Ratnamālāvadāna · Part 2140

buddha eva jagattrātā sarvasatvānukaṃpakaḥ // Rm_2.143{43} //
buddha eva jagadbhartā dharmārthasukhasaṃpradaḥ /
buddha eva jagacchāstā sarvasattvānubodhakaḥ /
buddha eva jagannātho bodhisaṃbhārapūrakaḥ /
buddha eva jagatsvāmī saṃbodhimārgadeśakaḥ /
buddha eva mahāvīraḥ sarvamāraprabhaṃjakaḥ // Rm_2.144{44} //
buddha eva mahāsatvaḥ ṣaḍabhijño jagatprabhuḥ /
buddha eva trilokeṣu dharmarūjā munīśvaraḥ /
yenaiva trijagallokaṃ pālitaṃ putravat sadā // Rm_2.145{47!} //
sa eva bhagavān buddhaḥ sevanīyaḥ śubhārthibhiḥ /
yenaivaṃ triṣu lokeṣu sarvalokādhipeśvaraḥ // Rm_2.146{48} //
rājate jayate tena siddho 'yaṃ dharmmarāj jinaḥ /
yathā ca triṣu lokeṣu bodhicaryāḥ prakāśayan /
karoti bhadratāṃ nityaṃ tathātrāpi kariṣyati // Rm_2.147{19} //
saṃsthāpayati saddharme yathā traidhātuvāsinaḥ /
satvān prabodhayann asmān niveśayet tathā khalu // Rm_2.148{20} //
tataḥ sarve vayaṃ dhṛtvā saddharmaṃ śubhadaṃ śivaṃ /
yaśopuṇyasukhaṃ bhuktvā yāsyāmo 'nte sukhāvatīṃ // Rm_2.149{21} //
iti matvā tathāsmābhiś candano 'yaṃ jineśvaraḥ /
mahatsatkārapūjābhiḥ sevitavyo mudā sadā // Rm_2.150{22} //
iti saṃbhāṣya taiḥ sarvais tathety abhyanumoditaiḥ /
maṃtribhiḥ saha rājā sa prayayau taj jināśramaṃ // Rm_2.151{23} //
tatra prāptaḥ praviṣṭaś ca dṛṣṭvā taṃ caṃdanaṃ muniṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā cakāra prārthanām iti // Rm_2.152{24} //
namas te bhagavac chāstaḥ vayaṃ te śaraṇaṃ gatāḥ /
tat prasanno bhavāsmākaṃ kṣantavyā cāparādhatā // Rm_2.153{24} //
yad avṛṣṭiḥ pravṛttātra tad asmatpāpataḥ khalu /
tatpāpaparihāṇāya saddharmaṃ deṣṭum arhasi // Rm_2.154{26} //
tad bhavantaṃ vayaṃ sarve snāpayitvā sasāṃghikān /
yathāśakty upacāraiś ca samichāmo 'rcituṃ pure // Rm_2.155{27} //
tat prasīda munīndro 'si yathāsmākaṃ hitaṃ bhavet /
tathāsmatpuram āgatvā śubhaṃ kartuṃ samarhasi // Rm_2.156{28} //
iti tenārthitaṃ rājñā śrutvā sa caṃdano muniḥ /
tūṣṇībhūtvā tathety evaṃ adhyuvāsa sa sāṃghikaḥ // Rm_2.157{29} //
tataḥ sa nṛpatir jñātvā tad adhivāsitaṃ muneḥ /
pādau natvā punar dṛṣṭvā sahasā svaṃ puraṃ yayau // Rm_2.158{60!} //
tataḥ pure ca mārgeṣu śodhayitvā samaṃtataḥ /
sugaṃdhijalasaṃsiktam akārayan mahītalaṃ // Rm_2.159{61} //
tataḥ puṣpāvakīrṇṇaṃ ca kārayitvā samaṃtataḥ /
dhvajacchatravitānaiś ca tatpuraṃ paryyabhūṣayat // Rm_2.160{62} //

tatas tan nagare madhye kārayitvā saro varaṃ /
tad gaṃdhodakasaṃpūrṇam akārayat praśobhitaṃ // Rm_2.161{63} //
tatra puṣpābhiḥ saṃyuktaṃ kṛtvā tīre samaṃtataḥ /
chatradhvajapatākāni vitatya paryyamaṇḍayat // Rm_2.162{64} //
āsanāni ca prajñapya sasaṃghasya kramān muneḥ /
svarṇakuṃbhāṃś ca saṃsthāpya śucigaṃdhāmbupūritān // Rm_2.163{65} //
tato pūjopacārāṃ bhojyopakaraṇāni ca /
sādhayitvopasaṃsthāpya saṃgītisahitāni ca // Rm_2.164{66} //
tato rājā sa sāmātyaiḥ paurikaiś ca samanvitaḥ /
taṃ buddhaṃ puram ānetuṃ jināśramam agān mudā // Rm_2.165{67} //
tatra sa sahasā prāpto dṛṣṭvā taṃ candanaṃ muniṃ /
kṛtāṃjalipuṭo natvā gamanaṃ prārthayad iti // Rm_2.166{68} //
sarvajña bhagavaṃ gantuṃ samayo varttate 'dhunā /
sarvaṃ ca sādhitaṃ siddhaṃ tadāśv āgantum arhasi // Rm_2.167{69} //
evaṃ tenārthite rājñā sa saṃbuddhaḥ sasāṃghikaḥ /
pātracīvaram ādāya prāgāt tatpurasaṃmukhaḥ // Rm_2.168{70} //
yadāsau bhagavān buddhāḥ prātihāryyaṃ pradarśayan /
lokān bhāsāvasaṃbhāsya prācaran prāptagopuraṃ // Rm_2.169{71} //
tadākampad rasā sābdhir vavau vāyuḥ sumaṃgalaṃ /
kṣutpipāsā hatā ye ca te sarve paritṛptitāḥ // Rm_2.170{72} //
ye ca hīnendriyāḥ satvās te ca pūrṇendriyā babhuḥ /
nirdhanā dhanināś cāsan rogino nirujo 'bhavan // Rm_2.171{73} //
baṃdhanasthā vimuktāś ca duḥkhitāḥ sukhino 'bhavan /
unmattāḥ susmṛtiṃ prāptā nagnā āsan suvastrikāḥ // Rm_2.172{74} //
gurviṇyā yāś ca tāḥ sarvāḥ pramadāḥ sukhasūtikāḥ /
ciravairānusaṃbaddhā maitrībhūtāḥ samācaran // Rm_2.173{75} //
ye ca pāparatāḥ satvā daśākuśalacārikāḥ /
te sarve parisaṃtṛptāḥ puṇyakāmāḥ pracerire // Rm_2.174{76} //
evam anye ca ye tatra pāpakā upasargikāḥ /
te sarve vilayaṃ yātāḥ te sarve saṃśubhāṅkitāḥ // Rm_2.175{77} //
evaṃ sarvaprakāreṇa hatvā sarvam amaṅgalaṃ /
kṛtvā bhadraṃ ca sarvatra sasaṃghaḥ sa pure 'viśat // Rm_2.176{78} //
kramāt pradakṣiṇenaivaṃ pracaritvā mahotsavaiḥ // Rm_2.177{79} //
vaṃdyamānas tu taiḥ sarvaiḥ sadevāsuramānavaiḥ // Rm_2.178{80} //
taṃ nṛpaṃ purataḥ kṛtvā rājamārgam upāsaran /
tat sarovarasaṃprāpto dṛṣṭvā tīre samāśrayat // Rm_2.179{81} //
tataḥ sa bhagavān buddho yathā prajñapta āsane /
ekacīvarakas tasthau snātuṃ tatra sarovare // Rm_2.180{82} //
tato nṛpādayaḥ sarve lokās taṃ caṃdanaṃ muniṃ /
sasaṃghaṃ snāpayām āsuḥ svarṇakumbhāmbubhiḥ kramāt // Rm_2.181{83} //

