dṛṣṭvā tasya manogataṃ /
bodhayituṃ samālokya tam evaṃ samupālapat // Rm_24.99{99} //
kumāra kiṃ viṣaṇṇo 'si yan mano 'ntargataṃ tava /
tan mamāgre samākhyāhi pūrayāmi yadīhitaṃ // Rm_24.100{100} //
ity ādiṣṭe munīndreṇa sa uttaraḥ samutthitaḥ /
pādau tasya muner natvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.101{1} //
sarvajña bhagavañ chāstar vijānīyād bhavān mama /
yan mano 'ntargataṃ sarvaṃ yathāpy ahaṃ nivedaye // Rm_24.102{2} //
bhagavan nātha sarvajña na me mātā prabodhitā /
tad anujñāṃ na me dātum ichati prārthitāpi sā // Rm_24.103{3} //
tad bhavān me yathā yogyaṃ vrataṃ saṃbodhisādhanaṃ /
anyathāpi pradatvātra prabodhayitum arhati // Rm_24.104{4} //
iti saṃprārthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
taṃ viśuddhāśayaṃ dṛṣṭvā samāśvāsyaivam ādiśat // Rm_24.105{5} //
mā kumāra viṣādatvaṃ kṛthā dhairyaṃ samāśraya /
avaśyaṃ samaye prāpte brahmacārī bhaviṣyasi // Rm_24.106{6} //
tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvārthibhyo yathepsitaṃ /
triratnasmaraṇaṃ kṛtvā śubhe cara samāhitaḥ // Rm_24.107{7} //
etatpuṇyavipākena samaye samupāgate /
pravrajyāvratam āsādya nirvāṇapadam āpsyasi // Rm_24.108{8} //
iti matvā kumārātra yāvaj jīvati sā prasūḥ /
tāvad gṛhe sadā dānaṃ kṛtvā śubhe caran vasa // Rm_24.109{6} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sa uttaraḥ sudhīḥ /
tatheti prativijñapya prasasāda prabodhitaḥ // Rm_24.110{10} //
tataḥ sa uttaro natvā sāṃjalis taṃ munīśvaraṃ /
suprasannamukhāmbhojas tan manāḥ svagṛhaṃ yayau // Rm_24.111{11} //
tatra sa svagṛhe sthitvā svakulavṛttisādhanaiḥ /
pratisāryāpaṇaṃ tatra cakāra krayavikrayaṃ // Rm_24.112{12} //
tatra mulādhikaṃ lābhaṃ yal labdhaṃ gaṇavandhanaṃ /
tat sarvaṃ sa sutas tasyā mātur haste samarpayat // Rm_24.113{13} //
tataḥ sa uttaraḥ putro mātaraṃ tāṃ prasādayan /
tal labdhaṃ sakalaṃ dravyaṃ datvaivaṃ pratyabodhayat // Rm_24.114{14} //
śṛṇu mātar mamānena dravyena svajanāṃ janān /

arthinaḥ kṛpaṇān viprān mānayitvābhitoṣaya // Rm_24.115{15} //
iti putroditaṃ śrutvā mātā sā atikuṃcikā /
lubdhā matsarākrāṃtahṛdayaivam abhāṣata // Rm_24.116{16} //
putra pitrā prayatnena saṃpadas te samarjitāḥ /
tvam etāḥ saṃpadaḥ sarvā datvārthibhyo vyayiṣyasi // Rm_24.117{17} //
yāvat pitrārjitaṃ dravyaṃ tāvan mayā na dāsyate /
tāvat mātraṃ tavādhīnaṃ yāvat tvayā samarjitaṃ // Rm_24.118{18} //
yāvaj jivāmy ahaṃ tāta na te dāsyāmi kiṃ cana /
mṛtāyāṃ mayi tat sarvaṃ tavādhīnaṃ bhavet tadā // Rm_24.119{19} //
ity uktvā sā prasūs tasya mātsaryyakaluṣāśayā /
sarvadravyaṃ prayatnena guptīkṛtyātyarakṣata // Rm_24.120{20} //
kiṃ cid arthibhyo sā kudhī dadau /
guptīkṛtya prayatnena tad dravyaṃ samagopayat // Rm_24.121{21} //
dṛṣṭvā ca sārthinaḥ sarvān svagṛhaṃ samupāgatān /
sahasā samupāśritya paribhāṣyābhyanindayat // Rm_24.122{22} //
are māyā na gehe 'smiṃ yūyaṃ pretā ivāgatāḥ /
nityaṃ paragṛhe piṃḍaṃ bhoktuṃ bhramatha bhūtavat // Rm_24.123{23} //