kṛtvā snānaṃ tato 'nyatra yathāprajñapta āsane /
sasaṃgho bhagavān tasthau svaprabhāvaṃ pradarśayan // Rm_2.182{84} //
atha rājā sa taṃ buddhaṃ samāsīnaṃ sasāṃghikaṃ /
cīvaraprāvṛtaṃ kṛtvā pūjāṅgaiḥ samapūjayat // Rm_2.183{85} //
tataś ca bhojanaiḥ śuddhaiḥ praṇītair vyañjanair api /
paṃcāmṛtaiś ca pānaiś ca sutṛptiṃ samatoṣayat // Rm_2.184{86} //
tataś ca bhojanāṃte saṃśodhayitvā mukhādikaṃ /
nīcāsane samāsīnaḥ kṛtāṃjalipuṭo nṛpaḥ // Rm_2.185{87} //
suprasannamukhāmbhojaḥ sa maṃtrījanapaurikaiḥ /
natvā kṣamāpayitvā taṃ sasaṃghaṃ prārthayat tathā // Rm_2.186{88} //
sarvajña bhagavan nātha kṣamasva no 'parādhatāṃ /
prasīda sarvathā rakṣa dṛṣṭvāsmān pāpacāriṇaḥ // Rm_2.187{89} //
tad durbhikṣavināśāya suvṛṣṭiṃ cāraya drutaṃ /
sarvasatvahitārthāya saddharmaṃ ca samādiśa // Rm_2.188{90} //
ity evaṃ prārthite tena rājñā lokahitārthinā /
saṃbuddho bhagavāṃś caivaṃ svāśīrvacanam abravīt // Rm_2.189{91} //
ārogyam astu te rājan sarvatrāpi ca maṃgalaṃ /
subhikṣaṃ sarvadāpy atra nirvighnaṃ bodhim āpnuhi // Rm_2.190{92} //
iti svāśīrvaco datvā saṃbuddhaḥ sa sasāṃghikaḥ /
tataś ca svāśramaṃ prāgāt sa nṛpajanam anvitaḥ // Rm_2.191{93} //
evam asya munīndrasya traimāsyaṃ ca niraṃtaraṃ /
tenākāri nṛpendreṇa sevā satkārapūjanaiḥ // Rm_2.192{94} //
tataḥ śakro mahendro 'sau dṛṣṭvā tat sugatārcitāṃ /
tad durbhikṣapraśāṃtyarthaṃ suvṛṣṭiṃ samacārayat // Rm_2.193{95} //
tato jalāśrayāny ambupūritāni samaṃtataḥ /
padmotpalādipuṣpaiś ca channāni rurucus tadā // Rm_2.194{96} //
tṛṇair navāṅkurodbhūtaṃ sādvalaiś ca prarūḍhitaiḥ /
pratichannā haridvastraiḥ prāvṛtaiva rarāja bhūḥ // Rm_2.195{97} //
vṛkṣāś cāpi haritpatraiḥ samāchannāḥ praśobhitāḥ /
puṣpaiḥ prasphullitair amyaiḥ phalaiś ca saṃcakāsire // Rm_2.196{98} //
kramāc caivaṃ prarūḍhāni śasyāni varddhitāni ca /
pariniṣpannasiddhāni pravipecuḥ samaṃtataḥ /
tataḥ sarve janāś caivaṃ saṃprayātāṃ subhikṣatāṃ /
dṛṣṭvānaṃdaṃ samuccāryya pracerire praharṣitāḥ // Rm_2.197{99} //
atha rājā sa tān sarvān mahāharṣapramoditān /
dṛṣṭvā bhūyaḥ samāmaṃtrya vabhāṣa saṃprabodhayan // Rm_2.198{100} //
bhavanto dṛśyatām asya saṃbuddhasyānubhāvatā /
yasya puṇyānubhāvena prajātaiva subhikṣatā // Rm_2.199{1} //
tasmān nityaṃ tathaivāsya saṃbuddhasya jagatprabhoḥ /
mahatsatkārapūjābhiḥ karttavyaṃ bhajanaṃ sadā // Rm_2.200{2} //

evaṃ yadi sadā cāsya saṃbuddhasya jagatprabhoḥ /
pūjābhiḥ satkariṣyanti sadātra maṃgalaṃ bhavet // Rm_2.201{3} //
tasmād asya munīndrasya nakhakeśavidarbhitaḥ /
gandhastūpaḥ pratisthāpya sevitavyaḥ sadārcanaiḥ // Rm_2.202{4} //
iti saṃbhāṣya rājāsau tais tathety anumoditaiḥ /
saha bauddhāśramaṃ gatvā natvā taṃ prārthayan muniṃ // Rm_2.203{5} //
namas te bhagavaṃ chāstar vayaṃ te śaraṇasthitāḥ /
sadā caivaṃ kariṣyāmo bhavatsevām upāsthitāḥ // Rm_2.204{6} //
tat prasīda sadā pātra vihṛtya dharmam ādiśan /
vijayasva na cānyatra mā vraja no 'nukaṃpayā // Rm_2.205{7} //
tenaivaṃ prārthite rājñā bhagavāṃś ca sa caṃdanaḥ /
taṃ nṛpaṃ sajanaṃ dṛṣṭvā prasannāsyo 'bravīt tathā // Rm_2.206{8} //
naiva rājan mayā bodhir ekasyārthe prasādhitā /
api ca sarvasatvānāṃ hitārthe hy anukaṃpinā // Rm_2.207{9} //
tasmād atra sadā naiva sthāsyāmy ahaṃ sasāṃghikaḥ /
sarvatrāpi careyāhaṃ saddharmaṃ saṃprakāśituṃ // Rm_2.208{10} //
yadi me śraddhayā nityaṃ sevāṃ kartuṃ samichatha /
keśastūpaṃ pratisthāpya sevyata sarvadārcanaiḥ // Rm_2.209{11} //
tatas te 'tra sadā rājye subhikṣaṃ maṃgalaṃ bhavet /
durbhikṣatā ca kutrāpi nākramiṣyati kadā cana // Rm_2.210{12} //
iti matvā tvayā gatvā triratnaśaraṇaṃ svayaṃ /
sarvasatvāś ca saddharme preraṇīyāḥ prayatnataḥ // Rm_2.211{13} //
ity ādiśya munīṃdro 'sau chitvā svān nakharāṃs tathā /
keśāṃś cāpy avatāryyaivaṃ tasmai rājñe svayaṃ dadau // Rm_2.212{14} //
tato rājā sa taṃ buddhaṃ natvā keśāṃ nakhāṃś ca tān /
samādāya praharṣeṇa pratyāyayau svam ālayaṃ // Rm_2.213{15} //
tatra prāptaḥ pure madhye puṣkariṇyās taṭāntike /
tat keśanakharān ropya gaṃdhastūpam akārayat // Rm_2.214{16} //
tasmiṃ siddhe pratisthāpya vidhinā ca mahotsavaiḥ /
nityaṃ satkārapūjābhiḥ sevāṃ cakre prasannadhīḥ // Rm_2.215{17} //
etat puṇyānubhāvena loke 'ṃdhe 'pariṇāyake /
jagalloke hitaṃ kartuṃ bhaveyaṃ sugatas tathā // Rm_2.216{18} //
iti dhṛtvā pracitte 'sau praṇidhānaṃ narādhipaḥ /
gaṃdhajalaiś ca taṃ stūpaṃ snāpayitvā sadārcayat // Rm_2.217{19} //
pratisthāpya mahaṃ cāpi gatvā ca śaraṇe mudā /
aṣṭāṃgaiś ca praṇatvaivaṃ mahotsāhair asevayat // Rm_2.218{20} //
tathā sarve janāś cāpi śraddhayā taṃ prabhejire /
ye gatāḥ śaraṇaṃ tatra te sarve nirvṛtiṃ yayuḥ // Rm_2.219{21} //
aham evāvasiṣṭaḥ sa teṣāṃ yo 'bhūn narādhipaḥ /
saṃbodhipraṇidhiṃ dhṛtvā naivaṃ nirvāṇam āyayau // Rm_2.220{22} //

etat puṇyānubhāvaiś ca suvṛṣṭiḥ saṃpracāritā /
sarvadāpy abhavat tatra subhikṣaṃ nirupadravaṃ // Rm_2.221{23} //
etad dharmānubhāvaiś ca sarvatra sāṃprataṃ labhe /
pūjāsatkāramānyāni yaśodharmasukhāni ca // Rm_2.222{24} //
yatra yatra pragachāmi tatra tatra samaṃtataḥ /
itthaṃ satkārapūjābhir mānito 'haṃ sasāṃghikaḥ // Rm_2.223{25} //
tac chāstāraṃ samārādhya yaśodharmasukhepsubhiḥ /
śubheṣu sarvadā nityaṃ caritavyaṃ prayatnataḥ // Rm_2.224{26} //
śubhena sukhatā nityaṃ bhavel loke samaṃtataḥ /
pāpena duḥkhatā caivaṃ miśritenāpi miśritā // Rm_2.225{27} //
tasmāt pāpaṃ viramyaivaṃ miśritāni vihāya ca /
śubheṣv eva prayatnena caritavyaṃ sukhārthibhiḥ // Rm_2.226{28} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa sarve te sāṃghikās tathā /
śrutvā pramenire satyaṃ karmabhāvaṃ bhavālaye // Rm_2.227{29} //
pāpebhyo viratā nityaṃ miśritebhyo 'pi te sadā /
sadā śubheṣu niratāḥ sarve saṃcerire samāhitāḥ // Rm_2.228{30} //
evaṃ rājaṃs tvayā nityaṃ pāpāc ca miśritād api /
viramya sarvathā dharme caritavyaṃ sukhāptaye // Rm_2.229{31} //
prajāś cāpi vinirvāryya sarvathā pāpacāraṇāt /
śrāvayitvā ca saddharmaṃ yojanīyāḥ śubhe sadā // Rm_2.230{32} //
tathā te sarvadā nityaṃ sarvatra viṣayeṣv api /
suvṛṣṭiḥ pracarec caivaṃ maṃgalaṃ nirupadravaṃ // Rm_2.231{23!} //
iti tena samādiṣṭaṃ upaguptena śāsinā /
śrutvāśoko nṛpo 'stv evam ity anandat sapārṣadaḥ // Rm_2.232{24} //
snātāvadānaṃ tad idaṃ niśamya ye śrāvayanti pratibodhya lokān /
te pāpanirmuktaviśuddhadehāḥ prayānti nūnaṃ sugatālayeṣu // Rm_2.233{25} //
++ iti ratnāvadānamālāyāṃ snātāvadānaṃ samāptam ++
III Cakrāvadāna
athāśoko narendro 'sau bhūyo natvā kṛtāṃjaliḥ /
upaguptaṃ guruṃ prāha śrotum anyat subhāṣitaṃ // Rm_3.1{1} //
bhadanta śrotum ichāmi bhūyo 'py anyat subhāṣitaṃ /
yathā te guruṇā khyātaṃ tathā me vaktum arhasi // Rm_3.2{2} //
iti tenārthite rājñā bhūyo 'py asau jināṃśajaḥ /
upagupto yatir bhikṣus taṃ nṛpam evaṃ abravīt // Rm_3.3{3} //
yathā me guruṇādiṣṭaṃ vakṣye 'haṃ te subhāṣitaṃ /
sādhu cittaṃ samādhāya śṛṇu rājan samāhitaḥ // Rm_3.4{4} //
yaḥ purāsīn mahābuddhaḥ sarvajñaḥ śrīghano jinaḥ /
sarvavidyākalābhijño dharmarājas tathāgataḥ // Rm_3.5{5} //
śāstārhan sugato nāthas traidhātukavināyakaḥ /
sa śākyādhipatir loke hitāya ca samaṃtataḥ // Rm_3.6{6} //

saddharmadeśanāṃ kṛtvā bodhimārgaṃ prakāśayan /
bhikṣuśrāvakasaṃghaiś ca bodhisatvaiś ca sāṃghikaiḥ // Rm_3.7{7} //
upāsikāgaṇaiś caivam upāsakagaṇaṃ saha /
rājagṛham upāśritya veṇuvane jināśrame // Rm_3.8{8} //
kalaṃdake nivāpākhye mahodyāne samāśritaḥ /
ādimadhyāṃtakatyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ // Rm_3.9{9} //
tad dharmadeśanāṃ śrotuṃ devāsuramanuṣyakāḥ /
yakṣakinnaragaṃdharvāḥ siddhavidyādharādayaḥ // Rm_3.10{10} //
garuḍā nāgarājāś ca mahāharṣasamanvitāḥ /
brāhmaṇā kṣatriyāś caiva rājāno rājaputrakāḥ // Rm_3.11{11} //
vaiśyāś ca śreṣṭhinaḥ śūdrā maṃtriṇo mātṛkājanāḥ /
sārthavāhāś ca paurāś ca dhaninaś ca vaṇigjanāḥ // Rm_3.12{12} //
evam anye 'pi lokāś ca sarve te saṃpraharṣitāḥ /
mahatsatkārapūjābhiḥ sarvopakaraṇais tathā // Rm_3.13{13} //
pūjayitvā pravaṃditvā saṃbuddhaṃ sugataṃ muniṃ /
parivṛtya puraskṛtya tasthau sarvānya tasthire // Rm_3.14{14} //
saddharmavāṃchitāḥ sarve śrotuṃ tatra samāgatāḥ // Rm_3.15{15} //
tasmiṃś ca samaye pūryyāṃ śrāvastyāṃ subhago vaṇik /
anyattamaḥ sārthavāha āsīn mahādhanaḥ sudhīḥ // Rm_3.16{16} //
tena bhāryyā subhadrāṃgī jātidharmasamānikā /
pariṇītā kulasthityai kuladharmānusārataḥ // Rm_3.17{17} //
tatas tau daṃpatī raktau snehānubandhitau mudā /
yathākāmaṃ prabhuṃjānau sanramāte yathechayā // Rm_3.18{18} //
tatas tasya gṛhasthasya bhogyeṣv evābhirāgiṇaḥ /
svakulavṛttidharmeṣu pramādād anapekṣiṇaḥ // Rm_3.19{19} //
vyavahāre viraktasya prodyamarahitasya ca /
arjanopāyamaṃdasya kevalaṃ vyayakurvataḥ // Rm_3.20{20} //
dine dine kraṃān nityaṃ ativyayān nirāgamat /
saṃpadaḥ kṣīṇatāṃ yātā griṣmakāla iva hradāḥ // Rm_3.21{21} //
tatas tasya gṛhasthasya bhāryā yā kuladharmikā /
saṃpadaḥ kṣīnatāṃ dṛṣṭvā gṛhe caivaṃ vyacintayat // Rm_3.22{22} //
ayaṃ me puruṣo bharttā sārthavāho vaṇik dhanī /
bhāgyam eva gṛhe bhuktvā nivasati nirudyamaḥ // Rm_3.23{23} //
atyarthavyayatā yatra vidyate na tathāgamaḥ /
sā ca saṃpat kiyat kālaṃ tiṣṭhet kṣīṇaṃ vrajet kramāt // Rm_3.24{24} //
tad ayaṃ puruṣaś cāpi kathaṃ sustho bhaviṣyati /
kena saṃdhāryyate lokair vihīne bhogyasaṃcaye // Rm_3.25{25} //
vṛddho 'py ayaṃ bhaven nūnaṃ daridro 'pi bhavet tathā /
tadā kiṃ paribhuktvaivaṃ gṛhe tisthet kathaṃ sukhī // Rm_3.26{26} //
yasya saṃpad gṛhe nāsti kathaṃ sa puruṣaḥ sukhī /

svayaṃ bhoktuṃ na śaktaḥ syāt kiṃ punar dānam ācaret // Rm_3.27{27} //
dānaṃ vinā na saṃsāre kiṃ sārasukham āpsyate /
dānenaiva hi labhyante yaśodharmasukhāni ca // Rm_3.28{28} //
dānena śuddhyate cittaṃ śuddhacitto bhavet sudhiḥ /
sudhiyā sādhyate śīlaṃ śīlavān syāc chubhaṃkarī // Rm_3.29{29} //
śubhakarmā ca saddharmaṃ kṛtvā yāsyati sadgatiṃ /
tasmād aham imaṃ nāthaṃ bharttāraṃ puruṣaṃ prabhuṃ // Rm_3.30{30} //
saddharmasukhasaṃprāptyai prerayeyaṃ dhanārjane /
dhanavān puruṣo loke sarvārthasādhane kṛtī // Rm_3.31{31} //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mūlaṃ prāhur dhanaṃ budhāḥ /
bhartur hi puruṣasyāpi trivargakāryyasādhane // Rm_3.32{32} //
sahāyaḥ kathyate prājñaiḥ satī bhāryyānucāriṇī /
asya bhartur hy ahaṃ bharyyā satī dharmārthasādhane // Rm_3.33{33} //
manaḥ protsāhitaṃ kṛtvā prerayeyaṃ dhanārjane // Rm_3.34{34!} //
iti niścitya sā sādhvī dṛṣṭvā bharttāram ādarāt /
dharmārthasādhane caivaṃ protsāhayitum abravīt // Rm_3.35{34!} //
svāmi bharttāsi me nātho devatāpi tvam eva hi /
tan mayā vakṣyate tathyaṃ paratreha sukhāya te // Rm_3.36{35} //
tathyaṃ ca tacchṛṇuṣvaivam anyathā cet tu mā kuru // Rm_3.37{36} //
yad bhavān purusaḥ prāḍhyaḥ sārthavāho vaṇik prabhuḥ /
sadā bhogyāni bhuktvaiva sthitvā naivaṃ praśobhati // Rm_3.38{37} //
tat pramādaṃ parityaktvā yaśodharmasukhāptaye /
satyadharmānusāreṇa kuruṣva dhanasādhanaṃ // Rm_3.39{38} //
dhanena sādhayed bhogyaṃ bhogyena pālayet tanuṃ /
dehena sādhayed dharmaṃ dharmeṇa satsukhaṃ labhet // Rm_3.40{39} //
kiṃ ca yatra gṛhe svāmī vyavahāranirudyamaḥ /
tatra sarve janāś cāpi niṣatsyaṃty avasādinaḥ // Rm_3.41{40} //
api yatra gṛhe svāmī vyavahārasamudyataḥ /
tatra sarve janāś caiva pracareyuḥ samudyamāḥ // Rm_3.42{41} //
yac ca dānamahotsāhaṃ yatra gehe na vidyate /
sa kiṃ geho na ramyaḥ syāc chūnyāraṇye śmaśānavat // Rm_3.43{41!} //
yasmin gṛhe sadā nityaṃ dānapuṇyamahotsavaṃ /
sa eva mandiro ramyasvargavat pratibhāsyate // Rm_3.44{42} //
yasmiṃś cāpi gṛhastho hi dānapuṇyanirutsahaḥ /
svayam eva prabhuktvaivaṃ vasate paśuvat sa kiṃ // Rm_3.45{43} //
dhanyās te puruṣā vīrā yaśodharmasukhānvitāḥ /
kṛtvā dānavṛṣotsāhaṃ sukhaṃ bhuktvā vasaṃti ye // Rm_3.46{44} //
teṣām eva hi saṃsāre susāraṃ jīvitaṃ khalu /
ye kṛtvā dānapuṇyāni svayaṃ saukhyaṃ ca bhuṃjate // Rm_3.47{45} //
dānenaiva hi lobhyaṃte yaśodharmasukhāni ca /