evaṃ tān arthinaḥ sarvān sā nārī duritāśayā /
naikadhā vipralāpena paribhāṣyābhyaniṃdayat // Rm_24.124{24} //
evaṃ mātrā pratikruṣya vipralāpābhiniṃditān /
śrutvā sa uttaraḥ putro mātaraṃ tām abhāṣata // Rm_24.125{25} //
are māta kim eva tvam arthinaḥ paribhāṣase /
dhik tvāṃ dharmaparibhraṣṭāṃ kathaṃ na narake pateḥ // Rm_24.126{26} //
yadi tvaṃ vāṃchase saukhyam ihāmutrāpi sarvadā /
kṛpaṇān arthinaḥ sarvān saṃpradānaiḥ pramodaya // Rm_24.127{27} //
yady evaṃ kriyate mātaḥ saṃgatiḥ sarvadāvayoḥ /
anyathā cet tato nau syād vibhinnabhojanāśrayaḥ // Rm_24.128{28} //
yady asti te mayā sārddhaṃ sarvadā bhojane ratiḥ /
yathepsitaṃ sadārthibhyo datvā cara śubhe vṛṣe // Rm_24.129{29} //
iti tenātmajenāpi pratyākhyataṃ niśamya sā /
mātā lajjāvibhinnāsyā tam ātmajam abhāṣata // Rm_24.130{30} //
yady evaṃ nandanārthibhyaḥ sarvasvam api ditsasi /
tat svadravyāṇi sarvāṇi dāsyāmi tad yathepsitaṃ // Rm_24.131{31} //
ity uktvā sā prasū nārī tam ātmajaṃ mṛṣāgirā /
bodhayitvā gṛhe tāni dravyāṇi samagopayet // Rm_24.132{32} //
tataḥ sā pramadā duṣṭā mithyāvācā tam ātmajaṃ /
adya yato 'rthino bhikṣūns toṣayāmīty abodhayat // Rm_24.133{33} //
evaṃ mithyayā vācā bodhayantī tam ātmajaṃ /
svayam eva prabhuktvā ca tad dravyaṃ sarvaṃ gopayat // Rm_24.134{34} //
kasmai cid arthine kiṃ cid api sā na dadau kudhīḥ /

sā kebhyo 'pi valiṃ dātuṃ naivotsehe kadā cana // Rm_24.135{35} //
evaṃ sā durmatir lubdhā matsarākrāntacetasā /
paribhāṣyārthinaḥ sarvān niṃdayanty aśubhe 'carat // Rm_24.136{36} //
evaṃ kevalapāpāni prācitvā sā durāśayā /
kāle nirāśayā duḥkhārttā mṛtā pretālaye yayau // Rm_24.137{37} //
tatra pretagatiprāptā pretībhūtā durākṛtiḥ /
svakeśapratichannāṃgā śūcīmukhā kṛśāṃgikā // Rm_24.138{38} //
asthiyaṃtravad ucchrāyā parvatasaṃnibhodarā /
kṣutpipāsāgnisaṃtaptā dagdhasthūṇāsamāṃgikā // Rm_24.139{39} //
ārttasvarā virāvantī kraṃdantī sā samaṃtataḥ /
annapāna hi mārgantī paryabhramad itas tataḥ // Rm_24.140{40} //
tataḥ sa uttaro mātuḥ kṛtvāgnisaṃskṛtiṃ tadā /
snānaśaucādi karmāṃ kurvañ chokaṃ vyanodayat // Rm_24.141{41} //
tataḥ sa uttaro vijo mātṛśokaṃ vyanodayat /
arthibhyo vāṃchitaṃ datvā bahupuṇyāṇy upārjayat // Rm_24.142{42} //
tataḥ kāmaviraktaḥ sa saṃsārabhoganispṛhaḥ /
nirvṛtipadasaṃprātyai pravrajituṃ samaichata // Rm_24.143{43} //
tataḥ sa mudito gatvā veṇuvane jināśrame /
dṛṣṭvā taṃ śrīghanaṃ natvā sāṃjaliḥ samupācarat // Rm_24.144{44} //
tatra pradakṣiṇīkṛtvā sasaṃghaṃ taṃ munīśvaraṃ /
praṇatvā purataḥ sthitvā sāṃjalir evam abravīt // Rm_24.145{45} //
bhagavan nātha sarvajña vijānīyād bhavān api /
yan me sā jananī vighnā sāṃprataṃ pralayaṃ gatā // Rm_24.146{46} //
tad atra bhagavac chāstar bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje /
tan me 'nugraham ādhāya pravrajyāṃ dātum arhati // Rm_24.147{47} //
iti saṃprarthite tena bhagavān sa munīśvaraḥ /
savyakareṇa tanmūrddhni saṃspṛśyaivaṃ samādiśat // Rm_24.148{48} //
ehi cara kumārātra brahmacaryaṃ samāhitaḥ /