anyathā naiva lapsyante tataḥ saṃpan nirarthitā // Rm_3.48{46} //
kiyat kālaṃ ca jīveyur ye bhuktvaiva sukhaṃ sthitāḥ /
avaśyaṃ sarvaśo hitvā mṛtā yāyur yamālayaṃ // Rm_3.49{47} //
tatra karmasahāyāṃs tān dṛṣṭvā dharmādhipo yamaḥ /
nirṇayitvā ca tat karma prerayet karmabhuktaye // Rm_3.50{48} //
ye ca pāpakarā duṣṭā prerayet tān tu durgatau /
ye tu puṇyakarā bhadrāḥ prerayet tāṃś ca sadgatau // Rm_3.51{49} //
tatra karmaphalāny evaṃ duḥkhāni ca /
sukhāni ca sarvatheha paratrāpi bhuṃjate sarvajāṃtavaḥ // Rm_3.52{50} //
śubhena sadgatiṃ yayād yaśodharmasukhānvitāḥ /
pāpena durgatiṃ yāyād dhikpravādāsukhānvitāḥ // Rm_3.53{51} //
evaṃ matvā prabho svāmin yaśodharmasukhāptaye /
svakulavṛttim ādhāya prodyamasva dhanārjane // Rm_3.54{52} //
sadā dānamahotsāhaṃ kṛtvā sadgatilabdhaye /
yathechayā sukhaṃ bhuktvā pālayasva sadā janān // Rm_3.55{53} //
tatas te maṃgalaṃ nityaṃ bhaved iha paratra ca /
saphalaṃ mānuṣaṃ janma nūnaṃ sadgatim āpnuyāt // Rm_3.56{54} //
iti bhāryāvacaḥ śrutvā sa gṛhastho vaṇik sudhīḥ /
bhāryāṃ tāṃ vallabhāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivaṃ samabravīt // Rm_3.57{55} //
ayi priye subhadrāsi mama bhāryānucāriṇī /
yat tvayā bhāṣitaṃ satyaṃ tat kariṣyāmi sarvathā // Rm_3.58{56} //
kiṃ tu tvaṃ me priyā bhāryā vallabhātimanoharā /
tat kathaṃ tvāṃ priyāṃ tyaktvā kutra yāsye dhanārthataḥ // Rm_3.59{57} //
sārthavāho hy ahaṃ cāpi tat kathaṃ nīcavṛttibhiḥ /
ratnārjanaṃ kariṣyāmi tato ratnākaraṃ vraje // Rm_3.60{58} //
tasmāt priye subhadrāṃgī sati dharmānucāriṇī /
gṛhakāryyaṃ samādhāryya vasa bhuktvā yathāsukhaṃ // Rm_3.61{59} //
yāvan nāhaṃ gṛhe prāptas tāvad dhairyyaṃ samāśraya /
śīghram evāgamiṣyāmi maṃ smṛtvā mānvatapyathāḥ // Rm_3.62{60} //
iti bharttoditaṃ śrutvā sā ca bhāryānutāpitā /
galadaśrumukhī natvā svāminaṃ tam abhāṣata // Rm_3.63{61} //
he nātha supriya svāmin māṃ vihāya kathaṃ vrajeḥ /
tvayā vinā kathaṃ gehe tiṣṭheyāhaṃ yathā vane // Rm_3.64{62} //
darśane śravaṇe vāpi gaṃdhatailānulepane /
sparśane bhojane pāne suvastraparibhūṣaṇe // Rm_3.65{63} //
saurabhyā 'ṅgane cāpi bhāṣane gamane kvacit /
nidrābhoge tathā naiva vidyeta me 'bhilāṣatā // Rm_3.66{64} //
tavaiva smaraṇaṃ kṛtvā niḥśvasantī muhur muhuḥ /
virahānalasaṃtaptā vrajeyaṃ maraṇaṃ dhruvaṃ // Rm_3.67{65} //
mṛtāyāṃ mayi te gehe ko 'nurakṣen nu saṃpadaḥ /

śrutvā me maraṇaṃ nūnaṃ dhakṣyase virahānalaiḥ // Rm_3.68{66} //
tadaitābhiś ca saṃpattiratnaiś ca kiṃ kariṣyasi /
aputrasya hi sarvasvaṃ nūnaṃ rājā grahīṣyati // Rm_3.69{67} //
tadātmanā vikhidyaivaṃ dūraṃ mā gā vihāyatāṃ /
gṛhe sthitvā mayā sārddhāṃ sukhaṃ bhuktvodyamaṃ kuru // Rm_3.70{68} //
atrāpi bahavaḥ santi vaṇiksaṃghā mahājanāḥ /
paṇyaṃ prasāryya taṃ sārddhaṃ sādhayasva dhanaṃ sukhaṃ // Rm_3.71{69} //
kiyat kālaṃ ca jīveva santatiś ca na vidyate /
tat kiṃ nau bahubhī ratnair mā gā ratnākaraṃ hy ataḥ // Rm_3.72{70} //
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā dānaṃ kṛtvā sadārthine /
saṃvṛtyā prārjaya dravyaṃ svagehe saṃsthito rama // Rm_3.73{71} //
mā dhāva priya kutrāpi kiṃ vā ratnākare labhet /
svagṛhe 'pi labhej jantuḥ svakarmanirmitaṃ dhanaṃ // Rm_3.74{72} //
svakṛtaṃ karma tad bhāvi nirmāṇasadṛśaṃ phalaṃ /
sarvatrāpi labhanty eva mahāntaḥ kṣudrikā api // Rm_3.75{73} //
tathā ye sujanā loke sadhanā sadguṇāśrayāḥ /
te 'pi kṣaṇād bhavanty eva nirdhanā bhikṣutāśritāḥ // Rm_3.76{74} //
ye cāpi durjanā loke nirdhanā nirguṇāś ca ye /
te 'pi labhanti mānyārhaṃ sevyante cāpi sajjanaiḥ // Rm_3.77{75} //
tathā ye vaṇijo dhīrāḥ sārthavāhā maṇīchayā /
ratnākaraṃ gatās teṣāṃ ke cit svastisamāgatāḥ // Rm_3.78{76} //
ke cit tatra samudre vā bhagnanaukā dhanaiḥ saha /
patitāḥ sannimajjantā mṛtāś ca vilayaṃ gatāḥ // Rm_3.79{77} //
ke cid vīryabalenaivaiḥ samuttīrya prayatnataḥ /
akiṃcanyāḥ paribhraṣṭā riktahastā gṛhāgatāḥ /
evaṃ sarve 'pi satvāś ca svakṛtakarmanirmitaṃ /
phalaṃ bhuktvā bhramanty evaṃ saṃsāre ṣaḍgatiṣv api // Rm_3.80{78} //
iti karmapramāṇatvaṃ jñātvā saṃpadvipattitā /
mā khedaya svam ātmānaṃ dharmaṃ kṛtvā sukhaṃ vasa // Rm_3.81{79} //
tathā nau maṃgalaṃ nityaṃ sarvatrāpi bhavet khalu /
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā sadgatiṃ ca vrajemahi // Rm_3.82{80} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhātmajaḥ sa ca /
taṃ priyāṃ ramaṇīṃ bhāryyāṃ dṛṣṭvaivaṃ samabhāṣata // Rm_3.83{81} //
bhadre satyaṃ tvaṃ yā proktaṃ yat svakarmapramānatā /
iti matvāham ichāmi gantuṃ ratnākare 'pi hi // Rm_3.84{82} //
yad abhāvi na tad bhāvi bhāvi cen na tad anyathā /
sarvatrāpi bhaven nūnaṃ tenābdhiṃ gantum īhyate // Rm_3.85{83} //
yadi bhāgyaṃ mamāsty evaṃ svasti syād gamane khalu /
ratnāni bahuśo labdhā pratyāgacheya siddhitāḥ // Rm_3.86{84} //
atha me bhāgyatā naiva nūnaṃ tatra vipattitā /

mahattīrthe nimagno 'haṃ mṛto yāsye surālayaṃ // Rm_3.87{85} //
yathā bhaṭṭā mahāvīrā yaśodharmasukhāptaye /
śatruṃ jetuṃ mahotsāhair viśanti raṇamaṇḍale // Rm_3.88{86} //
tatra ke cid dhatā vīrā yaśodharmānvitā mṛtāḥ /
sahasā te prayānty evaṃ svargasaukhyānubhoginaḥ // Rm_3.89{87} //
aham api vaṇikputraḥ sārthavāhātmajo hy ahaṃ /
tat tathāhaṃ gaṃiṣyāmi ratnākaraṃ na cānyataḥ // Rm_3.90{88} //
yadi svasti gṛhaṃ prāpsye yaśoratnasukhānvitaḥ /
mṛto 'tha nirmalībhūtvā svarge saukhyam avāpnuyāṃ // Rm_3.91{89} //
iti matvā priye bhadre mā viṣīda sukhāṃ vasa /
yāvan nāhaṃ gṛhaṃ prāptas tāvad bhajeṣṭadevatāṃ // Rm_3.92{90} //
sarvathāhaṃ gamiṣyāmi svakulakīrtilabdhaye /
anivarttī hy ahaṃ kāryye tan māṃ tvaṃ mā nivāraya // Rm_3.93{91} //
iti bharttur vacaḥ śrutvā nirbandhaṃ gamanaṃ prati /
sā satī taṃ svabharttāraṃ natvā prāha kṛtāṃjaliḥ // Rm_3.94{92} //
svāmiṃs tvaṃ sarvathā gantuṃ yadīchasi mahāmbudhiṃ /
dhairyyam ālamvya saṃpaśyan mārge vraja samāhitaḥ // Rm_3.95{93} //
svasti te vrajato mārge sarvatrāpi divāniśaṃ /
svasti pratyāgate caivaṃ bhūyān nityaṃ śubhaṃ sadā // Rm_3.96{94} //
yātrāsiddhimahāsaṃpadyaśodharmasukhānvitaḥ /
svasti śīghraṃ samāgacha vrajā te 'stu sadā śivaṃ // Rm_3.97{95} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāhas tatheti saḥ /
pratijñāya vaṃksaṃghān sarvān āhūya cābravīt // Rm_3.98{96} //
bhavanto 'haṃ samichāmi yośodharmasukhāptaye /
svakulavṛttim ādhāya gantuṃ ratnākarāṃbudhau // Rm_3.99{97} //
tatra gantuṃ mayā sārddhaṃ yadi yūyaṃ samichatha /
tat paṇyaṃ sahasādāya samāyāta caremahi // Rm_3.100{98} //
iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vaṇijo mudā /
sahasā paṇyam ādāya tatra gantum upākraman // Rm_3.101{99} //
atha sārthapatiḥ śīghraṃ taiś ca paṃcaśataiḥ saha /
svastyayanavidhiṃ kṛtvā pratasthe saṃpramoditaḥ // Rm_3.102{100} //
tataḥ kramād atikramya grāmajanapadāni te /
vilaṃghyāraṇyadeśāṃś ca tīraṃ prāpur mahodadheḥ // Rm_3.103{1} //
tato nāvaṃ samāruhya tāni paṃcaśatāni ca /
pravitatya dhvajaṃ śubhraṃ jagāhire 'mbudhau kramāt // Rm_3.104{2} //
tathā te vahanārūḍhā vātānukūlato dhruvaṃ /
kramād dvīpāṃś ca laṃghitvā ratnākaraṃ samāyayuḥ // Rm_3.105{3} //
tatra ratnākaraṃ prāptā devatā supramodataḥ /
te mithaḥ kalahaṃ kṛtvā pratyāgaṃtuṃ na śekire // Rm_3.106{4} //
ciram evaṃ virodhitvād ratnāni ca na lebhire /

bāṃdhavāṃś ca muhuḥ smṛtvā tasthuḥ sarve vilaṃvitāḥ // Rm_3.107{5} //
atrāṃtare ca sā nārī sārthavāhapriyā satī /
bharttrā vinā gṛhaṃ śūnyam amanyata nirutsavāt // Rm_3.108{6} //
yad dine prasthito bhartā sārthavāhaḥ purād vahiḥ /
tad dinārabhya sā nārī gaṇayantī dinaṃ prati // Rm_3.109{7} //
bharttur eva muhuḥ smṛtvā virahavedanāturā /
niḥśvasantī muhuś caivam adhairyyā paritāpinī // Rm_3.110{8} //
kṛśāṅgā pāṇḍuvarṇā ca virukṣākīrṇakeśinī /
prasādhanānabhīchantī malinavasanāvṛtā // Rm_3.111{9} //
darśanaśravaṇe cāpi gaṃdhānvāharaṇe 'pi ca /
bhojaneṣv api pāne ca sparśane gamaneṣv api // Rm_3.112{10} //
kutūhare tathānyatra manorame 'pi cādbhute /
sarvatra viṣayeṣv evaṃ na protsahe yathāturā // Rm_3.113{11} //
bharttur viyogaduḥkhārttā roginīva viṣādinī /
asahyamadanākrāntā dhairyyopāyavicetanā // Rm_3.114{12} //
bhartur āgatim ālambya kṣaṇaṃ dhairyyasamāśritā /
bhartāram eva saṃsmṛtvā gṛha eva nyaṣīdata // Rm_3.115{13} //
na nidrāṃ śayane bheje nānyasmṛtau mano 'nudat /
prabhum evaṃ samādhyātvā tasthau dhyāyīva yogavit // Rm_3.116{14} //
athaivaṃ vikalībhūtāṃ yauvanīṃ tāṃ pativratāṃ /
kācid ekā sakhī bhadrā saṃnirīkṣyābravīd rahaḥ // Rm_3.117{15} //
bhadre kin te viṣāda tvaṃ vibhāsi tvaiḥ yathāturā /
mā viṣīda yad arthan te tad vadasva mayi priye // Rm_3.118{16} //
kathaṃ notsahase bhadre svakuladharmacāriṇi /
kautuke cādbhute cāpi sarvatra viṣayeṣv api // Rm_3.119{17} //
bhojane bhūṣaṇe cāpi draṣṭuṃ śrotuṃ na vāṃchasi /
kiṃ viṣādena siddhaṃ te tat prabhukṣva yathāsukhaṃ // Rm_3.120{18} //
iti tayodite sakhyā sārthavāhapriyāpi sa /
tāṃ sakhīṃ pramadāṃ kāntāṃ dṛṣṭvā caivam abhāṣata // Rm_3.121{19} //
nāhaṃ bhogārthinī bhadre nāpi kāmātirāgiṇī /
kiṃ tu dharmānuraktāsmi tat kathaṃ svāminaṃ vinā // Rm_3.122{20} //
tenāhaṃ viṣayāṃ tyaktvā smṛtvā bharttāram eva taṃ /
svāgāra eva tiṣṭhāmi bhogyeṣv api ca nispṛhā // Rm_3.123{21} //
kadā sa me priyo bharttā gṛhe pratyāsariṣyati /
iti ciṃtāṃ samādhāya tiṣṭhāmi yoginī yathā // Rm_3.124{22} //
yāvac ca sa priyaḥ svāmī nāyāti svagṛhaṃ prati /
tāvad evaṃ na bhokṣye 'haṃ bhogyāni surasāny api // Rm_3.125{23} //
viṣayeṣv api sarveṣu na me vāṃchā priyaṃ vinā /
nānyacciṃtā ca me citte tasmād evaṃ sthitā sadā // Rm_3.126{24} //
yāvat svāmī na me dṛṣṭas tāvat sthāsyāmy ahaṃ tathā /

api me jivitaṃ yātu na ca yāyāṃ gṛhād bahiḥ // Rm_3.127{25} //
strīṇāṃ hi devatā svāmī dharmo 'pi bhartṛsevayā /
tasmāt smṛtvaiva bharttāraṃ bhājāmy ahaṃ pativratā // Rm_3.128{26} //
kutra dharmaṃ cariṣyāmi yasyā nāsti gṛhe pumān /
tat manasaiva bharttāraṃ dhyātvā bhaje divāniśaṃ // Rm_3.129{27} //
dhig me janma nirarthaṃ syād yasyā na yauvane patiḥ /
vṛddhatve kiṃ kariṣyāmi svāminā ca dhanair api // Rm_3.130{28} //
varam evādya me mṛtyur na mithyā cirajīvitaṃ /
yasmāc ciram api sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tad eva hi // Rm_3.131{29} //
yam evālaṃvya jīvāmi sa yadi nāgamiṣyati /
kim eva jīvitenāpi kevaladuḥkhabhāvinā // Rm_3.132{30} //
dhanyās tā hi striyo bhadrāḥ svasvāmisahacārikāḥ /
kṛtvā dharmaṃ sadā gehe saukhyaṃ bhuktvā vasanti yāḥ // Rm_3.133{31} //
mā bhūt tu mādṛśi kācid abhadrā duḥkhabhāginī /
samyagbhogyaiś ca kiṃ tasyā yasyā bharttā na yauvane // Rm_3.134{32} //
tathāpi kiṃ kariṣyāmi nāryy ahaṃ hi pativratā /
tasmāt tam eva bharttāraṃ smṛtvā sthāsyāmi sarvadā // Rm_3.135{33} //
iti tayoditaṃ śrutvā sā sakhī hitakāriṇī /
tadupāyahitaṃ kartuṃ tāṃ sakhīṃ ca samabravīt // Rm_3.136{34} //
bhadre satyaṃ tvayā proktaṃ strīṇāṃ hi devatā patiḥ /
tathāpi vakṣyate bhadre tava prītyā ca tac chṛṇu // Rm_3.137{35} //
yāvan nivasate gehe bhartā kāmarasārataḥ /
tāvat strī sevayen nityaṃ dharmaṃ bhartur anujñayā // Rm_3.138{36} //
yadā bharttā gṛhe na syād dūradeśaṃ gatas tathā /
yāvad gṛhaṃ na cāyātas tāvad devaṃ bhajet patiḥ // Rm_3.139{37} //
pates te devatāsmākaṃ viṣṇur nārāyaṇo hariḥ /
tasmād enaṃ prabhor nāmnā smṛtvā nityaṃ bhajārcaya // Rm_3.140{38} //
sa eva kāmado devaḥ kāmadhātvīśvarādhipaḥ /
saṃsārasthitidharmastho ratibhogyasukhapradaḥ // Rm_3.141{39} //
tasyaiva hy anubhāvena preryyamāno mano bhuvāḥ /
bharttā te sahasā prāyāt svasti ratnaiś ca saṃyutaḥ // Rm_3.142{40} //
tatas te saphalaṃ janma saṃsāre prabhunā saha /
dānaṃ kṛtvā sukhaṃ bhuktvā yāvajjīvaṃ sukhaṃ vasa // Rm_3.143{41} //
evaṃ sakhyoditaṃ Śrutvā ramaṇī sā pativratā /
tatheti pratisaṃśrutya punas tām avadat sakhīṃ // Rm_3.144{42} //
satyaṃ bhadre yathā proktaṃ tvayā me hitakāraṇaṃ /
tathāhaṃ saṃbhajiṣyāmi smṛtvā nāmnā prabhor hariṃ // Rm_3.145{43} //
yathā svasti samāyātaḥ svāmī ratnasamṛddhibhṛt /
tadā hy ekaṃ suvarṇasya cakraṃ dāsyāmi viṣṇave // Rm_3.146{44} //
ity evaṃ sā pratijñāya viṣṇum evaṃ samasmarat // Rm_3.147{45} //