ity uktvā bhagavāṃ chāstā sāṃghike taṃ samagrahīt // Rm_24.149{49} //
ehīty ukte munīndreṇa muṃḍito 'bhūt sa uttaraḥ /
khikkhirīpātrabhṛc chuddhakāṣāyacīvarāvṛtaḥ // Rm_24.150{50} //
tataḥ śāstuḥ prasādāt sa pariśuddhas trimaṃḍalaḥ /
niḥkleśayaviśuddhātmā saṃsāraviratotsavaḥ // Rm_24.151{51} //
samādhidhāraṇīvidyāghaṭamāno vicakṣaṇaḥ /
hitvāvidyāgaṇaṃ sarvavidyāguṇāntam āptavān // Rm_24.152{52} //
viditvā sarvasaṃsāragatiṃ vidyutkṣaṇasthitiṃ /
matvā ca sarvasaṃskāragatir 'nekavighātiniṃ // Rm_24.153{53} //
sarvakleśagaṇāṃ jitvā sarvān māragaṇān api /
sākṣād arhatvam āsādya śrāvakabodhim āptavān // Rm_24.154{54} //
tataḥ sa suviśuddhātmā vītarāgo jiteṃdriyaḥ /

ākāśanirmalasvāntaḥ sarvaloṣṭakakāṃcanaḥ // Rm_24.155{55} //
vāsīcaṃdanakalpāṃśo nirvikalpo niraṃjanaḥ /
sarvasatvahitādhānaḥ saṃbuddhaguṇasādhakaḥ // Rm_24.156{56} //
sadevāsuralokānāṃ sarveṣāṃ prāṇinām api /
vaṃdyaḥ pūjyo 'bhimānyaś ca brahmacārī babhūva saḥ // Rm_24.157{57} //
tataḥ so 'rhan mahābhijño gaṃgātire śubhasthale /
parṇakuṭyāṃ samāśritya tasthau dhyānasamāhitaḥ // Rm_24.158{58} //
tatraikasmin dine tasya mātā sā pretikā satī /
nagna svaromasaṃchannā daghasthūṇāvivarṇitā // Rm_24.159{59} //
sūcīmukhāsthiyaṃtreva parvatasannibhodarā /
kṣutpipāsāgnidagdhāṃgā pānāhāragaveṣinī // Rm_24.160{60} //
ārtasvaraṃ virāvantī kraṃdantī samupāgatā /
āyuṣmantaṃ tam arhantaṃ paśyantī samupāśrayat // Rm_24.161{61} //
evaṃ tāṃ samupāsīnāṃ dṛṣṭvā sa uttaro yatiḥ /
kā tvam evaṃvidhāyātā vadasvety anvapṛchata // Rm_24.162{62} //
iti tenoditaṃ śrutvā sā pretī purataḥ sthitā /
uttaraṃ taṃ yatiṃ putraṃ samālokyaivam abravīt // Rm_24.163{63} //
ahaṃ te jananī snigdhā yayāsi janitaḥ sutaḥ /
annapānaviviktāsmi pretībhūtā 'dhunā care // Rm_24.164{64} //
paṃcaviṃśati varsāṇi yāṃti kālagatā hy ahaṃ /
nābhijānāmi pāṇīyaṃ kuto bhaktasya darśanaṃ // Rm_24.165{65} //
saphalāṃ puṣpitāṃ vṛkṣaṃ dṛṣṭvā gachāmi dūrataḥ /
sarve 'pi niṣphalā śuṣkā vipuṣpāś ca bhavanti te // Rm_24.166{66} //
sarāṃsi cāmbupūrṇāṇi dṛṣṭvā gachāmi dūrataḥ /
tāni sarvāṇi śuṣkāni bhavanti tat kṣaṇād api // Rm_24.167{67} //
bhedaṃ tasya mahāsaukhyaṃ vṛkṣamūlaśritasya te /
vidyate sarvadāpy atra kiṃ tvayā prakṛtaṃ śubhaṃ // Rm_24.168{68} //
tad atra kṛpayā paśyan kāruṇyaṃ janayan suta /
mātre tṛṣārditāyai me śītāmbu dātum arhasi // Rm_24.169{69} //
iti tayārthitam śrutvā sa uttaraḥ savismayaḥ /
tāṃ pretīṃ suciraṃ dṛṣṭvā śaṃkitaś caivam abravīt // Rm_24.170{70} //
mātas tarhi kṣaṇaṃ prāpte tvayā pāruṣyabhūtayā /
dānāni na kṛtāny eva puṇyāni vā citāni na // Rm_24.171{71} //
anyakṛtāni dānāni puṇyāni bhāṣitāni ca /
dṛṣṭvā śrutvāpi te citte krodhāgnir jvalitas tadā // Rm_24.172{72} //
kiṃ cin nāpi śubhaṃ karma kṛtvāpuṇyaṃ tvayārjitaṃ /
pareṇāpi kṛtaṃ dṛṣṭvā śrutvāpi nānumoditaṃ // Rm_24.173{73} //
etatkarmavipākena jananī tvaṃ mṛtādhunā /
pretībhūtānnapānena viyuktā bhramase bhave // Rm_24.174{74} //
idāniṃ kiṃ kariṣyāmi tvaṃ cātra kiṃ kariṣyasi /