namas te bhagavan viṣṇo hare nārāyaṇa prabho /
prasīda paśya māṃ nārīṃ prabhuṃ ca prāpayāśu me // Rm_3.148{46} //
yadā me puruṣo bharttā svasti gehasamāgataḥ /
tadopaḍhaukayiṣyāmi svarṇacakraṃ hare tava // Rm_3.149{47} //
iti sakhyāḥ puraḥ proktvā smṛtvā nityaṃ hariṃ mudā /
svarṇacakraṃ ca saṃkalpya tasthau bhartuḥ smaranti sa // Rm_3.150{48} //
tadaiva sārthavāho 'sau sarvasārthagaṇaiḥ saha /
bahuratnāni saṃgṛhya pratasthe sahasā tataḥ // Rm_3.151{49} //
tataḥ svasti samuttīryya mahodadhes tadāgataḥ /
sarvasārthagaṇaiḥ sārddhaṃ sahasā gṛham āyayau // Rm_3.152{50} //
tatas taṃ gṛhasaṃprāptaṃ dṛṣṭvā sā naṃditā satī /
pādau natvā puraḥ sthitvā svaṃ pravṛttam abhāṣata // Rm_3.153{51} //
svāmin yadā bhavān gehāt prasthito māṃ vihāya ca /
tadārabhya sadā smṛtvā tvām evāsmi sthitā gṛhe // Rm_3.154{52} //
tadāham anayā sakhyā dṛṣṭvā tvadvirahāturā /
tad duḥkhaṃ me vinodārthaṃ preritā smaraṇe hareḥ // Rm_3.155{53} //
tadārabhya sadā nityaṃ smṛtvā taveṣṭadevatāṃ /
bhajāmi satataṃ bhaktyā tavāśu gamanārthinī // Rm_3.156{54} //
cakraṃ ekaṃ suvarṇasya saṃkalpya śraddhayā mayā /
prārthanāpi kṛtā nityaṃ tava yātrāprasiddhaye // Rm_3.157{55} //
yathā me prārthitaṃ sarvaṃ tathā siddhaṃ hi sāṃprataṃ /
tan me saṃkalpitaṃ deva pūrayeyaṃ tathā prabho // Rm_3.158{56} //
tat pūjāṃgaṃ samādāya śakraṃ samupaḍhokituṃ /
devakulaṃ gamiṣyāmi tad anujñāṃ pradehi me // Rm_3.159{57} //
iti bhāryoditaṃ śrutvā sārthavāho 'numoditaḥ /
pūraya tvaṃ priye satyaṃ gacchety evam abhāṣata // Rm_3.160{58} //
tataḥ sānujñayā bhartuḥ satī sārddhaṃ sakhījanaiḥ /
pūjāṃgāni ca taṃ cakraṃ dhṛtvā devakulaṃ yayau // Rm_3.161{59} //
tasmiṃ kṣaṇe sa saṃbuddho bhagavān karuṇāmayaḥ /
loke satvān samuddhartum apaśyad buddhacakṣuṣā // Rm_3.162{60} //
tām evaṃ prasthitāṃ dṛṣṭvā bhadrāṃ saddharmacāriṇīṃ /
praikṣac ca bhagavān enāṃ pratyekabodhilābhinīṃ // Rm_3.163{61} //
tato 'sau bhagavān buddhaḥ saṃnirīkṣya ca tāṃ satīṃ /
sarvān bhikṣugaṇāṃ chiṣyān samāmaṃtryābravīt tathā // Rm_3.164{62} //
paśyadhvaṃ bhikṣavo yūyaṃ dārikaṃ tāṃ subhadrikāṃ /
nūnaṃ maddarśanād eṣā bodhicittam avāpnuyāt // Rm_3.165{63} //
samyakkuśalamūlāni samavaropayiṣyati /
dhruvaṃ pratyekabodhau ca praṇidhānaṃ kariṣyati // Rm_3.166{64} //
tasmāt saṃdarśanaṃ datvā dārikāṃ tāṃ subhāvinīṃ /
pratyekabodhicaryāyāṃ supratisthāpayāmy ahaṃ // Rm_3.167{65} //

tatra ca gantum ichanti ye mayā saha bhikṣavaḥ /
pātracīvaram ādāya te prāyātaṃ caremahi // Rm_3.168{66} //
ity ādiṣṭaṃ jinendreṇa śrutvā sarve 'pi sāṃghikāḥ /
pātracīvarasaṃyuktās tatra gaṃtum upācaran // Rm_3.169{67} //
tato 'sau bhagavān buddhaḥ svaprabhāvaṃ pradarśayan /
sarvaiś ca sāṃghikaiḥ sārddhaṃ rājagṛham upāsarat // Rm_3.170{68} //
tatra mārge samāyātā dārikā sasakhīvṛtā /
taṃ buddhaṃ śrīghanaṃ dūrād dadarśa saṃprabhāsvaraṃ // Rm_3.171{69} //
dvātriṃśallakṣaṇopetam aśītivyaṃjanānvitaṃ /
divyātikrāntasaundaryyaṃ samantabhadrarūpakaṃ // Rm_3.172{70} //
sahasreṇātiriktābhaṃ saumyaṃ kāntaṃ manoharaṃ /
puṇḍarīkam ivodbhāsaṃ ratnāṅgam iva jaṃgamaṃ // Rm_3.173{71} //
sākṣāt puṇyāvatāraṃ ca dṛṣṭvā cātyanumoditā /
sahasopetya tac cakram upaḍhaukitum aichata // Rm_3.174{72} //
evaṃ tāṃ cakram ādāya saṃbuddham upaḍhaukituṃ /
prayātaṃ tāṃ sakhī dṛṣṭvā nivārayitum abravīt // Rm_3.175{73} //
nāyaṃ nārāyaṇo bhadre sugato 'yaṃ jitendriyaḥ /
tad asmai mā pradehīdaṃ cakraṃ saṃkalpitaṃ hareḥ // Rm_3.176{74} //
evaṃ nivāryyamānāpi sakhībhiḥ sā ca bhadrikā /
saddharmaguṇavāṃchantī tāḥ sakhīḥ punar abravīt // Rm_3.177{175} //
sakhyo bhāgyān mayāpy evaṃ saṃbuddho dṛśyate 'dhunā /
tad adya saphalaṃ janma saṃsāre jīvitaṃ ca me // Rm_3.178{76} //
yadābhāsparśitā cāpi satvāḥ kleśavimocitāḥ /
saṃvṛttisukhasaṃprāptā nirvṛttim api cāpnuyuḥ // Rm_3.179{77} //
yannāmoccāraṇād vāpi saṃbhāvyasmaraṇād api /
mārapāśavinirmuktāḥ saṃbodhipadam āpnuyuḥ // Rm_3.180{78} //
yaddharmaśravaṇād evaṃ nityānumodanād api /
sarvapāpavinirmuktāḥ sadgatiṃ samavāpnuyuḥ // Rm_3.181{79} //
yatsaṃgheṣu supātreṣu kiṃcinmātrārppanād api /
saṃsāre 'nantasaukhyāni bhuktvā yāyuḥ sukhāvatīṃ // Rm_3.182{80} //
yenaivaṃ pālitāḥ satvāḥ ṣaḍgaticaritā api /
bodhayitvā ca saddharme sthāpitā nirvṛtāv api // Rm_3.183{81} //
yasya dharmānubhāvāc ca maṃgalaṃ bhuvanatraye /
sarve satvā sukhāḍhyāś ca saṃbodhipadacāriṇaḥ // Rm_3.184{82} //
so 'py ayaṃ bhagavān nāthaḥ śāstā trailokyādhipaḥ /
nūnaṃ me puṇyabhāgyena dṛśyate 'yatnato 'dhunā // Rm_3.185{83} //
tad ahaṃ kuśalinī syāṃ hi saṃbuddhena darśitā /
mahābhāgyavatī cāsmi yad ayaṃ sadguruḥ sudhīḥ // Rm_3.186{84} //
amṛgyamāna evetthaṃ labhyate purato mayā /
tad ahaṃ pūjayitvemaṃ cakraṃ ca samupaḍhaukituṃ // Rm_3.187{85} //

ichāmy asmai munīṃdrāya nirvṛtipadalabdhaye /
api cātra sadā naiva saṃbuddho lapsyate tathā // Rm_3.188{86} //
kadā cid dhi jinotpattiḥ puṣpam audunvaraṃ yathā /
mānuṣye 'pi sadā naiva janma bhavānucāriṇāṃ /
puṇyair eva hi mānuṣyaṃ lapṣyate janma dullabhaṃ // Rm_3.189{87} //
mānuṣye 'labhyamāne tu kathaṃ buddhānusevanā /
buddhasevāṃ vinā kena bodhicittam avāpnuyāt // Rm_3.190{88} //
bodhicittaṃ vinā kasya saddharmeṣu matiś caret /
vinā dharmamatiṃ ko hi bodhicaryyāṃ samācaret // Rm_3.191{89} //
bodhicaryāṃ vinā loke hitaṃ kartuṃ kathaṃ caret /
loke hitam akṛtvaiva kutaḥ puṇyam avāpnuyāt // Rm_3.192{90} //
apuṇyena kathaṃ kleśān hitvā nirvṛtim āpnuyāt /
tasmāt kleśavimuktyarthaṃ nirvṛttipadalabdhaye // Rm_3.193{91} //
imaṃ buddhaṃ jagannātham ichāmy abhyarcituṃ mudā /
buddha eva jagannāthaḥ sarvasatvahitārthadaḥ // Rm_3.194{92} //
saddharmadeśakaḥ śāstā saṃbodhijñānanāyakaḥ /
tasmād enaṃ samutsṛjya nānyam ichāmi cārcituṃ // Rm_3.195{93} //
asyaiva śaraṇaṃ gatvā bhajiṣyāmi sadāpy ahaṃ // Rm_3.196{94} //
iti sā dārikā proktvā cakram ādāya moditā /
saṃbuddhaṃ cārppituṃ tasmai pūjāṃ kartum upāyayau // Rm_3.197{95} //
atha sā taṃ muniṃ natvā pūjābhiś ca samarcayat /
taṃ cakraṃ samupasthāpya natvaivaṃ praṇidhiṃ vyadhāt // Rm_3.198{96} //
yathāyaṃ sugato buddho niḥkleśo vijitendriyaḥ /
tathāham api śuddhātmā nirvṛtipadam āpnuyāṃ // Rm_3.199{97} //
tathāsau bhagavān buddho dṛṣṭvā tatpraṇidhiṃ tataḥ /
suprasannamukhāmbhojād vyasṛjat saṃsmitāmṛtaṃ // Rm_3.200{98} //
tatsmitasahoccāryamāṇā paṃcavidhāṃśavaḥ /
ke cid ūrddhvaṃ gatāḥ ke cid adho yātāś ca te 'ṃśavaḥ // Rm_3.201{99} //
ye ca yātā adholoke te saṃjīvanarake gatāḥ /
kālasūtre ca saṃghāte tathā ca raurave tataḥ // Rm_3.202{100} //
mahārauravake cāpi tapane ca pratāpane /
avīcau cārbude cāpi nirarbude tathāṭaṭe // Rm_3.203{1} //
hahave huhuve caivam utpale padmake tathā /
mahāpadme 'pi caiteṣu ṣoḍaśeṣu samaṃtataḥ // Rm_3.204{2} //
tathopanārakeṣv evaṃ sarveṣv api ca te 'ṃśavaḥ /
prasṛtā bhāsayitvaivaṃ prākāśayan samaṃtataḥ // Rm_3.205{3} //
ye śītanarakās teṣu tūṣṇībhūtā nipātitāḥ /
ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtā vyabhāsayan // Rm_3.206{4} //
teṣu ye pāpinaḥ satvā duḥkhātivedanāturāḥ /
te sarve taddyutispṛṣṭās tadduḥkhavedanojjhitāḥ // Rm_3.207{5} //

śāṃtasaukhyānubhūtāś ca vismayoddhatamānasāḥ /
dṛṣṭvaiva saha saṃmīlya mithaś caivam abhāṣata // Rm_3.208{6} //
aho citraṃ bhavanto 'dya kiṃ nu vayam itaś cyutāḥ /
anyatra caritāḥ smaḥ kiṃ vatāhosvin na manyate // Rm_3.209{7} //
iti saṃdigdhacittānāṃ teṣāṃ cittaprabodhane /
bhagavān nirmitaṃ tatra praiṣayac ca samaṃtataḥ // Rm_3.210{8} //
atha taṃ nirmitaṃ saumyaṃ dṛṣṭvā te saṃprasāditāḥ /
bhūyo dṛṣṭvābhimodanto mithaś caivaṃ vabhāṣire // Rm_3.211{9} //
bhavanto nu vayaṃ sarve nānyatra caritā itaḥ /
api tv ayam ihāyātaḥ satvo hy apūrvadarśanaḥ // Rm_3.212{10} //
nūnam asyānubhāvena nirduḥkhā susukhā vayaṃ /
iti te nirmite tasmin bauddhe cittaṃ prasādya ca // Rm_3.213{11} //
namo buddhāya te tāyinn ity uktvā śaraṇaṃ yayuḥ /
tataḥ sarve ca te satvās tadbuddhasmṛtidhāriṇaḥ // Rm_3.214{12} //
niḥpāpāḥ kuśalādhyāś ca sadgatiṃ sahasā yayuḥ /
ye tathorddhaṃ gatās te ca buddhasmitotsṛtāḥ karāḥ // Rm_3.215{13} //
gatvā cāturmahārājabhuvaneṣu tato gatāḥ /
trayastriṃśāś ca yāmāś ca tathā ca tuṣitāṃ gatāḥ // Rm_3.216{14} //
nirmāṇaratikāṃ cānyanirmitavaśavarttinaḥ /
brahmakāyikalokaṃ ca tathā brahmaprohitaṃ // Rm_3.217{15} //
mahābrāhmaṇalokāṃś ca parīttābhaṃ tathā gatāḥ /
apramāṇaṃ tato yātā ābhāsvarāṃ tathā gatāḥ // Rm_3.218{16} //
parīttaśubham evaṃ ca hy apramāṇaśubhaṃ tathā /
śubhakṛtsnam anabhraṃ ca puṇyaprasavasaṃjñikaṃ // Rm_3.219{17} //
bṛhatphalaṃ tathā caivam abṛham atapaṃ tathā /
sudṛśaṃ bhuvanaṃ caiva sudarśanaṃ tathā gatāḥ // Rm_3.220{18} //
akaniṣṭhaṃ tathā gatvā proccair evam aghoṣayan // Rm_3.221{19} //
anityaṃ khalu saṃsāraṃ duḥkhaṃ śūnyaṃ hy anātmakaṃ /
iti matvā triratnāni saṃbhajadhvaṃ samāhitāḥ // Rm_3.222{20} //
niṣkrāmatārabhadhvaṃ ca yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyusainyāś ca naḍāgāraṃ yathā karī // Rm_3.223{21} //
yo 'py asmin dharmavaineye hy apramattaś cariṣyati /
sa hitvā jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // Rm_3.224{22} //
evaṃ tā arciṣaḥ sarvāṃl lokadhātūn samaṃtataḥ /
avabhāsya śubhe satvān vinīya punar āgatāḥ // Rm_3.225{23} //
bhagavato 'grataḥ sthitvā kṛtvā pradakṣiṇatrayaṃ /
ūrṇāyāṃ ca munīndrasya sarvā antardadhus tviṣaḥ // Rm_3.226{24} //
tadānandaḥ samutthāya kṛtāṃjalipuṭo nataḥ /
jānubhyāṃ bhuvi saṃsthitvā bhagavantaṃ samabravīt // Rm_3.227{25} //
nānāraṅgakalāpas te vaktrān niṣkasito muneḥ /

yenāvabhāsitāḥ sarvā sūryeṇodayatā yathā // Rm_3.228{26} //
vigatoddhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ /
nākāraṇaṃ śaṃkhamṛṇālagauraṃ smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ // Rm_3.229{27} //
tatkālaṃ svayam adhigamya dhīrabuddhyā śrotṝṇāṃ śramaṇajinendra kāṃkṣitānāṃ /
dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ // Rm_3.230{28} //
nākasmāl lavaṇajalādrirājadhairyyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ /
yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrās taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti janaughāḥ // Rm_3.231{29} //
ity ānaṃdavacaḥ śrutvā saṃbuddho bhagavān asau /
tat smitahetum ādeṣṭuṃ tam ānandaṃ samabravīt // Rm_3.232{30} //
evam etat tathānanda nāhetvapratyayaṃ smitaṃ /
prāviṣkurvanti saṃbuddhā arhantaḥ sugatā jināḥ // Rm_3.233{31} //
paśyānandānayā nāryyā cakraṃ me samupārppitaṃ /
pūjayitvā praṇatvā ca bodhau ca praṇidhiḥ kṛtā // Rm_3.234{32} //
anena dānadharmeṇa kuśalaiś ca samanvitāḥ /
dārikeyaṃ subhadrāṃśā divyabhogyaṃ samāpnuyāt // Rm_3.235{33} //
na paṃcadaśakalpāni vinipātaṃ gamiṣyati /
tataś cakrāntaro nāma pratyekasugato sudhīḥ // Rm_3.236{34} //
arhaṃ kleśavimuktātmā paṃcābhijño jitendriyaḥ /
sarvasatvānukaṃpī ca brahmacārī bhaviṣyati // Rm_3.237{35} //
yan mayi sugate buddhe cittam asyāḥ prasīdati /
tena puṇyabaleneyaṃ pratyekabodhim āpsyati // Rm_3.238{36} //
sugateṣu kṛtaṃ puṇyaṃ na kṣiṇoti kadā cana /
kramāt tena viśuddhātmā saṃbodhim api cāpnuyāt // Rm_3.239{37} //
iti matvā triratneṣu cittam evaṃ prasādya ca /
śraddhayā saṃprakarttavyaṃ satkāraṃ bodhivāṃchibhiḥ // Rm_3.240{38} //
ity ādiṣṭaṃ munīndreṇa śrutvā sarve janāś ca te /
tathety abhyanumodantas triratnasevino 'bhavan // Rm_3.241{39} //
tato buddhānubhāvena tac cakraṃ khe samudgataṃ /
kṣaṇaṃ buddhopari sthitvā chatram ivojjvalan babhau // Rm_3.242{40} //
tataś ca viyato gatvā hariharmyopari sthitaṃ /
sudarśanam ivoddīptaṃ babhau rasmisamutkiran // Rm_3.243{41} //
tato 'sau bhagavān buddho dṛṣṭvā tāṃ dārikāṃ svayaṃ /
śirasi pāṇinā spṛṣṭvā svāśīrvacanam ādiśat // Rm_3.244{42} //
bhadre te maṃgalaṃ bhūyā vinipātaṃ na cāpnuhi /
kramāt pāramitāḥ pūryya pratyekaṃ bodhiṃ āpnuhi // Rm_3.245{43} //
ity āśīrvacanaṃ datvā saṃbuddho 'sau munīśvaraḥ /
tato rājagṛhaṃ gaṃtuṃ upācarat sasāṃghikaḥ // Rm_3.246{44} //
tato 'sau dārikā cāpi natvā taṃ sugataṃ punaḥ /
dṛṣṭvaivaṃ muhuḥ smṛtvā svagehaṃ samupāyayau // Rm_3.247{45} //
tatra gehe praviṣṭvāsau dārikā saṃpramoditā /

bharttur agre ca tadvṛttam ācakhye sarvam ādarāt // Rm_3.248{46} //
bharttāpy asau tathā śrutvā buddhadharmānumoditaḥ /
tayaivaṃ bhāryayā sārddhaṃ bheje ratnatrayaṃ sadā // Rm_3.249{47} //
evaṃ me guruṇā khyātaṃ tathā te kathyate mayā /
tvam apy evaṃ mahārāja triratnāni sadā bhaja // Rm_3.250{48} //
prajāś cāpi triratnānāṃ bhajane preraya prabho /
tathā te maṃgalaṃ nityaṃ bodhiṃ cāpi samāpnuyāḥ // Rm_3.251{49} //
iti tenopaguptena bhāṣitaṃ tat subhāṣitaṃ /
śrutvāśoko narendro 'sau mumoda saha pārṣadaiḥ // Rm_3.252{50} //
etac cakrāvadānaṃ munivaraguṇadaṃ yaḥ śṛṇoti prasādya /
śrutvā yaś cānumodya pramuditamanasā śrāvayaty evam anyān /
sa jitvā kleśasaṃghān vigatakalimalo buddhadharmānucārī /
pūtātmā sadguṇāḍhyaḥ munivaranilayaiḥ saṃprayāti pramodāt // Rm_3.253{51} //
++ iti ratnāvadānamālāyaṃ cakrāvadāno nāma samāptam ++
IV Pretikāvadāna
athāśoko mahīpālaḥ saddharmacaraṇotsavaḥ /
upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāñjalipuṭo 'vadat // Rm_4.1{1} //
bhadanta śrotum ichāmi punaranyat subhāṣitaṃ /
yathā me guruṇā proktaṃ tathā vaktuṃ samarhasi // Rm_4.2{2} //
iti tena narendreṇa prārthite 'sau jināṃśajaḥ /
upagupto mahābhijñas taṃ nareśam abhāṣata // Rm_4.3{3} //
yathā me guruṇādiṣṭaṃ tathā vakṣyāmi te 'dhunā /
tathāpi śrūyatāṃ rājan tava dharmapravṛddhaye // Rm_4.4{4} //
puraikasamaye cāsau saṃbuddho bhagavāñ jinaḥ /
cailakaiś ca tathānyais tatsaddharmaguṇavāṃchibhiḥ // Rm_4.5{5} //
rājagṛham upāśritya veṇuvane jināśrame /
karaṇḍakanivāpākhye tasthau dharmaṃ samādiśat // Rm_4.6{6} //
tad dharmmadeśanāṃ śrotuṃ sadevāsuramānuṣāḥ /
siddhavidyādharāś cāpi yakṣagaṃdharvakinnarāḥ // Rm_4.7{7} //
garuḍā nāgarājāś ca rākṣasāś ca mahoragāḥ /
sarve lokādhipāś cāpi sasainyaparivārakāḥ // Rm_4.8{8} //
rājāno rājamātrāś ca brāhmaṇāś ca mahājanāḥ /
maṃtriṇo śreṣṭhinaś cāpi sārthavāhāś ca paurikāḥ // Rm_4.9{9} //
ṛṣayo yoginaś cāpi yatayo brahmacāriṇaḥ /
evam anye 'pi lokāś ca parivṛtya samaṃtataḥ // Rm_4.10{10} //
satkṛtya svaryya pūjāṅgaiḥ sarvopakaraṇair api /
mānayitvā ca taṃ nāthaṃ dṛṣṭvā tasthuḥ samāhitāḥ // Rm_4.11{11} //
tasmiṃś ca samaye tatra maudgalyāyana ātmavit /
sa pretabhuvane gatvā caran pretīm apaśyata // Rm_4.12{12} //
svakeśaromasaṃchannāṃ dagdhasthūnāmahākṛtiṃ /

sūcīmukhīṃ mahatkāyīṃ parvatasaṃnibhodarāṃ // Rm_4.13{13} //
piṅgalakeśinīṃ raudrīṃ pradīptāgniśikhām iva /
tīvrātivedanākrāntāṃ tṛṣārttaṃ parimūrchitāṃ // Rm_4.14{14} //
tatrāyuṣmān sa maudgalyo dṛṣṭvā tāṃ pretikāṃ ciraṃ /
kaiṣeti sahasopetya papracha samupāgatāṃ // Rm_4.15{15} //
kiṃ tvayā prakṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃ duḥkhabhāginī /
tṛṣārttā jalamārgantī bhramitvā carase 'dhunā // Rm_4.16{16} //
iti tena yatīśena pṛṣṭvā sā pretikā tataḥ /
taṃ yatiṃ saugataṃ natvā praruditvāvadat tathā // Rm_4.17{17} //
bhadanta tad vijānīyāḥ pāpakāriṇy ahaṃ yataḥ /
evaṃ tṛṣṇāprataptāṅgā bhramāmi jalalālasā // Rm_4.18{18} //
yatrāham udakaṃ pātuṃ gachāmi tṛṣṇayānvitā /
atra paśyāmi nadyādijalādhārān viśoṣitān // Rm_4.19{19} //
yadā varṣati deve ca dṛṣṭvā tadambupātitaṃ /
pātum ichantl tṛṣṇārttā sahasāhaṃ pradhāvitā // Rm_4.20{20} //
tadā paśyāmi tadvinduvisphuliṅganibhojvalān /
dṛṣṭvaivaṃ nirāśāndhā bhramāmi dikṣu sarvataḥ // Rm_4.21{21} //
kiṃ mayā prakṛtaṃ pāpaṃ yenāsmy evaṃ supāpinī /
tan me pāpaṃ jagacchāstā pṛchyatāṃ bhavatādarāt // Rm_4.22{22} //
nūnaṃ so bhagavāñ chāstā yan me karmapurākṛtaṃ /
vyākariṣyati tat sarvaṃ tathā lokaprabodhane // Rm_4.23{23} //
yac chrutvānye 'pi satvāś ca saṃvignamanaso drutaṃ /
viramya pāpamārgebhyaś cariṣyanti śubhe sadā // Rm_4.24{24} //
tasmād bhadanta sarvajñas tava śāstā sa pṛchyatāṃ /
vyākuryān mama sarvatra yat karma prakṛtaṃ purā // Rm_4.25{25} //
asmannāmnā sa saṃbuddho vaṃdyatāṃ bhavatā yathā /
ity uktvā sā tam ātmajaṃ natvā pretā gṛhaṃ yayau // Rm_4.26{26} //
sa maudgalyas tathety uktvā tat saṃdeśam anusmaran /
sahasaitat paripraṣṭuṃ veṇuvanam upāyayau // Rm_4.27{27} //
tadādau bhagavān dṛṣṭvā tan maudgalyam upāgataṃ /
prahasan suprasannāsyaḥ samāmaṃtryaitad abravīt /
kaṃcit te kuśalaṃ vatsa kuto 'trāsi samāgataḥ /
lokeṣu kiṃ pravṛttāṃtaṃ tat pracakṣva mahāmate /
iti pṛṣṭe jinendreṇa sa maudgalyaḥ purogataḥ // Rm_4.28{28} //
ādau tasya muner natvā tat pravṛttam udāharat /
āgato 'smi bhadanto 'haṃ caritvā pretabhūmiṣu // Rm_4.29{29} //
tatra sthito 'ham īkṣan tāṃ pretīm ekāṃ bhayānakīṃ /
dagdhasthūṇānibhāṃ nagnāṃ parvatasannibhodarāṃ // Rm_4.30{30} //
sūcīchidramukhacchidrāṃ kaṃkārayantrikām iva /
svakeśaromasaṃchannāṃ jvalitāgniśikhām iva // Rm_4.31{31} //

tivrātivedanākrāntām ārttasvarānurodināṃ /
durgandhām aśucivyāptāṃ svakeśaparitāpitāṃ // Rm_4.32{32} //
viṇmūtrānubhoktuṃ ca sākṣāt pāpāvatārikāṃ /
bhagavan sā mayā dṛṣṭvā tṛṣṇārttā jalalālasā // Rm_4.33{33} //
bhramantī jalamārgantī jalāśrayeṣu sarvataḥ /
nadīkūpataḍāgādin udapānajalāśrayān // Rm_4.34{34} //
svechāmbupūritān dṛṣṭvā prādhāvat sahasā yadā /
tasyā darśaṇamātreṇa te sarve 'pi jalāśrayāḥ // Rm_4.35{35} //
nirjalāḥ paṃkaśeṣeṇa śuśuṣuś ca samaṃtataḥ /
tathā viśoṣitāṃ dṛṣṭvā nadyādīṃs tāñ jalāśrayān // Rm_4.36{36} //
nirāśā paritaptāṅgā sā pretī paryamūrchata /
tataś ca punar utthāya kṣuttṛṣṇonmādacāriṇī // Rm_4.37{37} //
jalaṃ cānnaṃ samanveṣṭuṃ babhrāma dikṣu sarvataḥ /
tathāpi sā jalaṃ nāsādayat kuhāpi vā // Rm_4.38{38} //
tato 'titṛṣṇayā taptā viṇmūtrabhoktum aichata /
tad api kṛcchrato 'nviṣya bhuktvā tṛptiṃ na sā yayau // Rm_4.39{38} //
tathāmedhyāni bhuktvāpi kadācin naiva tṛptitā /
kṣuttṛṣṇāhatāklāntā patitā kheditāvasat // Rm_4.40{40} //
māṃ dṛṣṭvā sahasotthāya śanair mandasvarāvadat /
svāgataṃ bho bhavān aitu rakṣa māṃ pāpinīṃ laghu // Rm_4.41{41} //
pānīyaṃ dehi me bhadra pānīyaṃ dātum arhasi /
iti proktābhidhāvanti pānīyaṃ mām ayācata // Rm_4.42{42} //
tato 'ham avadaṃ caināṃ pānīyaṃ nātra vidyate /
kātvam evaṃ nu duḥkhāni bhuktvātra vasase kathaṃ // Rm_4.43{43} //
kiṃ tvayā hi kṛtaṃ pāpaṃ yenaivaṃ duḥkhatādhunā /
vaktavyaṃ cec ca tat pāpaṃ sarvaṃ me vaktum arhasi // Rm_4.44{44} //
iti me gaditaṃ śrutvā sa pretī punar abravīt /
kiṃ mayā vakṣyate pāpaṃ yat purā kudhiyā kṛtaṃ // Rm_4.45{45} //
sarvajño hi bhavacchāstā sa evaṃ paripṛchyatāṃ /
tat sarvāṇi ca me pāpaṃ sa vyākuryāt sa sarvavit // Rm_4.46{46} //
asmannāmnā ca saṃbuddho vaṃdyatāṃ bhavatādarāt /
iti tayoditaṃ śrutvā pratijñāya tatheti ca // Rm_4.47{47} //
bhavantaṃ praṣṭum āyāmi tat samādeṣṭum arhasi /
ārttasvarā rudantī sā pretī vindati vedanāṃ // Rm_4.48{48} //
yena viṇmūtradhānāni tena dhāvati duḥkhitā /
tad api kṛcchrato labdhvā bhuṃkte kiṃ cit kadā cana // Rm_4.49{49} //
evaṃ sā pāpinī pretī dṛṣṭātiduḥkhitā mayā /
kiṃ tayā prakṛtaṃ pāpaṃ martyaloke sudāruṇaṃ // Rm_4.50{50} //
yenaivaṃvidhaduḥkhaṃ sā hy anubhavati sāṃprataṃ /
kadā sā pāpato muktā kathaṃ ca sugatiṃ vrajet // Rm_4.51{51} //